CBN (Commissie voor Boekhoudkundige Normen): Audit

Datum: 2026-03-29 Categorie: Federale Regulatoren & Toezichthouders Status-voorstel: 🟠 Hervormd: integratie in versterkt, onafhankelijk normgevend orgaan

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Commissie voor Boekhoudkundige Normen (CBN), in het Frans Commission des Normes Comptables (CNC), is een autonome instelling met rechtspersoonlijkheid die advies geeft over de interpretatie en toepassing van het Belgisch boekhoudrecht.

Juridische basis:

• Opgericht bij Koninklijk Besluit van 21 oktober 1975, ter uitvoering van de boekhoudwet van 17 juli 1975.
• Verankerd in de artikelen III.93, III.93/2 en III.94 van het Wetboek van Economisch Recht (WER). Sinds 28 april 2017 heeft de CBN rechtspersoonlijkheid.

Oprichtingsdatum: 1975

Bestuursniveau: Federaal. Valt onder de bevoegdheid van de ministers van Economie, Middenstand, Justitie en Financiën; de minister van Economie is de voogdijminister.

Samenstelling:

• 17 leden (inclusief voorzitter), bij koninklijk besluit benoemd voor hernieuwbare periodes van 6 jaar.
• Voorzitter: bij koninklijk besluit benoemd voor zes jaar; hij leidt het dagelijks bestuur en het wetenschappelijk secretariaat.
• Leden worden voorgedragen door de ministers van Financiën (twee leden uit de belastingadministratie), Economie, Justitie, Begroting en Middenstand, door de FSMA, de Nationale Bank, de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven en de beroepsinstituten van bedrijfsrevisoren (IBR) en accountants (ITAA). Negen van hen (vier op voordracht van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven en vijf op voordracht van de ministers van Economie, Justitie, Begroting en Middenstand) worden benoemd op grond van hun bijzondere bevoegdheid inzake boekhouding en jaarrekeningen.
• Daarnaast een College van 5 leden (de voorzitter en vier leden) voor Individuele Beslissingen inzake Boekhoudrecht (IBB).

Budget en personeel:

• De werkingskosten worden niet betaald uit belastinggeld, maar gedragen door vennootschappen, verenigingen en stichtingen die hun jaarrekening openbaar moeten maken bij de Balanscentrale van de Nationale Bank van België (bijdrage via de Nationale Bank, art. III.93/2 WER).
• Het wetenschappelijk secretariaat wordt geleid door de voorzitter. Medewerkers worden aangeworven onder de wet van 3 juli 1978 (arbeidsovereenkomsten).
• De lokalen worden ter beschikking gesteld door de FOD Economie.
• Zetel: City Atrium, Vooruitgangstraat 50, 8e verdieping, 1210 Brussel.
• Het aantal medewerkers wordt niet gepubliceerd; het gaat om een klein secretariaat. Volgens de jaarrekening 2024 bedroegen de opbrengsten €1,91 miljoen, de personeelskosten €0,86 miljoen en de bedrijfskosten samen ongeveer €1,17 miljoen. De CBN boekte €0,80 miljoen winst en had eind 2024 €4,93 miljoen overgedragen winst opgebouwd.

Aansturing: Autonoom orgaan, geen hiërarchische ondergeschiktheid aan een minister. De voorzitter beheert het dagelijks bestuur.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken (wettelijk):

1. De regering en het Parlement adviseren, op verzoek of uit eigen beweging, over boekhoudkundige aangelegenheden.
2. Door middel van adviezen en aanbevelingen bijdragen tot de ontwikkeling van de boekhoudleer en de beginselen bepalen van een regelmatige boekhouding.
3. Via het College IBB individuele beslissingen nemen over de toepassing van boekhoudrecht in specifieke gevallen.

In de praktijk:

• De CBN publiceert niet-bindende adviezen die fungeren als gezaghebbende technische doctrine. Ondanks het niet-bindende karakter worden deze adviezen breed gevolgd door bedrijven, accountants en rechters.
• In 2024 werden 10 adviezen gepubliceerd, waarvan 5 over vzw's en stichtingen. Opvallend: in 2023 verscheen geen enkel definitief advies. De CBN keurde dat jaar wel zes ontwerpadviezen goed voor publieke consultatie; volgens haar jaarverslag lag het uitblijven van definitieve adviezen mee aan een complex, tijdrovend dossier en een nieuwe aanpak van de afwijkingsaanvragen die veel vergadertijd vroeg. In 2025 verscheen één nieuw advies. Ter vergelijking: 15 adviezen in 2020, 17 in 2021 en 16 in 2022.
• Het secretariaat registreerde 230 vragen in 2024; de meeste worden kort beantwoord met een verwijzing naar de wet of een bestaand advies.
• De CBN beantwoordt geen individuele geschillen en fungeert niet als informatiebureau. Enkel vragen met algemene draagwijdte worden behandeld.
• De minister van Economie kan, na gemotiveerd advies van de CBN, afwijkingen toestaan van bepaalde boekhoudregels. In 2024 kreeg de CBN 56 vragen om afwijking.

Overlap met andere instellingen:

• FSMA: toezichthouder financiële markten, ziet toe op de informatie van beursgenoteerde bedrijven. Ze stelt zelf geen boekhoudnormen op: de IFRS-normen komen van de IASB en worden door de EU goedgekeurd.
• Nationale Bank van België (NBB): beheert de Balanscentrale waar jaarrekeningen worden neergelegd.
• IBR/ITAA: beroepsinstituten die zelf ook technische guidance geven.
• Commissie voor de Openbare Comptabiliteit (COC): apart orgaan, met als wettelijke basis de wet van 16 mei 2003, dat de federale overheid, de gemeenschappen en de gewesten adviseert over de boekhoudnormen van de overheid (geen overlap, maar wel verwarrend voor de burger).
• Vlaamse Adviescommissie Boekhoudkundige Normen (VABN): adviseert de Vlaamse regering over de boekhouding van de Vlaamse ministeries en Vlaamse rechtspersonen.

Klanten: Ondernemingen, vzw's, stichtingen, accountants, bedrijfsrevisoren, regering en parlement.

Prestatie-indicatoren: Sinds 2017 publiceert de CBN een jaarverslag met haar rekeningen en activiteitscijfers (aantal vragen, vergaderingen, adviezen en afwijkingsaanvragen). Er zijn geen doelstellingen, geen KPI's, geen benchmarks en geen evaluatierapport, en de begroting staat niet in het jaarverslag. Het jaarverslag over 2024 verscheen pas in maart 2026.

Recentste audit/evaluatie: Geen publiek beschikbare evaluatie door het Rekenhof of een parlementaire commissie gevonden. De CBN bezorgt haar rekeningen wel aan het Rekenhof, maar opereert relatief onder de radar.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ)

• Privaat initiatief: het uitvoerend orgaan van de Stichting voor de Jaarverslaggeving (sinds 1981).
• Samenstelling: voorzitter + 9 leden uit drie geledingen (opstellers, gebruikers en controleurs van jaarrekeningen), ondersteund door een klein secretariaat.
• Budget: bijdragen van de SER, de accountantsorganisatie NBA en Eumedion, plus auteursrechten op de Richtlijnen. Dus gedragen door het maatschappelijk middenveld en het beroepsveld, niet door de overheid.
• Publiceert jaarlijks de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving, die de rechtspraak als maatschappelijke norm aanvaardt.
• Belangrijkste verschil: de RJ is volledig privaat en functioneert als zelfregulerend orgaan van het beroep. De overheid (Justitie, Financiën, AFM) zit enkel als waarnemer zonder stemrecht aan tafel.

Duitsland: DRSC (Deutsches Rechnungslegungs Standards Committee)

• Opgericht in 1998 als vereniging (e.V.), door het federale ministerie van Justitie erkend als standard-setter (§ 342 HGB).
• Ontwikkelt Deutsche Rechnungslegungs Standards (DRS) voor geconsolideerde jaarrekeningen onder het Handelsgesetzbuch (HGB).
• Adviseert het ministerie bij wetgeving en vertegenwoordigt Duitsland in internationale fora (EU, IASB).
• Governance: vereniging met leden uit het bedrijfsleven en het beroepsveld, geen overheidsinstelling.
• Verschil met CBN: privaat georganiseerd, met een wettelijke erkenning. Internationale vertegenwoordiging doet ook de CBN, die sinds eind 2022 lid is van de Financial Reporting Pillar van EFRAG.

Denemarken: Danish Accounting Standards Committee (DASC)

• Opgezet door FSR, de beroepsorganisatie van de revisoren.
• Publiceerde niet-bindende technische standaarden voor niet-beursgenoteerde entiteiten.
• Sinds 2004 verschoven focus: vooral analyse van IFRS-exposure drafts en EFRAG-commentaren.
• Geïntegreerd in de beroepsorganisatie.

Frankrijk: Autorité des normes comptables (ANC)

• Overheidsorgaan, opgericht bij ordonnantie van 22 januari 2009.
• Stelt de boekhoudregels voor de private sector vast in reglementen.
• Collège van 18 leden, van wie elf benoemd door de minister van Economie.
• Verschil met CBN: de ANC vaardigt bindende regels uit, de CBN enkel niet-bindende adviezen.

Kernconclusie internationale vergelijking: In Nederland, Duitsland en Denemarken komt de technische uitwerking van de boekhoudregels van het beroepsveld zelf, in private structuren met hooguit een wettelijke erkenning. Frankrijk kiest het omgekeerde model: een overheidsorgaan dat bindende reglementen uitvaardigt. België zit daartussen, met een door de overheid opgerichte commissie die enkel niet-bindende adviezen geeft. De vraag is of die constructie nog meerwaarde biedt tegenover het Nederlandse en Duitse model.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Haperende output: In 2023 verscheen geen enkel definitief advies (wel zes ontwerpadviezen ter consultatie), in 2024 waren het er tien, in 2025 één nieuw advies. Het College IBB kon niet meer beslissen sinds de Raad van State op 2 mei 2022 de benoeming van drie collegeleden vernietigde; de laatste individuele beslissing dateert van maart 2022 en eind 2024 waren die leden nog altijd niet vervangen. Het mandaat van de 17 leden liep af op 14 januari 2025; de leden bleven zetelen tot hun vervanging. De ministerraad keurde pas op 28 november 2025 de benoeming van een nieuwe commissie goed, en het benoemingsbesluit volgde op 31 januari 2026. Dit wijst op structurele kwetsbaarheid: de werking hangt af van een klein secretariaat en van tijdige benoemingen door de overheid.

2. Geen publieke evaluatie: Er is geen Rekenhof-rapport, geen parlementaire evaluatie, geen sunset clause. De CBN functioneert sinds 1975 zonder dat iemand systematisch heeft geëvalueerd of ze goed werkt.

3. Niet-bindende adviezen: De adviezen zijn juridisch niet afdwingbaar. Ze worden gevolgd uit gewoonte en gezag, maar dit creëert rechtsonzekerheid. Bedrijven die afwijken kunnen niet gesanctioneerd worden.

4. Relevantievraag door IFRS: Beursgenoteerde bedrijven in België stellen hun geconsolideerde jaarrekening verplicht op volgens IFRS. Voor de statutaire (enkelvoudige) jaarrekening blijft Belgian GAAP de regel, ook voor beursgenoteerde bedrijven; IFRS is daar niet toegelaten, behalve voor vastgoedbevaks. Het werkterrein van de CBN is dus vooral de statutaire jaarrekening van alle ondernemingen, vzw's en stichtingen. Bij verdere Europese harmonisatie kan dat werkterrein krimpen.

5. Taalkundige duplicatie: Alle adviezen worden in het Nederlands en Frans gepubliceerd, wat extra werklast creëert voor een klein secretariaat.

6. Verwarring met COC: De Commissie voor de Openbare Comptabiliteit (overheidsboekhouding) is een apart orgaan. Twee commissies voor boekhoudkundige normen, één voor de private sector en één voor de overheid: dat is verwarrend en inefficiënt. Vlaanderen heeft daarnaast nog een eigen adviescommissie (VABN) voor de boekhouding van de Vlaamse overheid.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij resultaatgerichtheid (geen evaluatie, geen KPI's), internationaal bewezen modellen (privaat in plaats van overheid), en eenvoud (fusie met COC, verduidelijking rolverdeling).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: De CBN wordt omgevormd tot een privaat, onafhankelijk normgevend orgaan naar Nederlands model, met wettelijke erkenning maar zonder overheidsstructuur.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

1. Privatisering: De CBN wordt omgevormd van een autonome overheidsinstelling naar een stichting of vereniging, gedragen door het beroepsveld (ITAA, IBR, werkgeversorganisaties, NBB). Vergelijkbaar met de Nederlandse Raad voor de Jaarverslaggeving.

2. Fusie met COC: De Commissie voor de Openbare Comptabiliteit wordt geïntegreerd als aparte kamer binnen het nieuwe orgaan. Eén orgaan voor alle boekhoudnormering, privaat én publiek.

3. Wettelijke erkenning behouden: De adviezen krijgen een formeel statuut van "comply or explain". Bedrijven volgen de normen of leggen uit waarom niet. Dit versterkt de rechtskracht zonder rigide wetgeving.

4. Verplichte KPI's en evaluatie: Jaarlijks publiek jaarverslag met: aantal gepubliceerde adviezen, gemiddelde doorlooptijd, stakeholdertevredenheid. Vijfjaarlijkse externe evaluatie.

5. Digitaal-eerst: Interactieve online boekhoudgids voor KMO's, machine-readable standaarden, API voor boekhoudsoftware.

Niveau: Federaal (boekhoudrecht blijft federale materie).

Internationaal model: Nederland (Raad voor de Jaarverslaggeving) als primair referentiemodel, met elementen van het Duitse DRSC (wettelijke erkenning door de overheid, vertegenwoordiging in internationale fora).

Geschatte besparing: Geen begrotingsbesparing. De CBN kost ongeveer €1,2 miljoen per jaar (2024) en wordt betaald door de ondernemingen die hun jaarrekening neerleggen, niet uit belastinggeld. De winst zit in:

• Snellere, meer relevante advisering (geen jaar zonder definitieve adviezen meer)
• Minder overhead door fusie CBN + COC
• Sterkere koppeling met de praktijk door beroepsveld-governance
• Betere digitale dienstverlening voor meer dan 1 miljoen ondernemingen (1,19 miljoen btw-plichtige ondernemingen eind 2024)

Implementatiepad:

• Jaar 1: Wetswijziging WER art. III.93-94. Overgang naar stichting met wettelijke erkenning
• Jaar 1-2: Fusie CBN + COC, oprichting nieuwe structuur
• Jaar 2: Eerste jaarverslag met KPI's, lancering digitale tools
• Jaar 3: Eerste externe evaluatie, "comply or explain"-regime operationeel

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

CBN (Commissie voor Boekhoudkundige Normen): Hervormd De boekhoudnormering wordt overgedragen aan het beroepsveld zelf. Eén onafhankelijke stichting vervangt twee overheidscommissies, met verplichte evaluatie en digitale tools voor elke ondernemer.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Commissie voor Boekhoudkundige Normen (CBN) is een federaal orgaan dat sinds 1975 advies geeft over hoe bedrijven hun boekhouding moeten voeren. Ze telt 17 leden, onder wie accountants, revisoren, academici en vertegenwoordigers van de fiscus en de Nationale Bank, die niet-bindende adviezen publiceren over het Belgisch boekhoudrecht. De werking kost ongeveer €1,2 miljoen per jaar (2024), betaald door de ondernemingen die hun jaarrekening neerleggen. Daarnaast bestaat er een apart orgaan, de Commissie voor de Openbare Comptabiliteit (COC), die hetzelfde doet maar dan voor de overheidsboekhouding. Twee commissies, elk met hun eigen leden en werking, voor in wezen dezelfde discipline.

Wat er mis gaat

In 2023 publiceerde de CBN geen enkel definitief advies, in 2025 één. Het College dat individuele beslissingen neemt, viel in 2022 stil omdat drie benoemingen ontbraken, en die bleven jarenlang uit. Toen de mandaten van de leden in januari 2025 afliepen, duurde het meer dan een jaar voor een nieuwe commissie benoemd was. Dat kon omdat er geen enkele verplichting bestaat om te presteren of tijdig te benoemen. Er zijn geen KPI's, geen doelstellingen, geen mechanisme om ondermaatse output te corrigeren. Het orgaan bestaat sinds 1975 zonder dat iemand (Rekenhof, parlement of minister) systematisch heeft geëvalueerd of het goed werkt.

Bovendien zijn de adviezen juridisch niet bindend. Ze worden gevolgd uit gewoonte, niet uit verplichting. Dat creëert een grijs gebied: bedrijven die afwijken riskeren niets, maar accountants adviseren wel om de CBN-adviezen te volgen. Die onduidelijkheid is niet goed voor de rechtszekerheid.

En dan is er de relevantievraag. Beursgenoteerde bedrijven gebruiken voor hun geconsolideerde jaarrekening verplicht internationale standaarden (IFRS). De CBN is vooral nog relevant voor de statutaire jaarrekening van ondernemingen, vzw's en stichtingen. Bij verdere Europese harmonisatie kan dat werkterrein krimpen.

Hoe het elders werkt

In Nederland doet de Raad voor de Jaarverslaggeving (RJ) hetzelfde werk, maar dan als private stichting. De RJ wordt gefinancierd door het middenveld en het beroepsveld (de Sociaal-Economische Raad, de accountantsorganisatie en de institutionele beleggers) en publiceert richtlijnen die in de praktijk als norm gelden. Geen overheidsorgaan, wel gezag; de overheid zit er enkel als waarnemer aan tafel. In Duitsland is het DRSC (Deutsches Rechnungslegungs Standards Committee) een vergelijkbaar privaat orgaan, wettelijk erkend, dat ook de internationale vertegenwoordiging naar de EU en IASB verzorgt. In Denemarken werd de technische boekhoudnormering opgezet door de beroepsorganisatie van de revisoren.

Het patroon is duidelijk: in Nederland, Duitsland en Denemarken is de technische boekhoudnormering een zaak van het beroepsveld, niet van de overheid. Frankrijk kiest wel voor een overheidsorgaan, de Autorité des normes comptables, maar dat vaardigt bindende regels uit. België zit er met een overheidscommissie met vrijblijvende adviezen tussenin.

Wat HART voorstelt

We maken van de CBN een onafhankelijke stichting, gedragen door het beroepsveld (accountants, revisoren, werkgevers, Nationale Bank). De overheid erkent het orgaan wettelijk en verankert een "comply or explain"-regime: bedrijven volgen de normen of leggen uit waarom niet. Dat is sterker dan het huidige niet-bindende systeem.

Tegelijk fuseren we de CBN met de Commissie Openbare Comptabiliteit (COC) tot één orgaan met twee kamers: privaat boekhoudrecht en overheidsboekhouding. Eén aanspreekpunt, geen dubbele structuren.

We voeren verplichte KPI's in: aantal adviezen per jaar, doorlooptijd, stakeholdertevredenheid. Elke vijf jaar een externe evaluatie. En we investeren in digitale tools: een interactieve boekhoudgids voor KMO's en machine-readable standaarden die boekhoudsoftware automatisch kan inlezen.

Wat het oplevert

• Geen jaren zonder output meer: het beroepsveld heeft direct belang bij een werkende normering
• Sterkere rechtszekerheid door "comply or explain" in plaats van vrijblijvende adviezen
• Eén orgaan in plaats van twee: minder overhead, meer coherentie
• Betere digitale dienstverlening voor meer dan 1 miljoen Belgische ondernemingen
• Een model dat in Nederland, Duitsland en Denemarken al decennia bewezen werkt

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)