BMA (Belgische Mededingingsautoriteit): Audit 2026-03-29

Classificatie: 🟢 Behouden: met gerichte versterking

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Belgische Mededingingsautoriteit (BMA) / Autorité belge de la Concurrence (ABC) Engelse naam: Belgian Competition Authority (BCA)

Juridische basis: Boek IV van het Wetboek van Economisch Recht (WER), ingevoerd bij wet van 3 april 2013. De BMA past ook rechtstreeks de Europese mededingingsregels toe (artikelen 101 en 102 VWEU). Sinds 2022 is de ECN+-richtlijn (EU 2019/1) omgezet in Belgisch recht, wat de BMA versterkte bevoegdheden en extra middelen gaf.

Oprichtingsdatum: 6 september 2013, als opvolger van de Raad voor de Mededinging (opgericht 1993/2006).

Bestuursniveau: Federaal. De BMA is een autonome administratieve autoriteit met rechtspersoonlijkheid, formeel gelinkt aan de FOD Economie maar operationeel onafhankelijk.

Structuur. Drie organen:

1. Directiecomité (dagelijks bestuur, beleidsprioriteiten, richtsnoeren)

   • Voorzitter: Axel Desmedt
   • Auditeur-generaal: Damien Gerard
   • Directeur juridische zaken: Yves Van Gerven
   • Directeur economische zaken: Griet Jans

2. Auditoraat (onderzoeksorgaan): onder leiding van de auditeur-generaal. Voert onderzoeken uit naar kartels, misbruik van machtspositie en concentraties. Per dossier wordt een team samengesteld onder leiding van een auditeur.

3. Mededingingscollege (beslissingsorgaan): onder voorzitterschap van de BMA-voorzitter, per zaak aangevuld met twee assessoren (onafhankelijke externe experts). Neemt de eindbeslissing over inbreuken en concentraties.

Personeel:

• 2022: ~51 medewerkers
• 2023: 65 medewerkers (na uitbreiding met 14 personen dankzij ECN+)
• 2024: ~80 medewerkers (verdere groei na ECN+-financiering)

Budget: Exacte dotatie niet publiek gedetailleerd als apart begrotingsartikel, maar de BMA wordt gefinancierd via de begroting van FOD Economie plus inkomsten uit merger filing fees (€17.450 voor vereenvoudigde notificatie, €52.350 voor normale procedure. Geïndexeerd). De ECN+-omzetting heeft geleid tot een aanzienlijke budgetverhoging sinds 2022.

Locatie: City Atrium, Vooruitgangstraat 50, 1210 Brussel.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Kartelbestrijding opsporen en bestraffen van prijsafspraken, marktverdeling, bid rigging
2. Misbruik van machtspositie optreden tegen dominante bedrijven die hun positie misbruiken
3. Concentratiecontrole voorafgaande goedkeuring van fusies en overnames boven bepaalde omzetdrempels
4. Economische afhankelijkheid sinds 2020 bevoegd om misbruik van economische afhankelijkheid aan te pakken
5. DMA-ondersteuning sinds mei 2024 ondersteunende rol bij de handhaving van de Digital Markets Act
6. Sectoronderzoeken sinds 2025 eerste eigen sectoronderzoek in 12 jaar (prijsindexatiemechanismen)

Recente handhaving (2024-2025):

• €47 miljoen boete voor kartel in de private bewakingssector (Securitas, G4S, Seris): bid rigging en no-poach afspraken (juli 2024)
• €11,2 miljoen boete voor Johnson & Johnson, Boehringer Ingelheim en Haleon. Mededingingsbeperkende category management in apotheken (april 2025)
• 47 concentratiebeslissingen in 2024, waaronder 9 volledige Fase I-procedures en 2 voorwaardelijke goedkeuringen
• Sectoronderzoek naar prijsherziening en indexatiemechanismen in de gehele Belgische economie (februari 2025): eerste gebruik van dit instrument in 12 jaar

Wat de BMA NIET doet:

• Oneerlijke handelspraktijken (consumentenbescherming) → FOD Economie / gewone rechter
• Sectorspecifieke regulering (telecom, energie, financiën) → BIPT, CREG, FSMA
• Overheidsopdrachten → andere instanties

Overlap met andere instellingen:

• Beperkte overlap met sectorregulators (BIPT, CREG, FSMA) die binnen hun sector ook mededingingsaspecten behandelen. Coördinatieprotocollen bestaan
• Europese Commissie DG Competition is de primaire handhaver voor grensoverschrijdende zaken en DMA. BMA heeft ondersteunende rol

Prestatie-indicatoren: De BMA publiceert jaarlijks een jaarverslag en stelt jaarlijkse prioriteiten vast. De ECN+ implementatie heeft geleid tot meetbare verbetering: meer zaken, hogere boetes, proactievere handhaving. De BMA is lid van het European Competition Network (ECN), de European Competition Authorities (ECA) en het International Competition Network (ICN).

1C. Internationale vergelijking

Belangrijkste observaties:

• De Nederlandse ACM is het referentiemodel: door drie autoriteiten samen te voegen (mededinging, telecom, consument) ontstond een slagkrachtige organisatie met ~600 medewerkers en één geïntegreerd mandaat. België heeft voor elke sector een apart agentschap.
• Het Bundeskartellamt toont aan dat een grotere mededingingsautoriteit proactievere handhaving mogelijk maakt, inclusief sectoronderzoeken en digitale markten.
• Denemarken en Oostenrijk tonen dat ook compacte autoriteiten effectief kunnen zijn, mits goed georganiseerd en voldoende gefinancierd.
• De BMA was jarenlang onderbezet (~50 medewerkers voor een economie van €500+ mld bbp) maar heeft na de ECN+-omzetting een inhaalbeweging gemaakt naar ~80 medewerkers.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Jarenlange onderbezetting: Tot 2022 was de BMA met ~50 medewerkers een van de kleinste mededingingsautoriteiten in de EU voor een economie van die omvang. De voorganger (Raad voor de Mededinging) werd in 2006 door het Rekenhof bekritiseerd wegens te trage procedures en te weinig handhaving. De hervorming van 2013 loste dit slechts gedeeltelijk op.

2. Versnippering mededingingstoezicht: België heeft naast de BMA ook sectorregulators (BIPT, CREG, VREG, CWaPE, BRUGEL, FSMA) die elk binnen hun domein mededingingsaspecten behandelen. Dit creëert potentiële overlap en coördinatieproblemen. Nederland loste dit op door fusie naar ACM.

3. Geen geïntegreerd consumententoezicht: In veel landen (Nederland, Denemarken) is de mededingingsautoriteit ook bevoegd voor consumentenbescherming. In België ligt dit bij de FOD Economie (Economische Inspectie). Dit maakt gecoördineerd optreden moeilijker.

4. Budget niet transparant: Het exacte budget van de BMA wordt niet apart gepubliceerd als duidelijk begrotingsartikel, waardoor parlementaire controle en publieke verantwoording bemoeilijkt worden.

5. Late start sectoronderzoeken: Het instrument van het sectoronderzoek bestond al langer maar werd 12 jaar lang niet gebruikt. Pas in 2025 lanceerde de BMA haar eerste eigen sectoronderzoek (prijsindexatie). Dit wijst op historische voorzichtigheid / gebrek aan middelen.

6. Complexe benoemingsprocedure: De leden van het Mededingingscollege (assessoren) worden per zaak aangesteld. Dit systeem garandeert onafhankelijkheid maar kan vertragend werken.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij schaalgrootte (verdere groei nodig), transparantie (apart zichtbaar budget) en eenvoud (betere afbakening met sectorregulators). De BMA is fundamenteel correct opgezet en op het juiste niveau gepositioneerd.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟢 Behouden met gerichte versterking

De BMA is een essentiële federale instelling die correct gepositioneerd is. Mededingingshandhaving is per definitie een federale (en Europese) bevoegdheid. De recente versterking na ECN+ gaat in de juiste richting. HART stelt geen overheveling of afschaffing voor, maar wel concrete verbeteringen.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Personeelsversterking naar 120-150 FTE Op basis van de Deense benchmark (~100 FTE voor mededinging alleen, bij een kleinere economie) moet de BMA doorgroeien van 80 naar minstens 120 medewerkers. Dit maakt proactievere handhaving mogelijk: meer sectoronderzoeken, snellere doorlooptijden, betere digitale opsporing.

2. Apart zichtbaar budget in de federale begroting De BMA krijgt een eigen, apart begrotingsartikel (zoals het Rekenhof of het Grondwettelijk Hof). Geen verborgen dotatie via FOD Economie meer. Parlementaire controle wordt zo eenvoudiger.

3. Gedeeltelijke terugvloeiing van boete-inkomsten Naar Duits model: een percentage (bv. 20%) van door de BMA opgelegde boetes vloeit terug naar het eigen werkingsbudget. Dit creëert een incentive voor effectieve handhaving zonder afhankelijkheid van de FOD.

4. Betere afbakening met sectorregulators Formaliseer samenwerkingsprotocollen met BIPT, CREG/VREG, FSMA zodat duidelijk is wie wanneer optreedt. Op termijn (5-10 jaar) evaluatie of integratie naar ACM-model (mededinging + consument + telecom in één autoriteit) wenselijk is.

5. Digitaal dashboard Publiek online dashboard met: lopende onderzoeken (geanonimiseerd), gemiddelde doorlooptijden, opgelegde boetes, concentratiebeslissingen. Naar voorbeeld van het Bundeskartellamt.

Internationaal model: Combinatie van het Deense model (compacte maar effectieve autoriteit) en het Nederlandse ACM-model (op termijn integratie met consumentenbescherming).

Geschatte impact: Personeelsuitbreiding kost ~€5-8 mln/jaar extra. Maar de BMA legde in 2024 alleen al €47 mln aan boetes op. Elke euro geïnvesteerd in mededingingshandhaving levert volgens OESO-onderzoek €5-10 op aan economische welvaart door lagere prijzen en meer innovatie.

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Apart begrotingsartikel + groeipad naar 120 FTE
• Jaar 2-3: Boeteterugvloeiingsmechanisme + formele samenwerkingsprotocollen sectorregulators
• Jaar 3-5: Digitaal dashboard + evaluatie integratie consumentenbescherming
• Jaar 5-10: Eventuele fusie naar geïntegreerd ACM-model

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Belgische Mededingingsautoriteit (BMA): Behouden en versterkt

De BMA bewaakt eerlijke concurrentie en beschermt consumenten tegen kartels en machtsmisbruik. HART behoudt deze essentiële federale instelling maar versterkt haar: meer personeel, een eigen zichtbaar budget, en op termijn integratie met consumentenbescherming naar Nederlands model.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Belgische Mededingingsautoriteit (BMA) is sinds 2013 de onafhankelijke federale waakhond voor eerlijke concurrentie. Ze spoort kartels op, bestraft bedrijven die hun machtspositie misbruiken, en controleert fusies en overnames. De BMA telt anno 2024 ongeveer 80 medewerkers en is gevestigd in Brussel. Ze bestaat uit een onderzoeksarm (het Auditoraat) die zaken onderzoekt, en een beslissingsorgaan (het Mededingingscollege) dat oordeelt. Een scheiding die onafhankelijkheid garandeert.

Wat er mis gaat

De BMA was jarenlang onderbezet. Tot 2022 werkten er amper 50 mensen. Voor een economie van meer dan 500 miljard euro. Ter vergelijking: Nederland heeft voor dezelfde functie 600 medewerkers (de ACM), Duitsland meer dan 400 (het Bundeskartellamt). Het gevolg: te weinig zaken, te trage procedures, en nauwelijks proactieve opsporing. De BMA lanceerde in 2025 haar eerste sectoronderzoek in 12 jaar. Dat had veel eerder moeten gebeuren.

Daarnaast is het budget van de BMA verstopt in de begroting van de FOD Economie. De burger. En zelfs het parlement. Kan moeilijk zien hoeveel er precies naar mededingingshandhaving gaat. En hoewel de BMA miljoenen aan boetes oplegt (€47 miljoen in één zaak in 2024), vloeit dat geld integraal naar de schatkist. De BMA zelf heeft daar niets aan.

Tot slot is het mededingingslandschap versnipperd: naast de BMA zijn er sectorregulators (BIPT voor telecom, CREG voor energie, FSMA voor financiën) die elk ook mededingingsaspecten behandelen. Voor een burger of bedrijf is het niet altijd duidelijk bij wie je moet aankloppen.

Hoe het elders werkt

Nederland fusioneerde in 2013 drie autoriteiten (mededinging, telecom, consument) tot de Autoriteit Consument & Markt (ACM): één loket met ~600 medewerkers en een budget van ~€70 miljoen. Resultaat: slagkrachtiger optreden, minder overlap, duidelijker aanspreekpunt voor burgers en bedrijven.

Duitsland's Bundeskartellamt (>400 medewerkers) doet proactief sectoronderzoek en is een internationale referentie, ook op het vlak van digitale markten.

Denemarken toont dat het ook compact kan: ~100 medewerkers voor mededinging, maar met een duidelijk mandaat, eigen budget en geïntegreerde consumentenbescherming. Effectief en transparant.

Zelfs Oostenrijk. Met een mededingingsautoriteit van slechts 54 mensen en €5,9 miljoen budget. Presteert opmerkelijk goed door slimme prioritering en efficiënte organisatie.

Wat HART voorstelt

1. Meer slagkracht: Groei van 80 naar 120-150 medewerkers over 3 jaar. Elke euro geïnvesteerd in mededingingshandhaving levert volgens de OESO €5-10 op aan economische welvaart door lagere prijzen en meer innovatie.

2. Eigen zichtbaar budget: De BMA krijgt een apart begrotingsartikel in de federale begroting, zoals het Rekenhof. Geen verborgen dotatie meer via de FOD Economie. Zo kan het parlement. En de burger. Exact zien wat mededingingshandhaving kost.

3. Boetes die terugvloeien: Een deel (20%) van de opgelegde boetes vloeit terug naar het werkingsbudget van de BMA. Dit stimuleert effectieve handhaving en vermindert afhankelijkheid van de FOD.

4. Duidelijker afbakening: Formele samenwerkingsprotocollen met sectorregulators (BIPT, CREG, FSMA) zodat klachten altijd bij het juiste loket terechtkomen. Op termijn evaluatie of een fusie naar Nederlands ACM-model wenselijk is.

5. Transparantie: Een publiek online dashboard met lopende zaken, doorlooptijden en resultaten. De burger moet kunnen zien wat de BMA doet en bereikt.

Wat het oplevert

• Sterkere bescherming tegen kartels en prijsafspraken. De BMA legde in 2024 al €47 miljoen boete op in één zaak
• Lagere prijzen voor consumenten door betere concurrentie
• Extra kosten: ~€5-8 miljoen/jaar voor personeelsuitbreiding. Een fractie van de boete-inkomsten en de economische baten
• Meer transparantie over overheidsuitgaven voor mededingingsbeleid
• Op termijn: één geïntegreerd loket voor mededinging en consumentenbescherming, naar Nederlands model

Fase 5: Bronnenlijst