AVIQ (Agence pour une Vie de Qualité): Audit

Datum: 2026-03-30 Categorie: Waalse Deelstaat. OIP's (Organismes d'Intérêt Public) Status: 🔀 Gesplitst. Handicap en gezondheid blijven Waals, gezinsbijslagen worden geherfederaliseerd

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Agence wallonne de la santé, de la protection sociale, du handicap et des familles. Handelsnaam: AVIQ (Agence pour une Vie de Qualité)

Juridische basis: Décret du 3 décembre 2015 (Waals decreet), in werking getreden op 1 januari 2016. Het decreet vloeide voort uit de 6e staatshervorming (2014), waarbij gezondheids-, welzijns- en gezinsbevoegdheden van het federale niveau naar de gewesten en gemeenschappen werden overgeheveld.

Type instelling: Organisme d'Intérêt Public (OIP): type 3 (autonome publieke instelling met rechtspersoonlijkheid), gedecentraliseerde administratieve eenheid (Unité d'Administration Publique, UAP).

Bestuursniveau: Waals Gewest. Exclusief Waals (geen equivalent op federaal niveau voor dezelfde bevoegdheden na de 6e staatshervorming).

Voorgangers:

• AWIPH (Agence wallonne pour l'intégration des personnes handicapées): handicapbeleid
• Diverse diensten binnen het SPW (Service Public de Wallonie) voor gezondheid en welzijn
• FAMIFED (federaal) → FAMIWAL (Waals publiek kinderbijslagfonds): gezinsbijslagen

Budget: Het totale budget dat aan AVIQ wordt overgedragen bedraagt circa €6,8 miljard, waarvan circa €3 miljard voor gezinsbijslagen (allocations familiales). AVIQ beheert daarmee ruwweg 32% van het totale Waalse gewestbudget (€22 miljard in 2025). In 2026 werd een besparing van €28,3 miljoen op de missies en €5,6 miljoen op het beheerbudget opgelegd.

Personeel: AVIQ heeft circa 1.000+ medewerkers (exacte FTE-cijfers fluctueren; het jaarverslag 2020 vermeldt ~800 intern personeel). De instelling beheert/subsidieert ruim 2.000 diensten en voorzieningen in Wallonië.

Aansturing: Raad van Bestuur met vertegenwoordigers van de Waalse Regering, sociale partners, vertegenwoordigers van personen met een handicap, gezinnen en gezondheidsactoren. Dagelijks bestuur door een Administrateur-generaal (momenteel Françoise Lannoy). Financieel toezicht via een Conseil de monitoring financier et budgétaire, met vertegenwoordigers van het Rekenhof.

Zetel: Rue de la Rivelaine 21, 6061 Charleroi. Zeven regionale bureaus verspreid over Wallonië.

1B. Wat doet het in de praktijk?

AVIQ heeft drie grote takken:

1. Gezondheid & Welzijn (Bien-être et Santé)

• Terugbetaling van sociale zekerheidsprestaties in rust- en verzorgingstehuizen
• Organisatie van de eerstelijnszorg: thuiszorg, thuishulp
• Gezondheidspreventie en -promotie (budget verdubbeld van €40M naar €80M in 2025)
• Financiering van opvanginfrastructuur en ziekenhuizen
• E-gezondheid en digitalisering van gezondheidsdiensten

2. Handicap

• Erkenning van personen met een handicap
• Beleid voor opvang en huisvesting van personen met een handicap
• Ondersteuning bij tewerkstelling, thuisaanpassingen, hulpmiddelen
• Beheer van de unieke wachtlijst voor residentiële opvang
• Subsidiëring van diensten voor begeleiding, dagopvang, residentiële zorg

3. Gezinsbijslagen (Familles)

• Regulering en toezicht op de 5 Waalse kinderbijslagfondsen (Famiwal, Camille, Infino, Kidslife, Parentia)
• Budgetbeheer voor kinderbijslagen. Circa 900.000 kinderen in Wallonië
• Garantie dat alle fondsen dezelfde basisbedragen en supplementen uitkeren

Overlap met andere instellingen:

• SPW (Service Public de Wallonie): welzijns- en gezondheidsbeleid zit deels ook bij SPW-directies
• ONE (Office de la Naissance et de l'Enfance): kinderopvang, maar dit valt onder de Fédération Wallonie-Bruxelles (FWB), niet onder AVIQ → overlapping bij persoonsgebonden materies
• FOD Sociale Zekerheid en RIZIV. Federale restbevoegdheden in gezondheidszorg die niet zijn overgeheveld
• VAPH (Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap): Vlaams equivalent, maar met fundamenteel ander model (persoonsvolgende financiering sinds 2017)

Prestatie-indicatoren: AVIQ publiceert jaarverslagen met activiteitscijfers, maar er zijn geen publiek beschikbare, systematische KPI's met benchmarking. De Waalse overheid heeft in 2026 een "recentrage des missions" opgelegd, wat impliceert dat eerdere prestatiemonitoring onvoldoende was.

1C. Internationale vergelijking

Nederland. WMO + UWV + gemeenten Sinds de decentralisatie van 2015 (de "3 decentralisaties") zijn welzijn, jeugdzorg en arbeidsparticipatie voor personen met een beperking overgeheveld naar de 342 gemeenten via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO 2015). UWV beheert de arbeidsongeschiktheids- en werkloosheidsverzekeringen centraal. Het model is dus gesplitst: gemeenten doen de zorg en ondersteuning, UWV doet de uitkeringen.

Resultaten: Gemengd. Gemeenten kregen minder budget dan het Rijk eerder uitgaf (-15%), wat leidde tot overschrijdingen. Maar progressieve gemeenten behaalden betere resultaten op zelfredzaamheid. Het model dwingt lokale verantwoordelijkheid af. Wie beslist, betaalt.

Duitsland. Eingliederungshilfe (BTHG-hervorming 2020) De Bundesteilhabegesetz (BTHG) haalde handicapbeleid uit de bijstand (Sozialhilfe) en maakte er modern participatierecht van. Uitvoering door de Landkreise en kreisfreie Städte (lokaal niveau), met federale kaders. De Bundesagentur für Arbeit begeleidt de arbeidsintegratie. Sinds 2020 zijn vermogensdrempels sterk verhoogd (€50.000) en worden partners niet meer aangesproken op inkomen.

Resultaten: Sterkere scheiding tussen zorg en inkomen. Meer keuzevrijheid voor personen met een handicap. Maar implementatie per deelstaat verschilt sterk.

Denemarken. Gemeenten (98) De 98 Deense gemeenten zijn integraal verantwoordelijk voor alle sociale diensten: ouderenzorg, handicap, welzijn, preventie. De Social Services Act (Serviceloven) is het kader, maar gemeenten bepalen zelf het niveau en type dienstverlening. Er is geen apart nationaal agentschap. Alles zit bij de gemeente.

Resultaten: Zeer grote lokale autonomie, maar ook grote verschillen tussen gemeenten. Recent (2025) heeft Denemarken besparingen doorgevoerd die levens van personen met een handicap in het gedrang brengen.

Vlaanderen. VAPH Het VAPH (Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap) werkt sinds 2017 met persoonsvolgende financiering (PVF): personen met een handicap krijgen een eigen budget op maat en kiezen zelf hoe ze hun ondersteuning organiseren. Dit is een fundamenteel ander model dan het aanbodgestuurde systeem van AVIQ in Wallonië.

Resultaten: Meer keuzevrijheid en empowerment, maar ook enorme wachtlijsten (18.000+ wachtenden in Vlaanderen in 2024). Het Vlaams Mensenrechteninstituut noemde de wachtlijsten "ontoelaatbaar".

1D. Knelpunten en kritiek

1. Wachtlijsten handicap Net als in Vlaanderen (VAPH) kampt AVIQ met wachtlijsten voor residentiële opvang van personen met een handicap. Er is een "unieke wachtlijst" maar de doorstroming is traag door capaciteitstekort.

2. Franstalige handicapexodus naar Wallonië Een gezamenlijk rapport van het Franse en Belgische Rekenhof (september 2024) onthulde dat circa 8.200 Franse burgers met een handicap in Waalse instellingen verblijven (7.000 volwassenen + 1.200 kinderen in 2022): een zevenvoudige stijging. De kosten voor de Franse sociale zekerheid: circa €500 miljoen per jaar. Inspecties toonden "ernstige tekortkomingen in meer dan 60 instellingen", waarvan een twintigtal met Franse bewoners. Dit wijst op capaciteits- en kwaliteitsproblemen in het Waalse systeem.

3. Budgetbesparingen 2025-2026 De Waalse regering legde AVIQ besparingen op van €28,3 miljoen op de missies en €5,6 miljoen op het beheer (2026). Het devies: "faire mieux avec moins" (beter doen met minder). De indexering van het beheerbudget werd bevroren. Dit in een context waar de vergrijzing toeneemt. Tegen 2060 zal bijna 1 op 4 Walen ouder zijn dan 65.

4. Geen persoonsvolgende financiering In tegenstelling tot Vlaanderen (PVF via VAPH) en Duitsland (BTHG) werkt AVIQ nog grotendeels aanbodgestuurd: het budget gaat naar de instellingen, niet naar de persoon. Dit beperkt de keuzevrijheid van personen met een handicap.

5. Complexe governance AVIQ combineert drie fundamenteel verschillende takken (gezondheid, handicap, gezinsbijslagen) in één instelling. De logica hiervan is twijfelachtig: kinderbijslagen hebben weinig operationeel te maken met residentiële handicapzorg of gezondheidspreventie. In Vlaanderen zijn deze gescheiden (VAPH voor handicap, Opgroeien voor kinderbijslagen/kinderopvang, Agentschap Zorg & Gezondheid voor gezondheid).

6. Digitalisering laattijdig AVIQ lanceerde pas recent een "Transformation digitale inclusive" met projecten als "Mon AVIQ Citoyen" en "Mon AVIQ Opérateur". Maar de digitale maturiteit loopt achter op Vlaanderen en zeker op Scandinavische en Nederlandse modellen.

7. Overlap met SPW en ONE Gezondheids- en welzijnsbeleid zit deels bij AVIQ, deels bij het SPW. Kinderopvang en kind-gerelateerd beleid zit bij ONE (FWB): maar kinderbijslagen bij AVIQ (Waals). Na de voorgestelde afschaffing van de FWB door HART zou dit vereenvoudigd moeten worden.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0 × ✅, 3 × ⚠️, 6 × ❌. De grootste winst is te boeken op eenvoud (opsplitsing in gespecialiseerde entiteiten), resultaatgerichtheid (KPI's en outcomes meten), en internationaal bewezen modellen (persoonsvolgende financiering invoeren).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔀 Gesplitst AVIQ wordt opgesplitst in twee gespecialiseerde entiteiten binnen de Waalse deelstaat. Gezinsbijslagen worden geherfederaliseerd (zie Groeipakket-audit). Invoering van persoonsvolgende financiering voor handicap.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. AVIQ wordt opgesplitst in twee entiteiten + herfederalisering gezinsbijslagen:

   • Agentschap Handicap Wallonië alle handicapgerelateerde bevoegdheden, inclusief erkenning, residentiële zorg, dagopvang, tewerkstelling, hulpmiddelen. Invoering van persoonsvolgende financiering naar Vlaams/Duits model.
   • Agentschap Gezondheid & Welzijn Wallonië gezondheidspreventie, eerstelijnszorg, ouderenzorg, thuiszorg, e-gezondheid. Integratie met relevante SPW-directies om overlap te elimineren.
   • Gezinsbijslagen → herfederalisering: de kinderbijslagbevoegdheid keert terug naar het federale niveau. Dit is consistent met het HART-voorstel voor het Groeipakket (Vlaanderen), waar dezelfde herfederalisering wordt voorgesteld. Eén federaal kinderbijslagsysteem voor alle kinderen in België. Geen 4 verschillende systemen per deelstaat. De 5 Waalse uitbetalingsactoren (Famiwal, Camille, Infino, Kidslife, Parentia) worden geïntegreerd in het federale stelsel.

2. Persoonsvolgende financiering handicap:

   • Naar Duits BTHG-model: scheiding tussen zorg en inkomen
   • Personen met een handicap krijgen een persoonlijk budget op basis van ondersteuningsnood
   • Keuzevrijheid: zelf kiezen tussen aanbieders
   • Vermogensdrempel verhoogd (Duits model: €50.000)
   • Geleidelijke invoering over 5 jaar

3. KPI-dashboard en benchmarking:

   • Publiek online dashboard met wachtlijsten, doorlooptijden, cliënttevredenheid
   • Jaarlijkse benchmarking met Vlaanderen, Nederland en Duitsland
   • Resultaatfinanciering: een deel van het budget aan voorzieningen wordt gekoppeld aan outcomes

4. Digitaal-eerst:

   • "Mon Handicap" / "Mon Bien-être" portalen met once-only principe
   • Real-time wachtlijstinzage
   • Digitale aanvraagprocedures als standaard, fysiek loket als vangnet

Bestuursniveau: Waalse deelstaat voor handicap en gezondheid. Federaal voor gezinsbijslagen (herfederalisering).

Samenhang met andere HART-voorstellen:

• Groeipakket (Vlaanderen): wordt eveneens geherfederaliseerd. Kinderbijslag wordt opnieuw één federaal systeem
• Kind en Gezin / Opgroeien (Vlaanderen): kinderopvang en gezinsondersteuning blijven deelstatelijk, kinderbijslag gaat federaal
• ONE (FWB): na afschaffing FWB worden kinderopvang-bevoegdheden Waals, kinderbijslag federaal

Internationaal model: Duitsland (BTHG 2020) voor handicap, Nederland (WMO + UWV) voor de scheiding zorg/uitkeringen, Scandinavisch model voor digitalisering. Voor kinderbijslag: vrijwel alle Europese landen hebben één nationaal systeem (Duitsland: Kindergeld via Familienkasse, Nederland: AKW via SVB, Denemarken: børne- og ungeydelse nationaal).

Geschatte efficiëntiewinst:

• Eliminatie overhead door fusie met SPW-directies: €10-20M/jaar (alleen SPW-fusie)
• Betere allocatie door PVF (minder lege bedden, minder aanbodgestuurde inefficiëntie): €15-30M/jaar op termijn (PVF reallocates budget, doesn't reduce cost. Flemish VAPH experience shows growing waiting lists, not savings)
• Vereenvoudiging governance (1 mammoet-RvB → 2 gespecialiseerde, lichtere boards): snellere besluitvorming
• Herfederalisering kinderbijslag: eliminatie van 4 parallelle systemen, schaalvoordelen, gelijke behandeling van alle Belgische kinderen

Implementatiepad:

• Jaar 1: Wetgevend kader opsplitsing + PVF-decreet + bijzondere wet herfederalisering kinderbijslag
• Jaar 2-3: Organisatorische opsplitsing, ICT-migratie, pilootprojecten PVF, overdracht gezinsbijslagen naar federaal
• Jaar 3-5: Volledige uitrol PVF, KPI-dashboard operationeel, federaal kinderbijslagsysteem operationeel
• Jaar 5+: Evaluatie en bijsturing

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

AVIQ (welzijn, handicap, gezondheid): Gesplitst AVIQ wordt opgesplitst: handicap en gezondheid blijven Waals met persoonsvolgende financiering, gezinsbijslagen worden geherfederaliseerd. Één kinderbijslagsysteem voor alle Belgische kinderen.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

AVIQ (Agence pour une Vie de Qualité) is een Waalse overheidsinstelling opgericht in 2016 na de 6e staatshervorming. Het beheert drie totaal verschillende domeinen tegelijk: gezondheid en welzijn, handicapbeleid, en gezinsbijslagen. Met een budget van circa €6,8 miljard (waarvan €3 miljard kinderbijslagen) beheert AVIQ ruwweg een derde van het Waalse gewestbudget. Het agentschap heeft meer dan 1.000 medewerkers, subsidieert ruim 2.000 diensten, en bedient onder meer 900.000 kinderen via kinderbijslagen.

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem is drievoudig. Ten eerste: AVIQ combineert drie domeinen die operationeel niets met elkaar te maken hebben. Kinderbijslagen uitbetalen vereist andere expertise dan residentiële handicapzorg organiseren of gezondheidspreventie opzetten. Door alles in één instelling te proppen wordt het voor de burger ondoorzichtig wie waarvoor verantwoordelijk is.

Ten tweede: het handicapbeleid werkt nog aanbodgestuurd. Het budget gaat naar de instelling, niet naar de persoon. In Vlaanderen bestaat sinds 2017 persoonsvolgende financiering. Personen met een handicap kiezen zelf hun ondersteuning. In Duitsland is de Bundesteilhabegesetz (BTHG, 2020) nog verder gegaan door handicapbeleid volledig los te koppelen van de bijstand. AVIQ is op dit vlak een decennium achter.

Ten derde: de kwaliteits- en capaciteitsproblemen. Een gezamenlijk rapport van het Franse en Belgische Rekenhof (september 2024) onthulde dat circa 8.200 Franse burgers met een handicap in Waalse instellingen verblijven. Een zevenvoudige stijging. Omdat Frankrijk onvoldoende eigen capaciteit heeft. De kosten: €500 miljoen per jaar voor de Franse sociale zekerheid. Inspecties vonden ernstige tekortkomingen in meer dan 60 Waalse instellingen. Als het systeem al onder druk staat met externe instroom, hoe kan het dan zijn eigen burgers adequaat bedienen?

Daar bovenop legde de Waalse regering in 2026 besparingen van €34 miljoen op. Terwijl tegen 2060 bijna 1 op 4 Walen ouder dan 65 zal zijn. "Beter doen met minder" is geen strategie, het is een noodkreet.

En dan de kinderbijslag: sinds de 6e staatshervorming heeft België vier verschillende kinderbijslagsystemen (Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Duitstalige Gemeenschap): elk met eigen regels, eigen bedragen en eigen uitbetalingsactoren. Dat is uniek in Europa en onverdedigbaar. Vrijwel alle vergelijkbare landen hebben één nationaal kinderbijslagsysteem.

Hoe het elders werkt

In Duitsland scheidde de BTHG-hervorming (2020) handicapbeleid van de bijstand. Personen met een handicap krijgen nu rechten als burgers, niet als bijstandstrekkers. De uitvoering zit bij Landkreise (vergelijkbaar met provincies), dicht bij de burger. Kindergeld (kinderbijslag) is nationaal via de Familienkasse. Één systeem voor alle Duitse kinderen.

In Nederland decentraliseerde de WMO 2015 welzijn en ondersteuning naar 342 gemeenten. Maar kinderbijslag (AKW) bleef nationaal via de SVB. Één systeem, geen regionale verschillen.

In Denemarken zijn de 98 gemeenten integraal verantwoordelijk voor sociale diensten, maar de børne- og ungeydelse (kinderbijslag) is nationaal.

In alle drie de landen: gespecialiseerde, lokale dienstverlening voor handicap en welzijn, maar één nationaal kinderbijslagsysteem.

Wat HART voorstelt

AVIQ wordt opgesplitst, met herfederalisering van de gezinsbijslagen:

1. Agentschap Handicap Wallonië alle handicapgerelateerde bevoegdheden. Cruciale hervorming: invoering van persoonsvolgende financiering naar Duits BTHG-model. Het budget volgt de persoon, niet de instelling. Personen met een handicap kiezen zelf hun ondersteuning. Geleidelijke invoering over 5 jaar.

2. Agentschap Gezondheid & Welzijn Wallonië gezondheidspreventie, eerstelijnszorg, ouderenzorg, thuiszorg, e-gezondheid. Integratie van overlappende SPW-directies om dubbel werk te elimineren. Na afschaffing FWB: integratie van ONE-bevoegdheden (kinderopvang) in dit agentschap.

3. Gezinsbijslagen → herfederalisering. De kinderbijslag keert terug naar het federale niveau. Consistent met het HART-voorstel voor het Groeipakket in Vlaanderen. Eén federaal kinderbijslagsysteem voor alle Belgische kinderen, ongeacht waar ze wonen. De 5 Waalse uitbetalingsactoren worden geïntegreerd in het federale stelsel.

Elk Waals agentschap krijgt een publiek KPI-dashboard met wachtlijsten, doorlooptijden en cliënttevredenheid. Jaarlijks gebenchmarkt met Vlaanderen, Nederland en Duitsland. Digitale dienstverlening wordt de standaard, met het once-only principe: de burger geeft informatie maar één keer.

Wat het oplevert

• Transparantie: twee gespecialiseerde agentschappen die elk uitlegbaar zijn, in plaats van één ondoorzichtige mammoet
• Keuzevrijheid: personen met een handicap kiezen zelf hun ondersteuning via persoonsvolgende financiering
• Gelijke kinderbijslag: elk Belgisch kind krijgt hetzelfde, ongeacht postcode. Geen vier systemen meer
• Efficiëntie: eliminatie van overlap met SPW-directies bespaart naar schatting €10-20 miljoen per jaar; betere budgetallocatie door PVF leidt tot doelgerichtere besteding (€15-30M op termijn door betere allocatie, niet door kostenbesparing); herfederalisering kinderbijslag elimineert vier parallelle systemen
• Betere resultaten: internationale ervaring toont dat persoonsvolgende financiering leidt tot hogere cliënttevredenheid en doelgerichtere besteding
• Verantwoording: publieke KPI-dashboards dwingen resultaatgerichtheid af

Fase 5: Bronnenlijst