CBN (Commissie voor Boekhoudkundige Normen): Audit

Datum: 2026-03-29 Categorie: Federale Regulatoren & Toezichthouders Status-voorstel: 🟠 Hervormd: integratie in versterkt, onafhankelijk normgevend orgaan

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Commissie voor Boekhoudkundige Normen (CBN) in het Frans: Commission des Normes Comptables (CNC): is een autonome instelling met rechtspersoonlijkheid die advies geeft over de interpretatie en toepassing van het Belgisch boekhoudrecht.

Juridische basis:

• Opgericht bij Koninklijk Besluit van 21 oktober 1975, ter uitvoering van artikel 14 van de wet van 17 juli 1975 op de boekhouding en de jaarrekening van ondernemingen.
• Nu verankerd in artikelen III.93 en III.94 van het Wetboek van Economisch Recht (WER).

Oprichtingsdatum: 1975

Bestuursniveau: Federaal. Valt onder de bevoegdheid van de ministers van Economie, Financiën, Justitie en Middenstand.

Samenstelling:

• 17 leden (inclusief voorzitter), benoemd voor hernieuwbare periodes van 6 jaar.
• Voorzitter: Jan Verhoeye (opvolger van Jean-Pierre Maes).
• Leden worden voorgedragen door: de minister van Financiën, de FSMA, het Instituut van de Bedrijfsrevisoren (IBR), het Instituut van de Accountants en Belastingconsulenten (ITAA), plus 9 leden met bijzondere boekhoudkundige expertise.
• Daarnaast een College van 5 leden voor Individuele Beslissingen inzake Boekhoudrecht (IBB).

Budget en personeel:

• De werkingskosten worden niet betaald uit belastinggeld, maar gedragen door vennootschappen, verenigingen en stichtingen die hun jaarrekening openbaar moeten maken bij de Balanscentrale van de Nationale Bank van België.
• Het wetenschappelijk secretariaat wordt geleid door de voorzitter. Medewerkers worden aangeworven onder de wet van 3 juli 1978 (arbeidsovereenkomsten).
• De faciliteiten (kantoorruimte, infrastructuur) worden ter beschikking gesteld door de FOD Economie.
• Zetel: City Atrium, Vooruitgangstraat 50, 8e verdieping, 1210 Brussel.
• Exacte personeelsomvang niet publiek gerapporteerd, maar het gaat om een klein secretariaat (geschat 5-10 medewerkers).

Aansturing: Autonoom orgaan, geen hiërarchische ondergeschiktheid aan een minister. De voorzitter beheert het dagelijks bestuur.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken (wettelijk):

1. De regering en het Parlement adviseren, op verzoek of uit eigen beweging, over boekhoudkundige aangelegenheden.
2. Door middel van adviezen en aanbevelingen bijdragen tot de ontwikkeling van de boekhoudleer en de beginselen bepalen van een regelmatige boekhouding.
3. Via het College IBB individuele beslissingen nemen over de toepassing van boekhoudrecht in specifieke gevallen.

In de praktijk:

• De CBN publiceert niet-bindende adviezen die fungeren als gezaghebbende technische doctrine. Ondanks het niet-bindende karakter worden deze adviezen breed gevolgd door bedrijven, accountants en rechters.
• In 2024 werden 10 adviezen gepubliceerd, waarvan 5 over vzw's en stichtingen. Opvallend: in 2023 werden nul adviezen gepubliceerd. Een volledig jaar stilstand.
• De CBN beantwoordt geen individuele geschillen en fungeert niet als informatiebureau. Enkel vragen met algemene draagwijdte worden behandeld.
• De minister van Economie kan, na gemotiveerd advies van de CBN, afwijkingen toestaan van bepaalde boekhoudregels.

Overlap met andere instellingen:

• FSMA: toezichthouder financiële markten, stelt ook boekhoudnormen op voor beursgenoteerde bedrijven (IFRS-kader).
• Nationale Bank van België (NBB): beheert de Balanscentrale waar jaarrekeningen worden neergelegd.
• IBR/ITAA: beroepsinstituten die zelf ook technische guidance geven.
• Commissie Openbare Comptabiliteit (COC): apart orgaan voor overheidsboekhouding (geen overlap, maar wel verwarrend voor de burger).

Klanten: Ondernemingen, vzw's, stichtingen, accountants, bedrijfsrevisoren, regering en parlement.

Prestatie-indicatoren: Worden niet systematisch gemeten of gepubliceerd. Er zijn geen publieke KPI's, geen benchmarks, geen evaluatierapport. Het enige meetbare gegeven is het aantal gepubliceerde adviezen per jaar.

Recentste audit/evaluatie: Geen publiek beschikbare evaluatie door het Rekenhof of een parlementaire commissie gevonden. De CBN opereert relatief onder de radar.

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ)

• Privaat initiatief, opgezet als stichting.
• Samenstelling: voorzitter + 9 leden, ondersteund door een klein secretariaat.
• Budget: gefinancierd door SER, NBA (accountantsorganisatie) en Eumedion. Dus door het beroepsveld, niet door de overheid.
• Vergadert maandelijks, publiceert Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving die in de praktijk als norm gelden.
• Belangrijkste verschil: de RJ is volledig privaat en functioneert als zelfregulerend orgaan van het beroep. Geen overheidsbetrokkenheid in de governance.

Duitsland. DRSC (Deutsches Rechnungslegungs Standards Committee)

• Opgericht in 1998 als vereniging (e.V.), erkend als officiële standard-setter.
• Ontwikkelt Deutsche Rechnungslegungs Standards (DRS) voor geconsolideerde jaarrekeningen onder het Handelsgesetzbuch (HGB).
• Heeft ook een adviserende rol richting EU en IASB.
• Governance: Verwaltungsrat met onafhankelijke experts, gefinancierd door het beroepsveld.
• Verschil met CBN: breder mandaat (ook internationale vertegenwoordiging), maar ook privaat georganiseerd.

Denemarken. Danish Accounting Standards Committee (DASC)

• Opgezet door FSR (beroepsorganisatie revisoren), opgericht in 1912.
• Publiceert niet-bindende technische standaarden voor niet-beursgenoteerde entiteiten.
• Sinds 2004 verschoven focus: vooral analyse van IFRS-exposure drafts en EFRAG-commentaren.
• Zeer klein en efficiënt, geïntegreerd in de beroepsorganisatie.

Kernconclusie internationale vergelijking: In Nederland, Duitsland en Denemarken is de boekhoudnormering privaat georganiseerd door het beroepsveld zelf, zonder apart overheidsorgaan. België is een uitzondering met een formeel door de overheid opgerichte commissie. De vraag is of die constructie anno 2026 nog meerwaarde biedt.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Stilstand in 2023: Een volledig jaar zonder gepubliceerde adviezen is onverklaarbaar voor een instelling die de boekhoudleer moet ontwikkelen. Dit wijst op structurele kwetsbaarheid (afhankelijkheid van één voorzitter/secretariaat).

2. Geen publieke evaluatie: Er is geen Rekenhof-rapport, geen parlementaire evaluatie, geen sunset clause. De CBN functioneert al 50 jaar zonder dat iemand systematisch heeft geëvalueerd of ze goed werkt.

3. Niet-bindende adviezen: De adviezen zijn juridisch niet afdwingbaar. Ze worden gevolgd uit gewoonte en gezag, maar dit creëert rechtsonzekerheid. Bedrijven die afwijken kunnen niet gesanctioneerd worden.

4. Relevantievraag door IFRS: Beursgenoteerde bedrijven in België gebruiken verplicht IFRS. De CBN is alleen relevant voor niet-beursgenoteerde bedrijven die Belgian GAAP gebruiken voor hun statutaire jaarrekening. Bij verdere Europese harmonisatie krimpt het werkterrein van de CBN verder.

5. Taalkundige duplicatie: Alle adviezen worden in het Nederlands en Frans gepubliceerd, wat extra werklast creëert voor een klein secretariaat.

6. Verwarring met COC: De Commissie Openbare Comptabiliteit (overheidsboekhouding) is een apart orgaan. Twee commissies voor boekhoudkundige normen. Eentje voor de private sector, eentje voor de overheid. Is verwarrend en inefficiënt.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij resultaatgerichtheid (geen evaluatie, geen KPI's), internationaal bewezen modellen (privaat in plaats van overheid), en eenvoud (fusie met COC, verduidelijking rolverdeling).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd De CBN wordt omgevormd tot een privaat, onafhankelijk normgevend orgaan naar Nederlands model, met wettelijke erkenning maar zonder overheidsstructuur.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

1. Privatisering: De CBN wordt omgevormd van een autonome overheidsinstelling naar een stichting of vereniging, gedragen door het beroepsveld (ITAA, IBR, werkgeversorganisaties, NBB). Vergelijkbaar met de Nederlandse Raad voor de Jaarverslaggeving.

2. Fusie met COC: De Commissie Openbare Comptabiliteit wordt geïntegreerd als aparte kamer binnen het nieuwe orgaan. Eén orgaan voor alle boekhoudnormering. Privaat én publiek.

3. Wettelijke erkenning behouden: De adviezen krijgen een formeel statuut van "comply or explain". Bedrijven volgen de normen of leggen uit waarom niet. Dit versterkt de rechtskracht zonder rigide wetgeving.

4. Verplichte KPI's en evaluatie: Jaarlijks publiek jaarverslag met: aantal gepubliceerde adviezen, gemiddelde doorlooptijd, stakeholdertevredenheid. Vijfjaarlijkse externe evaluatie.

5. Digitaal-eerst: Interactieve online boekhoudgids voor KMO's, machine-readable standaarden, API voor boekhoudsoftware.

Niveau: Federaal (boekhoudrecht blijft federale materie).

Internationaal model: Nederland (Raad voor de Jaarverslaggeving) als primair referentiemodel, met elementen van het Duitse DRSC (bredere internationale vertegenwoordiging).

Geschatte besparing: Beperkt in absolute cijfers. De CBN kost relatief weinig. De winst zit in:

• Snellere, meer relevante advisering (geen jaar stilstand meer)
• Minder overhead door fusie CBN + COC
• Sterkere koppeling met de praktijk door beroepsveld-governance
• Betere digitale dienstverlening voor 1+ miljoen Belgische ondernemingen

Implementatiepad:

• Jaar 1: Wetswijziging WER art. III.93-94. Overgang naar stichting met wettelijke erkenning
• Jaar 1-2: Fusie CBN + COC, oprichting nieuwe structuur
• Jaar 2: Eerste jaarverslag met KPI's, lancering digitale tools
• Jaar 3: Eerste externe evaluatie, "comply or explain"-regime operationeel

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

CBN (Commissie voor Boekhoudkundige Normen): Hervormd De boekhoudnormering wordt overgedragen aan het beroepsveld zelf. Eén onafhankelijke stichting vervangt twee overheidscommissies, met verplichte evaluatie en digitale tools voor elke ondernemer.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Commissie voor Boekhoudkundige Normen (CBN) is een federaal orgaan dat sinds 1975 advies geeft over hoe bedrijven hun boekhouding moeten voeren. Ze telt 17 leden. Accountants, revisoren en academici. Die niet-bindende adviezen publiceren over het Belgisch boekhoudrecht. Daarnaast bestaat er een apart orgaan, de Commissie Openbare Comptabiliteit (COC), die hetzelfde doet maar dan voor de overheidsboekhouding. Twee commissies, elk met hun eigen secretariaat, voor in wezen dezelfde discipline.

Wat er mis gaat

In 2023 publiceerde de CBN nul adviezen. Een volledig jaar stilstand. Dat kon omdat er geen enkele verplichting bestaat om te presteren. Er zijn geen KPI's, geen jaarlijkse evaluatie, geen mechanisme om ondermaatse output te corrigeren. Het orgaan bestaat al 50 jaar zonder dat iemand. Rekenhof, parlement of minister. Systematisch heeft geëvalueerd of het goed werkt.

Bovendien zijn de adviezen juridisch niet bindend. Ze worden gevolgd uit gewoonte, niet uit verplichting. Dat creëert een grijs gebied: bedrijven die afwijken riskeren niets, maar accountants adviseren wel om de CBN-adviezen te volgen. Die onduidelijkheid is niet goed voor de rechtszekerheid.

En dan is er de relevantievraag. Beursgenoteerde bedrijven gebruiken verplicht internationale standaarden (IFRS). De CBN is alleen nog relevant voor niet-beursgenoteerde bedrijven. Bij verdere Europese harmonisatie krimpt dat werkterrein verder.

Hoe het elders werkt

In Nederland doet de Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) hetzelfde werk, maar dan als private stichting. De RJ wordt gefinancierd door de beroepsorganisaties (accountants, bedrijfsleven) en publiceert richtlijnen die in de praktijk als norm gelden. Geen overheidsorgaan, wel gezag. In Duitsland is het DRSC (Deutsches Rechnungslegungs Standards Committee) een vergelijkbaar privaat orgaan dat ook de internationale vertegenwoordiging naar de EU en IASB verzorgt. In Denemarken is de boekhoudnormering volledig geïntegreerd in de beroepsorganisatie.

Het patroon is duidelijk: in alle vergelijkbare landen is boekhoudnormering een zaak van het beroepsveld, niet van de overheid.

Wat HART voorstelt

We maken van de CBN een onafhankelijke stichting, gedragen door het beroepsveld (accountants, revisoren, werkgevers, Nationale Bank). De overheid erkent het orgaan wettelijk en verankert een "comply or explain"-regime: bedrijven volgen de normen of leggen uit waarom niet. Dat is sterker dan het huidige niet-bindende systeem.

Tegelijk fuseren we de CBN met de Commissie Openbare Comptabiliteit (COC) tot één orgaan met twee kamers: privaat boekhoudrecht en overheidsboekhouding. Eén aanspreekpunt, geen dubbele structuren.

We voeren verplichte KPI's in: aantal adviezen per jaar, doorlooptijd, stakeholdertevredenheid. Elke vijf jaar een externe evaluatie. En we investeren in digitale tools: een interactieve boekhoudgids voor KMO's en machine-readable standaarden die boekhoudsoftware automatisch kan inlezen.

Wat het oplevert

• Geen jaren zonder output meer. Het beroepsveld heeft direct belang bij een werkende normering
• Sterkere rechtszekerheid door "comply or explain" in plaats van vrijblijvende adviezen
• Eén orgaan in plaats van twee. Minder overhead, meer coherentie
• Betere digitale dienstverlening voor meer dan 1 miljoen Belgische ondernemingen
• Een model dat in Nederland, Duitsland en Denemarken al decennia bewezen werkt

Fase 5: Bronnenlijst