BMA (Belgische Mededingingsautoriteit): Audit 2026-03-29

Classificatie: 🟢 Behouden: met gerichte versterking

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Belgische Mededingingsautoriteit (BMA) / Autorité belge de la Concurrence (ABC) Engelse naam: Belgian Competition Authority (BCA)

Juridische basis: Boek IV van het Wetboek van Economisch Recht (WER), ingevoerd bij wet van 3 april 2013. De BMA past ook rechtstreeks de Europese mededingingsregels toe (artikelen 101 en 102 VWEU). De wet van 28 februari 2022 (in werking sinds 17 maart 2022) zette de ECN+-richtlijn (EU 2019/1) om in Belgisch recht, wat de BMA versterkte bevoegdheden en extra middelen gaf.

Oprichtingsdatum: 6 september 2013, als opvolger van de Raad voor de Mededinging (opgericht 1993/2006).

Bestuursniveau: Federaal. De BMA is een autonome administratieve autoriteit met rechtspersoonlijkheid, formeel gelinkt aan de FOD Economie maar operationeel onafhankelijk.

Structuur: drie organen

1. Directiecomité (dagelijks bestuur, beleidsprioriteiten, richtsnoeren)

   • Voorzitter
   • Auditeur-generaal
   • Directeur juridische zaken
   • Directeur economische zaken
   • Directeur planning en budget (vijfde lid, ingevoerd bij de wet van 29 maart 2024)

2. Auditoraat (onderzoeksorgaan): onder leiding van de auditeur-generaal. Voert onderzoeken uit naar kartels, misbruik van machtspositie en concentraties. Per dossier wordt een team samengesteld onder leiding van een auditeur.

3. Mededingingscollege (beslissingsorgaan): onder voorzitterschap van de BMA-voorzitter, per zaak aangevuld met twee assessoren (onafhankelijke externe experts). Neemt de eindbeslissing over inbreuken en concentraties.

Personeel (op 31 december):

• 2021: 47 medewerkers
• 2022: 56 medewerkers
• 2023: 65 medewerkers
• 2024: 80 medewerkers (groei na de ECN+-omzetting)
• 2025: 86 medewerkers

Budget: ongeveer €11,3 miljoen (2025), tegenover €9,1 miljoen in 2021. Dat bedrag omvat de diensten die de FOD Economie in natura levert (ongeveer €1,8 miljoen per jaar). De BMA krijgt haar dotatie via een eigen programma in de begroting van de FOD Economie (sectie 32, programma 41/1 "Belgische Mededingingsautoriteit") en publiceert haar budget in haar jaarverslag. Sinds 17 maart 2022 betalen ondernemingen bij de aanmelding van een concentratie een vaste vergoeding (€17.450 voor de vereenvoudigde procedure, €52.350 voor de normale procedure; bedragen bij invoering, sinds 2023 geïndexeerd).

Locatie: City Atrium, Vooruitgangstraat 50, 1210 Brussel.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Kartelbestrijding opsporen en bestraffen van prijsafspraken, marktverdeling, bid rigging
2. Misbruik van machtspositie optreden tegen dominante bedrijven die hun positie misbruiken
3. Concentratiecontrole voorafgaande goedkeuring van fusies en overnames boven bepaalde omzetdrempels
4. Economische afhankelijkheid sinds 2020 bevoegd om misbruik van economische afhankelijkheid aan te pakken
5. DMA-ondersteuning sinds 13 mei 2024 (wet van 29 maart 2024) ondersteunende rol bij de handhaving van de Digital Markets Act
6. Sectoronderzoeken sinds februari 2025 het eerste sectoronderzoek dat de BMA op eigen initiatief opende (prijsindexatiemechanismen)

Handhaving 2024-2025:

• €47,1 miljoen boete voor een kartel in de private bewakingssector (Securitas, G4S, Seris): prijsafspraken, bid rigging en no-poach afspraken van 2008 tot 2020 (3 juli 2024)
• €11,2 miljoen boete voor Johnson & Johnson Consumer, Boehringer Ingelheim en Haleon wegens een mededingingsbeperkende overeenkomst over category management voor OTC-geneesmiddelen in apotheken (24 april 2025)
• 43 concentratiebeslissingen in 2024 (35 in de vereenvoudigde procedure, 8 in de eerste fase), waarvan 3 met voorwaarden
• Sectoronderzoek naar prijsherzienings- en indexeringsmechanismen in de hele Belgische economie (geopend op 6 februari 2025): het eerste sectoronderzoek dat de BMA op eigen initiatief opende

Wat de BMA NIET doet:

• Oneerlijke handelspraktijken (consumentenbescherming) → FOD Economie / gewone rechter
• Sectorspecifieke regulering (telecom, energie, financiën) → BIPT, CREG, FSMA
• Overheidsopdrachten → andere instanties

Overlap met andere instellingen:

• Beperkte overlap met sectorregulators (BIPT, CREG, FSMA) die binnen hun sector ook mededingingsaspecten behandelen. Er bestaan samenwerkingsregelingen, zoals het koninklijk besluit van 3 december 2017 over de samenwerking tussen de CREG en de BMA
• Europese Commissie DG Competition is de primaire handhaver voor grensoverschrijdende zaken en DMA. BMA heeft ondersteunende rol

Prestatie-indicatoren: De BMA publiceert jaarlijks een jaarverslag en stelt jaarlijkse prioriteiten vast. In 2025 opende de BMA 10 nieuwe onderzoeken, tegenover 3 per jaar in 2023 en 2024. De BMA meet ook haar eigen economische impact volgens de methode van de OESO: de directe besparing voor consumenten door haar formele beslissingen bedroeg ongeveer €354 miljoen (2024) en €396 miljoen (2025), tegenover een budget van ongeveer €11 miljoen. De BMA is lid van het European Competition Network (ECN), de European Competition Authorities (ECA) en het International Competition Network (ICN).

1C. Internationale vergelijking

Belangrijkste observaties:

• De Nederlandse ACM is het referentiemodel: door drie autoriteiten samen te voegen (mededinging, telecom, consument) ontstond een slagkrachtige organisatie met ongeveer 800 medewerkers (2025) en één geïntegreerd mandaat. België heeft voor elke sector een apart agentschap.
• Het Bundeskartellamt toont aan dat een grotere mededingingsautoriteit proactievere handhaving mogelijk maakt, inclusief sectoronderzoeken en digitale markten.
• Denemarken en Oostenrijk tonen dat ook compacte autoriteiten effectief kunnen zijn, mits goed georganiseerd en voldoende gefinancierd.
• De BMA was jarenlang onderbezet (47 medewerkers in 2021) maar heeft na de ECN+-omzetting een inhaalbeweging gemaakt naar 86 medewerkers (2025), voor een economie met een bbp van ongeveer €642 miljard (2025).

1D. Knelpunten en kritiek

1. Jarenlange onderbezetting: In 2021 telde de BMA 47 medewerkers, weinig voor een economie van die omvang. De BMA schrijft in haar jaarverslag 2024 zelf dat ze een periode achter de rug heeft "waarin de middelen ontbraken om het mandaat van de BMA ten volle te benutten". De hervorming van 2013 loste dit niet op; pas de ECN+-omzetting van 2022 bracht extra middelen.

2. Versnippering mededingingstoezicht: België heeft naast de BMA ook sectorregulators (BIPT, CREG, VREG, CWaPE, BRUGEL, FSMA) die elk binnen hun domein mededingingsaspecten behandelen. Dit creëert potentiële overlap en coördinatieproblemen. Nederland loste dit op door fusie naar ACM.

3. Geen geïntegreerd consumententoezicht: In veel landen (Nederland, Denemarken) is de mededingingsautoriteit ook bevoegd voor consumentenbescherming. In België ligt dit bij de FOD Economie (Economische Inspectie). Dit maakt gecoördineerd optreden moeilijker.

4. Budget afhankelijk van de FOD Economie: De BMA publiceert haar budget in haar jaarverslag en haar dotatie staat als apart programma in de begroting van de FOD Economie. Maar die dotatie loopt via de begroting van een federale overheidsdienst onder de minister van Economie, en een deel van de middelen (ongeveer €1,8 miljoen per jaar) krijgt ze in natura van die FOD. Dat past niet goed bij een onafhankelijke autoriteit.

5. Late start sectoronderzoeken: De BMA kan algemene of sectorale onderzoeken voeren wanneer markten mogelijk niet goed werken, maar opende pas in februari 2025, ruim elf jaar na haar oprichting, haar eerste sectoronderzoek op eigen initiatief (prijsindexatie). Dit wijst op historische voorzichtigheid en gebrek aan middelen.

6. Wisselende samenstelling van het College: Het Mededingingscollege bestaat per zaak uit de voorzitter en twee assessoren, die in alfabetische volgorde binnen de taalgroep uit een lijst worden aangeduid. Dit systeem garandeert onafhankelijkheid maar kan vertragend werken.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij schaalgrootte (verdere groei nodig), transparantie (een budget los van de FOD Economie en een publiek dashboard met zaken en doorlooptijden) en eenvoud (betere afbakening met sectorregulators). De BMA is fundamenteel correct opgezet en op het juiste niveau gepositioneerd.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟢 Behouden met gerichte versterking

De BMA is een essentiële federale instelling die correct gepositioneerd is. Mededingingshandhaving is per definitie een federale (en Europese) bevoegdheid. De versterking na de ECN+-omzetting van 2022 gaat in de juiste richting. HART stelt geen overheveling of afschaffing voor, maar wel concrete verbeteringen.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Personeelsversterking naar 120-150 FTE: Op basis van de Deense benchmark (99 FTE voor mededinging alleen in 2022, bij een kleinere economie) moet de BMA doorgroeien van 86 (2025) naar minstens 120 medewerkers. Dit maakt proactievere handhaving mogelijk: meer sectoronderzoeken, snellere doorlooptijden, betere digitale opsporing.

2. Eigen budget los van de FOD Economie: De BMA krijgt een eigen dotatie in de sectie Dotaties van de federale begroting, zoals het Rekenhof en het Grondwettelijk Hof, in plaats van een programma in de begroting van de FOD Economie. De diensten die de FOD in natura levert (ongeveer €1,8 miljoen per jaar), gaan mee in dat budget. Zo wordt de BMA ook financieel onafhankelijk en ziet het parlement in één lijn wat mededingingshandhaving kost.

3. Gedeeltelijke terugvloeiing van boete-inkomsten: Een percentage (bv. 20%) van de door de BMA opgelegde boetes vloeit terug naar het eigen werkingsbudget. Dit creëert een incentive voor effectieve handhaving zonder afhankelijkheid van de FOD.

4. Betere afbakening met sectorregulators: Formaliseer samenwerkingsprotocollen met BIPT, de CREG en de FSMA zodat duidelijk is wie wanneer optreedt. Op termijn (5-10 jaar) evaluatie of integratie naar ACM-model (mededinging + consument + telecom in één autoriteit) wenselijk is.

5. Digitaal dashboard: Publiek online dashboard met: lopende onderzoeken (geanonimiseerd), gemiddelde doorlooptijden, opgelegde boetes, concentratiebeslissingen. Naar voorbeeld van het Bundeskartellamt, dat de lopende fusiedossiers online publiceert.

Internationaal model: Combinatie van het Deense model (compacte maar effectieve autoriteit) en het Nederlandse ACM-model (op termijn integratie met consumentenbescherming).

Geschatte impact: De uitbreiding van 86 naar 120-150 medewerkers kost ongeveer €4-8 mln per jaar extra (34 tot 64 extra medewerkers, aan een kost per medewerker van ongeveer €110.000-130.000; in 2025 was dat ongeveer €11,3 miljoen voor 86 medewerkers). Daar staat veel tegenover: volgens de eigen impactmeting van de BMA (OESO-methode) leverden haar formele beslissingen consumenten in 2025 een directe besparing op van ongeveer €396 miljoen, bij een budget van ongeveer €11 miljoen. De boetes zelf schommelen sterk van jaar tot jaar (€49,3 mln in 2024, €4,9 mln in 2023) en zijn geen vaste inkomstenbron.

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Eigen dotatie los van de FOD Economie + groeipad naar 120 FTE
• Jaar 2-3: Boeteterugvloeiingsmechanisme + formele samenwerkingsprotocollen sectorregulators
• Jaar 3-5: Digitaal dashboard + evaluatie integratie consumentenbescherming
• Jaar 5-10: Eventuele fusie naar geïntegreerd ACM-model

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Belgische Mededingingsautoriteit (BMA): Behouden en versterkt

De BMA bewaakt eerlijke concurrentie en beschermt consumenten tegen kartels en machtsmisbruik. HART behoudt deze essentiële federale instelling maar versterkt haar: meer personeel, een eigen budget los van de FOD Economie, en op termijn integratie met consumentenbescherming naar Nederlands model.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Belgische Mededingingsautoriteit (BMA) is sinds 2013 de onafhankelijke federale waakhond voor eerlijke concurrentie. Ze spoort kartels op, bestraft bedrijven die hun machtspositie misbruiken, en controleert fusies en overnames. De BMA telde eind 2025 86 medewerkers, met een budget van ongeveer €11 miljoen, en is gevestigd in Brussel. Ze bestaat uit een onderzoeksarm (het Auditoraat) die zaken onderzoekt, en een beslissingsorgaan (het Mededingingscollege) dat oordeelt: een scheiding die onafhankelijkheid garandeert.

Wat er mis gaat

De BMA was jarenlang onderbezet. In 2021 werkten er amper 47 mensen, voor een economie van toen ruim 500 miljard euro. Ter vergelijking: Denemarken zet bij een kleinere economie 99 voltijdse krachten in voor mededinging alleen (2022), het Duitse Bundeskartellamt telt ongeveer 450 medewerkers. Het gevolg: te weinig zaken, te trage procedures, en nauwelijks proactieve opsporing. De BMA opende pas in 2025 haar eerste sectoronderzoek op eigen initiatief, ruim elf jaar na haar oprichting. Dat had veel eerder moeten gebeuren.

Daarnaast hangt de BMA financieel af van de FOD Economie: haar dotatie loopt via de begroting van die FOD, en een deel van haar middelen krijgt ze er in natura. Voor een autoriteit die onafhankelijk moet oordelen, is dat geen goede constructie. En hoewel de BMA miljoenen aan boetes oplegt (€47,1 miljoen in één zaak in 2024), vloeit dat geld integraal naar de schatkist. De BMA zelf heeft daar niets aan.

Tot slot is het mededingingslandschap versnipperd: naast de BMA zijn er sectorregulators (BIPT voor telecom, CREG voor energie, FSMA voor financiën) die elk ook mededingingsaspecten behandelen. Voor een burger of bedrijf is het niet altijd duidelijk bij wie je moet aankloppen.

Hoe het elders werkt

Nederland fusioneerde in 2013 drie autoriteiten (mededinging, telecom, consument) tot de Autoriteit Consument & Markt (ACM): één loket met ongeveer 800 medewerkers en ongeveer €120 miljoen uitgaven (2025), dat naast mededinging ook consumentenbescherming en sectorregulering doet. Resultaat: slagkrachtiger optreden, minder overlap, duidelijker aanspreekpunt voor burgers en bedrijven.

Het Duitse Bundeskartellamt (ongeveer 450 medewerkers) doet proactief sectoronderzoek en is een internationale referentie, ook op het vlak van digitale markten.

Denemarken toont dat het ook compact kan: 99 voltijdse krachten voor mededinging (2022), met een duidelijk mandaat, een eigen budget en geïntegreerde consumentenbescherming.

Oostenrijk werkt met een nog kleinere mededingingsautoriteit: 54 mensen en €5,9 miljoen budget (2023). Wie klein is, moet scherp kiezen waar hij optreedt.

Wat HART voorstelt

1. Meer slagkracht: Groei van 86 naar 120-150 medewerkers over 3 jaar. Volgens haar eigen impactmeting (OESO-methode) bespaarden de beslissingen van de BMA consumenten in 2025 rechtstreeks ongeveer €396 miljoen, bij een budget van ongeveer €11 miljoen.

2. Eigen budget los van de FOD Economie: De BMA krijgt een eigen dotatie in de federale begroting, zoals het Rekenhof, in plaats van via de FOD Economie. Ook de diensten die ze in natura van de FOD krijgt, gaan mee in dat budget. Zo is de BMA ook financieel onafhankelijk, en kunnen het parlement en de burger in één lijn zien wat mededingingshandhaving kost.

3. Boetes die terugvloeien: Een deel (20%) van de opgelegde boetes vloeit terug naar het werkingsbudget van de BMA. Dit stimuleert effectieve handhaving en vermindert afhankelijkheid van de FOD.

4. Duidelijker afbakening: Formele samenwerkingsprotocollen met sectorregulators (BIPT, CREG, FSMA) zodat klachten altijd bij het juiste loket terechtkomen. Op termijn evaluatie of een fusie naar Nederlands ACM-model wenselijk is.

5. Transparantie: Een publiek online dashboard met lopende zaken, doorlooptijden en resultaten. De burger moet kunnen zien wat de BMA doet en bereikt.

Wat het oplevert

• Sterkere bescherming tegen kartels en prijsafspraken. De BMA legde in 2024 €47,1 miljoen boete op in één zaak
• Lagere prijzen voor consumenten door betere concurrentie
• Extra kosten: ongeveer €4-8 miljoen per jaar voor personeelsuitbreiding. Een fractie van de consumentenbesparing die de BMA zelf meet (ongeveer €396 miljoen in 2025)
• Meer transparantie over overheidsuitgaven voor mededingingsbeleid
• Op termijn: één geïntegreerd loket voor mededinging en consumentenbescherming, naar Nederlands model

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)