Brussel Fiscaliteit: Audit 2026-03-31

Categorie: Brussels Gewest. Instellingen Status-voorstel: 🟠 Hervormd: Versterken en volledig regionaliseren Auditor: HART Staatshervorming Audit (geautomatiseerd)

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Gewestelijke Overheidsdienst Brussel Fiscaliteit (GOB Brussel Fiscaliteit / Bruxelles Fiscalité)

Juridische basis: Opgericht per besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering, operationeel sinds 1 januari 2012. Juridisch kader verder uitgewerkt in de Brusselse Codex Fiscale Procedure (ordonnantie van 6 maart 2019) en de Codex van de Openbare Financiën van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (ordonnantie van 4 april 2024). De constitutionele basis is artikel 39 van de Grondwet, dat de gewesten fiscale autonomie verleent.

Oprichtingsdatum: 1 januari 2012 (als onderdeel van de Gewestelijke Overheidsdienst Brussel). Op 1 januari 2017 werd Brussel Fiscaliteit een volwaardige autonome overheidsdienst.

Bestuursniveau: Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Personeel: Circa 400 medewerkers, verdeeld over 9 directies.

Budget: Brussel Fiscaliteit beheert de inning van de gewestelijke eigen belastingen. De totale gewestelijke ontvangsten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bedragen circa €6,6 miljard (begroting 2026), waarvan een significant deel eigen fiscale ontvangsten zijn (onroerende voorheffing, registratierechten, successierechten, verkeersbelastingen, diverse gewestbelastingen). Het werkingsbudget van de dienst zelf is niet apart gepubliceerd, maar valt onder de GOB-begroting.

Aansturing: Valt onder de bevoegdheid van de Brusselse minister van Financiën en Begroting. Heeft een eigen directeur-generaal.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Inning en invordering van gewestelijke belastingen
• Beheer van de onroerende voorheffing (overgenomen van FOD Financiën sinds 1 januari 2018)
• Beheer van verkeersbelastingen (overgenomen van FOD Financiën sinds 1 januari 2020)
• Toeristenbelasting (sinds 1 februari 2017)
• Handhaving lage-emissiezone (LEZ) boetes (sinds 1 januari 2018)
• Belasting op tussenpersonen voor deelritten (sinds 2023)
• Schattingen en vastgoedwaarderingen via het Aankoopcomité
• Expertise- en documentatiecentrum voor de Brusselse Regering
• Advisering van de Brusselse Regering inzake fiscaal beleid
• Schuldinvordering voor andere Brusselse administraties

Overlap met andere instellingen:

• FOD Financiën blijft federaal bevoegd voor personenbelasting, vennootschapsbelasting, BTW en accijnzen. Ook voor Brusselse belastingplichtigen. De registratierechten en successierechten worden in Brussel nog steeds door de FOD Financiën geïnd namens het Gewest (in tegenstelling tot Vlaanderen, waar VLABEL dit volledig zelf doet).
• 19 Brusselse gemeenten heffen eigen gemeentebelastingen (opcentiemen op onroerende voorheffing, aanvullende personenbelasting), maar Brussel Fiscaliteit int de basisbelasting waarop de opcentiemen worden berekend.
• Brussel Financiën en Begroting (andere dienst binnen de GOB) beheert de gewestelijke begroting en boekhouding. Geen overlap maar wel afhankelijkheid.

Klant: Brusselse belastingplichtigen (particulieren en bedrijven), 19 gemeenten (doorstorting opcentiemen), andere Brusselse administraties.

Prestatie-indicatoren:

• Brussel Fiscaliteit heeft in 2025 het Great Place to Work-label behaald, wat wijst op goede interne organisatie.
• MyTax-platform (gelanceerd augustus 2019) biedt digitale toegang tot belastingdossiers. Maar dekt nog niet alle belastingen.
• In 2023 vroegen bijna 58.000 Brusselaars uitstel of afbetalingsplannen aan voor de onroerende voorheffing; in 2024 steeg dit naar circa 65.000. Wat wijst op betalingsproblemen bij burgers en druk op de invorderingscapaciteit.
• Geen publiek beschikbare invorderingsgraad of efficiëntiecijfers gevonden.

Recentste audit/evaluatie: Geen specifiek Rekenhof-rapport over Brussel Fiscaliteit gevonden in de openbare publicaties. Het Rekenhof publiceert wel jaarlijks een rekeningenboek van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, maar gedetailleerde audits van de fiscale administratie zijn niet publiek beschikbaar.

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Belastingdienst + gemeentelijke belastingkantoren Nederland heeft een gecentraliseerde nationale Belastingdienst (Rijksbelastingdienst) voor alle rijksbelastingen. Gemeentelijke belastingen (OZB, rioolheffing, afvalstoffenheffing) worden geïnd door gemeentelijke belastingkantoren of samenwerkingsverbanden (zoals het Noordelijk Belastingkantoor). Er is geen regionaal/provinciaal tussenniveau voor belastinginning. Gemiddelde gemeentelijke belasting: €1.001 per huishouden per jaar (2026). Het systeem is eenvoudiger: twee niveaus (nationaal + gemeentelijk) in plaats van drie (federaal + gewest + gemeente) zoals in Brussel.

Duitsland. Finanzamt (deelstaatbelastingdiensten) Circa 650 Finanzämter, beheerd door de deelstaten (Länder), innen zowel deelstaatbelastingen als federale belastingen namens de Bund. De Grundsteuer (onroerende voorheffing) wordt door gemeenten geheven maar via de Finanzämter berekend. Sinds 2025 is er een grondige hervorming van de Grundsteuer met een opening clause: deelstaten mogen afwijkende modellen hanteren. Dit is het concurrerende-bevoegdhedenmodel dat HART nastreeft.

Denemarken. SKAT (nu Skatteforvaltningen) In 2005 fuseerden 270+ gemeentelijke belastingkantoren met de nationale belastingdienst tot SKAT. Één gecentraliseerde dienst. SKAT werd door de OESO aangeduid als de meest efficiënte belastingadministratie van Europa (ISORA-data 2018-2019). De sleutel: vergaande digitalisering ("No Touch"-strategie), vooringevulde aangiftes, en één platform voor alle belastingen. In 2018 werd SKAT gereorganiseerd na schandalen, maar het efficiëntiemodel bleef overeind.

Zwitserland. Kantonale Steuerämter Elk kanton heeft een eigen belastingdienst die zowel kantonale als federale belastingen int. Sterke digitalisering: het federale portaal biedt een geïntegreerde belastingcalculator. Geleidelijke integratie: Zürich was het eerste kanton op het nieuwe platform (2026), landelijke dekking gepland binnen 1-2 belastingperiodes. Het Zwitserse model toont dat fiscale autonomie van deelstaten compatibel is met digitale integratie.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Onvolledige regionalisering: In tegenstelling tot Vlaanderen (waar VLABEL registratierechten en successierechten volledig zelf beheert) is Brussel Fiscaliteit nog steeds afhankelijk van de FOD Financiën voor de inning van registratierechten en successierechten. Dit creëert onnodige complexiteit en afhankelijkheid.

2. Betalingsproblemen bij burgers: Het stijgende aantal uitstelverzoeken (58.000 → 65.000 in één jaar) wijst op een structureel probleem: de belastingdruk in Brussel wordt als hoog ervaren, en de invorderingscapaciteit staat onder druk.

3. MyTax dekt niet alle belastingen: Het digitale platform is een goed begin maar is nog niet volledig uitgerold over alle gewestbelastingen. De "once-only"-ambitie (burger geeft info maar één keer) is nog ver weg.

4. Geen publieke KPI's of invorderingsgraad: In tegenstelling tot het Deense model ontbreken transparante prestatie-indicatoren. De burger kan niet zien hoe efficiënt de dienst werkt.

5. Budgettaire druk: Het Brussels Gewest kampt met een schuld van €15,65 miljard (2024) en een jaarlijks tekort van bijna €1 miljard. De rentelasten stegen van €91 miljoen (2016) naar €399 miljoen (2024). Dit zet druk op de fiscale administratie om meer te innen met minder middelen.

6. Fiscale exodus: Hogere inkomens verlaten Brussel richting Vlaams- en Waals-Brabant, wat de belastingbasis uitholt. Brussel Fiscaliteit kan dit niet compenseren. Het is een structureel probleem dat gewestelijke fiscale autonomie beperkt.

7. Complexe institutionele omgeving: Brussel Fiscaliteit opereert naast de FOD Financiën, 19 gemeentelijke belastingdiensten, en de GGC/COCOM (voor persoonsgebonden materies). De burger heeft geen idee wie wat int.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 3× ❌ (Transparantie, Eenvoud, Resultaatgericht) en 6× ⚠️. De grootste winst is te boeken op eenvoud (alle gewestbelastingen onder één dak), transparantie (publieke KPI's) en resultaatgerichtheid (benchmarking en invorderingsgraad publiceren).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd Brussel Fiscaliteit blijft bestaan maar wordt fundamenteel versterkt en krijgt alle gewestelijke belastingen volledig in eigen beheer.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Volledige regionalisering: Alle gewestelijke belastingen (inclusief registratierechten en successierechten) worden door Brussel Fiscaliteit zelf geïnd. Geen afhankelijkheid meer van de FOD Financiën. Vlaanderen deed dit al via VLABEL; Brussel moet volgen.

2. Eén digitaal platform voor alles: MyTax wordt uitgebouwd tot het enige portaal voor alle Brusselse belastingen (gewest + gemeente). Once-only-principe: de burger geeft zijn gegevens maar één keer. Naar Deens model: vooringevulde aangiftes waar mogelijk.

3. Publieke KPI's: Jaarlijkse publicatie van invorderingsgraad, gemiddelde verwerkingstijd, klanttevredenheid, en kosten per geïnde euro. Benchmarking met VLABEL en internationale diensten (OESO ISORA-data).

4. Gemeentelijke belastinginning centraliseren: De 19 gemeenten dragen hun belastinginning over aan Brussel Fiscaliteit. De gemeenten bepalen nog steeds hun tarieven (opcentiemen), maar de inning en invordering gebeurt centraal. Dit bespaart 19× dezelfde overhead.

5. Integratie met gemeentefusie: In lijn met HART's voorstel om de 19 Brusselse gemeenten te fuseren, wordt de belastinginning sowieso gecentraliseerd.

Welk niveau: Brussels Gewest (deelstaat in het HART-model)

Internationaal model: Combinatie van het Deense model (één gecentraliseerde dienst met vergaande digitalisering) en het Zwitserse model (deelstatale autonomie met geïntegreerd federaal platform).

Geschatte efficiëntiewinst:

• Besparing op dubbele administratie (FOD + Gewest) voor registratie- en successierechten: structurele besparing op overhead en IT-kosten
• Centralisering gemeentelijke inning: besparing op 19 afzonderlijke belastingdiensten
• Betere invorderingsgraad door schaalvoordelen en digitalisering
• Exacte bedragen niet berekenbaar zonder toegang tot interne cijfers, maar Vlaanderen's ervaring met VLABEL toont dat volledige regionalisering werkt

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Overdracht registratierechten en successierechten van FOD naar Brussel Fiscaliteit (naar Vlaams model)
• Jaar 2-3: Uitbouw MyTax tot volledig platform voor alle belastingen (gewest + gemeente)
• Jaar 3-4: Centralisering gemeentelijke belastinginning
• Jaar 1: Invoering publieke KPI's en jaarlijkse benchmarking
• Vereist: ordonnantie van het Brussels Parlement + samenwerkingsakkoord met de federale overheid voor de overdracht

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Brussel Fiscaliteit. Hervormd Eén belastingdienst voor alle Brusselse belastingen, volledig digitaal, met publieke prestatie-indicatoren. Geen gedoe meer tussen federaal en gewest.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Brussel Fiscaliteit is de belastingdienst van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Opgericht in 2012 en zelfstandig sinds 2017, beheert deze dienst met circa 400 medewerkers een deel van de Brusselse gewestbelastingen: de onroerende voorheffing (sinds 2018), verkeersbelastingen (sinds 2020), toeristenbelasting en LEZ-boetes. Maar voor registratierechten (bij aankoop van een woning) en successierechten (bij een erfenis) is Brussel nog steeds afhankelijk van de federale FOD Financiën, die deze belastingen namens het Gewest int. Daarbovenop heffen de 19 Brusselse gemeenten hun eigen belastingen via eigen diensten. Het resultaat: een Brusselaar heeft te maken met drie belastingadministraties voor drie niveaus.

Wat er mis gaat

Ten eerste is er de onvolledige regionalisering. Vlaanderen richtte VLABEL op en nam registratie- en successierechten volledig zelf in beheer. Brussel heeft dat nog niet gedaan. De burger betaalt gewestbelastingen aan een federale dienst die niet onder gewestelijke controle staat. Dat is inefficiënt en ondoorzichtig.

Ten tweede is er geen transparantie over prestaties. Er zijn geen publieke cijfers over de invorderingsgraad, de gemiddelde verwerkingstijd, of de kosten per geïnde euro. In Denemarken worden die cijfers jaarlijks gepubliceerd en vergeleken met internationale standaarden. In Brussel weet niemand hoe efficiënt de dienst werkt.

Ten derde is het digitale platform MyTax. Op zich een goede stap. Nog lang niet compleet. Niet alle belastingen zijn digitaal beschikbaar, er zijn geen vooringevulde aangiftes, en het once-only-principe (je gegevens maar één keer doorgeven) bestaat niet. In 2024 vroegen meer dan 65.000 Brusselaars uitstel of een afbetalingsplan aan voor hun onroerende voorheffing. Dat wijst op druk bij burgers én bij de dienst.

Ten vierde is er de complexiteit van 19 gemeenten die elk hun eigen belastingen innen. Dat is 19 keer dezelfde overhead voor een gewest van 1,2 miljoen inwoners. Ter vergelijking: in Nederland int de gemeente of een regionaal samenwerkingsverband alle lokale belastingen, zonder tussenniveau.

Hoe het elders werkt

Denemarken fuseerde in 2005 meer dan 270 gemeentelijke belastingkantoren tot één nationale belastingdienst (SKAT). Het resultaat: de meest efficiënte belastingadministratie van Europa volgens de OESO (ISORA-data 2018-2019). De sleutel was vergaande digitalisering: vooringevulde aangiftes, één platform, en een "No Touch"-strategie waarbij het merendeel van de aangiftes automatisch verwerkt wordt zonder menselijke tussenkomst.

In Zwitserland int elk kanton zowel kantonale als federale belastingen via één kantonaal belastingkantoor (Steueramt). Er is een geïntegreerd federaal platform dat geleidelijk wordt uitgerold (Zürich als eerste in 2026). Kantonale autonomie en digitale integratie gaan hand in hand.

In Duitsland innen de Finanzämter (circa 650 kantoren) zowel deelstaat- als federale belastingen. De Grundsteuer (vergelijkbaar met onroerende voorheffing) wordt door gemeenten geheven maar door de Finanzämter berekend. Deelstaten mogen sinds 2025 afwijkende modellen hanteren. Het concurrerende-bevoegdhedenmodel.

Wat HART voorstelt

1. Alle gewestbelastingen onder één dak. Brussel Fiscaliteit neemt registratierechten en successierechten over van de FOD Financiën, zoals Vlaanderen al deed met VLABEL. Geen gedeelde bevoegdheid meer. Wie beslist over het tarief, int ook het geld.

2. Eén digitaal platform voor alle Brusselse belastingen. MyTax wordt het enige portaal voor zowel gewestelijke als gemeentelijke belastingen. Vooringevulde aangiftes waar mogelijk. Once-only: je gegevens geef je maar één keer door.

3. Centralisering van de gemeentelijke belastinginning. De 19 gemeenten bepalen hun tarieven, maar Brussel Fiscaliteit int alles centraal. Geen 19 afzonderlijke diensten meer voor hetzelfde werk.

4. Publieke prestatie-indicatoren. Elk jaar publiceert Brussel Fiscaliteit zijn invorderingsgraad, verwerkingstijd, klanttevredenheid en kosten per geïnde euro. Benchmarking met VLABEL, het Nederlandse model en de OESO ISORA-standaarden.

Wat het oplevert

• Eenvoud voor de burger: Eén loket, één platform, één aanspreekpunt voor alle belastingen in Brussel.
• Efficiëntiewinst: Geen dubbele administratie meer tussen FOD en Gewest. Geen 19 afzonderlijke gemeentelijke inningsdiensten.
• Betere invordering: Schaalvoordelen en digitalisering verhogen de invorderingsgraad. Cruciaal voor een gewest met €15,65 miljard schuld.
• Transparantie: Publieke KPI's maken de dienst controleerbaar en vergelijkbaar.
• Fiscale autonomie: Brussel bepaalt zijn belastingbeleid én voert het volledig zelf uit. Geen afhankelijkheid meer van federale goodwill.

Fase 5: Bronnenlijst