CREG (Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas): Audit

Datum: 2026-03-29 Status: 🟠 Hervormd: enige energieregulator, ook voor de distributie (van vier naar één regulator) Categorie: Federale Regulatoren & Toezichthouders

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas (CREG) Juridische basis: Wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt (Elektriciteitswet) en wet van 12 april 1965 betreffende het vervoer van gasachtige producten en andere door middel van leidingen (Gaswet), gewijzigd bij de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de gasmarkt. Omzetting van EU-Richtlijnen 96/92/EG (elektriciteit) en 98/30/EG (aardgas). Oprichting: 10 januari 2000 Bestuursniveau: Federaal. Autonoom organisme met rechtspersoonlijkheid, legt rechtstreeks verantwoording af aan de Kamer van Volksvertegenwoordigers Personeel: 83 personeelsleden op 31 december 2025 (4 leden van het directiecomité en 79 werknemers) Budget: De Kamer van Volksvertegenwoordigers legt het bedrag voor de werkingskosten elk jaar vast: €23,9 miljoen voor 2025 (vereffend: €22,3 miljoen). Sinds 1 januari 2022 worden de fondsen die de CREG beheert, ook het fonds voor haar werkingskosten, gefinancierd met begrotingsmiddelen van de FOD Financiën, vooral uit het bijzonder accijnsrecht op elektriciteit en aardgas. Tot eind 2021 gebeurde dat via de "federale bijdrage" op de energiefactuur. Aansturing: Directiecomité van 4 leden (voorzitter + 3 directeurs), benoemd bij koninklijk besluit voor zes jaar, eenmaal hernieuwbaar.

Directies:

• Voorzitter
• Administratieve directie
• Directie voor de controle op de prijzen en de rekeningen
• Directie voor de technische werking van de elektriciteits- en de gasmarkt

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Tariefregulering: Goedkeuring van transporttarieven van Elia (elektriciteit) en Fluxys (aardgas)
2. Markttoezicht: Monitoring van transparantie en mededinging op de elektriciteits-, aardgas- en waterstofmarkt
3. Consumentenbescherming: Prijsvergelijker (CREG Scan), berekening sociale tarieven, monitoring leveranciers
4. Adviesfunctie: Advisering van federale overheid en parlement over energiebeleid
5. REMIT-toezicht: Handhaving van EU-verordening inzake integriteit en transparantie van de energiemarkt
6. Fondsbeheer: Beheer van diverse federale energiefondsen, waaronder het sociaal fonds voor energie, de fondsen voor beschermde klanten en het denuclearisatiefonds (€242,8 miljoen voor NIRAS in 2025)

Overlap met andere instellingen: Dit is het kernprobleem. België heeft vier energieregulatoren die naast en soms door elkaar heen werken:

Coördinatie: Via FORBEG, een informeel overlegorgaan met wisselend voorzitterschap per 6 maanden. Tweemaandelijkse plenaire vergaderingen. Geen bindende besluiten, alleen afstemming.

Bijkomende samenwerkingen:

• Met de FSMA (financiële markten) via een samenwerkingsprotocol (december 2016) over de integriteit en transparantie van de energiemarkt (REMIT)
• Met de BMA (mededingingsautoriteit) via een koninklijk besluit over overleg en informatie-uitwisseling (Belgisch Staatsblad van 15 december 2017)
• Met ACER (Europees agentschap) en CEER (Europese raad van energieregulatoren)
• Met de federale Ombudsdienst voor Energie en de gewestelijke regulatoren, voor de behandeling van klachten (regelmatig overleg sinds 2011)

Prestatie-indicatoren: De CREG publiceert jaarverslagen en een "boordtabel" met marktgegevens. Interne prestatie-KPI's zijn beperkt publiek beschikbaar.

Rekenhof-audit (2015): Het Rekenhof voerde van november 2014 tot juni 2015 een functionele audit uit (verslag goedgekeurd op 12 november 2015). Eindconclusie: "Het Rekenhof concludeert dat de CREG haar rol van regulator vervult, maar dat haar adviestaak onvoldoende geformaliseerd is. Ze voldoet aan de meeste normen inzake onafhankelijkheid, transparantie en verantwoording." Daarnaast werden verbeterpunten genoteerd: een gebrek in de wet belette de CREG haar inspectiebevoegdheden uit te oefenen, haar sanctiebevoegdheden waren niet voldoende effectief en afschrikkend, en de samenwerking met de gewestelijke regulatoren binnen FORBEG verliep te weinig geformaliseerd en transparant. Buiten financiële controles werd de CREG nooit extern geëvalueerd.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: ACM (Autoriteit Consument & Markt)

• Structuur: Eén geïntegreerde toezichthouder voor energie + telecom + mededinging + consumentenbescherming
• Personeel: 799 medewerkers (totaal ACM, 2025); energie is één van de domeinen
• Bevoegdheid: Landelijk, geen regionale energieregulatoren
• Resultaat: Eén loket voor de hele energiemarkt
• Fusie in 2013: NMa + OPTA + Consumentenautoriteit → ACM (1 april 2013), met als doel de effectiviteit van het toezicht te vergroten

Duitsland: Bundesnetzagentur (BNetzA)

• Structuur: Eén federale netregulator voor energie + telecom + post + spoor
• Personeel: ongeveer 3.300 medewerkers (alle sectoren samen)
• Bevoegdheid: De BNetzA reguleert alle energiebedrijven met meer dan 100.000 aangesloten klanten en alle netten die over een deelstaatgrens lopen. De Landesregulierungsbehörden zijn alleen bevoegd voor kleinere netbeheerders binnen één deelstaat; Berlijn, Brandenburg, Bremen en Sleeswijk-Holstein lieten in 2026 ook dat aan de BNetzA over.
• Resultaat: Zelfs Duitsland, veel groter en ook federaal, legt het zwaartepunt bij één federale regulator.

Denemarken: Forsyningstilsynet (Danish Utility Regulator)

• Structuur: Eén onafhankelijke nationale regulator voor elektriciteit, gas, stadsverwarming en afval
• Personeel: ongeveer 125 VTE (2025)
• Opgericht: 1 juli 2018, als opvolger van het Energitilsynet
• Resultaat: Compacte organisatie voor het hele land. Denemarken heeft 6,0 miljoen inwoners (2026), iets minder dan Vlaanderen, en komt toe met één regulator.

Zwitserland: ElCom

• Structuur: Onafhankelijke federale toezichthouder voor de elektriciteitsmarkt
• Bevoegdheid: Nationaal, ondanks 26 kantons. Geen kantonale elektriciteitsregulatoren.
• Resultaat: Eén aanspreekpunt, geen overlap

1D. Knelpunten en kritiek

1. Vier regulatoren voor één land van 11,9 miljoen inwoners (2026). België telt vier energieregulatoren van vergelijkbaar gewicht. Nederland (18,1 miljoen inwoners) en Denemarken (6,0 miljoen) hebben er elk één; Duitsland (83,5 miljoen) legt het zwaartepunt bij één federale regulator. Samen ongeveer 230 medewerkers en ongeveer €50 miljoen werkingsbudget per jaar, verspreid over 4 organisaties met elk eigen directie, IT, HR, juridische dienst, communicatie.

2. Drie keer dezelfde distributieregulering. De CREG reguleert de transportnetten (Elia, Fluxys), drie gewestelijke regulatoren elk de distributienetten in hun gewest, met dezelfde Europese regels. Voor de consument is dit onbegrijpelijk. De factuur is één geheel, maar een federale en een gewestelijke regulator bepalen elk een stuk, en elk gewest regelt zijn stuk apart.

3. FORBEG is tandeloos. Het coördinatiemechanisme is informeel, niet-bindend en roteert elke 6 maanden. Het Rekenhof vond de samenwerking in 2015 al te weinig geformaliseerd en transparant. Er zijn geen gemeenschappelijke KPI's, geen gedeelde IT-systemen, geen gezamenlijke prijsvergelijker.

4. Dubbel werk. Elk van de vier regulatoren maakt eigen marktmonitoring, eigen jaarverslagen, eigen tariefmethodologie, eigen consumententools. Tot november 2022 berekenden de CREG Scan en de V-test (VREG) de jaarkost van variabele contracten op verschillende manieren, wat verwarring zaaide bij consumenten. Pas sindsdien gebruiken de vier regulatoren één uniforme methode.

5. Schaalnadeel. CWaPE (51 medewerkers, eind 2025) en BRUGEL (ongeveer 40 medewerkers) zijn te klein om alle expertise in huis te hebben. Complexe dossiers (waterstofmarkt, flexibiliteitsmarkten, CO₂-reductie) vereisen specialisatie die moeilijk op te bouwen is in kleine teams.

6. Democratische verantwoording versnipperd. De CREG rapporteert aan het federale parlement, VREG aan het Vlaamse, CWaPE aan het Waalse, BRUGEL aan het Brusselse. Geen enkel parlement heeft het volledige plaatje.

7. Wetgevende lacunes. Het Rekenhof stelde in 2015 al vast dat een gebrek in de wet de CREG belette haar inspectiebevoegdheden uit te oefenen. De opdeling van bevoegdheden tussen federaal en gewestelijk is juridisch complex en leidt tot grijze zones.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: Grootste winst te boeken op Eenvoud (❌), Schaalgrootte (❌) en Internationaal bewezen (❌). België verdeelt ongeveer 230 medewerkers over 4 organisaties voor wat Nederland binnen één toezichthouder, de ACM, regelt. Het probleem zit niet in het bestaan van een federale regulator, maar in de drie gewestelijke regulatoren die naast de CREG elk hetzelfde werk doen.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd Van vier naar één energieregulator. De CREG wordt de enige energieregulator, bevoegd voor transmissie, distributie en nucleair (art. 27 HART-grondwet). De Vlaamse Nutsregulator (voorheen VREG), de CWaPE en BRUGEL gaan erin op.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er: Van vier naar één regulator. De CREG blijft de federale regulator voor transmissie en nucleair: de tarieven van Elia en Fluxys, het federale markttoezicht, REMIT en de federale energiefondsen. Ze regelt voortaan ook de distributie: de nettarieven van de distributienetbeheerders en de leveranciersmarkt. De Vlaamse Nutsregulator, de CWaPE en BRUGEL gaan op in de CREG, bij federale wet (art. 27 HART-grondwet); alleen hun waterregulering blijft bij de deelstaten. De deelstaten houden hun energiebeleid (hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en het beleid voor het distributienet), binnen één bindend Nationaal Energie- en Klimaatplan (art. 28 HART-grondwet).

Structuur:

• Eén directiecomité in plaats van vier: dat van de CREG
• Eén organisatie in plaats van het informele FORBEG: gedeelde marktdata, afgestemde methodes voor transport en distributie, één uniforme berekening voor prijsvergelijking
• Eén prijsvergelijker: de CREG Scan vervangt ook de V-test, CompaCWaPE en BruSim
• Eén jaarlijks marktrapport over de hele energiefactuur, voor de Kamer en de deelstaatparlementen

Internationaal model: Forsyningstilsynet (Denemarken) als referentie voor schaalgrootte: één regulator van ongeveer 125 VTE (2025) voor 6,0 miljoen inwoners en meerdere nutssectoren. ACM (Nederland) als voorbeeld van energietoezicht zonder regionale duplicatie.

Personeel: De CREG behoudt haar 83 medewerkers (eind 2025) en haar taken, en neemt de distributietaken over van de drie gewestelijke regulatoren, die samen ongeveer 146 medewerkers tellen (VNR ongeveer 55, CWaPE 51, BRUGEL ongeveer 40). Zonder dubbele functies in directie, HR, IT, juridische dienst en communicatie volstaat daarvoor een kleiner team. Geen naakte ontslagen. Natuurlijk verloop + herplaatsing.

Geschatte besparing:

• De CREG zelf: geen eigen besparing; ze blijft bestaan en neemt de taken van de drie gewestelijke regulatoren over
• Van vier naar één regulator: €10-20 miljoen per jaar voor de vier samen, op een werkingsbudget van samen ongeveer €50 miljoen per jaar (2024-2026). De besparing valt bij de drie gewestelijke regulatoren en wordt één keer geteld, in de audit van de VREG.
• Plus: betere regulering door meer specialisatie, snellere besluitvorming, één aanspreekpunt voor marktpartijen in plaats van vier

Implementatiepad:

1. Federale wet (art. 27 HART-grondwet): aanpassing van de Elektriciteitswet en de Gaswet, zodat de CREG ook de distributie regelt
2. Eerst FORBEG bindend maken, dan geleidelijke integratie van de drie gewestelijke regulatoren in de CREG
3. Bestaand personeel wordt overgenomen met behoud van rechten
4. Regionale kantoren blijven bestaan voor distributiegerelateerde taken
5. Volledige operationaliteit van de CREG voor de distributie binnen drie à vier jaar na de start

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

CREG (energie): Hervormd België heeft vier energieregulatoren met samen ongeveer 230 medewerkers en ongeveer €50 miljoen per jaar, voor 11,9 miljoen inwoners. HART brengt dat terug naar één: de CREG regelt transmissie, distributie en nucleair, en de Vlaamse Nutsregulator (voorheen VREG), de CWaPE en BRUGEL gaan erin op.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Belgische energiemarkt wordt gereguleerd door vier aparte instanties. De CREG (83 medewerkers eind 2025, €23,9 miljoen werkingsbudget in 2025) doet het federale niveau: transportnetten van Elia en Fluxys, markttoezicht, sociale tarieven, federale energiefondsen. Daarnaast heeft elk gewest een eigen regulator: de VREG, sinds 2025 Vlaamse Nutsregulator, in Vlaanderen (ongeveer 55 medewerkers in 2026), de CWaPE in Wallonië (51 medewerkers eind 2025) en BRUGEL in Brussel (ongeveer 40 medewerkers). Elk heeft een eigen directiecomité, eigen juridische dienst, eigen IT, eigen prijsvergelijker en eigen tariefmethodologie. Ze coördineren via FORBEG, een informeel overlegorgaan zonder bindende bevoegdheden.

Wat er mis gaat

Een land van 11,9 miljoen inwoners betaalt vier keer overhead voor dezelfde regulering. Vier directiecomités. Vier juridische diensten die dezelfde Europese richtlijnen vertalen. Vier prijsvergelijkers voor dezelfde energieprijzen. Tot november 2022 rekenden ze zelfs met verschillende methodes, zodat consumenten andere uitkomsten kregen naargelang de tool die ze gebruikten.

Ondertussen mist België expertise waar het telt. De energiemarkten worden razendsnel complexer: waterstof, batterijopslag, energiegemeenschappen, flexibiliteitsmarkten, EV-laden. BRUGEL met ongeveer 40 medewerkers kan onmogelijk al deze domeinen professioneel afdekken. Het Rekenhof stelde al in 2015 vast dat een gebrek in de wet de CREG belette haar inspectiebevoegdheden uit te oefenen, en dat de samenwerking met de gewestelijke regulatoren binnen FORBEG te weinig geformaliseerd en transparant verliep. FORBEG bleef een informeel overlegorgaan.

Geen enkel parlement heeft het volledige plaatje. De Kamer hoort de CREG, het Vlaams Parlement hoort de VREG, het Waals Parlement hoort CWaPE, het Brussels Parlement hoort BRUGEL. De energiefactuur van de Belg kent geen gewestgrenzen, maar het toezicht erop wel.

Hoe het elders werkt

Nederland fuseerde op 1 april 2013 de Nederlandse Mededingingsautoriteit, OPTA (telecom) en de Consumentenautoriteit tot de ACM (Autoriteit Consument & Markt), met 799 medewerkers (2025). De ACM reguleert de hele Nederlandse energiemarkt: transport, distributie, leveranciers, consumentenbescherming. Dezelfde taken als CREG, VREG, CWaPE en BRUGEL samen. Eén organisatie, één set regels, één aanspreekpunt. Geen provinciale energieregulatoren.

Zelfs Duitsland, een federaal land met 83,5 miljoen inwoners en 16 deelstaten, legt het zwaartepunt bij één federale regulator: de Bundesnetzagentur (BNetzA), met ongeveer 3.300 medewerkers voor energie, telecom, post en spoor. Ze reguleert alle netbeheerders met meer dan 100.000 aangesloten klanten en alle netten die over een deelstaatgrens lopen; de deelstaten alleen de kleinere netten.

Denemarken, met 6,0 miljoen inwoners (iets minder dan Vlaanderen), richtte in 2018 het Forsyningstilsynet op: één compacte regulator met ongeveer 125 VTE (2025) voor elektriciteit, gas, stadsverwarming en afval. Zwitserland, meertalig en federaal, heeft met ElCom één federale elektriciteitsregulator voor 26 kantons.

De conclusie is eenduidig: vier energieregulatoren van vergelijkbaar gewicht voor 11,9 miljoen inwoners vind je in geen enkel vergelijkbaar Europees land.

Wat HART voorstelt

HART brengt de vier energieregulatoren terug naar één:

• De CREG blijft de federale regulator voor transmissie en nucleair: de tarieven van Elia en Fluxys, het federale markttoezicht, REMIT en de federale energiefondsen
• De CREG regelt ook de distributie: de Vlaamse Nutsregulator, de CWaPE en BRUGEL gaan erin op, bij federale wet (art. 27 HART-grondwet)
• De deelstaten houden hun energiebeleid (hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en het beleid voor het distributienet), binnen één bindend Nationaal Energie- en Klimaatplan (art. 28 HART-grondwet)
• Het informele FORBEG verdwijnt: gedeelde marktdata, afgestemde methodes en één uniforme berekening voor prijsvergelijking zitten voortaan in één organisatie
• Eén jaarlijks marktrapport over de hele energiefactuur, voor de Kamer en de deelstaatparlementen
• Eén regulator die groot genoeg is om specialisten aan te trekken voor waterstof, flexibiliteit, EV-laden en energiegemeenschappen

Regionale kantoren garanderen dat lokale kennis van distributienetten behouden blijft. Maar dezelfde Europese regels voor de distributie worden voortaan één keer uitgevoerd in plaats van drie keer.

Wat het oplevert

• Structurele besparing: €10-20 miljoen per jaar voor de vier regulatoren samen (werkingsbudget samen ongeveer €50 miljoen), door drie gewestelijke directiecomités, IT-afdelingen en juridische diensten in de CREG te laten opgaan
• Een kleiner team voor de distributie (via natuurlijk verloop, geen ontslagen); de CREG behoudt haar taken en personeel
• Betere regulering: meer expertise per dossier, snellere besluitvorming
• Duidelijkheid voor consumenten: één prijsvergelijker, de CREG Scan, met één berekeningsmethode
• Duidelijkheid voor marktpartijen: één loket in plaats van vier
• Sterkere Europese stem: één regulator in ACER en CEER, in plaats van vier die hun standpunt moeten afstemmen

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Lijn: CREG (energie)
• Sectie: Federale Regulatoren & Toezichthouders
• Classificatie: 🟠 Hervormd
• Voorstel: Van vier naar één energieregulator: de CREG regelt transmissie, distributie en nucleair; VREG/VNR + CWaPE + BRUGEL → CREG (art. 27 HART-grondwet)
• Model: Forsyningstilsynet (Denemarken) voor schaalgrootte; ACM (Nederland) als voorbeeld zonder regionale duplicatie
• Geschatte besparing: €10-20 miljoen/jaar voor de vier energieregulatoren samen, één keer geteld in de VREG-audit; voor de CREG zelf €0
• Principes met grootste winst: Eenvoud, Schaalgrootte, Internationaal bewezen
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)