CREG (Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas): Audit

Datum: 2026-03-29 Status: 🟠 Hervormd: Fusie tot één nationale energieregulator Categorie: Federale Regulatoren & Toezichthouders

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas (CREG) Juridische basis: Wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt + Wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de gasmarkt. Omzetting van EU-Richtlijnen 96/92/EG (elektriciteit) en 98/30/EG (aardgas). Oprichting: 10 januari 2000 Bestuursniveau: Federaal. Autonoom organisme met rechtspersoonlijkheid Personeel: 85 medewerkers (per 1 januari 2026) Budget: Werkingskosten gefinancierd via bijzondere accijnzen op elektriciteit en aardgas (sinds 2022; voorheen via de "federale bijdrage"). Het budget wordt jaarlijks bepaald door de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Historische referentie: ~€15,8 miljoen (2011). Aansturing: Directiecomité van 4 leden (voorzitter + 3 directeurs), benoemd bij Koninklijk Besluit voor hernieuwbare mandaten van 6 jaar.

Huidig directiecomité:

• Voorzitter: Koen Locquet (sinds 27 september 2023)
• Directeur Prijs & Rekeningen: Sigrid Jourdain
• Directeur Technische Marktwerking: Laurent Jacquet
• Directeur Administratie: Ilse Tant

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Tariefregulering: Goedkeuring van transporttarieven van Elia (elektriciteit) en Fluxys (aardgas)
2. Markttoezicht: Monitoring van transparantie en mededinging op de elektriciteits-, aardgas- en waterstofmarkt
3. Consumentenbescherming: Prijsvergelijker (CREG Scan), berekening sociale tarieven, monitoring leveranciers
4. Adviesfunctie: Advisering van federale overheid en parlement over energiebeleid
5. REMIT-toezicht: Handhaving van EU-verordening inzake integriteit en transparantie van de energiemarkt
6. Fondsbeheer: Beheer van diverse federale energiefondsen

Overlap met andere instellingen: Dit is het kernprobleem. België heeft vier energieregulatoren die naast en soms door elkaar heen werken:

Coördinatie: Via FORBEG, een informeel overlegorgaan met wisselend voorzitterschap per 6 maanden. Tweemaandelijkse plenaire vergaderingen. Geen bindende besluiten. Alleen afstemming.

Bijkomende samenwerkingen:

• Met FSMA (financiële markten) via samenwerkingsprotocol (2016) over REMIT
• Met BMA (mededingingsautoriteit) via Koninklijk Besluit (2017) over informatie-uitwisseling
• Met ACER (Europees agentschap) en CEER (Europese raad van energieregulatoren)
• Met de federale Energieombudsman (sinds 2011)

Prestatie-indicatoren: De CREG publiceert jaarverslagen en een "boordtabel" met marktgegevens. Interne prestatie-KPI's zijn beperkt publiek beschikbaar.

Rekenhof-audit (2015): Het Rekenhof voerde van november 2014 tot juni 2015 een functionele audit uit. Conclusie: "De CREG vervult haar rol als regulator en voldoet aan de meeste normen inzake onafhankelijkheid, transparantie en verantwoordingsplicht." Maar er werden verbeterpunten genoteerd: wetgevende lacunes hinderen de uitoefening van sommige bevoegdheden, en de adviestaak moet beter geformaliseerd worden.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: ACM (Autoriteit Consument & Markt)

• Structuur: Eén geïntegreerde toezichthouder voor energie + telecom + mededinging + consumentenbescherming
• Personeel: ~600 medewerkers (totaal ACM), waarvan de Directie Energie een deel uitmaakt
• Bevoegdheid: Landelijk, geen regionale energieregulatoren
• Resultaat: Eén loket voor de hele energiemarkt. Lagere coördinatiekosten, snellere besluitvorming
• Fusie in 2013: NMa + OPTA + Consumentenautoriteit → ACM. Bewezen efficiëntiewinst

Duitsland: Bundesnetzagentur (BNetzA)

• Structuur: Eén federale netregulator voor energie + telecom + post + spoor
• Personeel: ~2.832 medewerkers
• Budget: ~€267 miljoen (2024)
• Bevoegdheid: Federaal, met beperkte restbevoegdheden voor deelstaten (o.a. vergunningen)
• Resultaat: Na uitspraak EU-Hof van Justitie (2021) is de BNetzA nu de enige bevoegde instantie voor netwerktarieven. Geen regionale regulatoren voor energie.

Denemarken: Forsyningstilsynet (Danish Utility Regulator)

• Structuur: Eén onafhankelijke regulator voor elektriciteit + gas + stadsverwarming
• Personeel: ~80-120 medewerkers
• Opgericht: 2018 (fusie van eerdere instanties)
• Resultaat: Compacte organisatie, lage overheadkosten, snelle regulering. Denemarken heeft 5,9 miljoen inwoners (vergelijkbaar met Vlaanderen) en komt toe met één regulator.

Zwitserland: ElCom

• Structuur: Federale elektriciteitscommissie, onafhankelijk
• Personeel: ~50 medewerkers
• Bevoegdheid: Nationaal, ondanks 26 kantons. Geen kantonale energieregulatoren.
• Resultaat: Klein, efficiënt, geen overlap

1D. Knelpunten en kritiek

1. Vier regulatoren voor één land van 11,6 miljoen inwoners. België heeft meer energieregulatoren dan Duitsland (83 miljoen inwoners, 1 regulator), Nederland (17 miljoen, 1 regulator) of Denemarken (6 miljoen, 1 regulator). Totaal ~250 medewerkers verspreid over 4 organisaties met elk eigen directie, IT, HR, juridische dienst, communicatie.

2. Artificiële knip tussen transport en distributie. De CREG reguleert de transportnetten (Elia, Fluxys), de gewestelijke regulatoren de distributienetten. Voor de consument is dit onbegrijpelijk. De factuur is één geheel, maar vier instanties bepalen elk een stuk.

3. FORBEG is tandeloos. Het coördinatiemechanisme is informeel, niet-bindend en roteert elke 6 maanden. Er zijn geen gemeenschappelijke KPI's, geen gedeelde IT-systemen, geen gezamenlijke prijsvergelijker.

4. Dubbel werk. Elk van de vier regulatoren maakt eigen marktmonitoring, eigen jaarverslagen, eigen tariefmethodologie, eigen consumententools. De CREG-Scan en de V-test (VREG) berekenen dezelfde energieprijzen maar op verschillende manieren, wat verwarring zaait bij consumenten.

5. Schaalnadeel. CWaPE (51 medewerkers) en BRUGEL (40 medewerkers) zijn te klein om alle expertise in huis te hebben. Complexe dossiers (waterstofmarkt, flexibiliteitsmarkten, CO₂-reductie) vereisen specialisatie die moeilijk op te bouwen is in kleine teams.

6. Democratische verantwoording versnipperd. De CREG rapporteert aan het federale parlement, VREG aan het Vlaamse, CWaPE aan het Waalse, BRUGEL aan het Brusselse. Geen enkel parlement heeft het volledige plaatje.

7. Wetgevende lacunes. Het Rekenhof signaleerde in 2015 al dat wetgevende lacunes de bevoegdheidsuitoefening hinderen. De opdeling van bevoegdheden tussen federaal en gewestelijk is juridisch complex en leidt tot grijze zones.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: Grootste winst te boeken op Eenvoud (❌), Schaalgrootte (❌) en Internationaal bewezen (❌). België betaalt ~250 medewerkers verdeeld over 4 organisaties om hetzelfde te doen als wat Nederland met één directie binnen de ACM doet.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd Fusie van de vier energieregulatoren tot één energiedirectie binnen de Federale Markt- en Consumentenautoriteit (zie FOD Economie)

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er: De CREG, VREG, CWaPE en BRUGEL fuseren tot één energiedirectie binnen de Federale Markt- en Consumentenautoriteit. Een onafhankelijke federale instelling met regionale antennes (zie FOD Economie).

Structuur:

• Eén directiecomité (5 leden: voorzitter + 4 directeurs) in plaats van 4 directiecomités (16 leden totaal)
• Eén hoofdkantoor in Brussel
• Drie regionale antennes (Vlaanderen, Wallonië, Brussel) voor distributiematerie en lokaal contact
• Eén prijsvergelijker in plaats van vier
• Eén tariefmethodologie voor heel België (met regionale componenten waar nodig)
• Eén jaarverslag aan het federale en de deelstaatparlementen

Internationaal model: Nederlands ACM-model (geïntegreerde toezichthouder met Directie Energie, telecom, mededinging en consumentenbescherming) gecombineerd met het Deense Forsyningstilsynet-model (compacte organisatie, breed mandaat). De Federale Markt- en Consumentenautoriteit integreert energie, mededinging, consumentenbescherming en (toekomstig) telecom, naar het ACM-voorbeeld.

Personeel: Van ~250 (verdeeld over 4 organisaties) naar ~170 (één organisatie). Besparing door eliminatie van 4× overhead (directie, HR, IT, juridisch, communicatie, huisvesting). Geen naakte ontslagen. Natuurlijk verloop + herplaatsing.

Geschatte besparing:

• Directiekosten: 4 directiecomités → 1 = besparing ~€2-3 miljoen/jaar (vergoedingen + overhead)
• Overhead (4× HR, IT, juridisch, communicatie, huisvesting): besparing ~€5-8 miljoen/jaar
• Totale structurele besparing: ~€10-15 miljoen/jaar
• Plus: betere regulering door meer specialisatie, snellere besluitvorming, één aanspreekpunt voor marktpartijen

Implementatiepad:

1. Bijzondere wet nodig (energieregulering zit deels in gewest- en gemeenschapsbevoegdheden)
2. Overgangsfase van 3 jaar: eerst FORBEG bindend maken, dan geleidelijke integratie
3. Bestaand personeel wordt overgenomen met behoud van rechten
4. Regionale antennes blijven bestaan voor distributiegerelateerde taken
5. Volledige operationaliteit energiedirectie binnen Federale Markt- en Consumentenautoriteit: 2032

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

CREG (energie): Hervormd België heeft vier energieregulatoren met samen ~250 medewerkers voor 11,6 miljoen inwoners. Nederland doet hetzelfde met één energiedirectie binnen de ACM. HART fuseert CREG, VREG, CWaPE en BRUGEL tot één energiedirectie binnen de Federale Markt- en Consumentenautoriteit (zie FOD Economie).

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Belgische energiemarkt wordt gereguleerd door vier aparte instanties. De CREG (85 medewerkers) doet het federale niveau: transportnetten van Elia en Fluxys, markttoezicht, sociale tarieven. Daarnaast heeft elk gewest een eigen regulator: VREG in Vlaanderen (~65 medewerkers), CWaPE in Wallonië (51 medewerkers) en BRUGEL in Brussel (40 medewerkers). Elk heeft een eigen directiecomité, eigen juridische dienst, eigen IT, eigen prijsvergelijker en eigen tariefmethodologie. Ze coördineren via FORBEG. Een informeel overlegorgaan zonder bindende bevoegdheden.

Wat er mis gaat

Een land van 11,6 miljoen inwoners betaalt vier keer overhead voor dezelfde regulering. Vier directiecomités met samen 16 leden. Vier juridische diensten die dezelfde Europese richtlijnen vertalen. Vier prijsvergelijkers die dezelfde energieprijzen berekenen maar op verschillende manieren. Wat consumenten verwart. De CREG-Scan en de V-test geven soms andere resultaten voor identieke situaties.

Ondertussen mist België expertise waar het telt. De energiemarkten worden razendsnel complexer: waterstof, batterijopslag, energiegemeenschappen, flexibiliteitsmarkten, EV-laden. BRUGEL met zijn 40 medewerkers kan onmogelijk al deze domeinen professioneel afdekken. Het Rekenhof concludeerde al in 2015 dat wetgevende lacunes de CREG hinderen in haar bevoegdheidsuitoefening. En sindsdien is er niets fundamenteels veranderd.

Geen enkel parlement heeft het volledige plaatje. De Kamer hoort de CREG, het Vlaams Parlement hoort de VREG, het Waals Parlement hoort CWaPE, het Brussels Parlement hoort BRUGEL. De energiefactuur van de Belg kent geen gewestgrenzen, maar het toezicht erop wel.

Hoe het elders werkt

Nederland fuseerde in 2013 de Nederlandse Mededingingsautoriteit, OPTA (telecom) en de Consumentenautoriteit tot de ACM. Autoriteit Consument & Markt. De Directie Energie binnen de ACM reguleert de hele Nederlandse energiemarkt: transport, distributie, leveranciers, consumentenbescherming. Exact dezelfde taken als CREG + VREG + CWaPE + BRUGEL samen. Eén organisatie, één set regels, één aanspreekpunt. Geen provinciale energieregulatoren. Dit is het model waarop de Federale Markt- en Consumentenautoriteit in België is gebaseerd.

Duitsland. Een federaal land met 83 miljoen inwoners en 16 deelstaten. Heeft één energieregulator: de Bundesnetzagentur (BNetzA), met ~2.832 medewerkers. Na een uitspraak van het EU-Hof van Justitie in 2021 is de BNetzA de enige bevoegde instantie voor netwerktarieven in heel Duitsland. Deelstaten behouden alleen restbevoegdheden zoals vergunningen.

Denemarken, met 5,9 miljoen inwoners (vergelijkbaar met Vlaanderen), richtte in 2018 het Forsyningstilsynet op: één compacte regulator met ~80-120 medewerkers voor elektriciteit, gas én stadsverwarming. Zwitserland. Meertalig en federaal. Heeft ElCom: ~50 medewerkers, één nationale energiecommissie voor 26 kantons.

De conclusie is eenduidig: geen enkel vergelijkbaar Europees land heeft vier energieregulatoren.

Wat HART voorstelt

HART fuseert de CREG, VREG, CWaPE en BRUGEL tot één energiedirectie binnen de Federale Markt- en Consumentenautoriteit:

• Eén directiecomité van 5 leden (in plaats van 4 comités met 16 leden)
• Eén hoofdkantoor in Brussel met drie regionale antennes voor distributiezaken
• Eén nationale prijsvergelijker, één tariefmethodologie, één set marktregels
• Eén jaarverslag dat naar alle parlementen gaat
• Eén organisatie die groot genoeg is om specialisten aan te trekken voor waterstof, flexibiliteit, EV-laden en energiegemeenschappen
• Integratie met mededinging en consumentenbescherming (ACM-model, zie FOD Economie)

De regionale antennes garanderen dat lokale kennis van distributienetten behouden blijft. Maar de basisregulering. Tariefmethodologie, markttoezicht, consumentenbescherming. Wordt nationaal, zoals in alle buurlanden.

Wat het oplevert

• Structurele besparing: ~€10-15 miljoen per jaar door eliminatie van viervoudige overhead
• Van ~250 naar ~170 medewerkers (via natuurlijk verloop, geen ontslagen)
• Betere regulering: meer expertise per dossier, snellere besluitvorming
• Duidelijkheid voor consumenten: één prijsvergelijker, één set tariefregels
• Duidelijkheid voor marktpartijen: één loket in plaats van vier
• Sterkere Europese stem: één regulator in ACER/CEER in plaats van één federale + drie gewestelijke die soms met verschillende standpunten komen

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Lijn: CREG (energie)
• Sectie: Federale Regulatoren & Toezichthouders
• Classificatie: 🟠 Hervormd
• Voorstel: Fusie CREG + VREG + CWaPE + BRUGEL → energiedirectie binnen Federale Markt- en Consumentenautoriteit
• Model: Nederlands ACM (zie FOD Economie)
• Geschatte besparing: ~€10-15 miljoen/jaar
• Principes met grootste winst: Eenvoud, Schaalgrootte, Internationaal bewezen