CWaPE (Commission wallonne pour l'Énergie): Audit

Datum: 2026-03-30 Status: 🟠 Hervormd: Fusie met de CREG, die ook de distributie regelt (van vier naar één regulator) Categorie: Wallonië. Energie & Ruimte

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Commission wallonne pour l'Énergie (CWaPE) Juridische basis: Decreet van 12 april 2001 betreffende de organisatie van de regionale elektriciteitsmarkt (omzetting EU-Richtlijn 96/92/EG). Aangevuld met het decreet van 19 december 2002 betreffende de organisatie van de regionale gasmarkt. Oprichting: 2001 (artikel 43 van het decreet), operationeel sinds 2002 bij de liberalisering van de Belgische energiemarkt Bestuursniveau: Waals Gewest. Autonoom organisme met rechtspersoonlijkheid Personeel: 51 medewerkers op 31 december 2025 (48,8 VTE); 50 volgens de teampagina in september 2026 Adres: Route de Louvain-la-Neuve 4 bte 12, 5001 Namur (Belgrade)

Financiering: De CWaPE krijgt een jaarlijkse dotatie uit de Waalse begroting (programma 16.31, bevoegde minister van Energie), ten laste van het Energiefonds (Fonds Énergie) dat gevoed wordt door een heffing op het elektriciteitsverbruik. In 2025 bedroeg de dotatie €8,94 miljoen, waarvan €0,66 miljoen voor de nieuwe regulering van CO2-transport via pijpleidingen; de werkingskosten lagen rond €8,2 miljoen. Niet gebruikte middelen gaan terug naar het Energiefonds. De loonkost is de grootste post (70% van de uitgaven in 2025).

Aansturing:

• Voorzitter: vertegenwoordigt de CWaPE, leidt het directiecomité, coördineert alle directies
• Technische Directie (Gas & Elektriciteit): technische marktaspecten en functionele operaties
• Sociaal-Economische & Tariefdirectie: goedkeuring nettarieven en openbare dienstverplichtingen
• Directie Consumentendiensten & Juridisch: juridische zaken, monitoring, klachtenbehandeling, regionale bemiddelingsdienst
• Waarnemers: het Waals Parlement en de Waalse regering kunnen elk twee waarnemers benoemen, met raadgevende stem en zonder beslissingsbevoegdheid
• Toezicht: sinds 2020 niet meer door de Waalse regering, maar door een subcommissie van het Waals Parlement; daarnaast controle door het Rekenhof

Organisatiestructuur (september 2026, directeurs inbegrepen):

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Tariefregulering: Goedkeuring van de tariefmethodologie en de voorstellen van de distributienetbeheerders (ORES, RESA, REW, AIEG, AIESH) voor 5-jarige reguleringsperiodes. Voor de periode 2025-2029 keurde de CWaPE toegelaten inkomsten goed die in 2025 9% hoger lagen voor elektriciteit en 2% voor gas dan in 2024. Samen bedroegen de toegelaten inkomsten van de Waalse netbeheerders €1.258,7 miljoen in 2025.
2. Markttoezicht: Monitoring van de elektriciteits- en gasmarkt in Wallonië, toezicht op leveranciers, controle op leveringsvergunningen.
3. Consumentenbescherming: Vergelijkingsplatform CompaCWaPE, regionale bemiddelingsdienst voor energie (SRME), behandeling van klachten.
4. Adviesfunctie: Advies aan de Waalse regering over energiebeleid, tariefstructuren, en marktregulering.
5. Openbare dienstverplichtingen (OSP): Toezicht op de uitvoering van sociale energiemaatregelen door netbeheerders en leveranciers.
6. Energiegemeenschappen: Autorisatie en begeleiding van lokale energiegemeenschappen.
7. CO2-transport: Sinds het decreet van 27 maart 2024 is de CWaPE ook regulator van het transport van CO2 via pijpleidingen.

Overlap met andere instellingen: België telt vier energieregulatoren die naast en door elkaar werken:

De CWaPE reguleert 5 elektriciteitsnetbeheerders in Wallonië (ORES en RESA ook voor gas), waarvan ORES veruit de grootste is. Ter vergelijking: BRUGEL reguleert één enkele netbeheerder (Sibelga). De vier regulatoren overleggen in FORBEG, een informeel overlegorgaan met een voorzitterschap dat om de zes maanden wisselt en zonder bindende beslissingsbevoegdheid.

Klanten: de energieconsumenten in Wallonië (ruim 3,7 miljoen inwoners in 2026), netbeheerders, energieleveranciers actief in Wallonië, producenten van hernieuwbare energie.

Prestatie-indicatoren: De CWaPE publiceert jaarverslagen (algemeen + specifieke rapporten over sociale verplichtingen, marktkwaliteit en tarieven). Het Rekenhof stelde in 2022 vast dat de cijfers in die verslagen (aantal adviezen, beslissingen, klachten) geen resultaat- of opvolgingsindicatoren zijn. Er zijn geen publieke KPI's die de eigen organisatorische efficiëntie meten.

Rekenhof-audit (2022): Op verzoek van het Waals Parlement (resolutie van 2 februari 2022) voerde het Rekenhof een audit uit van de CWaPE, gestructureerd rond vijf parlementaire vragen (november 2022). De belangrijkste vaststellingen:

• de regulerende taken van de CWaPE komen overeen met die van andere energieregulatoren, maar noch de wetgever noch de CWaPE kan de taken en de middelen die ze vragen eenvoudig opvolgen;
• de financiering respecteert globaal de onafhankelijkheid, maar mist eenvoud, flexibiliteit en stabiliteit;
• vergeleken met de VREG, met een gelijkaardig personeelsbestand, heeft de CWaPE geen overtollige middelen; haar loonschalen liggen wel hoger dan die van de Waalse administratie en van experten bij de VREG;
• meer synergie tussen de gewestelijke regulatoren is mogelijk;
• klachten van Waalse consumenten over leveranciers behandelt de CWaPE zelf, op kosten van de Waalse begroting; in Vlaanderen gaan ze naar de federale Ombudsdienst voor Energie, die minstens deels door de energiebedrijven betaald wordt;
• de controlecommissie van het Waals Parlement vindt dat ze onvoldoende informatie krijgt om haar toezicht uit te oefenen.

Het groenestroomcertificaten-debacle: Een historisch pijnpunt. Het Waalse groenestroomcertificatensysteem (Solwatt) belandde in een speculatieve "bubbel" door een te genereuze toekenning van certificaten aan kleine fotovoltaïsche installaties (6 à 7 certificaten per geproduceerde MWh, gedurende 15 jaar). Elia moest elk certificaat dat de markt niet opnam, opkopen tegen een minimumprijs van €65. De CWaPE raamde de totale kostprijs op €2,5 miljard over 15 jaar voor de Waalse elektriciteitsconsumenten; eind maart 2013 herzag de Waalse regering die raming naar €2,8 miljard. In 2021 oordeelde de rechtbank van eerste aanleg van Luik dat het Waals Gewest een fout beging door de quota te laat vast te leggen, maar zonder oorzakelijk verband met de schade van de eigenaars van zonnepanelen. De regels en quota legde de Waalse regering vast; de CWaPE beheerde de certificaten. Sinds 1 mei 2019 liggen de niet-regulerende taken (certificaten, garanties van oorsprong, quota) bij de Waalse administratie (SPW Énergie).

1C. Internationale vergelijking

Nederland: ACM (Autoriteit Consument & Markt)

• Structuur: Eén geïntegreerde toezichthouder voor energie + telecom + mededinging + consumentenbescherming
• Personeel: 799 medewerkers (760,6 VTE, eind 2025), waarvan de Directie Energie een deel
• Bevoegdheid: Landelijk, geen regionale energieregulatoren
• Resultaat: Eén loket voor de hele energiemarkt. Nederland (18,1 miljoen inwoners in 2026) heeft één regulator die alles doet. België (11,9 miljoen) heeft er vier.
• Fusie op 1 april 2013: NMa + OPTA + Consumentenautoriteit → ACM, met als doel doeltreffender en efficiënter toezicht.

Duitsland: Bundesnetzagentur (BNetzA)

• Structuur: Eén federale netregulator voor energie + telecom + post + spoor
• Personeel: ~3.300 medewerkers (2026)
• Bevoegdheid: Federaal voor alle netbeheerders met 100.000 of meer aangesloten klanten en voor netten over de grenzen van een deelstaat. Voor kleinere netbeheerders binnen één deelstaat is een regulator van de deelstaat (Landesregulierungsbehörde) bevoegd; verschillende deelstaten laten ook dat aan de BNetzA over.
• Resultaat: Zelfs in een federale staat met 16 deelstaten ligt het zwaartepunt van de energieregulering bij één federale regulator. In 2021 oordeelde het Europees Hof van Justitie (zaak C-718/18) dat die regulator onafhankelijker moet zijn, niet alleen van de regering maar ook van de wetgever.

Denemarken: Forsyningstilsynet (Danish Utility Regulator / DUR)

• Structuur: Eén onafhankelijke regulator voor elektriciteit + gas + stadsverwarming
• Personeel: Compacte organisatie, gevestigd in Frederiksværk
• Opgericht: 1 juli 2018, bij wet
• Bevoegdheid: Revenue caps, benchmarking, tariefregulering, markttransparantie
• Resultaat: Denemarken (6,0 miljoen inwoners in 2026, ongeveer de helft van België) heeft één regulator. België heeft er vier.

Conclusie internationale vergelijking

Geen van de vergeleken landen verdeelt zijn energieregulering over vier regulatoren van vergelijkbaar gewicht. Nederland en Denemarken hebben er één; ook de federale staat Oostenrijk werkt met één nationale regulator, en in Duitsland regelen de deelstaten alleen de kleine netbeheerders. De Belgische versnippering is een uitzondering. En niet in positieve zin.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Versnippering: Vier regulatoren voor een land van 11,9 miljoen inwoners is internationaal uitzonderlijk. De CWaPE reguleert 5 distributienetbeheerders; de Vlaamse en de Brusselse regulator doen dezelfde taken op een aangrenzend grondgebied.
2. Schaalgrootte: Met ongeveer 50 medewerkers heeft de CWaPE weinig ruimte voor diepgaande technische expertise, internationale benchmarking en effectief markttoezicht. Het Rekenhof bevestigde in 2022 dat de CWaPE geen overtollige middelen heeft; tegelijk krijgt ze er voortdurend taken bij (energiegemeenschappen, CO2-transport). Drie kleine gewestelijke regulatoren bouwen elk dezelfde specialisatie op.
3. Coördinatiekosten: FORBEG als informeel overlegorgaan zonder bindende besluiten leidt tot trage harmonisatie. De drie gewestelijke regulatoren doen grotendeels hetzelfde werk, maar produceren drie aparte sets beslissingen.
4. Groenestroomcertificatencrisis: De bubbel van €2,5 miljard toont hoe verdeelde verantwoordelijkheid uitdraait: de Waalse regering legde de regels en de quota vast, de CWaPE beheerde de certificaten, Elia kocht het overschot op en de consument betaalde.
5. Governance: Het Rekenhof stelde in 2022 vast dat de financiering complex en weinig stabiel is, dat de jaarverslagen geen echte resultaatindicatoren bevatten en dat de controlecommissie van het Waals Parlement onvoldoende informatie krijgt om toezicht te houden.
6. Fiscale verantwoordelijkheid: De CWaPE wordt gefinancierd uit het Energiefonds, dat gevoed wordt door een heffing op de energiefactuur. De Waalse consument betaalt, maar heeft beperkt zicht op de efficiëntie van die besteding.
7. BRUGEL-vergelijking: BRUGEL (Brussel) heeft ongeveer 40 medewerkers voor één enkele netbeheerder en kampt met een "ongeziene budgettaire spanning" (jaarverslag 2024). Drie kleine gewestelijke regulatoren naast elkaar is organisatorisch onverdedigbaar.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0/9 principes volledig voldaan. 5/9 principes gefaald (❌), 4/9 gedeeltelijk (⚠️). De grootste winst zit bij Eenvoud (4), Schaalgrootte (5), en Internationaal bewezen (9). De CWaPE is een symptoom van de Belgische versnippering, niet de oorzaak. Opgaan in de CREG, als enige regulator, is de logische conclusie.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd (fusie) De CWaPE gaat samen met de Vlaamse Nutsregulator (VREG) en BRUGEL op in de CREG, die naast transmissie en nucleair ook de distributie regelt (art. 27 HART-grondwet). Van vier naar één regulator.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er: De drie gewestelijke energieregulatoren (Vlaamse Nutsregulator, CWaPE, BRUGEL) gaan op in de CREG, de enige energieregulator (art. 27 HART-grondwet). De deelstaten houden hun energiebeleid (hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en het beleid voor het distributienet): er is geen herfederalisering van het energiebeleid. De CREG neemt alle gewestelijke reguleringstaken over: tariefregulering van de distributienetten, markttoezicht, consumentenbescherming en bemiddeling, leveringsvergunningen, energiegemeenschappen en toezicht op hernieuwbare energie. Ze blijft de federale regulator voor transmissie en nucleair, en werkt binnen één bindend Nationaal Energie- en Klimaatplan (art. 28 HART-grondwet).

Structuur:

• Eén directiecomité en één set gemeenschappelijke diensten (IT, HR, juridisch, administratie)
• Regionale kantoren voor lokaal contact en specifieke dossiers, ook in Namen
• Personeel: de drie gewestelijke regulatoren tellen samen ongeveer 146 medewerkers (2025-2026); door het wegvallen van dubbel werk in management, IT, juridische diensten en administratie volstaat een kleiner, meer gespecialiseerd team

Bestuursniveau: Federaal: de CREG, een onafhankelijke toezichthouder (art. 27 HART-grondwet) die verantwoording aflegt aan de Kamer

Internationaal model: Denemarken (Forsyningstilsynet) en Nederland (ACM) voor één regulator voor de hele distributiemarkt; Duitsland (BNetzA) voor de federale aanpak in een meerlagig staatsbestel.

Geschatte besparing:

• Eliminatie van drie aparte directiecomités, drie IT-systemen, drie juridische diensten, drie HR-afdelingen en drie vergelijkingsplatforms
• De fusie van vier regulatoren tot één levert €10-20 miljoen per jaar aan directe werkingskosten op, voor de vier regulatoren samen (die samen ongeveer €50 miljoen per jaar kosten). Die besparing wordt één keer geteld voor de energieregulatoren, in de VREG-audit, niet per regulator.
• Indirecte winst: snellere besluitvorming, consistente tariefmethodologie, effectiever toezicht

Implementatiepad:

1. Federale wet die de CREG ook bevoegd maakt voor de distributie (art. 27 HART-grondwet)
2. Juridische fusie en personeelsintegratie, met volledige operationele integratie binnen drie à vier jaar na de start (zoals in de VREG- en BRUGEL-audit)
3. Eén tariefmethodologie voor alle distributienetten
4. Eén vergelijkingsplatform (vervangt CompaCWaPE, V-test en BruSim)

Vereiste wetswijzigingen:

• Federale wet: aanpassing van de Elektriciteitswet en de Gaswet, zodat de CREG ook de distributie regelt (art. 27 HART-grondwet)
• Aanpassing decreet 12 april 2001 (Wallonië)
• Aanpassing decreet Vlaamse energiemarkt
• Aanpassing ordonnantie Brussel energiemarkt

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

CWaPE (Waalse energieregulator): Fusie België heeft vier energieregulatoren voor 11,9 miljoen inwoners. Nederland heeft er één voor 18,1 miljoen. De CWaPE gaat samen met de Vlaamse en de Brusselse regulator op in de CREG, die ook de distributie regelt. Van vier naar één.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt De CWaPE is de Waalse regulator voor de elektriciteits- en gasmarkt. Met ongeveer 50 medewerkers in Namen (51 eind 2025) en zo'n €8 miljoen werkingskosten per jaar (2025) houdt ze toezicht op de energiedistributie in Wallonië: tariefgoedkeuring voor netbeheerders, markttoezicht, consumentenbescherming via het vergelijkingsplatform CompaCWaPE en de regionale bemiddelingsdienst, en controle op openbare dienstverplichtingen. De CWaPE is één van vier Belgische energieregulatoren, naast de federale CREG (83 medewerkers eind 2025), de Vlaamse Nutsregulator (ongeveer 55 medewerkers in 2026) en het Brusselse BRUGEL (ongeveer 40 medewerkers). Samen tellen ze zo'n 230 medewerkers en kosten ze ongeveer €50 miljoen per jaar.

Wat er mis gaat Het probleem is niet de CWaPE op zich, maar het systeem. Vier energieregulatoren van vergelijkbaar gewicht voor een land van 11,9 miljoen inwoners: dat vind je in geen enkel vergelijkbaar Europees land. De CWaPE reguleert welgeteld vijf distributienetbeheerders, een taak die in Nederland, Denemarken of Oostenrijk gewoon deel uitmaakt van de nationale regulator.

De gevolgen zijn concreet. Vier regulatoren betekent: vier directiecomités, vier IT-systemen, vier juridische diensten, drie vergelijkingsplatforms, aparte tariefmethodologieën die via een informeel overlegorgaan (FORBEG) zonder bindende besluiten worden "geharmoniseerd". Elke gewestelijke regulator bouwt dezelfde expertise op: tarievenanalyse, marktmonitoring, consumentenbescherming. Maar dan apart, in kleinere teams, met minder slagkracht.

De schaalgrootte is problematisch. Met ongeveer 50 medewerkers heeft de CWaPE weinig ruimte voor de complexe uitdagingen van de energietransitie: de integratie van hernieuwbare energie, de opkomst van energiegemeenschappen, de digitalisering van netwerken en de regulering van slimme meters. Het Rekenhof stelde in 2022 vast dat de CWaPE geen overtollige middelen heeft; toch krijgt ze er steeds taken bij. Vergelijk: de Nederlandse ACM reguleert met ongeveer 800 medewerkers (2025) de hele energiemarkt voor 18,1 miljoen mensen, en doet daar ook nog mededinging en consumentenbescherming bij.

Het pijnlijkste voorbeeld van verdeelde verantwoordelijkheid is de groenestroomcertificatencrisis. De Waalse regering legde de regels en de quota vast, de CWaPE beheerde de certificaten, Elia moest het overschot opkopen tegen de gegarandeerde minimumprijs van €65 per certificaat. De "bubbel" liep op tot een geschatte kostenpost van €2,5 miljard over 15 jaar voor de Waalse elektriciteitsconsumenten (raming CWaPE). In 2021 oordeelde de rechtbank van Luik dat het Waals Gewest een fout beging door de quota te laat vast te stellen. Sinds 2019 beheert de Waalse administratie (SPW Énergie) de certificaten.

In 2022 vroeg het Waals Parlement zelf een Rekenhof-audit van de CWaPE aan. Het Rekenhof stelde vast dat de financiering complex en weinig stabiel is, dat de jaarverslagen geen echte resultaatindicatoren bevatten en dat de controlecommissie van het parlement onvoldoende informatie krijgt om toezicht te houden.

Hoe het elders werkt In Nederland is de Autoriteit Consument & Markt (ACM) sinds 2013 de enige regulator voor energie, telecom, mededinging én consumentenbescherming. Eén organisatie, ongeveer 800 medewerkers, landelijke bevoegdheid, één loket voor alles. Geen regionale duplicatie.

In Duitsland, een federale staat met 83,5 miljoen inwoners en 16 deelstaten, ligt het zwaartepunt bij de federale Bundesnetzagentur (BNetzA). Die reguleert alle netbeheerders met minstens 100.000 aangesloten klanten; de deelstaten regelen alleen de kleinere netten, en verschillende deelstaten laten zelfs dat aan de BNetzA over.

In Denemarken (6,0 miljoen inwoners, ongeveer de helft van België) is het Forsyningstilsynet sinds 2018 de enige regulator voor elektriciteit, gas en stadsverwarming. Een compacte, efficiënte organisatie.

Wat HART voorstelt Van vier naar één regulator. De CREG blijft de federale regulator voor transmissie en nucleair en regelt voortaan ook de distributie (art. 27 HART-grondwet). De Vlaamse Nutsregulator, de CWaPE en BRUGEL gaan op in de CREG. De deelstaten houden hun energiebeleid: hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en het beleid voor het distributienet, binnen één bindend Nationaal Energie- en Klimaatplan (art. 28 HART-grondwet). Eén directiecomité. Eén tariefmethodologie voor alle distributienetten. Eén vergelijkingsplatform. Regionale kantoren voor lokaal contact.

Het personeel van de drie gewestelijke regulatoren (ongeveer 146 mensen) wordt geïntegreerd in de CREG. Door het wegvallen van dubbel werk in management, administratie, IT en juridische diensten volstaat een kleiner team. Meer gespecialiseerd, meer slagkracht, minder overhead.

Wat het oplevert

• Besparing: €10-20 miljoen per jaar aan directe werkingskosten door de fusie van vier regulatoren tot één (voor de vier regulatoren samen, die ongeveer €50 miljoen per jaar kosten)
• Betere regulering: Meer expertise geconcentreerd, sterkere benchmarking van netbeheerders over de drie gewesten
• Eenvoud voor de burger: Eén loket, één vergelijkingsplatform, één klachtenprocedure
• Consistentie: Eén tariefmethodologie voorkomt regionale verschillen die niet door objectieve factoren te verklaren zijn
• Slagkracht: Eén regulator met de schaal van het hele land heeft de kritische massa voor de complexe uitdagingen van de energietransitie: smart grids, energiegemeenschappen, waterstofregulering, opslagtechnologie
• Europese geloofwaardigheid: Eén duidelijke gesprekspartner in het Europese energiebeleid, in plaats van vier regulatoren die soms verschillende dingen zeggen; de CREG blijft België vertegenwoordigen in ACER

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Auditor: HART Staatshervorming Audit (geautomatiseerd)
• Gerelateerde audits: CREG (energie): 2026-03-29, VREG (energieregulator): 2026-03-30
• Volgende gerelateerde lijn: CoDT (ruimtelijke ordening)
• Geschatte besparing: €10-20 miljoen per jaar voor de fusie van de vier energieregulatoren tot één (één keer geteld bij de energieregulatoren, in de VREG-audit; niet per audit)
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)