AWV + Vlaamse Waterweg: Wegen & Waterwegen

Audit datum: 2026-03-30 Categorie: Vlaanderen: Gewestbevoegdheden Status-voorstel: 🟠 Hervormd: Fusie tot één Vlaams Infrastructuuragentschap

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Agentschap Wegen en Verkeer (AWV)

• Officiële naam: Agentschap Wegen en Verkeer (AWV)
• Juridische basis: Intern Verzelfstandigd Agentschap (IVA) zonder rechtspersoonlijkheid, opgericht bij besluit van de Vlaamse Regering van 7 oktober 2005 als "agentschap Infrastructuur" en in 2007 hernoemd tot Agentschap Wegen en Verkeer, binnen het beleidsdomein Mobiliteit en Openbare Werken (MOW)
• Bestuursniveau: Vlaams Gewest
• Personeelsomvang: 1.255 personeelsleden (eind 2024, tegenover 1.343 in 2019), verdeeld over 12 afdelingen, met een territoriale wegenafdeling en districten in elke Vlaamse provincie
• Budget: In 2024 besteedde AWV ongeveer €1,19 miljard aan beleidskredieten. Voor 2025 werd het jaarlijkse onderhoudsbudget voor wegen met €18 miljoen verhoogd en dat voor elektromechanische installaties met €12 miljoen; voor structureel onderhoud plande AWV in 2025 €138,5 miljoen aan te besteden.
• Aansturing: Valt onder de Vlaamse minister van Mobiliteit en Openbare Werken, aangestuurd door een administrateur-generaal. Operationeel gestuurd via het Departement MOW.

Beheerd netwerk:

• ~7.000 km gewestwegen en autosnelwegen
• ~7.700 km fietspaden
• Verkeerslichten, geluidsschermen, bruggen over wegen, tunnels, signalisatie

De Vlaamse Waterweg NV

• Officiële naam: De Vlaamse Waterweg NV
• Juridische basis: Extern Verzelfstandigd Agentschap (EVA) van publiek recht. De fusie van Waterwegen en Zeekanaal NV (W&Z, ontstaan op 1 januari 2005) en nv De Scheepvaart verliep in twee stappen: nv De Scheepvaart werd in 2017 omgevormd tot De Vlaamse Waterweg nv, en op 1 januari 2018 ging W&Z erin op.
• Bestuursniveau: Vlaams Gewest
• Personeelsomvang: ~1.250 medewerkers (1.294 eind 2023; ~1.350 bij de fusie in 2018)
• Budget: Investeringsbudget van meer dan €220 miljoen per jaar (bij de fusie in 2018)
• Aansturing: Raad van bestuur + gedelegeerd bestuurder. Valt onder het beleidsdomein MOW.

Beheerd netwerk (cijfers bij de fusie in 2018):

• ~1.076 km bevaarbare waterwegen
• ~1.100 km dijken
• ~800 bruggen
• 131 sluizen
• 73 stuwen
• ~200 km kaaimuren
• 78 jachthavens

1B. Wat doet het in de praktijk?

AWV: kerntaken

1. Beheer en onderhoud van gewestwegen en autosnelwegen (asfaltering, markering, verlichting, winterdienst: 21.000 ton strooizout in de winter van 2023-2024)
2. Verkeersveiligheid: herinrichting gevaarlijke punten, fietspaden, geluidsschermen (~5.564 lopende meter in 2024)
3. Investeringsprojecten: aanleg en herinrichting van wegen, bruggen, tunnels, knooppunten
4. Verkeersmanagement: dynamisch verkeersbeheer, verkeerslichten, camera's, snelheidscontrole
5. Participatie bij ruimtelijke projecten (~30 participatietrajecten in 2024)

De Vlaamse Waterweg: kerntaken

1. Beheer en onderhoud van bevaarbare waterwegen (sluizen, stuwen, bruggen, kaaimuren)
2. Bevordering van de binnenvaart als alternatief voor vrachtverkeer over de weg
3. Waterbeheer: waterpeilbeheer, overstromingspreventie (dijken), Blue Deal-projecten
4. Waterweginfrastructuurprojecten (Seine-Schelde: meer dan €10 miljard voor het hele grensoverschrijdende project in Frankrijk, Wallonië en Vlaanderen over 2004-2030, Europees meegefinancierd)
5. Recreatie en toerisme op de waterwegen (78 jachthavens)
6. Ecologisch beheer langs waterwegen

Overlap en coördinatieproblemen:

• AWV en De Vlaamse Waterweg opereren beiden binnen het beleidsdomein MOW, maar als gescheiden organisaties met eigen managementstructuren, IT-systemen, aanbestedingsprocessen en personeelsbeleid.
• Bij projecten waar wegen en waterwegen samenkomen (bv. bruggen over kanalen, knooppunten nabij waterwegen) is coördinatie nodig via projectstuurgroepen met vertegenwoordigers van beide agentschappen, het Departement MOW, De Lijn en soms ook Infrabel/NMBS.
• Er is geen geïntegreerd asset management: de brug óver een kanaal kan van AWV zijn, terwijl de brug die het kanaal kruist van De Vlaamse Waterweg is. Dit leidt tot parallelle aanbestedingen, gescheiden onderhoudsprogramma's en informatiesilo's.
• Het Departement MOW fungeert als coördinerende laag, maar heeft geen operationele bevoegdheid. Het stelt regels op, monitort beleid en probeert agentschappen op elkaar af te stemmen.

Prestatie-indicatoren en kritiek:

AWV:

• De toestand van de autosnelwegen was volgens AWV over tien jaar vrij stabiel, maar ging er in 2024 op achteruit: 49,3% van de wegvakken in goede tot zeer goede staat (daling), 19,2% in slechte tot zeer slechte staat (stijging).
• De gewestwegen (niet-autosnelwegen) doen het duidelijk slechter: in 2024 was 46,8% in goede tot zeer goede staat (daling) en 35,3% in slechte tot zeer slechte staat (stijging). Per provincie gingen de gemeten wegvakken in Antwerpen, Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant licht vooruit en in West-Vlaanderen achteruit. Van de kunstwerken (bruggen, tunnels) was 60% in goede en 10,8% in slechte staat.
• AWV voerde in 2024 een reorganisatie door waarbij de provinciale afdelingen (TAW) volledig verantwoordelijk werden voor de uitvoering van infrastructuurprojecten.

De Vlaamse Waterweg:

• Het Seine-Schelde-project (hele project meer dan €10 mld) is het grootste infrastructuurproject: het maakt een aaneengesloten waterverbinding mogelijk voor schepen tot 4.500 ton. De EU kende er sinds 2007 in drie Europese programmaperiodes samen ~€991 miljoen aan toe (stand 2022).
• De Vlaamse Waterweg schakelt stapsgewijs over op afstandsbediening van sluizen en bruggen vanuit centrale bedieningscentrales, een echte digitaliseringsslag.
• De Asset Wijzer 2023 van het beleidsdomein MOW raamt de vervangingswaarde van de waterweginfrastructuur op €39 miljard, met een nood aan €3,39 miljard voor structureel onderhoud en €376 miljoen per jaar voor regulier onderhoud.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: Rijkswaterstaat (het referentiemodel)

Rijkswaterstaat is dé referentie: één geïntegreerd agentschap dat zowel wegen, waterwegen als het watersysteem (waterkwaliteit, waterveiligheid) beheert.

• Personeel: ruim 11.000 medewerkers (2025)
• Budget: het jaarlijkse onderhoudsbudget voor de netwerken van Rijkswaterstaat bedroeg volgens de Nederlandse begroting 2025 ongeveer €2 miljard, met een geplande groei naar €3 miljard tegen 2030
• Netwerk: 5.458 km rijkswegen (met 1.143 bruggen en 27 tunnels) + 6.300 km vaarwegen (met 92 sluiscomplexen) + waterveiligheid (dijken, deltawerken)
• Structuur: Eén uitvoeringsorganisatie onder het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Werkt met integraal assetmanagement: wegen, waterwegen en watersysteem worden in dezelfde regio's door dezelfde districtsteams beheerd.
• Sterk punt: Door integratie geen coördinatieprobleem bij projecten waar weg en water samenkomen. Eén aanbestedingssysteem, één ICT-platform, één personeelsbeleid.
• Zwak punt: De Algemene Rekenkamer raamde in 2025 het tekort voor instandhouding op ~€20,5 miljard tot 2038. Ook geïntegreerde organisaties kampen dus met budgettekorten.

Duitsland: gescheiden model (contra-referentie)

Duitsland bracht op 1 januari 2021 het beheer van de snelwegen over naar het federale niveau (Die Autobahn GmbH des Bundes), maar houdt wegen en waterwegen wél gescheiden:

• Die Autobahn GmbH des Bundes: beheert ~13.000 km autosnelwegen, federale bevoegdheid sinds 2021
• Wasserstraßen- und Schifffahrtsverwaltung des Bundes (WSV): beheert ~7.300 km federale binnenwaterwegen, onder het Bundesministerium für Verkehr
• Twee gescheiden organisaties, twee managementstructuren. De Autobahn GmbH had na de overname van de snelwegen van de deelstaten aanzienlijke opstartproblemen: kritiek van het Bundesrechnungshof op adviescontracten van meer dan €99 miljoen en een grote achterstand in vergunningen voor uitzonderlijk vervoer. Dat zijn lessen over de overgang bij een grote hervorming, geen bewijs voor of tegen een fusie van wegen en waterwegen.

Zweden: Trafikverket (geïntegreerd model)

• Trafikverket (Swedish Transport Administration) beheert de staatswegen en het spoor als één organisatie, baat de wegveerdiensten uit en doet de langetermijnplanning voor alle vervoerswijzen, ook scheepvaart en luchtvaart.
• Budget: in december 2024 keurde de Riksdag een financieel kader goed van 1.171 miljard Zweedse kronen (ruim €100 miljard) voor 2026-2037, waarvan 354 miljard kronen voor onderhoud van de staatswegen en 210 miljard voor onderhoud van het spoor
• Zeer geïntegreerde aanpak: één organisatie voor weg en spoor, inclusief veerdiensten, en één plan voor alle vervoerswijzen
• Sterk in langetermijnplanning en resultaatmeting

Denemarken: Vejdirektoratet

• Vejdirektoratet (Danish Road Directorate) beheert ~4.000 km nationale wegen vanuit 6 servicecentra
• Waterwegen spelen een beperkte rol in Denemarken (weinig binnenvaart)
• Eén nationaal wegbeheerder onder het Deense ministerie van Transport

1D. Knelpunten en kritiek

1. Twee gescheiden organisaties voor één beleidsdomein: AWV (wegen) en De Vlaamse Waterweg (waterwegen) opereren los van elkaar, met elk eigen management, HR, ICT, aanbestedingsprocessen en planning. Bij gecombineerde projecten (brug over kanaal, knooppunt nabij waterweg) is complexe coördinatie nodig via het Departement MOW als tussenpersoon.

2. Achteruitgang gewestwegen: De gewestwegen, de wegen die burgers dagelijks gebruiken, gaan achteruit: in 2024 lag 35,3% in slechte tot zeer slechte staat, meer dan een derde, en dat aandeel stijgt. Ook de autosnelwegen gingen er in 2024 op achteruit. Dit duidt op structurele onderinvestering.

3. Geen geïntegreerd assetmanagement: Een brug kan van AWV zijn (over de weg) of van De Vlaamse Waterweg (over het kanaal), met gescheiden onderhoudsprogramma's. Nederland loste dit op door één agentschap (Rijkswaterstaat) met integraal assetmanagement.

4. Duplicatie overhead: Twee organisaties (samen ~2.500 medewerkers) met elk eigen directie, stafafdelingen (HR, ICT, juridisch, communicatie, financiën), aanbestedingsteams en facilitaire diensten. Een fusie kan deze overhead reduceren.

5. Coördinatielaag nodig: Het Departement MOW fungeert als coördinator, maar voegt een extra beleidslaag toe zonder operationele meerwaarde. In het Nederlandse model is die coördinatielaag overbodig omdat alles in één organisatie zit.

6. Versnipperd bruggenbeheer: AWV beheert bruggen over wegen, De Vlaamse Waterweg beheert ~800 bruggen over waterwegen. Eén bruggenbeheersysteem zou efficiënter zijn.

7. Bevoegdheidsoverlap met federaal niveau: De zesde staatshervorming (2014) droeg extra mobiliteitsbevoegdheden over naar de gewesten, waaronder de technische keuring, de rijopleiding, de rijscholen en de examencentra. De federale overheid behoudt het grootste deel van het verkeersreglement, het rijbewijs zelf en de technische normen voor voertuigen. België heeft 4 ministers bevoegd voor mobiliteit (federaal en drie gewesten). Bij grensoverschrijdende infrastructuur (bv. Seine-Schelde met Wallonië en Frankrijk) is internationale coördinatie nodig.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij Eenvoud (❌), Internationaal bewezen (❌) en Resultaatgericht (⚠️). Een fusie naar één Vlaams Infrastructuuragentschap naar Nederlands/Zweeds model zou de structurele problemen aanpakken.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: fusie van AWV en De Vlaamse Waterweg tot één Vlaams Infrastructuuragentschap, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er: AWV en De Vlaamse Waterweg fuseren tot Infrastructuur Vlaanderen, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten: één agentschap voor het beheer van alle Vlaamse wegen, waterwegen, fietspaden, bruggen, tunnels, sluizen, stuwen en dijken. Het Departement MOW, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten, verliest zijn coördinerende rol voor infrastructuur (die wordt overbodig) en focust op beleidsontwikkeling voor mobiliteit.

Naar welk niveau: Blijft een bevoegdheid van de Vlaamse deelstaten (art. 29 HART-grondwet).

Internationaal model: Rijkswaterstaat (Nederland): bewezen geïntegreerd model voor wegen + waterwegen + watersysteem binnen één organisatie.

Structuur:

• Eén directie met een administrateur-generaal
• Regionale afdelingen (per deelstaat) met geïntegreerde teams voor wegen + waterwegen
• Centrale expertisecentra voor specialistische taken (sluizenbediening, tunnelbeheer, verkeersmanagement, waterpeilbeheer)
• Eén ICT-platform voor assetmanagement
• Eén aanbestedingsdienst
• Eén HR-beleid
• Vijfjarig prestatiecontract met publieke KPI's: staat van het wegennet (% goed/zeer goed), bruginspecties, sluisbeschikbaarheid, fietspaden-onderhoud
• Jaarlijkse benchmarking Infrastructuur Vlaanderen vs. Waals Infrastructuuragentschap (WIA) via versterkt Planbureau. Concurrentie tussen de deelstaten als motor

Geschatte efficiëntiewinst (HART-raming, op kruissnelheid):

• Reductie overhead (samengevoegde directie en stafdiensten): de twee organisaties tellen samen ~2.500 medewerkers, wat bij een aangenomen gemiddelde van ongeveer €80.000 per medewerker neerkomt op een loonmassa in de orde van €200 miljoen. De ondersteunende diensten (HR, ICT, financiën, communicatie, juridisch, logistiek) zijn daarvan een klein deel: De Vlaamse Waterweg houdt ze onder 6% van het personeel. Voor beide samen gaat het dus om ordegrootte €12 miljoen; een fusie maakt een derde tot de helft daarvan overbodig → ~€4-6 miljoen/jaar
• Eén ICT-platform i.p.v. twee → besparing op licenties en ontwikkeling: ~€2-5 miljoen/jaar
• Geïntegreerde aanbestedingen bij gecombineerde projecten → lagere projectkosten bij combinatieprojecten (niet becijferd en niet meegeteld)
• Snellere doorlooptijd bij gecombineerde projecten (geen coördinatie via Departement MOW meer nodig)
• Samen: ~€6-11 miljoen per jaar

Implementatiepad:

1. Jaar 1: Fusiedecreet voorbereiden en goedkeuren in Vlaams Parlement. Managementteam samenstellen.
2. Jaar 2: Organisatiestructuur operationeel. ICT-integratie starten. Personeel formeel overgeheveld.
3. Jaar 3: Geïntegreerd assetmanagement operationeel. Eerste gecombineerde aanbestedingen.
4. Jaar 4-5: Volledige integratie afgerond. Evaluatie.

Vereiste wetswijzigingen: Vlaams decreet tot opheffing van De Vlaamse Waterweg NV als apart EVA en integratie in een nieuw of hervormd IVA/EVA. Wijziging van het oprichtingsbesluit van AWV. Aanpassing van het beleidsdomein MOW.

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

AWV + De Vlaamse Waterweg: Hervormd Eén Vlaams Infrastructuuragentschap voor wegen én waterwegen, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten, naar Nederlands model. Minder overhead, betere coördinatie, snellere projecten.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Vlaanderen heeft twee aparte agentschappen voor infrastructuur: het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV, ~1.250 medewerkers) beheert ~7.000 km gewestwegen en autosnelwegen, terwijl De Vlaamse Waterweg (~1.250 medewerkers) ~1.076 km bevaarbare waterwegen, 131 sluizen en ~800 bruggen beheert. Samen goed voor ~2.500 personeelsleden (2024). Daarboven zit het Departement Mobiliteit en Openbare Werken (MOW), dat de coördinatie tussen beide agentschappen verzorgt.

Wat er mis gaat

Bij elk project waar wegen en waterwegen samenkomen, en dat zijn er veel (bruggen over kanalen, knooppunten nabij waterwegen, gecombineerde herinrichtingen), moeten minstens drie Vlaamse entiteiten samenwerken via projectstuurgroepen. Elk agentschap heeft eigen management, eigen ICT-systemen, eigen aanbestedingsprocessen en eigen personeelsbeleid. Het resultaat: dubbele overhead, tragere besluitvorming en informatiesilo's.

Ondertussen gaan de Vlaamse gewestwegen, de wegen die je dagelijks gebruikt, achteruit. Volgens AWV zelf lag in 2024 35,3% van de gewestwegen in slechte tot zeer slechte staat, meer dan een derde, en dat aandeel stijgt. Slechts 46,8% was in goede staat. Ook de autosnelwegen gingen er in 2024 op achteruit.

Hoe het elders werkt

Nederland beheert wegen, waterwegen én het watersysteem met één organisatie: Rijkswaterstaat (ruim 11.000 medewerkers in 2025, 5.458 km rijkswegen en 6.300 km vaarwegen). Wegen, kanalen, sluizen en dijken worden in dezelfde regio's door dezelfde teams beheerd. Eén ICT-platform, één aanbestedingssysteem, één managementstructuur. Bij een project waar een snelweg een kanaal kruist, zit alles in dezelfde organisatie. Geen overleg tussen aparte agentschappen nodig.

Zweden integreert over de vervoerswijzen heen: Trafikverket beheert wegen, spoor en veerdiensten als één nationaal agentschap en plant alle vervoerswijzen samen, met een financieel kader van ruim €100 miljard voor 2026-2037.

Duitsland houdt wegen en waterwegen gescheiden (Autobahn GmbH en Wasserstraßen-Verwaltung). Toen de Autobahn GmbH in 2021 de snelwegen van de deelstaten overnam, kampte ze met aanzienlijke opstartproblemen. Dat is een les voor elke hervorming: een fusie vraagt een zorgvuldige overgang.

Wat HART voorstelt

Fuseer AWV en De Vlaamse Waterweg tot Infrastructuur Vlaanderen, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten: één agentschap voor alle Vlaamse wegen, fietspaden, waterwegen, bruggen, sluizen, tunnels en dijken. Met regionale afdelingen per deelstaat waar geïntegreerde teams wegen én waterwegen beheren, en centrale expertisecentra voor specialistische taken als sluizenbediening en tunnelbeheer.

Het Departement MOW, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten, verliest zijn coördinatierol (die wordt overbodig) en focust op wat het wél goed kan: mobiliteitsbeleid ontwikkelen.

Infrastructuur Vlaanderen krijgt een vijfjarig prestatiecontract met publieke KPI's: staat van het wegennet (% goed/zeer goed), bruginspecties, sluisbeschikbaarheid, fietspaden-onderhoud. Jaarlijkse benchmarking tegen het Waalse Infrastructuuragentschap (WIA) via het versterkt Planbureau. Concurrentie tussen de deelstaten als motor voor verbetering.

Wat het oplevert

Een geschatte besparing van €6-11 miljoen per jaar op overhead en ICT, plus lagere kosten bij gecombineerde aanbestedingen. Snellere doorlooptijd bij gecombineerde projecten. Eén aanspreekpunt voor gemeenten, bedrijven en burgers. En een organisatie die groot genoeg is (~2.500 medewerkers) voor professioneel, geïntegreerd assetmanagement, net zoals Rijkswaterstaat dat al decennia doet. De vrijgekomen middelen kunnen rechtstreeks naar het inhalen van de onderhoudsachterstand op de gewestwegen.

Fase 5: Bronnenlijst

Geschatte besparing: €6-11 miljoen per jaar (HART-raming, Vlaanderen)

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)