Actiris: Arbeidsbemiddeling Brussel

Audit Staatshervorming: 31 maart 2026

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Actiris (tot 2008: BGDA. Brusselse Gewestelijke Dienst voor Arbeidsbemiddeling / ORBEm. Office Régional Bruxellois de l'Emploi)

Juridische basis: Ordonnantie van 18 januari 2001 houdende organisatie en werking van Actiris. Het is een Instelling van Openbaar Nut (ION) van type B, onder de bevoegdheid van de minister van Werk van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering.

Historiek: Opgericht in 1989 als BGDA bij de oprichting van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, als gevolg van de regionalisering van het arbeidsmarktbeleid. In 2008 herdoopt tot "Actiris" als merknaam. De instelling kreeg geleidelijk meer bevoegdheden, waaronder de beschikbaarheidscontrole van werkzoekenden (overgeheveld van de RVA via de 6e staatshervorming in 2014).

Bestuursniveau: Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Governance: Bestuurd door een Beheerscomité met paritaire vertegenwoordiging: een voorzitter en ondervoorzitter, 7 vertegenwoordigers van werkgeversorganisaties en 7 van werknemersorganisaties, plus een regeringscommissaris. De dagelijkse leiding wordt waargenomen door de directeur-generaal en de adjunct-directeur-generaal.

Kerncijfers (2024):

• Personeel: ~1.518 medewerkers (waarvan ~287 FTE rechtstreeks betrokken bij begeleiding werkzoekenden)
• Personeelskosten: ~€120,7 miljoen
• Totaal budget: ~€719 miljoen (2021. Meest recente bevestigde totaalcijfer, grotendeels gewestdotatie)
• Budget begeleiding werkzoekenden: €72,6 miljoen (2021)
• Ingeschreven werkzoekenden: gemiddeld 91.628 per maand (2024)
• Werkloosheidsgraad Brussel: 14,6% (2024), vs. 3,8% Vlaanderen en 7,5% Wallonië

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Inschrijving en begeleiding van werkzoekenden
• Matching tussen werkzoekenden en werkgevers (vacaturebeheer)
• Beschikbaarheidscontrole van werkzoekenden (sinds 2016, overgeheveld van RVA)
• Beheer van tewerkstellingssteunmaatregelen (o.a. Activa.brussels)
• Samenwerking met partnerorganisaties voor opleiding en activering
• Arbeidsmarktanalyse en -informatie (ViewStat)

Resultaten 2023 (jaarverslag):

• 63.137 rechtstreekse werkaanbiedingen ontvangen
• 17.593 werkzoekenden startten een begeleiding in de agentschappen
• 36.153 werkzoekenden genoten een begeleid traject
• 10.672 Brusselse werkgevers waren Actiris-klant (27,7% dekking)
• 20.952 evaluaties van werkzoekenden uitgevoerd (25% positief, 11% negatief, 64% zonder conclusie)
• 7.854 personen hervatten studies of startten een opleiding
• 23.867 nieuwe leerders op Brulingua (talenplatform)

Overlap met andere instellingen:

• VDAB (Vlaanderen): Brusselse werkzoekenden die in Vlaanderen willen werken moeten zich ook bij VDAB inschrijven. VDAB heeft een Brusselse werking via samenwerkingsovereenkomst.
• Le Forem (Wallonië): vergelijkbare interregionale samenwerking, maar beperkt gebruik.
• ADG (Duitstalige Gemeenschap): marginale overlap.
• Bruxelles Formation: apart Brusselse instelling voor beroepsopleiding Franstaligen. Actiris verwijst door maar organiseert zelf geen opleidingen.
• VDAB Brussel: Nederlandstalige beroepsopleiding in Brussel.
• RVA/ONEM: federale werkloosheidsverzekering. Betaalt uitkeringen, terwijl Actiris activeert en controleert.

De samenwerking tussen de vier gewestelijke arbeidsbemiddelingsdiensten (VDAB, Le Forem, Actiris, ADG) verloopt via bilaterale samenwerkingsakkoorden en een gemeenschappelijke competentietaal voor matching, maar elk gewest hanteert eigen procedures, eigen IT-systemen en eigen begeleidingsmodellen. Er is géén overkoepelende federale regie.

Klant: Primair werkzoekenden (91.628 gemiddeld in 2024). Secundair werkgevers (10.672 Brusselse werkgevers = 27,7% van het totaal).

Prestatie-indicatoren: Het beheerscontract 2023-2027 bevat vijf strategische doelstellingen, maar het Rekenhof stelde vast dat er in het vorige beheerscontract (2017-2022) géén streefwaarden waren gedefinieerd voor de strategische indicatoren, waardoor evaluatie onmogelijk was. Van de 20.952 evaluaties in 2023 was 64% "zonder conclusie". Een verontrustend hoog percentage.

Recentste audit. Rekenhof (november 2023): Het Rekenhof publiceerde een vernietigend rapport over de begeleiding van werkzoekenden door Actiris (periode 2017-2021) met zeven aanbevelingen:

1. Het tempo en de kwaliteit van de begeleiding varieert sterk van werkzoekende tot werkzoekende en start soms laattijdig
2. Niet alle werkzoekenden uit prioritaire doelgroepen konden in 2021 worden gevolgd
3. Evaluatoren en consulenten-referenten werken in gescheiden administratieve eenheden met minimaal contact. Risico op informatieverlies
4. Slechts ~35% van de Brusselse werkzoekenden wordt gecontroleerd op beschikbaarheid (vs. systematische controle in Vlaanderen)
5. Géén rapportering over het beheerscontract 2017-2022 aan het parlement
6. Verouderde en complexe IT-infrastructuur ondermijnt datakwaliteit
7. Ontbreken van een budgettair evaluatiekader

1C. Internationale vergelijking

Nederland. UWV WERKbedrijf:

• ~22.000 FTE voor heel Nederland (17,8 miljoen inwoners)
• 130 vestigingen in 35 arbeidsmarktregio's
• Gecentraliseerde uitvoering via één nationale instelling
• Combineert uitkeringsbeheer, arbeidsbemiddeling en re-integratie in één organisatie
• Sterk gedigitaliseerd: werk.nl als centraal platform
• Werkloosheid Nederland: ~3,7% (2024)
• Pro rata voor Brussel (1,2 miljoen inwoners): ~1.480 FTE zou volstaan bij Nederlandse efficiëntie. Actiris heeft 1.518 voor een veel kleiner en denser werkgebied, maar bereikt significant slechtere resultaten

Duitsland. Bundesagentur für Arbeit (BA):

• 100.000 medewerkers in 156 Agenturen + 302 Jobcenter
• Sterk gedecentraliseerd maar onder federale regie
• Jobcenters zijn samenwerkingsverbanden van BA + gemeenten
• Concurrerende bevoegdheden: sommige gemeenten (104 "Optionskommunen") voeren het zelf uit
• Budget arbeidsbemiddeling is sterk gedecentraliseerd. Lokale directeuren beslissen
• Werkloosheidsgraad Duitsland: ~6,1% (2024)
• Cruciale les: gedecentraliseerde uitvoering met federale standaarden combineert nabijheid met schaalvoordelen

Denemarken. 94 Jobcenters:

• Volledig gemeentelijke uitvoering sinds 2007
• Elke gemeente (98 totaal) heeft een eigen Jobcenter
• Nationale Styrelsen for Arbejdsmarked og Rekruttering (STAR) stelt kaders en monitort
• Zeer sterke digitalisering en vereenvoudiging van wetgeving
• "Flexicurity"-model: makkelijk ontslag + sterke activering + genereuze uitkering
• Werkloosheid Denemarken: ~2,9% (2024)
• Cruciale les: lokale uitvoering + nationale monitoring + digitaal-eerst = lage werkloosheid

Zwitserland. Regionale Arbeitsvermittlungszentren (RAV):

• 127 RAV-centra, bestuurd door kantons
• Federale overheid (SECO) stelt kaders, evalueert en financiert deels
• Resultaatgerichte financiering: kantons die beter presteren krijgen meer middelen
• Werkloosheid Zwitserland: ~2,3% (2024)
• Cruciale les: resultaatgerichte financiering creëert prikkels voor betere prestaties

1D. Knelpunten en kritiek

Structurele knelpunten:

1. Dramatische werkloosheidscijfers: Brussel heeft met 14,6% een werkloosheidsgraad die 3 tot 4 keer hoger ligt dan Vlaanderen (3,8%) en dubbel zo hoog als Wallonië (7,5%). Onder jongeren is het nog erger (+7,2% stijging in 2024). Dit ondanks een budget van ~€719 miljoen.

2. Structurele mismatch: 61% van de werkzoekenden is laaggeschoold, terwijl de Brusselse economie (als dienstencentrum en EU-hoofdstad) steeds meer hooggeschoolde profielen vraagt. Een op zes werkzoekenden spreekt noch Frans noch Nederlands.

3. Zwakke beschikbaarheidscontrole: Slechts ~35% van de werkzoekenden wordt effectief gecontroleerd op beschikbaarheid. Slechts ~40 evaluatoren voor ~91.000 werkzoekenden. Van de evaluaties die wél plaatsvinden is 64% "zonder conclusie."

4. Versnippering opleidings- en bemiddelingslandschap: Actiris bemiddelt maar leidt niet zelf op. Opleidingen zitten bij Bruxelles Formation (Franstalig) en VDAB Brussel (Nederlandstalig). Dit creëert doorverwijsketens en informatieverlies.

5. IT-achterstand: Het Rekenhof stelde verouderde en complexe IT-infrastructuur vast die de datakwaliteit ondermijnt. De matching-tool is recent verbeterd, maar het kernsysteem is niet state-of-the-art.

6. Interregionale mobiliteit: Slechts beperkte mobiliteit van Brusselse werkzoekenden naar Vlaamse en Waalse arbeidsmarkten, ondanks grote vraag. Taalbarrière en mentale drempel zijn hardnekkig.

7. Politieke instabiliteit: In 2024-2025 werkte Actiris onder voorlopige twaalfden door het ontbreken van een Brusselse regering, wat structurele hervormingen onmogelijk maakte.

Parlementaire en mediadebat:

• Het Brussels Parlement keurde in 2024 een resolutie goed om de evaluatie van werkzoekenden te verstrengen
• Minister Clerfayt erkende de noodzaak om de aanbevelingen van het Rekenhof "effectief uit te voeren"
• BRUZZ rapporteerde in januari 2025 dat het aantal werkzoekenden het hoogste niveau in zeven jaar bereikte

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthesescore: 0× ✅ | 4× ⚠️ | 5× ❌

Grootste winstgebieden:

1. Resultaatgerichtheid invoeren van harde KPI's, streefwaarden en resultaatfinanciering
2. Eenvoud integratie van bemiddeling en opleiding in één instelling
3. Transparantie verplichte jaarlijkse rapportering met benchmark tegen andere regio's en landen

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟡 Fusie Actiris + Bruxelles Formation + VDAB Brussel fuseren tot één Brussels Jobcenter naar Duits model. Aangesloten op nationaal vacatureplatform, bonus-malussysteem, lokale Jobpunten. Spiegelt VDAB-Jobcenter (Vlaanderen) en Forem-Jobcenter (Wallonië).

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Brussels Jobcenter: Actiris, Bruxelles Formation en VDAB Brussel fuseren tot één Brussels Jobcenter naar Duits model (zie RVA-hervorming). Uitkering, opleiding én begeleiding onder één dak. De RVA-functies schuiven naar deelstaatniveau. Spiegelt VDAB-Jobcenter (Vlaanderen) en Forem-Jobcenter (Wallonië). Taalgaranties voor Nederlandstalige dienstverlening grondwettelijk verankerd.

2. Nationaal vacatureplatform: Aangesloten op één nationaal vacatureplatform (gebouwd op VDAB-AI, zie VDAB). Elke werkzoekende ziet álle vacatures met automatische vertaling; elke werkgever bereikt álle kandidaten. Eén profiel dat meegaat bij verhuizing.

3. Bonus-malussysteem: Het Brussels Jobcenter betaalt voortaan zélf de werkloosheidsuitkeringen. Wie slecht activeert, ziet zijn eigen begroting oplopen. Niet meer de federale kas. Bovenop: deelstaten die beter scoren op uitstroom naar werk (binnen 6 maanden) en duurzame tewerkstelling (na 12 maanden) krijgen meer uit het federaal activeringsfonds. Jaarlijkse benchmarking via versterkt Planbureau maakt prestaties Brussels Jobcenter vs. VDAB vs. Forem publiek vergelijkbaar.

4. Lokale Jobpunten: In elk Brusselse district (na gemeentefusie) lokale Jobpunten naar Deens model. Korte lijnen, nabijheid, maatwerk.

5. Resultaatgerichte financiering: KPI's aan uitstroom naar werk, tijd tot plaatsing, klanttevredenheid. Lokale Jobpunten die beter presteren krijgen meer middelen.

6. Systematische beschikbaarheidscontrole: Elke werkzoekende minimaal elk kwartaal geëvalueerd. Evaluatie geïntegreerd in begeleiding (niet gescheiden). Na 6 maanden werkloosheid verschijnen automatisch vacatures uit álle deelstaten, inclusief taalcursus als onderdeel van het traject.

7. Verplichte taaltrajecten: Elke werkzoekende die onvoldoende Frans én Nederlands spreekt, start binnen 30 dagen een taaltraject. Tweetaligheid als hefboom voor interregionale mobiliteit.

8. Digitaal-eerst + once-only: Eén digitaal platform vervangt MyActiris, Bruxelles Formation-portaal en VDAB Brussel-portaal. AI-matching op competenties.

Cross-referenties: Zie VDAB-audit (nationaal platform, bonus-malus), Forem-audit (Waals Jobcenter), RVA-audit (functie-overdracht naar deelstaten).

Naar welk niveau: Blijft Brusselse deelstaat, maar met federale kaderwet voor arbeidsbemiddeling en nationale minimumstandaarden voor KPI's.

Internationaal referentiemodel: Duits Jobcenter-model + Deense lokale uitvoering + VDAB-AI technologie + bonus-malussysteem.

Geschatte efficiëntiewinst:

• Fusie van drie instellingen naar één: besparing op overhead, management, IT-systemen. Geschat 15-20% op operationele kosten (~€20-30 miljoen/jaar)
• Betere matching door integratie: snellere uitstroom, minder langdurige werkloosheid
• Resultaatfinanciering: prikkels voor prestatieverbetering
• Versterkte beschikbaarheidscontrole: activerend effect op werkzoekenden

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Wettelijk kader voor fusie, governance-ontwerp, KPI-framework
• Jaar 2-3: IT-integratie en één platform, pilotprojecten lokale Jobpunten
• Jaar 3-4: Volledige operationele fusie, resultaatfinanciering in werking
• Vereist: ordonnantie Brussels Gewest + samenwerkingsakkoord met Vlaamse Gemeenschap (voor Nederlandstalige dienstverlening)

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Actiris. Fusie tot Brussels Jobcenter Fusie Actiris + Bruxelles Formation + VDAB Brussel tot één Brussels Jobcenter naar Duits model. Uitkering, opleiding én begeleiding onder één dak. Aangesloten op één nationaal vacatureplatform (VDAB-AI). Bonus-malussysteem: wie slecht activeert, betaalt zelf de rekening. Lokale Jobpunten per district. Spiegelt VDAB-Jobcenter (Vlaanderen) en Forem-Jobcenter (Wallonië).

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Brussel heeft een werkloosheidsgraad van 14,6%. Bijna vier keer zo hoog als Vlaanderen (3,8%) en dubbel zo hoog als Wallonië (7,5%). Gemiddeld 91.628 mensen staan ingeschreven als werkzoekende bij Actiris, het hoogste aantal in zeven jaar. 61% van hen is laaggeschoold. Eén op zes spreekt noch Frans noch Nederlands.

Actiris is de Brusselse arbeidsbemiddelaar: het schrijft werkzoekenden in, koppelt hen aan vacatures en controleert (in theorie) of ze actief zoeken. De instelling telt ~1.518 medewerkers en beheert een budget van ~€719 miljoen. Maar Actiris doet zelf geen opleidingen. Daarvoor moeten werkzoekenden naar Bruxelles Formation (Franstalig) of VDAB Brussel (Nederlandstalig). Uitkeringen worden dan weer betaald door de federale RVA. Eén werkzoekende kan zo met vier tot vijf verschillende instellingen te maken krijgen.

Wat er mis gaat

Het Rekenhof publiceerde in november 2023 een vernietigend rapport. De belangrijkste vaststellingen:

Slechts 35% van de werkzoekenden wordt effectief gecontroleerd op beschikbaarheid. Er zijn amper 40 evaluatoren voor meer dan 90.000 werkzoekenden. Van de evaluaties die wél plaatsvinden, is 64% "zonder conclusie". Dus zonder gevolg. De begeleiding start soms laattijdig, de kwaliteit verschilt sterk van persoon tot persoon, en niet alle prioritaire doelgroepen konden worden gevolgd.

Het vorige beheerscontract (2017-2022) bevatte geen streefwaarden voor de strategische indicatoren. Er was geen rapportering aan het parlement. De IT-infrastructuur is verouderd en complex. Kort samengevat: een instelling met een budget van driekwart miljard euro die niet kan aantonen wat ze bereikt.

Ondertussen is de structurele mismatch enorm. De Brusselse economie (EU-instellingen, diensten, financiële sector) vraagt hooggeschoolde, meertalige profielen. De werkzoekendenpopulatie is overwegend laaggeschoold en ééntalig. Die kloof wordt niet gedicht. Ze groeit.

Hoe het elders werkt

In Denemarken worden de 94 Jobcenters lokaal beheerd door gemeenten, met nationale kaders en monitoring door STAR (de nationale arbeidsmarktraad). Elke gemeente runt haar eigen Jobcenter, dicht bij de burger. De werkloosheid bedraagt 2,9%.

In Zwitserland werken 127 Regionale Arbeidsvermittlungszentren (RAV) met resultaatgerichte financiering: kantons die werkzoekenden sneller aan het werk krijgen, krijgen meer middelen. De werkloosheid bedraagt 2,3%.

In Duitsland combineren 302 Jobcenters federale standaarden met lokale uitvoering. Sommige gemeenten (104 Optionskommunen) mogen het helemaal zelf doen. En presteren vaak beter. De werkloosheid bedraagt 6,1%.

In Nederland voert het UWV met 22.000 medewerkers de arbeidsbemiddeling uit voor 17,8 miljoen inwoners via één geïntegreerd digitaal platform (werk.nl). De werkloosheid bedraagt 3,7%.

Wat al deze modellen gemeen hebben: integratie van bemiddeling en opleiding, sterke digitalisering, resultaatgerichte prikkels, en een duidelijke verantwoordingslijn.

Wat HART voorstelt

1. Eén Brusselse Arbeidsmarktdienst. Actiris, Bruxelles Formation en VDAB Brussel fuseren tot één instelling. Eén werkzoekende, één dossier, één begeleider die zowel bemiddelt als naar opleidingen doorverwijst. Geen doorverwijscarrousel meer. Taalgaranties voor Nederlandstalige dienstverlening worden grondwettelijk verankerd.

2. Lokale Jobpunten. In elke Brusselse gemeente (of na gemeentefusie: elk district) komt een lokaal Jobpunt dat de dagelijkse begeleiding verzorgt. Dicht bij de mensen, met kennis van de lokale arbeidsmarkt en het lokale werkgeversweefsel.

3. Resultaatgerichte financiering. De financiering wordt deels gekoppeld aan harde resultaten: uitstroom naar duurzaam werk, tijd tot plaatsing, klanttevredenheid. Lokale Jobpunten die beter presteren krijgen meer middelen. Geen geld meer zonder bewijs dat het werkt.

4. Systematische activering. Elke werkzoekende wordt minimaal elk kwartaal geëvalueerd. Evaluatie is onderdeel van de begeleiding, niet een apart administratief proces. Wie actief zoekt, krijgt maximale ondersteuning. Wie niet meewerkt, wordt geconfronteerd met consequenties.

5. Verplichte taaltrajecten. Wie onvoldoende Frans én Nederlands spreekt, start binnen 30 dagen een taaltraject. Tweetaligheid is de sleutel tot de Brusselse, Vlaamse én Waalse arbeidsmarkt.

6. Digitaal-eerst. Eén platform vervangt de huidige drie. AI-matching op competenties. Once-only-principe: gegevens één keer doorgeven. Automatische vacature-uitwisseling met VDAB en Le Forem.

Wat het oplevert

De fusie van drie instellingen naar één bespaart naar schatting €20-30 miljoen per jaar aan dubbele overhead, management en IT-systemen. Maar de echte winst zit in de resultaten: als Brussel door betere begeleiding en activering de werkloosheidsgraad met slechts 2 procentpunt zou verlagen (van 14,6% naar 12,6%), betekent dat ~12.000 extra werkenden. Goed voor honderden miljoenen aan extra belastinginkomsten en minder uitkeringskosten.

Elke werkzoekende die aan het werk gaat, levert de samenleving gemiddeld ~€35.000 per jaar op (belastingen + vermeden uitkering). 12.000 extra werkenden = ~€420 miljoen per jaar. Dat is de ware inzet van deze hervorming.

Fase 5: Bronnenlijst