AGE (Administration Générale de l'Enseignement): Audit

Datum: 2026-03-31 Status: 🟠 Hervormd Categorie: FWB Instellingen. Herverdeeld

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Administration Générale de l'Enseignement (AGE) is het centrale administratieve apparaat dat het volledige onderwijsbeleid van de Fédération Wallonie-Bruxelles (FWB) uitvoert en coördineert. Het is onderdeel van het Ministerie van de FWB, dat in totaal circa 6.000 ambtenaren telt.

Juridische basis: De AGE is opgericht binnen het kader van het Ministerie van de Franse Gemeenschap, gebaseerd op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen en het decreet van 9 januari 2003 betreffende de organisatie van het Ministerie van de FWB.

Bevoegd bestuursniveau: Gemeenschapsniveau (Fédération Wallonie-Bruxelles). In het HART-model wordt de FWB als bestuursniveau afgeschaft en worden haar bevoegdheden verdeeld over de Waalse en Brusselse deelstaten.

Budget: Het totale FWB-budget voor 2025 bedraagt circa €15 miljard, waarvan €10 miljard naar onderwijs gaat. Zo'n 67% van het hele budget. Dit omvat de lonen van circa 100.000+ leerkrachten, de werking van scholen, en de administratieve overhead.

Structuur: De AGE bestaat uit de volgende onderdelen:

• Kabinet van de Administrateur-Generaal Coördinatie en aansturing
• Direction générale du Pilotage du Système éducatif Aansturing en evaluatie van het onderwijssysteem (sleutelrol in het Pacte pour un Enseignement d'excellence)
• Direction générale des Personnels de l'Enseignement Administratief en financieel beheer van alle onderwijspersoneel (salarissen, loopbanen, pensioenen)
• Direction générale de l'Enseignement obligatoire Leerplichtonderwijs (kleuterschool t/m secundair)
• Direction générale de l'Enseignement supérieur, de l'Enseignement tout au long de la vie et de la Recherche scientifique Hoger onderwijs, volwassenenonderwijs en wetenschappelijk onderzoek
• Service général de Coordination, de Conception et des Relations sociales Coördinatie en sociaal overleg
• Service général de l'Enseignement organisé par la FWB (Wallonie-Bruxelles Enseignement / WBE) De FWB als inrichtende macht van haar eigen scholen

WBE (Wallonie-Bruxelles Enseignement) is een apart organisme binnen de AGE-structuur dat fungeert als "pouvoir organisateur" (inrichtende macht) van circa 500 scholen en internaten, met meer dan 211.000 leerlingen/studenten en 30.000 personeelsleden.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Personeelsbeheer: Administratief en financieel beheer van alle onderwijspersoneel in zowel het eigen netwerk (WBE) als het gesubsidieerd onderwijs. In totaal meer dan 100.000 personen. Dit omvat salarisberekening, benoemingen, loopbaanbeheer en detacheringen.
2. Onderwijspilotage: Sinds het Pacte pour un Enseignement d'excellence (2017) heeft de AGE een versterkte rol in het aansturen en evalueren van scholen via "contrats d'objectifs" (prestatiecontracten).
3. Studietoelagen: Beheer en uitbetaling van studiebeurzen en -leningen.
4. Regelgeving: Implementatie van de onderwijswetgeving, leerplannen, en kwaliteitsnormen.
5. Inrichtende macht: Via WBE runt de AGE de facto haar eigen scholennetwerk. Een dubbele pet van regulator én operator.

Overlap en problemen:

• De AGE beheert het onderwijs voor twee geografische regio's tegelijk Wallonië én Brussel. Een constructie die na de HART-staatshervorming niet meer bestaat.
• Het Franstalig onderwijslandschap is verdeeld over vier netwerken: WBE (officieel FWB-onderwijs), CECP/CPEONS (gemeentelijk/provinciaal officieel onderwijs), SeGEC (vrij confessioneel onderwijs), en FELSI (vrij niet-confessioneel onderwijs). De AGE moet met al deze netwerken samenwerken, wat leidt tot complexe overlegstructuren.
• De FWB is tegelijk regulator (via de AGE) en operator (via WBE): een fundamenteel belangenconflict.

Prestatie-indicatoren. Rekenhof-audits:

• Het Rekenhof detecteerde in een audit dat 42,5% van de salarisberekeningen van leerkrachten fouten bevatte: 39,2% door verkeerde anciënniteitsberekeningen, 5% door verkeerde barema's, 3,3% door werktijdfouten. Tussen 8.000 en 14.000 leerkrachten (van circa 38.000 gecontroleerden) werden getroffen, met een terugbetaling van €6-10 miljoen als gevolg.
• Een Rekenhof-audit over het scholenbouwprogramma (mechanisme voor plaatsentekort in demografisch gespannen zones, budget €20 miljoen/jaar) toonde dat de FWB "geen robuuste data" had om behoeften correct in te schatten.

PISA-resultaten (2022):

• FWB scoort 474 punten voor wiskunde (OESO-gemiddelde: 472), een daling van 21 punten t.o.v. 2018.
• Vlaanderen scoort 501 voor wiskunde. 27 punten hoger dan de FWB.
• FWB scoort 474 voor lezen en 479 voor wetenschappen. Telkens rond het OESO-gemiddelde.
• De kloof met Vlaanderen is structureel en persistent, ondanks vergelijkbare uitgaven per leerling.

1C. Internationale vergelijking

Nederland. DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs): Nederland heeft één centrale uitvoeringsorganisatie voor alle onderwijsadministratie: DUO, opgericht in 2010 door fusie van IB-Groep en CFI. DUO heeft circa 2.600 medewerkers (hoofdkantoor Groningen), beheert studiefinanciering, registers, en onderwijsdata voor het hele land. Er is geen dubbele pet: het Ministerie van OCW maakt beleid, DUO voert uit, en scholen zijn autonoom. Het resultaat: één loket, één systeem, digitaal-eerst.

Duitsland. Kultusministerkonferenz (KMK): In Duitsland is onderwijs een exclusieve Länderbevoegdheid. Vergelijkbaar met het gemeenschaps-/deelstaatmodel. De 16 Länder coördineren via de KMK (sinds 1948), die richtlijnen uitvaardigt voor vergelijkbaarheid maar geen bindende macht heeft. Sinds juli 2024 is de KMK opgesplitst in drie onafhankelijke ministerconferenties (onderwijs, wetenschap, cultuur). Elk Land heeft zijn eigen Kultusministerium met eigen administratie. Er is geen nationale uitvoeringsorganisatie die salarissen beheert. Dat doet elk Land zelf.

Denemarken. Gemeentelijke onderwijsadministratie: Na de structuurhervorming van 2007 (271 → 98 gemeenten) zijn de 98 gemeenten verantwoordelijk voor het beheer en de kwaliteit van basisscholen. Het nationale niveau (Undervisningsministeriet) zet de kaders, de gemeenten voeren uit. Dit leidde tot circa 9% reductie in uitgaven door het elimineren van dubbele functies. Denemarken scoort consistent boven het OESO-gemiddelde op PISA.

Kernles: Landen die beter presteren hebben ofwel een gecentraliseerde uitvoeringsorganisatie (NL) ofwel een helder deelstatelijk model zonder dubbele pet (DE), ofwel een lokaal uitvoeringsmodel met nationale kaders (DK). België combineert het slechtste van alle modellen: een gemeenschapsadministratie die twee regio's bedient, tegelijk regulator en operator is, en geen bindende resultaatverplichtingen heeft.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Dubbele pet regulator/operator: De AGE reguleert het onderwijssysteem waarin WBE als inrichtende macht opereert. Dit is een fundamenteel governance-probleem dat elders in Europa bewust vermeden wordt.
2. 42,5% salarisfouten: Het Rekenhof-rapport is vernietigend voor de administratieve kwaliteit van de personeelsdienst. De kerntaak van de AGE.
3. Geen robuuste data: De AGE mist betrouwbare gegevens voor capaciteitsplanning van scholen, aldus het Rekenhof.
4. Structurele PISA-kloof met Vlaanderen: Ondanks vergelijkbare middelen per leerling presteert de FWB structureel 25-30 punten lager dan Vlaanderen op PISA. De complexiteit van het bestuurlijke landschap draagt hieraan bij.
5. Vier netwerken: Het Franstalig onderwijslandschap is versnipperd over vier netwerken met elk hun eigen inrichtende machten, federaties en overlegstructuren. Een unicum in Europa.
6. Budgetcrisis FWB: De FWB kampt sinds 2010 met structurele tekorten. Het budget 2025 voorziet €255 miljoen aan besparingen, waarvan een groot deel op onderwijs. Het Planbureau en Rekenhof waarschuwen dat zonder hervormingen de schuld onhoudbaar wordt tegen 2030.
7. Pacte pour un Enseignement d'excellence: Dit ambitieuze hervormingsplan (2017) loopt, maar de implementatie gaat traag. De uitrol van de "tronc commun" (gemeenschappelijke stam) in het secundair onderwijs start pas in september 2026. De eerste evaluaties van prestatiecontracten lopen ook pas vanaf 2026.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0 × ✅, 2 × ⚠️, 7 × ❌. De AGE faalt op bijna alle principes. De drie grootste winstpunten liggen bij:

1. Subsidiariteit + Concurrerende bevoegdheden: Onderwijsadministratie hoort bij de deelstaat (Wallonië of Brussel), niet bij een gemeenschap die twee regio's overspant.
2. Eenvoud + Transparantie: De dubbele pet regulator/operator moet verdwijnen. WBE wordt autonoom.
3. Verantwoordelijkheid = Financiering: De deelstaat die onderwijs bestuurt, moet ook de financiële verantwoordelijkheid dragen.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd De AGE wordt ontmanteld als FWB-structuur en herverdeeld over de twee nieuwe deelstaten (Wallonië en Brussel). De functies worden fundamenteel hervormd.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. De AGE houdt op te bestaan als FWB-orgaan. Bij de afschaffing van de FWB worden de taken verdeeld:

   • Deelstaat Wallonië krijgt een eigen Direction de l'Enseignement voor alle scholen op Waals grondgebied.
   • Deelstaat Brussel krijgt een eigen onderwijsadministratie voor Franstalige scholen op Brussels grondgebied.

2. Scheiding regulator/operator: WBE wordt een autonoom organisme vergelijkbaar met hoe andere inrichtende machten (gemeenten, vrij onderwijs) functioneren. WBE runt haar scholen, maar wordt gereguleerd door de deelstaat, niet door zichzelf.

3. Netwerkvereenvoudiging: De vier netwerken worden niet afgeschaft (vrijheid van onderwijs blijft grondwettelijk), maar de overlegstructuren worden drastisch vereenvoudigd. Eén deelstatelijke onderwijsautoriteit stelt de kaders, alle netwerken volgen dezelfde regels.

4. Personeelsbeheer digitaliseren: Naar Nederlands DUO-model: één digitaal platform per deelstaat voor salarisadministratie, benoemingen en loopbaanbeheer. Once-only: elke leerkracht levert informatie één keer aan.

5. Resultaatsturing versterken: De prestatiecontracten uit het Pacte worden bindend. Scholen die structureel ondermaats presteren, krijgen eerst ondersteuning, dan sancties. Jaarlijkse publicatie van resultaten per school.

Internationaal model: Combinatie van het Nederlandse DUO-model (centrale uitvoering, digitaal) en het Duitse Länder-model (deelstatelijke bevoegdheid, geen nationale inmenging).

Geschatte efficiëntiewinst:

• Eliminatie dubbele structuren (FWB-niveau + deelstaatniveau): besparing op overhead geschat op 10-15% van de administratieve kosten.
• Digitalisering salarisadministratie: reductie fouten van 42,5% naar <5%, besparing op terugvorderingen en correcties (€6-10 miljoen/jaar).
• Vereenvoudiging overleg vier netwerken: minder vergaderingen, minder coördinatie-overhead.
• Totale geschatte besparing: €50-100 miljoen per jaar op administratieve kosten.

Implementatiepad:

1. Jaar 1-2: Juridische voorbereiding. Overdrachtsprotocol AGE → deelstaten. Inventarisatie personeel, IT-systemen, lopende contracten.
2. Jaar 2-3: Oprichting deelstatelijke onderwijsadministraties. WBE wordt autonoom organisme.
3. Jaar 3-4: Migratie personeelsbestanden en salarissystemen. Lancering digitaal platform.
4. Jaar 4-5: Volledige operationele overdracht. Opheffing AGE als FWB-orgaan.

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

AGE (Administration Générale de l'Enseignement): Hervormd De centrale onderwijsadministratie van de FWB wordt opgesplitst: Wallonië en Brussel krijgen elk hun eigen onderwijsautoriteit, het scholennetwerk WBE wordt autonoom, en salarisfouten van 42% worden verleden tijd door digitalisering naar Nederlands model.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Administration Générale de l'Enseignement (AGE) is het zenuwcentrum van het Franstalig onderwijs in België. Vanuit Brussel bestuurt deze administratie het volledige onderwijsbeleid voor zowel Wallonië als Brussel. Goed voor circa 900.000 leerlingen en studenten, meer dan 100.000 personeelsleden, en een budget van circa €10 miljard per jaar. De AGE is opgebouwd uit zes directies-generaal die alles regelen: van leerplannen en inspectie tot salarisberekeningen en scholenbouw. Daarnaast runt de AGE via Wallonie-Bruxelles Enseignement (WBE) ook nog eens 500 eigen scholen met 211.000 leerlingen.

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem is drievoudig. Ten eerste is de AGE tegelijkertijd scheidsrechter én speler: ze reguleert het onderwijssysteem waarin haar eigen scholen (WBE) opereren. Dat is alsof de voetbalbond ook een ploeg in competitie heeft. Nergens in Europa is dit nog het model.

Ten tweede is de administratieve kwaliteit onder de maat. Het Belgische Rekenhof ontdekte dat 42,5% van de salarisberekeningen van leerkrachten fouten bevatte. Bijna de helft. Tussen 8.000 en 14.000 leerkrachten kregen een fout loon. Het Rekenhof stelde ook vast dat de AGE geen betrouwbare data heeft om te berekenen hoeveel schoolplaatsen er nodig zijn.

Ten derde bestuurt de AGE onderwijs voor twee totaal verschillende regio's. Het stedelijke, tweetalige Brussel en het landelijke, eentalige Wallonië. Alsof het één homogeen geheel is. Een school in Luik heeft andere uitdagingen dan een school in Sint-Gillis. Maar dezelfde ambtenaar in Brussel beslist voor beide.

Het resultaat is zichtbaar in de PISA-scores: Franstalig België scoort 474 voor wiskunde (2022), Vlaanderen 501. Een kloof van 27 punten, ondanks vergelijkbare uitgaven per leerling.

Hoe het elders werkt

In Nederland bestaat DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs): één organisatie met 2.600 medewerkers die alle onderwijsadministratie digitaal afhandelt voor het hele land. Studiefinanciering, salarissen, registers. Alles via één platform. Het ministerie maakt beleid, DUO voert uit, scholen zijn autonoom. Geen dubbele pet, geen vier netwerken, geen 42% fouten.

In Duitsland is onderwijs een exclusieve bevoegdheid van de 16 deelstaten. Elk Land heeft een eigen Kultusministerium met eigen administratie. De Kultusministerkonferenz (KMK) coördineert op vrijwillige basis. Het Duitse model bewijst dat onderwijsadministratie prima werkt op deelstaatniveau. Zonder nationale tussenlaag.

Denemarken hervormde in 2007 haar lokale besturen (van 271 naar 98 gemeenten) en gaf gemeenten de volle verantwoordelijkheid voor basisonderwijs. Resultaat: 9% minder uitgaven door het wegvallen van dubbele structuren, en consistent betere PISA-scores dan het OESO-gemiddelde.

Wat HART voorstelt

HART ontmantelt de AGE als FWB-structuur en bouwt onderwijsadministratie op deelstaatniveau op:

1. Deelstaat Wallonië krijgt een eigen onderwijsautoriteit die alle scholen op Waals grondgebied bestuurt. Ongeacht het netwerk. Eén loket voor leerkrachten, één set regels, één digitaal platform.

2. Deelstaat Brussel krijgt een eigen Franstalige onderwijsautoriteit, naast de bestaande Nederlandstalige. Brussel kan zo een onderwijsbeleid voeren dat past bij haar unieke, meertalige context.

3. WBE wordt autonoom. Het scholennetwerk van de voormalige FWB opereert voortaan als een zelfstandig organisme. Net als gemeentelijke of vrije scholen. De deelstaat reguleert, WBE voert uit. Geen dubbele pet meer.

4. Digitalisering naar DUO-model. Elke deelstaat krijgt een digitaal platform voor salarisadministratie, benoemingen en loopbaanbeheer. Once-only: elke leerkracht levert informatie één keer aan. Doel: foutpercentage van 42% naar minder dan 5%.

5. Resultaatsturing wordt bindend. De prestatiecontracten uit het Pacte pour un Enseignement d'excellence worden doorgetrokken en bindend gemaakt. Jaarlijkse publicatie van schoolresultaten. Structureel onderpresterende scholen krijgen eerst hulp, dan sancties.

Wat het oplevert

De ontmanteling van de AGE en heropbouw op deelstaatniveau levert meervoudige winst op. Administratief: een geschatte besparing van €50-100 miljoen per jaar door het wegvallen van de FWB-overhead en vereenvoudiging van de netwerkstructuren. Kwalitatief: een drastische reductie van salarisfouten (van 42,5% naar minder dan 5%) en betrouwbare data voor capaciteitsplanning. Bestuurlijk: een einde aan de dubbele pet regulator/operator en aan het besturen van twee regio's alsof het één geheel is. Pedagogisch: ruimte voor de Waalse en Brusselse deelstaat om een onderwijsbeleid te voeren dat past bij hun eigen context. Zoals elk Duits Land dat doet. Het belangrijkste: een kans om de structurele PISA-kloof met Vlaanderen te dichten door beter bestuur, niet door meer geld.

Fase 5: Bronnenlijst