AWV + Vlaamse Waterweg: Wegen & Waterwegen

Audit datum: 2026-03-30 Categorie: Vlaamse Deelstaat. Gewestbevoegdheden Status-voorstel: 🟠 Hervormd: Fusie tot één Vlaams Infrastructuuragentschap

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Agentschap Wegen en Verkeer (AWV)

• Officiële naam: Agentschap Wegen en Verkeer (AWV)
• Juridische basis: Intern Verzelfstandigd Agentschap (IVA) zonder rechtspersoonlijkheid, opgericht bij besluit van de Vlaamse Regering van 7 oktober 2005, binnen het beleidsdomein Mobiliteit en Openbare Werken (MOW)
• Bestuursniveau: Vlaams Gewest
• Personeelsomvang: ~1.300 medewerkers, verdeeld over 11 afdelingen en 23 districten in alle Vlaamse provincies
• Budget: Het jaarlijks onderhoudsbudget bedraagt honderden miljoenen euro's. In 2025 werd het onderhoudsbudget met €18 miljoen verhoogd. Het Gewestelijk Investeringsprogramma (GIP) bevatte in 2025 €4,2 miljoen aan nieuwe projecten, plus €7,8 miljoen voor verkeerslichten.
• Aansturing: Valt onder de Vlaamse minister van Mobiliteit en Openbare Werken, aangestuurd door een administrateur-generaal. Operationeel gestuurd via het Departement MOW.

Beheerd netwerk:

• ~7.000 km gewestwegen en autosnelwegen
• ~7.700 km fietspaden
• Verkeerslichten, geluidsschermen, bruggen over wegen, tunnels, signalisatie

De Vlaamse Waterweg NV

• Officiële naam: De Vlaamse Waterweg NV
• Juridische basis: Extern Verzelfstandigd Agentschap (EVA) van publiek recht, ontstaan op 1 januari 2018 uit de fusie van Waterwegen en Zeekanaal NV (W&Z, opgericht 2004) en nv De Scheepvaart. De naamswijziging van W&Z naar De Vlaamse Waterweg NV gebeurde formeel op 11 januari 2017.
• Bestuursniveau: Vlaams Gewest
• Personeelsomvang: ~1.350 medewerkers
• Budget: Investeringsbudget van meer dan €220 miljoen per jaar
• Aansturing: Raad van bestuur + gedelegeerd bestuurder. Valt onder het beleidsdomein MOW.

Beheerd netwerk:

• ~1.076 km bevaarbare waterwegen
• ~1.100 km dijken
• ~800 bruggen
• 131 sluizen
• 73 stuwen
• ~200 km kaaimuren
• 78 jachthavens

1B. Wat doet het in de praktijk?

AWV. Kerntaken:

1. Beheer en onderhoud van gewestwegen en autosnelwegen (asfaltering, markering, verlichting, winterdienst. 21.000 ton strooizout/seizoen)
2. Verkeersveiligheid: herinrichting gevaarlijke punten, fietspaden, geluidsschermen (~5.564 lopende meter in 2024)
3. Investeringsprojecten: aanleg en herinrichting van wegen, bruggen, tunnels, knooppunten
4. Verkeersmanagement: dynamisch verkeersbeheer, verkeerslichten, camera's, snelheidscontrole
5. Participatie bij ruimtelijke projecten (~30 participatietrajecten in 2024)

De Vlaamse Waterweg. Kerntaken:

1. Beheer en onderhoud van bevaarbare waterwegen (sluizen, stuwen, bruggen, kaaimuren)
2. Bevordering van de binnenvaart als alternatief voor vrachtverkeer over de weg
3. Waterbeheer: waterpeilbeheer, overstromingspreventie (dijken), Blue Deal-projecten
4. Waterweginfrastructuurprojecten (Seine-Schelde: totaalbudget ~€10 miljard, Europees meegefinancierd)
5. Recreatie en toerisme op de waterwegen (78 jachthavens)
6. Ecologisch beheer langs waterwegen

Overlap en coördinatieproblemen:

• AWV en De Vlaamse Waterweg opereren beiden binnen het beleidsdomein MOW, maar als gescheiden organisaties met eigen managementstructuren, IT-systemen, aanbestedingsprocessen en personeelsbeleid.
• Bij projecten waar wegen en waterwegen samenkomen (bv. bruggen over kanalen, knooppunten nabij waterwegen) is coördinatie nodig via projectstuurgroepen met vertegenwoordigers van beide agentschappen, het Departement MOW, De Lijn en soms ook Infrabel/NMBS.
• Er is geen geïntegreerd asset management: de brug óver een kanaal kan van AWV zijn, terwijl de brug die het kanaal kruist van De Vlaamse Waterweg is. Dit leidt tot parallelle aanbestedingen, gescheiden onderhoudsprogramma's en informatiesilo's.
• Het Departement MOW fungeert als coördinerende laag, maar heeft geen operationele bevoegdheid. Het stelt regels op, monitort beleid en probeert agentschappen op elkaar af te stemmen.

Prestatie-indicatoren en kritiek:

AWV:

• De toestand van autosnelwegen verbetert: het aandeel "goed" of "zeer goed" steeg van 47,4% naar 59,8% in vijf jaar; het aandeel "slecht" daalde van 23,7% naar 14,2%.
• MAAR: de gewestwegen (niet-autosnelwegen) vertonen systematische achteruitgang, vooral in Oost- en West-Vlaanderen. De geschatte reparatiekosten bedragen ~€195 miljoen (West-Vlaanderen) en ~€159 miljoen (Oost-Vlaanderen).
• AWV voerde in 2024 een reorganisatie door waarbij de provinciale afdelingen (TAW) meer autonomie kregen voor de uitvoering van infrastructuurprojecten.

De Vlaamse Waterweg:

• Het Seine-Schelde-project (totaal ~€10 mld) is het grootste infrastructuurproject: het maakt een aaneengesloten waterverbinding mogelijk voor schepen tot 4.500 ton. De EU droeg tot nu toe ~€991 miljoen bij.
• De omschakeling naar centrale bediening van sluizen en bruggen vanuit bedieningscentrales is lopende. Een digitaliseringsslag.
• Geen recente Rekenhof-audit specifiek voor De Vlaamse Waterweg gevonden in de zoekresultaten.

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Rijkswaterstaat (het referentiemodel)

Rijkswaterstaat is dé referentie: één geïntegreerd agentschap dat zowel wegen, waterwegen als het watersysteem (waterkwaliteit, waterveiligheid) beheert.

• Personeel: ~10.000 medewerkers (9.400-9.665 FTE structureel)
• Budget: ~€5,6 miljard (2022), waarvan ~€2,4 mld voor aanleg en ~€1,7 mld voor beheer & onderhoud
• Netwerk: ~3.075 km autosnelwegen + ~3.500 km rijkswegen + ~4.400 km vaarwegen + waterveiligheid (dijken, deltawerken)
• Structuur: Eén uitvoeringsorganisatie onder het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Werkt met integraal assetmanagement: wegen, waterwegen en watersysteem worden in dezelfde regio's door dezelfde districtsteams beheerd.
• Sterk punt: Door integratie geen coördinatieprobleem bij projecten waar weg en water samenkomen. Eén aanbestedingssysteem, één ICT-platform, één personeelsbeleid.
• Zwak punt: De Algemene Rekenkamer signaleerde in 2025 een onderhoudstekort van ~€20,5 miljard tot 2038. Ook geïntegreerde organisaties kampen dus met budgettekorten.

Duitsland. Gescheiden model (contra-referentie)

Duitsland koos in 2021 voor centralisatie van snelwegen naar het federale niveau (Die Autobahn GmbH des Bundes), maar houdt wegen en waterwegen wél gescheiden:

• Die Autobahn GmbH des Bundes: beheert ~13.000 km autosnelwegen, federale bevoegdheid sinds 2021
• Wasserstraßen- und Schifffahrtsverwaltung des Bundes (WSV): beheert ~7.300 km federale waterwegen, onder het Bundesministerium für Verkehr
• Twee gescheiden organisaties, twee managementstructuren. De Autobahn GmbH had significante opstartproblemen na de centralisatie.

Zweden. Trafikverket (geïntegreerd model)

• Trafikverket (Swedish Transport Administration) beheert wegen, spoorwegen, waterwegen en scheepvaart als één organisatie.
• Budget: €110 miljard gepland voor 2026-2037 (nationaal infrastructuurplan), waarvan €45 miljard voor spoor
• Zeer geïntegreerde aanpak: één organisatie voor alle vervoersmodaliteiten, inclusief veerdiensten
• Sterk in langetermijnplanning en resultaatmeting

Denemarken. Vejdirektoratet

• Vejdirektoratet (Danish Road Directorate) beheert ~4.000 km nationale wegen vanuit 6 servicecentra
• Waterwegen spelen een beperkte rol in Denemarken (weinig binnenvaart)
• Sterke focus op digitalisering en samenwerking met gemeenten (gedeelde verkeerscentrales)

1D. Knelpunten en kritiek

1. Twee gescheiden organisaties voor één beleidsdomein: AWV (wegen) en De Vlaamse Waterweg (waterwegen) opereren los van elkaar, met elk eigen management, HR, ICT, aanbestedingsprocessen en planning. Bij gecombineerde projecten (brug over kanaal, knooppunt nabij waterweg) is complexe coördinatie nodig via het Departement MOW als tussenpersoon.

2. Systematische achteruitgang gewestwegen: Terwijl autosnelwegen verbeteren, gaan de gewestwegen. De wegen die burgers dagelijks gebruiken. Achteruit. De geschatte reparatiekosten lopen in de honderden miljoenen. Dit duidt op structurele onderinvestering.

3. Geen geïntegreerd assetmanagement: Een brug kan van AWV zijn (over de weg) of van De Vlaamse Waterweg (over het kanaal), met gescheiden onderhoudsprogramma's. Nederland loste dit op door één agentschap (Rijkswaterstaat) met integraal assetmanagement.

4. Duplicatie overhead: Twee organisaties (samen ~2.650 medewerkers) met elk eigen directie, stafafdelingen (HR, ICT, juridisch, communicatie, financiën), aanbestedingsteams en facilitaire diensten. Een fusie kan deze overhead reduceren.

5. Coördinatielaag nodig: Het Departement MOW fungeert als coördinator, maar voegt een extra beleidslaag toe zonder operationele meerwaarde. In het Nederlandse model is die coördinatielaag overbodig omdat alles in één organisatie zit.

6. Versnipperd bruggenbeheer: AWV beheert bruggen over wegen, De Vlaamse Waterweg beheert ~800 bruggen over waterwegen. Eén bruggenbeheersysteem zou efficiënter zijn.

7. Bevoegdheidsoverlap met federaal niveau: De zesde staatshervorming (2014) droeg extra mobiliteitsbevoegdheden over naar Vlaanderen, maar de federale overheid behoudt bevoegdheden over verkeerswetgeving, rijbewijs en technische keuring. België heeft 4 ministers van Mobiliteit. Bij grensoverschrijdende infrastructuur (bv. Seine-Schelde met Wallonië en Frankrijk) is internationale coördinatie nodig.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij Eenvoud (❌), Internationaal bewezen (❌) en Resultaatgericht (⚠️). Een fusie naar één Vlaams Infrastructuuragentschap naar Nederlands/Zweeds model zou de structurele problemen aanpakken.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd Fusie van AWV en De Vlaamse Waterweg tot één Vlaams Infrastructuuragentschap

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er: AWV en De Vlaamse Waterweg fuseren tot Infrastructuur Vlaanderen één agentschap voor het beheer van alle Vlaamse wegen, waterwegen, fietspaden, bruggen, tunnels, sluizen, stuwen en dijken. Het Departement MOW verliest zijn coördinerende rol voor infrastructuur (die wordt overbodig) en focust op beleidsontwikkeling voor mobiliteit.

Naar welk niveau: Blijft Vlaamse deelstaatbevoegdheid (geen wijziging).

Internationaal model: Rijkswaterstaat (Nederland): bewezen geïntegreerd model voor wegen + waterwegen + watersysteem binnen één organisatie.

Structuur:

• Eén directie met een administrateur-generaal
• Regionale afdelingen (per provincie) met geïntegreerde teams voor wegen + waterwegen
• Centrale expertisecentra voor specialistische taken (sluizenbediening, tunnelbeheer, verkeersmanagement, waterpeilbeheer)
• Eén ICT-platform voor assetmanagement
• Eén aanbestedingsdienst
• Eén HR-beleid
• Vijfjarig prestatiecontract met publieke KPI's: staat van het wegennet (% goed/zeer goed), bruginspecties, sluisbeschikbaarheid, fietspaden-onderhoud
• Jaarlijkse benchmarking Infrastructuur Vlaanderen vs. Waals Infrastructuuragentschap (WIA) via versterkt Planbureau. Concurrerende bevoegdheden als motor

Geschatte efficiëntiewinst:

• Reductie overhead (stafafdelingen): bij een fusie van twee organisaties van ~1.300 en ~1.350 medewerkers is een besparing van 5-10% op overhead realistisch → ~€10-20 miljoen/jaar op personeelskosten
• Eén ICT-platform i.p.v. twee → besparing op licenties en ontwikkeling: ~€2-5 miljoen/jaar
• Geïntegreerde aanbestedingen bij gecombineerde projecten → 5-15% lagere projectkosten bij combinatieprojecten
• Snellere doorlooptijd bij gecombineerde projecten (geen coördinatie via Departement MOW meer nodig)

Implementatiepad:

1. Jaar 1: Fusiedecreet voorbereiden en goedkeuren in Vlaams Parlement. Managementteam samenstellen.
2. Jaar 2: Organisatiestructuur operationeel. ICT-integratie starten. Personeel formeel overgeheveld.
3. Jaar 3: Geïntegreerd assetmanagement operationeel. Eerste gecombineerde aanbestedingen.
4. Jaar 4-5: Volledige integratie afgerond. Evaluatie.

Vereiste wetswijzigingen: Vlaams decreet tot opheffing van De Vlaamse Waterweg NV als apart EVA en integratie in een nieuw of hervormd IVA/EVA. Wijziging van het oprichtingsbesluit van AWV. Aanpassing van het beleidsdomein MOW.

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

AWV + De Vlaamse Waterweg. Hervormd Eén Vlaams Infrastructuuragentschap voor wegen én waterwegen, naar Nederlands model. Minder overhead, betere coördinatie, snellere projecten.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Vlaanderen heeft twee aparte agentschappen voor infrastructuur: het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV, ~1.300 medewerkers) beheert ~7.000 km gewestwegen en autosnelwegen, terwijl De Vlaamse Waterweg (~1.350 medewerkers) ~1.076 km bevaarbare waterwegen, 131 sluizen en ~800 bruggen beheert. Samen goed voor ~2.650 personeelsleden. Daarboven zit het Departement Mobiliteit en Openbare Werken (MOW), dat de coördinatie tussen beide agentschappen verzorgt.

Wat er mis gaat

Bij elk project waar wegen en waterwegen samenkomen. En dat zijn er veel: bruggen over kanalen, knooppunten nabij waterwegen, gecombineerde herinrichtingen. Moeten minstens drie Vlaamse entiteiten samenwerken via projectstuurgroepen. Elk agentschap heeft eigen management, eigen ICT-systemen, eigen aanbestedingsprocessen en eigen personeelsbeleid. Het resultaat: dubbele overhead, tragere besluitvorming en informatiesilo's.

Ondertussen gaan de Vlaamse gewestwegen. De wegen die je dagelijks gebruikt. Systematisch achteruit. AWV zelf spreekt van "een systematische achteruitgang van de toestand van het wegennet" in Oost- en West-Vlaanderen. De geschatte reparatiekosten: ~€195 miljoen voor West-Vlaanderen en ~€159 miljoen voor Oost-Vlaanderen. Autosnelwegen verbeteren wél, maar daar rijdt niet iedereen op.

Hoe het elders werkt

Nederland beheert wegen, waterwegen én het watersysteem met één organisatie: Rijkswaterstaat (~10.000 medewerkers, budget ~€5,6 miljard). Wegen, kanalen, sluizen en dijken worden in dezelfde regio's door dezelfde teams beheerd. Eén ICT-platform, één aanbestedingssysteem, één managementstructuur. Bij een project waar een snelweg een kanaal kruist, zit alles in dezelfde organisatie. Geen coördinatievergaderingen nodig.

Zweden gaat nog verder: Trafikverket beheert wegen, spoor, waterwegen en veerdiensten als één nationaal agentschap, met een investeringsplan van €110 miljard voor 2026-2037.

Het Duitse model (gescheiden Autobahn GmbH en Wasserstraßen-Verwaltung) laat zien wat er misgaat bij opsplitsing: de Autobahn GmbH kampte na de oprichting in 2021 met aanzienlijke opstartproblemen. Gescheiden organisaties kosten meer en leveren minder.

Wat HART voorstelt

Fuseer AWV en De Vlaamse Waterweg tot Infrastructuur Vlaanderen één agentschap voor alle Vlaamse wegen, fietspaden, waterwegen, bruggen, sluizen, tunnels en dijken. Met regionale afdelingen per provincie waar geïntegreerde teams wegen én waterwegen beheren, en centrale expertisecentra voor specialistische taken als sluizenbediening en tunnelbeheer.

Het Departement MOW verliest zijn coördinatierol (die wordt overbodig) en focust op wat het wél goed kan: mobiliteitsbeleid ontwikkelen.

Infrastructuur Vlaanderen krijgt een vijfjarig prestatiecontract met publieke KPI's: staat van het wegennet (% goed/zeer goed), bruginspecties, sluisbeschikbaarheid, fietspaden-onderhoud. Jaarlijkse benchmarking tegen het Waalse Infrastructuuragentschap (WIA) via het versterkt Planbureau. Concurrerende bevoegdheden als motor voor verbetering.

Wat het oplevert

Een geschatte besparing van €15-25 miljoen per jaar op overhead, ICT en aanbestedingen. Snellere doorlooptijd bij gecombineerde projecten. Eén aanspreekpunt voor gemeenten, bedrijven en burgers. En een organisatie die groot genoeg is (~2.650 medewerkers) voor professioneel, geïntegreerd assetmanagement. Net zoals Rijkswaterstaat dat al decennia doet. De vrijgekomen middelen kunnen rechtstreeks naar het inhalen van de onderhoudsachterstand op de gewestwegen.

Fase 5: Bronnenlijst