Credendo (Delcredere): Audit 2026-03-29

Datum: 2026-03-29 Status: 🟢 Behouden (met governance-hervormingen) Categorie: Overheidsbedrijven

Samenvatting

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Credendo is het Belgische officiële exportkredietagentschap (ECA, Export Credit Agency). Het is de op één na oudste publieke kredietverzekeraar ter wereld, na die van het Verenigd Koninkrijk. Het ministerie van Economische Zaken richtte in 1921 de "Delcrederecommissie" op om de Belgische export te ondersteunen. Bij koninklijk besluit van 10 januari 1935 werd die afgescheiden van het ministerie als de "Nationale Delcrederedienst" (ONDD). In 1939 werd de ONDD een zelfstandige openbare financiële instelling met rechtspersoonlijkheid, onder staatsgarantie. Met de wet van 18 april 2017 werd de officiële naam gewijzigd naar "Delcredere", met als commerciële merknaam "Credendo Export Credit Agency".

Juridische basis: Wet van 31 augustus 1939 betreffende de Nationale Delcrederedienst, meermaals gewijzigd, laatst door de wet van 18 april 2017.

Eigenaarschap: 100% Belgische staat. Er is geen beursnotering en geen private aandeelhouders.

Bestuursniveau: Federaal. Sinds het koninklijk besluit van 27 oktober 2020 staat Credendo onder het gezamenlijke toezicht van de ministers van Financiën, Economie en Buitenlandse Handel. De begroting wordt goedgekeurd door die ministers en de minister van Begroting en aan de Kamer meegedeeld; de jaarrekening gaat via het Rekenhof naar de Kamer.

Budget en financiën (2025, eerste jaarverslag volgens IFRS 17):

• Bruto geschreven premies (na kortingen): €421 miljoen (2024: €481 miljoen, een uitzonderlijk sterk jaar)
• Verzekeringsopbrengsten: €438,3 miljoen
• Verzekeringsresultaat: €76,8 miljoen
• Netto verzekerings- en financieel resultaat: €163,7 miljoen
• Geconsolideerde winst: €122,0 miljoen (2024: €266,0 miljoen; 2023: €130,3 miljoen)
• Totaal eigen vermogen: €3,42 miljard; de oorspronkelijke staatsdotatie bedraagt €297,5 miljoen
• Dekkingscapaciteit: €33 miljard
• Verzekerde transacties in 2025: €90,7 miljard

Personeel: 536 medewerkers (groepsbreed, 2025), met vestigingen in twaalf Europese landen.

Governance:

• Raad van bestuur met een voorzitter, een ondervoorzitter en tien leden, allemaal benoemd bij koninklijk besluit na overleg in de ministerraad: vier leden op voordracht van de ministers van Financiën, Buitenlandse Zaken, Economie en Ontwikkelingssamenwerking, en zes leden op voordracht van de drie gewestregeringen (twee per gewest). Mandaten van vijf jaar, hernieuwbaar
• Voorzitter: Vincent Reuter (sinds 2010)
• CEO: Dirk Terweduwe (sinds eind 2009), bijgestaan door twee deputy CEO's
• Audit- en Risicocomité; Remuneratiecomité
• Ministeriële afgevaardigden in de raad van bestuur (artikel 19 van de wet van 1939)

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Exportkredietverzekering met staatsgarantie verzekert Belgische bedrijven en banken tegen politieke en commerciële risico's bij internationale handel, vooral voor kapitaalgoederen, industriële projecten en bouwwerken in niet-OESO-landen
2. Investeringsverzekering dekt Belgische buitenlandse investeringen
3. Financiële garanties borgt bankleningen voor exporttransacties
4. Directe financiering van exporttransacties, ook voor kleinere exporteurs
5. Herverzekering van risico's van andere verzekeraars

Groepsstructuur: Naast de publieke moedermaatschappij (met staatsgarantie) heeft Credendo twee private verzekeringsdochters zónder staatsgarantie, elk onder prudentieel toezicht als gewone verzekeraar:

• Credendo Trade Credit Insurance (kredietverzekering op korte termijn; ontstaan uit de fusie van Short-Term Non-EU Risks en Short-Term EU Risks, voltooid in april 2025 met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025)
• Credendo Guarantees & Speciality Risks (borgstellingen, aanvullende en speciale risico's)

Samen met de moeder heeft de groep zestien bijkantoren, verspreid over twaalf Europese landen (2025). De dochters bieden commerciële kredietverzekering aan en hebben elk een eigen S&P-rating (A, 2026).

Wie is de klant? Belgische exportbedrijven (van KMO tot multinational), banken die exportkredieten financieren, en buitenlandse investeerders met Belgische belangen.

Prestaties: Credendo is financieel bijzonder gezond. Het eigen vermogen van €3,42 miljard (2025) is ruim tien keer de oorspronkelijke staatsdotatie. S&P geeft de moedermaatschappij een AA- rating met stabiel vooruitzicht (sinds 30 april 2026), gelijk aan de rating van de Belgische staat. Credendo boekte in 2023, 2024 en 2025 telkens winst. Die winst blijft in de instelling en versterkt het eigen vermogen, dat volledig aan de staat toebehoort, zonder begrotingskosten.

Overlap: Beperkt. Credendo is het enige federale exportkredietagentschap. De gewestelijke exportagentschappen (FIT, AWEX, hub.brussels) doen aan exportpromotie en begeleiding, maar niet aan exportkredietverzekering. Er is complementariteit, geen overlap.

1C. Internationale vergelijking

Analyse: Er zijn wereldwijd twee hoofdmodellen:

1. Publiek model (België/Credendo, Zwitserland/SERV): de staat bezit en opereert het agentschap zelf. Voordeel: directe controle, geen winstmarge voor tussenpersoon. Nadeel: minder marktdruk op efficiëntie.
2. Mandaatmodel (Nederland/ADSB, Duitsland/Euler Hermes, Oostenrijk/OeKB): een privaat bedrijf voert uit namens de staat. Voordeel: marktexpertise, schaalvoordelen. Nadeel: principaal-agent probleem, minder directe democratische controle.

België's publieke model werkt goed. Credendo is financieel solide, draait consequent winst, en heeft een sterke rating. Het Deense fusiemodel (EIFO) is interessant als inspiratie voor het combineren van exportkrediet met groene investeringen.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Fossiele brandstoffen: Het belangrijkste kritiekpunt betreft Credendo's historische rol in het verzekeren van fossiele-energieprojecten. Volgens antwoorden van de minister van Financiën op parlementaire vragen ging tussen juli 2016 en juli 2021 naar schatting 17,4% van de klassieke kredietverzekeringsportefeuille van de ECA (ongeveer €3,4 miljard) naar fossiele projecten, vooral midstream (transport en opslag). Sinds 1 januari 2023 geldt een Fossil Fuel Policy: Credendo steunt projecten in de internationale fossiele energiesector (exploratie, productie, transport, opslag, raffinage en distributie van steenkool, olie en gas, en onverminderde stroomopwekking) nog alleen in uitzonderlijke omstandigheden. Die uitzonderingen blijven mogelijk, en het is een eigen beleid van Credendo, geen wettelijke verplichting.

2. Transparantie: Credendo publiceert jaarverslagen en, volgens de OESO-afspraken, de projecten met een aanzienlijke milieu- en sociale impact (categorie A vooraf, categorie A en B achteraf). De begroting en de jaarrekening bereiken de Kamer. Maar er is geen systematische rapportering aan het parlement over alle grote transacties met staatsgarantie: welke sectoren en landen, welke bedragen en wat de maatschappelijke impact is.

3. Governance en benoemingen: De raad van bestuur bestaat naast de voorzitter en de ondervoorzitter uit vier leden op voordracht van federale ministers en zes op voordracht van de drie gewestregeringen. Dit zorgt voor brede vertegenwoordiging maar ook voor politieke invloed op wat een technisch-financiële instelling zou moeten zijn. De CEO is in functie sinds eind 2009, de voorzitter sinds 2010; bestuursmandaten duren vijf jaar en zijn hernieuwbaar, zonder maximum. Lange mandaten bieden stabiliteit, maar roepen ook vragen op over vernieuwing.

4. Verhouding publiek/privaat: De groepsstructuur, een publieke moeder met staatsgarantie én private dochters zonder staatsgarantie, is ongebruikelijk en potentieel problematisch. De dochters hebben een eigen, lagere rating (A), maar de band met een publieke moeder met staatsgarantie kan tegenover puur private spelers de indruk van impliciete staatssteun wekken.

5. Duurzaamheidsbeleid: België trad in november 2021 toe tot Export Finance for Future (E3F), en Credendo lanceerde in 2022 het Green Package met betere voorwaarden voor groene projecten. De federale inventaris van subsidies voor fossiele brandstoffen (FOD Volksgezondheid en FOD Financiën, 2025) bespreekt exportsteun via Credendo als grensgeval van fossiele subsidie, maar kon de gegevens niet actualiseren wegens gebrek aan data.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 6× ✅, 3× ⚠️, 0× ❌

Credendo scoort overwegend goed. De drie verbeterpunten zijn:

1. Transparantie meer parlementaire rapportering over gedekte projecten en maatschappelijke impact
2. Eenvoud de hybride publiek/privaat-structuur verdient verduidelijking
3. Digitaal-eerst integratie met bredere overheidsdigitalisering

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟢 Behouden: met governance-hervormingen

Credendo is een van de best functionerende Belgische overheidsinstellingen. Het draait winst, heeft een sterke rating, dient een duidelijk doel (Belgische exportbevordering), en opereert op het juiste bestuursniveau. Afschaffen of fundamenteel hervormen zou waarde vernietigen.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Transparantiehervorming: Jaarlijks rapport aan het parlement over alle transacties boven €10 miljoen die staatsgarantie genieten, inclusief sector, land, milieu-impactbeoordeling en verwachte werkgelegenheidseffecten voor België. Dit bouwt voort op de publicatie van projecten met grote milieu- en sociale impact die Credendo volgens de OESO-afspraken al doet.

2. Governance-modernisering:

   • Raad van bestuur verkleinen van het bestaande model (voorzitter, ondervoorzitter en tien leden op voordracht van vier federale ministers en drie gewestregeringen) naar een compactere, meer onafhankelijke raad met maximaal 9 leden: 3 overheidsvertegenwoordigers (geen politieke mandatarissen of kabinetsmedewerkers), 3 onafhankelijke experten (financiën, internationale handel, duurzaamheid), en 3 vertegenwoordigers van stakeholders (exportbedrijven, KMO's, werknemers)
   • Sunset-mandaten voor CEO en voorzitter: 5 jaar met publieke doelstellingen, eenmalig verlengbaar met 3 jaar, dus maximaal 8 jaar
   • Selectie via het nieuw op te richten Onafhankelijk Benoemingsorgaan (HART-voorstel federaal niveau)

3. Duurzaamheidsverankering: De uitsluiting van steun aan de fossiele energiesector wettelijk verankeren en de resterende uitzonderingen afbouwen tot een volledige uitfasering binnen de eerste legislatuur. Integratie van klimaattoets in elk dekkingsbesluit boven €5 miljoen. Naar Deens EIFO-model dat exportkrediet en groene investeringen combineert.

4. Structuurvereenvoudiging: De private dochterondernemingen (die geen staatsgarantie genieten) juridisch en operationeel duidelijker scheiden van de publieke moeder. Geen kruissubsidiëring. Eventueel op termijn: private activiteiten afstoten als ze niet bijdragen aan de publieke missie.

Geschatte impact:

• Geen besparing nodig. Credendo kost de staat niets; de winst versterkt het eigen vermogen van een instelling die volledig aan de staat toebehoort
• Betere democratische controle zonder de operationele autonomie aan te tasten
• Duidelijker mandaat richting klimaattransitie
• Sterkere governance door depolitisering van de raad

Implementatiepad:

• Wetswijziging wet van 1939 voor governance-hervormingen en transparantieverplichtingen
• Aanpassing organiek statuut voor duurzaamheidsverankering
• Tijdshorizon: 1-2 jaar na regeringsvorming

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Credendo (Belgisch exportkredietagentschap): Behouden Een van de weinige overheidsinstellingen die wél werkt: winstgevend, een sterke rating, geen cent belastinggeld nodig. Wel meer transparantie over welke projecten onze staatsgarantie krijgen, en een raad van bestuur op basis van expertise in plaats van partijkaart.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Credendo is het Belgische exportkredietagentschap, opgericht in 1921 en daarmee de op één na oudste publieke kredietverzekeraar ter wereld. Het verzekert Belgische bedrijven tegen politieke en commerciële risico's wanneer ze exporteren naar moeilijke markten. Denk aan een Belgisch bouwbedrijf dat een brug bouwt in Congo, of een machinefabrikant die levert aan een Turkse klant. Als de klant niet betaalt of het land in crisis belandt, springt Credendo bij met de garantie van de Belgische staat. Credendo heeft een dekkingscapaciteit van €33 miljard, een AA- rating van S&P (gelijk aan die van de Belgische staat), en boekte in 2025 een winst van €122 miljoen, na een uitzonderlijk sterk 2024 met €266 miljoen. Het heeft 536 medewerkers (2025) met vestigingen in twaalf Europese landen en een eigen vermogen van €3,4 miljard, opgebouwd vanuit een oorspronkelijke staatsdotatie van amper €297,5 miljoen. De staat bezit dus een instelling die meer dan tien keer zoveel waard is als wat ze erin stak.

Wat er mis gaat

Niet veel, en dat is het eerlijke antwoord. Credendo is een van de best functionerende Belgische overheidsinstellingen. Maar er zijn drie verbeterpunten:

Ten eerste: transparantie. Credendo publiceert de projecten met de grootste milieu-impact, maar het parlement krijgt geen volledig overzicht van de grote transacties die met staatsgarantie gedekt worden. Als de Belgische staat garant staat voor een dekkingscapaciteit van €33 miljard, mag je verwachten dat het parlement weet waarvoor.

Ten tweede: governance. De raad van bestuur bestaat uit leden op voordracht van vier federale ministers en de drie gewestregeringen. Dat is geen expertisegedreven bestuur, dat is een politiek compromis. De CEO is in functie sinds eind 2009, de voorzitter sinds 2010, en bestuursmandaten zijn hernieuwbaar zonder maximum. Dat is te lang voor een instelling van dit belang.

Ten derde: klimaat. Tussen 2016 en 2021 ging naar schatting 17,4% van de klassieke portefeuille, ongeveer €3,4 miljard, naar fossiele projecten, met de staatsgarantie als vangnet. Sinds 2023 steunt Credendo de fossiele energiesector nog alleen in uitzonderlijke omstandigheden, maar die uitzonderingen blijven mogelijk en het beleid is niet wettelijk verankerd.

Hoe het elders werkt

Denemarken fuseerde in 2023 haar exportkredietagentschap (EKF) met het nationale groeifonds en het groene investeringsfonds tot EIFO. Eén instelling die exportkrediet, groeikapitaal en groene financiering combineert. Resultaat: één aanspreekpunt voor bedrijven, en een ESG-screening (milieu, klimaat, sociaal, bestuur) van elke nieuwe transactie.

Nederland kiest voor een ander model: Atradius Dutch State Business is een privaat bedrijf dat opereert namens de staat, met alle premies en risico's voor rekening van de Nederlandse schatkist. De ministeries van Financiën en Buitenlandse Zaken bepalen het beleid. Het voordeel: scherpe scheiding tussen uitvoering en beleid.

Duitsland laat Euler Hermes de exportkredietgaranties beheren als mandataris van de federale overheid.

Het Belgische model, een publieke instelling die zelf opereert, is niet slechter dan deze alternatieven. Het Belgische model werkt. Maar de Deense combinatie van exportkrediet met groene investeringen en de Nederlandse transparantie over beleidsverantwoordelijkheid zijn elementen om over te nemen.

Wat HART voorstelt

1. Credendo behouden als zelfstandige publieke instelling onder federale voogdij. Dit is een instelling die werkt. Niet aanraken wat werkt.

2. Parlementaire transparantie: Jaarlijks rapport aan de Kamer over alle transacties boven €10 miljoen: sector, land, milieu-impact, en verwacht effect op Belgische werkgelegenheid. De burger betaalt niet voor Credendo, maar staat wel garant. Dan mag je weten waarvoor.

3. Governance moderniseren: Compactere raad van bestuur met maximaal 9 leden. Drie overheidsvertegenwoordigers (geen politici of kabinetsmedewerkers), drie onafhankelijke experten, drie stakeholders. Selectie via het Onafhankelijk Benoemingsorgaan. CEO en voorzitter krijgen een mandaat van vijf jaar met publieke doelstellingen, eenmalig verlengbaar met drie jaar: maximaal acht jaar.

4. Klimaat wettelijk verankeren: De uitfasering van fossiele-brandstofdekkingen vastleggen in de wet, niet in een intern beleid dat telkens kan worden bijgesteld. De resterende uitzonderingen verdwijnen binnen de eerste legislatuur. Klimaattoets verplicht bij elke dekking boven €5 miljoen. Credendo positioneren als motor van de exporttransitie. Naar Deens EIFO-voorbeeld.

5. Publiek/privaat scheiden: De private dochterondernemingen (zonder staatsgarantie) juridisch duidelijker scheiden van de publieke moeder. Geen impliciete staatssteun via de rating van de moeder.

Wat het oplevert

Credendo kost de staat niets. Het bouwt waarde op voor de staat. De voorgestelde hervormingen veranderen dat niet. Wat ze wél opleveren:

• Democratische controle over een dekkingscapaciteit van €33 miljard met staatsgarantie
• Een raad van bestuur die bestuurt op expertise, niet op partijlidmaatschap
• Wettelijke zekerheid dat Belgisch belastinggeld niet meer garant staat voor fossiele projecten
• Een schonere structuur die Credendo's sterke reputatie beschermt

Dit is geen hervorming uit frustratie. Dit is een hervorming uit respect voor een instelling die goed werkt, en die met enkele aanpassingen nog beter kan werken.

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)