Astrid: Audit 2026-03-29

Overzicht

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

ASTRID is het Belgische noodcommunicatienetwerk. Het werd in 1998 opgericht door de federale overheid nadat een reeks incidenten in de jaren '80 pijnlijk duidelijk hadden gemaakt dat de hulpdiensten niet fatsoenlijk met elkaar konden communiceren. Voor 1998 werkten honderden kleine analoge netwerken naast elkaar, elk op een andere frequentie. Politie, brandweer en ambulancediensten konden letterlijk niet met elkaar praten.

De Belgische staat richtte ASTRID op als NV van publiek recht met als opdracht: één gedeeld digitaal communicatienetwerk voor alle hulp- en veiligheidsdiensten. ASTRID levert drie kernservices:

1. Radiocommunicatie Het TETRA-netwerk (Terrestrial Trunked Radio) op de 380-400 MHz-band, exclusief gereserveerd voor nooddiensten in Europa. Het netwerk telt ongeveer 600 antennemasten (2025) en biedt spraak- en beperkte datacommunicatie. De communicatie wordt vercijferd met TEA2, het encryptiealgoritme voor Europese hulpdiensten.

2. Dispatching (CAD) Computer Aided Dispatching in 11 provinciale meldkamers (10 provincies + Brussel). Hier worden noodoproepen 101 en deels 112 verwerkt. ASTRID levert de technische uitrusting en software, inclusief GeoPortal voor locatiebepaling.

3. Paging Eenrichtingscommunicatie voor het oproepen van brandweervrijwilligers en andere hulpdiensten.

De financiering verloopt via twee stromen: een jaarlijkse dotatie van €46,5 miljoen uit de begroting van FOD Binnenlandse Zaken voor de exploitatiekosten (vastgelegd voor 2023-2027), en abonnementsgelden van de gebruikers, waarmee ASTRID de investeringen terugverdient die het met eigen middelen financiert. Volgens ASTRID gaat het om €117 miljoen aan investeringen in totaal, een meerjarig bedrag en geen jaarbedrag. De omzet bedroeg €27,2 miljoen in 2025. Dotatie en omzet samen zijn dus al ruim €70 miljoen per jaar. In de initiële begroting 2025 van de FOD Binnenlandse Zaken stond in totaal €76,5 miljoen aan toelagen voor ASTRID, meer dan de dotatie uit het beheerscontract alleen.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken vs. realiteit: ASTRID functioneert in de basis goed als centraal communicatienetwerk. Het heeft de fragmentatie van voor 1998 opgelost. Alle hulpdiensten communiceren sindsdien via één systeem. Meer dan 70.000 medewerkers in circa 750 organisaties gebruiken het dagelijks.

Problemen:

• Blinde vlekken: Volledige dekking, zeker binnen gebouwen, is een terugkerend werkpunt. In 2011 werden in de Senaat 75 blinde vlekken aangehaald, ook in sommige politiekantoren en brandweerkazernes. Bij de brand op de Kalmthoutse Heide (mei 2011) viel het contact met verscheidene brandweerlieden weg door een defecte antenne. Volgens ASTRID is het aantal storingen sindsdien jarenlang gedaald tot een historisch laag niveau, maar een actueel openbaar cijfer over resterende blinde vlekken ontbreekt.

• Verouderde technologie: TETRA is gebouwd voor spraak en korte berichten. Dataverkeer blijft in de praktijk beperkt tot korte berichten en enkele kilobits per seconde. Genoeg voor statusmeldingen, maar totaal ontoereikend voor foto's, video's of grote bestanden. ASTRID erkent zelf dat TETRA tegen zijn grenzen aanloopt. In een tijdperk van bodycams, drones en real-time situational awareness is dit een ernstige beperking.

• Beveiligingskwetsbaarheden: In 2023 maakte het Nederlandse beveiligingsbedrijf Midnight Blue vijf kwetsbaarheden in de TETRA-standaard bekend, samen "TETRA:BURST" genoemd, waarvan twee kritiek. De bekendste is een ingebouwde verzwakking van de TEA1-encryptie, die de 80-bitsleutel terugbrengt tot 32 bits. TEA1 is bedoeld voor commercieel gebruik; ASTRID gebruikt TEA2, het algoritme voor Europese hulpdiensten. Twee andere lekken treffen wel alle TETRA-encryptie: onder bepaalde voorwaarden laten ze toe berichten te ontcijferen of te injecteren, en nog een ander lek maakt het mogelijk gebruikers te identificeren. Voor nooddiensten is dat een reëel risico.

• Beperkte bandbreedte: Die smalle databandbreedte is een fractie van wat moderne noodcommunicatie vereist. Finland heeft sinds 2025 een landelijk breedbandnetwerk voor zijn hulpdiensten, waarover foto's, video en locatiedata gedeeld worden.

Prestatie-indicatoren: Er zijn KPI's vastgelegd in het beheerscontract 2023-2027, maar openbare rapportage over prestaties is beperkt. Er is geen publiek beschikbaar Rekenhofrapport dat specifiek over ASTRID gaat (stand 2026).

1C. Internationale vergelijking

Belangrijkste observaties:

1. Bijna iedereen migreert: De meeste vergelijkbare landen zitten in een transitie van TETRA naar 4G/5G; Denemarken verlengde zijn TETRA-netwerk wel tot 2034. België is niet achter, maar ook niet voorop.

2. Governance verschilt: In Duitsland is BDBOS een federale instelling onder het ministerie van Binnenlandse Zaken, in Zweden valt het onder MCF (civiele verdediging, tot 2026 MSB), in Nederland onder het Ministerie van Justitie en Veiligheid, in Finland onder een staatsbedrijf. België koos voor een NV van publiek recht: een hybride constructie.

3. Zwitserland als benchmark voor veerkracht: het beveiligde datanetwerk SDVN+, dat kantons, federale diensten en uitbaters van kritieke infrastructuur verbindt, is geïsoleerd van alle andere netwerken, ook het internet, en werkt minstens 14 dagen op noodstroom. ASTRID heeft drie datacenters, waarvan één volledig losgekoppeld als buffer tegen cyberaanvallen. Voor noodstroom kan België de Zwitserse lat overnemen.

4. Finland als benchmark voor innovatie: Virve 2 is een landelijk mission-critical 4G/5G-netwerk voor alle hulpdiensten, sinds 2025 in gebruik. België kan hiervan leren.

5. Schaalvoordeel Duitsland: BDBOS bedient ongeveer 1,3 miljoen toestellen en kan daardoor efficiënter investeren dan het Belgische netwerk met ruim 70.000 gebruikers.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Transitierisico: De migratie van TETRA naar 4G/5G is technisch complex en kostbaar. ASTRID kiest voor een hybride model: de antennes van een commerciële telecomoperator, aangevuld met de eigen masten, terwijl ASTRID de "kern" zelf bouwt en beheert. Dit levert afhankelijkheid op van commerciële operatoren.

2. Budgettaire druk: ASTRID kampte jarenlang met onderfinanciering: in 2015 leed het structureel verlies en had het geen beheerscontract. Met het derde beheerscontract (eind 2016) kwamen er extra middelen; voor 2023-2027 is de dotatie vastgelegd op €46,5 miljoen per jaar.

3. Verouderd netwerk: De technologie loopt tegen haar grenzen aan, en tijdens de overstap blijft het TETRA-netwerk provincie per provincie parallel draaien. België onderhoudt dan een tijd twee netwerken.

4. Beperkte transparantie: Voor een overheidsbedrijf dat €46,5 miljoen dotatie per jaar ontvangt en daarnaast €27,2 miljoen omzet haalt bij zijn gebruikers (2025), grotendeels zelf overheidsdiensten, is de publieke rapportage over prestaties en resultaten beperkt.

5. Hybride juridische status: Als NV van publiek recht zit ASTRID tussen overheid en markt. Het heeft niet de wendbaarheid van een privaat bedrijf noch de democratische controle van een overheidsdienst.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: ASTRID scoort goed op subsidiariteit (terecht federaal) en eenvoud (één netwerk). De grootste winst zit in digitaal-eerst (versnelde 5G-transitie), transparantie (publieke prestatierapportage), en resultaatgericht (meetbare KPI's met openbare monitoring).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd ASTRID vervult een essentiële functie, maar de governance-structuur en technologische basis moeten fundamenteel worden gemoderniseerd.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert:

1. Governance: Transformatie van NV van publiek recht naar een autonoom federaal agentschap naar Duits model (BDBOS). Dit geeft ASTRID een duidelijkere publieke opdracht, betere parlementaire controle, en maakt een einde aan de hybride constructie die noch vis noch vlees is.

2. Versnelde 5G-transitie: Een operationeel mission-critical 4G/5G-netwerk binnen drie jaar na de start van de hervorming, naar Fins model (Virve 2). België hoort bij de koplopers zoals Finland, niet bij de achterblijvers.

3. Cyberweerbaarheid: Naar Zwitsers model (SDVN+): het kernnetwerk volledig geïsoleerd van het publieke internet, minimaal 72 uur autonome noodstroom op alle basisstations (opschalen naar 14 dagen voor kritieke nodes).

4. Transparantie: Verplicht openbaar jaarlijks prestatierapport met netwerkdekking, uptime, responstijden, en vergelijking met internationale benchmarks. Publicatie als open data.

5. Financiering vereenvoudigen: Eén transparant financieringsmodel via de federale begroting. De splitsing tussen dotatie en abonnementen is onnodig complex en verduistert de werkelijke kosten.

Internationaal model: Combinatie van BDBOS (Duitsland) voor governance, Virve 2 (Finland) voor technologie, en SDVN+ (Zwitserland) voor cyberweerbaarheid.

Geschatte impact: Geen directe besparing. Noodcommunicatie is een investering in veiligheid, geen besparingspost. Wel efficiëntiewinst door duidelijkere governance en snellere technologische modernisering.

Implementatiepad:

• Jaar 1: Wetswijziging governance (NV → autonoom agentschap)
• Jaar 1-2: Uitrol pilot 5G mission-critical netwerk
• Jaar 3: Operationeel 4G/5G-netwerk
• Jaar 4: Volledige uitfasering TETRA

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

ASTRID (noodcommunicatie): Hervormd

Het communicatienetwerk van onze hulpdiensten draait op technologie uit de jaren '90. HART maakt van ASTRID een echt overheidsagentschap met een modern 5G-netwerk, zodat politie en brandweer binnen drie jaar even goed kunnen communiceren als jij met je smartphone.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

ASTRID is het bedrijf achter het communicatienetwerk van alle Belgische hulpdiensten. Het werd in 1998 opgericht als NV van publiek recht, een soort overheidsbedrijf, en beheert de radioverbindingen waarmee politie, brandweer, ambulancediensten en civiele bescherming met elkaar praten. Het netwerk draait op TETRA-technologie en bedient meer dan 70.000 gebruikers in 750 organisaties. De federale overheid betaalt €46,5 miljoen dotatie per jaar (2023-2027). Daarnaast betalen de gebruikers, grotendeels zelf overheidsdiensten, abonnementen: €27,2 miljoen omzet in 2025. Samen ruim €70 miljoen per jaar.

Wat er mis gaat

Het TETRA-netwerk is gebouwd voor spraak en korte berichten en haalt maar enkele kilobits per seconde aan data, een fractie van wat een gewone 4G-smartphone haalt. Onze hulpdiensten kunnen korte berichten sturen, maar geen foto's, video's of live locatiedata delen. In een wereld van bodycams, drones en real-time crisiscoördinatie is dat gevaarlijk achterhaald.

Volledige dekking blijft een werkpunt. In 2011 werden in de Senaat 75 blinde vlekken aangehaald, ook in politiekantoren en kazernes, en bij de brand op de Kalmthoutse Heide viel het contact met brandweerlieden weg door een defecte antenne. En in 2023 ontdekten onderzoekers vijf beveiligingslekken in de TETRA-standaard zelf, waarvan twee kritiek. Het bekendste treft vooral de encryptie voor commercieel gebruik, maar andere lekken, waaronder het tweede kritieke, raken alle TETRA-encryptie: onder bepaalde voorwaarden konden berichten worden ontcijferd of geïnjecteerd, en gebruikers konden worden geïdentificeerd. Voor een netwerk dat door politie en inlichtingendiensten wordt gebruikt, is dat onaanvaardbaar.

De governance is hybride en ondoorzichtig. Als NV van publiek recht heeft ASTRID niet de democratische controle van een overheidsdienst, maar ook niet de markttucht van een privaat bedrijf. De publieke rapportage over prestaties is minimaal, en dat voor een organisatie die ruim €70 miljoen per jaar aan publiek geld beheert.

Hoe het elders werkt

Duitsland heeft BDBOS: een federale instelling die het grootste TETRA-netwerk ter wereld beheert (ongeveer 1,3 miljoen toestellen) en een eigen breedbandnetwerk bouwt. De governance is helder: het is een overheidsinstelling onder de minister van Binnenlandse Zaken, die daarover verantwoording aflegt in het parlement.

Finland is een Europese koploper. Sinds 2025 kunnen de Finse hulpdiensten overstappen op Virve 2, een landelijk mission-critical 4G/5G-netwerk dat ongeveer 95% van het grondgebied dekt en naast spraak ook video en data draagt.

Zwitserland legt de lat voor veerkracht. Het beveiligde datanetwerk voor crisisbeheer (SDVN+), dat kantons, federale diensten en uitbaters van kritieke infrastructuur verbindt, is geïsoleerd van alle andere netwerken, ook het internet, en blijft minstens 14 dagen werken op noodstroom. Zo blijven de hulpdiensten ook bij een cyberaanval of een lange stroompanne verbonden.

Wat HART voorstelt

1. Maak van ASTRID een autonoom federaal agentschap met directe parlementaire verantwoording. Geen NV-constructie meer. Helder mandaat, heldere controle.

2. Versnel de migratie naar een mission-critical 4G/5G-netwerk. Deadline: operationeel binnen drie jaar. Geen excuses, geen uitstel. Finland bewijst dat het kan.

3. Bouw cyberweerbaarheid in naar Zwitsers model: het kernnetwerk geïsoleerd van het publieke internet, minimaal 72 uur noodstroom op alle basisstations.

4. Verplicht een openbaar jaarlijks prestatierapport: netwerkdekking, uptime, responstijden, internationale vergelijking. Publicatie als open data, zodat iedereen kan zien hoe ons noodnetwerk presteert.

5. Vereenvoudig de financiering: één transparant budget via de federale begroting. Geen gesplitste constructies meer tussen dotaties en abonnementen.

Wat het oplevert

Geen bezuiniging. Veiligheid is geen besparingspost. Wel een noodnetwerk dat klaar is voor de 21e eeuw. Hulpdiensten die real-time video, locatiedata en sensorinformatie kunnen delen. Een governance die transparant is en democratisch gecontroleerd. En een netwerk dat bestand is tegen cyberaanvallen, niet kwetsbaar ervoor.

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Geschatte besparing: geen (noodcommunicatie is een investering in veiligheid, geen besparingspost)
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)