Dept. Omgeving (ruimtelijke ordening): Audit

Datum: 2026-03-30 Lijn: Dept. Omgeving (ruimtelijke ordening) Categorie: Vlaanderen. Gewestbevoegdheden Status: 🟠 Hervormd

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Departement Omgeving (Vlaamse overheid)

Juridische basis: Het Departement Omgeving is opgericht op 1 april 2017 via een fusie van twee voormalige departementen: het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE) en Ruimte Vlaanderen (het vroegere Departement Ruimtelijke Ordening, Woonbeleid en Onroerend Erfgoed). De juridische basis ligt in het Besluit van de Vlaamse Regering met betrekking tot de organisatie van de Vlaamse administratie.

De belangrijkste regelgeving die het departement uitvoert op vlak van ruimtelijke ordening:

• Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO): de basisdecretale tekst voor ruimtelijke ordening in Vlaanderen
• Decreet betreffende de omgevingsvergunning (25 april 2014): vervangt de vroegere aparte stedenbouwkundige en milieuvergunningen; van toepassing sinds 23 februari 2017 voor het Vlaamse Gewest en de provincies, en sinds 1 januari 2018 in alle gemeenten
• Verzameldecreet Omgeving (decreet van 17 mei 2024, grotendeels in werking sinds 20 juli 2024): wijzigt 22 decreten en wetten over milieu, natuur en ruimtelijke ordening, onder meer met een plicht tot planologische compensatie
• Decreet over de modulaire omgevingsvergunningsprocedure en het omgevingsbesluit (17 mei 2024): maakt de vergunningsprocedure flexibeler; de datum van inwerkingtreding legt de Vlaamse Regering vast

Bestuursniveau: Vlaams Gewest (sinds de staatshervorming van 1980 is ruimtelijke ordening een gewestbevoegdheid)

Personeel: Het Departement Omgeving telde 847 medewerkers (koppen, eind 2021). Het bredere beleidsdomein Omgeving (met onder meer ANB, INBO, OVAM, VEKA, VLM, VMM, Onroerend Erfgoed en Wonen in Vlaanderen) telt iets meer dan 4.000 VTE (2025).

Budget: De Vlaamse meerjarenbegroting 2025-2029 legde het beleidsdomein Omgeving een besparingsinspanning op van €116 miljoen in 2025 en €214 à 217 miljoen per jaar vanaf 2026 (vooral via de verrekening van waterinvesteringen en de Mijn VerbouwPremie).

Aansturing: Het departement valt onder de Vlaamse minister bevoegd voor Omgeving. De secretaris-generaal leidt het departement. Het departement werkt onder het directe gezag van de minister en staat in voor beleidsvoorbereiding en -ondersteuning.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken inzake ruimtelijke ordening:

• Beleidsvoorbereiding: ontwikkeling van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (opvolger van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen)
• Ruimtelijke planning: strategische ruimtelijke visies, ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP's), planologische attesten
• Omgevingsvergunningen: behandeling van gewestelijke projecten (Vlaams niveau) en van beroepen tegen beslissingen van de deputatie, ondersteuning van gemeenten en provincies
• Handhaving: controle op stedenbouwkundige overtredingen, herstelvordering
• Gebiedsontwikkeling: complexe gebiedsgerichte projecten, strategische projecten
• Digitalisering: ontwikkeling van het Omgevingsloket (digitaal vergunningenplatform)

7 afdelingen:

1. Beleidsontwikkeling & Juridische Ondersteuning (BJO)
2. Digitaliseringsteam
3. Gebiedsontwikkeling, Omgevingsplanning & Projecten (GOP)
4. Handhaving
5. Partnerschappen met Besturen & Maatschappij (PBM)
6. Strategie, Internationaal Beleid & Dierenwelzijn (SID)
7. Vlaams Planbureau voor Omgeving (VPO)

Overlap met andere instellingen: Het beleidsdomein Omgeving is een ecosysteem van een departement plus meerdere agentschappen die elk een stuk van het omgevingsbeleid beheren:

• VMM (Vlaamse Milieumaatschappij): water, luchtkwaliteit
• OVAM (Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij): afval, bodem
• ANB (Agentschap voor Natuur en Bos): natuur, bossen
• VLM (Vlaamse Landmaatschappij): landinrichting, platteland
• INBO (Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek): wetenschappelijk onderzoek
• Wonen in Vlaanderen: woonbeleid (sinds 2023 de fusie van Wonen-Vlaanderen en de VMSW)
• Onroerend Erfgoed: monumenten, landschappen
• VEKA (Vlaams Energie- en Klimaatagentschap): energie en klimaat

Dit leidt tot complexe afstemming. In 2022 besliste de Vlaamse Regering al om de inspectie- en handhavingsdiensten van OVAM, VMM, VLM, ANB en de afdeling Handhaving van het Departement Omgeving samen te voegen, wat de versnippering erkent.

Prestatie-indicatoren omgevingsvergunningen (aanvragen 2024):

• Gemiddelde doorlooptijd eerste aanleg: 91 dagen (gemeenten: 89 dagen, provincies: 139 dagen, Vlaams Gewest: 149 dagen)
• Gemiddelde doorlooptijd beroep (laatste aanleg): 159 dagen na de bestreden beslissing
• 92% van alle aanvragen wordt door gemeenten behandeld
• Wettelijke beslissingstermijnen in eerste aanleg: 60 dagen in de vereenvoudigde procedure, 105 dagen in de gewone procedure (120 dagen met advies van de omgevingsvergunningscommissie), in bepaalde gevallen verlengbaar met 60 dagen
• Bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen: gemiddeld 10,7 maanden per dossier (werkjaar 2024-2025, tegenover 12 maanden in 2023-2024)

Audit Vlaanderen: thema-audit Omgevingsvergunningen (juli 2020 tot september 2021): Bij 15 lokale besturen werden 7 verbeterpunten vastgesteld:

1. Onvoldoende ondersteunende instrumenten
2. Beperkt informatiebeheer en kennisdeling
3. Onvoldoende kwaliteitscontroles
4. Gebrek aan gestructureerd kennismanagement
5. Onvoldoende afspraken over onafhankelijkheid van de gemeentelijk omgevingsambtenaar (GOA)
6. Onvoldoende monitoring
7. Behoefte aan verdere digitalisering

1C. Internationale vergelijking

Nederland: Omgevingswet (2024)

• Nederland heeft op 1 januari 2024 de Omgevingswet ingevoerd: 26 wetten (geheel of gedeeltelijk) samengevoegd in één wettelijk kader, uitgewerkt in 4 algemene maatregelen van bestuur en één ministeriële regeling
• Eén digitaal loket (Omgevingsloket/DSO) voor alle vergunningsaanvragen, waar alle relevante regelgeving per adres raadpleegbaar is
• Gemeenten stellen één omgevingsplan op voor hun hele grondgebied (vervangt bestemmingsplannen)
• Beslistermijn in de reguliere procedure: 8 weken, eenmaal verlengbaar met maximaal 6 weken
• Gemeenten krijgen meer beleidsvrijheid om plannen "globaler en flexibeler" in te richten

Verschil met Vlaanderen: Nederland heeft alle omgevingswetgeving in één kader geïntegreerd met één digitaal systeem. Vlaanderen heeft weliswaar een omgevingsvergunning (sinds 2017-2018), maar de ruimtelijke ordening blijft verspreid over meerdere decreten en het digitale omgevingsloket is minder ver geïntegreerd. De gemiddelde Vlaamse doorlooptijd (91 dagen in 2024) is langer dan de Nederlandse wettelijke termijn in de reguliere procedure (8 weken = 56 dagen).

Duitsland: Raumordnung (federaal + Länder)

• Drielagig systeem: federaal kader (Raumordnungsgesetz/ROG + Baugesetzbuch), deelstaatplannen, gemeentelijke bestemmingsplannen
• De Länder maken eigen planningswetgeving binnen het federale kader: het concurrerende bevoegdhedenmodel dat HART voorstelt
• Het federale Raumordnungsgesetz werd in 2023 aangepast om plannings- en vergunningsprocedures te versnellen: een bindende termijn van zes maanden voor de ruimtelijke toetsing, digitale inspraak en een betere afstemming tussen ruimtelijke planning en vergunningen
• Bouwvergunningen worden lokaal afgehandeld (door de bouwtoezichtsdienst van de Kreis of van de grotere steden), volgens de bouwverordening van de deelstaat

Verschil met Vlaanderen: In Duitsland is er één duidelijke hiërarchie (federaal → deelstaat → gemeente) met concurrerende bevoegdheden. In België is ruimtelijke ordening volledig bij de gewesten, zonder enige federale coördinatie, wat leidt tot drie volledig gescheiden systemen (Vlaanderen, Wallonië, Brussel).

Denemarken: Planlov en de hervorming van 2007

• In 2007 heeft Denemarken een drastische gemeentelijke hervorming doorgevoerd: 271 gemeenten → 98, de 13 provincies (amter) vervangen door 5 regio's
• Ruimtelijke planning is grotendeels gedecentraliseerd naar het gemeentelijke niveau, met sturing door de centrale overheid
• De provinciale bestuurslaag (counties) is afgeschaft als planningsautoriteit; de regio's maken alleen niet-bindende ontwikkelingsplannen
• Alle plannen staan in één nationaal digitaal planregister (PlansystemDK, sinds 2018 Plandata.dk), wettelijk verplicht via de Planlov
• Gevolg: één planningslaag minder en de gemeenten als centrale planningsactor

Verschil met Vlaanderen: Denemarken heeft provincies als planningsniveau afgeschaft en alles naar sterkere (gefuseerde) gemeenten geschoven. HART kiest ook voor sterkere gemeenten en één laag minder, maar dan doordat de provincie deelstaat wordt, zonder gewest erboven. Vlaanderen heeft nog steeds provincies als vergunningverlenend niveau (projecten met klasse 1-inrichtingen en het administratief beroep tegen gemeentelijke beslissingen), wat een extra bestuurslaag creëert.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Versnippering van het ruimtelijk beleid Het beleidsdomein Omgeving bevat één departement plus minstens acht agentschappen. Het Departement Omgeving doet beleidsvoorbereiding, maar de uitvoering zit verspreid. Bij een omgevingsvergunning kunnen OVAM (bodem), VMM (water), ANB (natuur) en het departement zelf (ruimtelijke ordening) allemaal advies moeten geven, elk vanuit hun eigen silo.

2. Trage bouwshift De "betonstop" (2016), later omgedoopt tot "bouwshift", moest het bijkomende ruimtebeslag halveren van 6 hectare per dag (2015) naar 3 hectare per dag in 2025 en tegen 2040 herleiden tot 0. De uitvoering loopt achter:

• Het ruimtebeslag groeide nog met 3,8 hectare per dag tussen 2019 en 2025 (na 5 hectare per dag in 2013-2019): de tussendoelstelling van 3 hectare per dag werd niet gehaald
• De Raad van State formuleerde kritische adviezen bij de ontwerpdecreten (2021 en 2023); pas in mei 2023 keurde het Vlaams Parlement het Instrumentendecreet en het decreet over de woonreservegebieden goed
• De VVSG (Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten) noemde de kosten "onbetaalbaar" voor de gemeenten
• Het bouwshiftfonds (sinds 2023, €100 miljoen per jaar) vergoedt de gemeenten maar een deel van de planschade; de rest blijft ten laste van de gemeenten
• De nuldoelstelling voor 2040 blijft een beleidsdoel zonder afdwingbaar mechanisme

3. Complexiteit van de omgevingsvergunning Hoewel de integratie van stedenbouw- en milieuvergunning (2017-2018) een stap vooruit was, blijft de procedure complex:

• Meerdere bestuursniveaus bevoegd (gemeente, provincie, gewest) afhankelijk van het project, met daarbovenop een administratief beroep bij de deputatie of de Vlaamse Regering
• De Raad voor Vergunningsbetwistingen krijgt jaarlijks ongeveer 1.100 à 1.200 nieuwe dossiers (1.168 in werkjaar 2024-2025)
• Doorlooptijden op provinciaal (139 dagen) en gewestelijk niveau (149 dagen) zijn lang; het gaat om zwaardere dossiers, vaak met openbaar onderzoek

4. Historische erfenis van ruimtelijke wanorde België kreeg pas met de wet van 29 maart 1962 een algemene wettelijke regeling voor ruimtelijke ordening. In de naoorlogse bouwgolf kon vrijwel overal gebouwd worden. Het resultaat: lintbebouwing, versnipperd land, een verspreider bebouwingspatroon dan Nederland ondanks vergelijkbare bevolkingsdichtheid. In 2025 lag een derde van Vlaanderen onder ruimtebeslag (32,7%, 445.660 hectare). In 2011 was slechts 36% van de in het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen geplande natuuruitbreiding en 22% van de bosuitbreiding gerealiseerd.

5. Onvoldoende digitalisering en data-uitwisseling De thema-audit van Audit Vlaanderen wees op beperkt informatiebeheer, gebrek aan kennisdeling tussen bestuursniveaus en onvoldoende digitale ondersteuning. Het Vlaamse omgevingsloket functioneert, maar is minder geïntegreerd dan het Nederlandse DSO.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0× ✅, 5× ⚠️, 4× ❌. De grootste winst is te boeken op Eenvoud (minder instellingen en lagen), Verantwoordelijkheid = Financiering (wie beslist, betaalt) en Internationaal bewezen (Nederlands/Deens model overnemen).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: het Departement Omgeving blijft bestaan als gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten (art. 32 HART-grondwet), maar wordt fundamenteel vereenvoudigd en geïntegreerd.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

1. Departement Omgeving als beleidskoepel. Het Departement Omgeving wordt de beleidskoepel boven twee uitvoeringsorganisaties: het Vlaams Omgevingsagentschap (VOA, fusie van ANB, OVAM, VLM en VMM-lucht; zie de audit ANB + OVAM) en het Vlaams Wateragentschap (VMM-water, CIW-coördinatie en Aquafin-toezicht; zie de VMM-audit). Geen vier aparte milieu- en natuuragentschappen meer naast het departement, maar twee slagkrachtige agentschappen onder één beleidsdepartement met gedeelde ondersteunende diensten.

2. Eén laag minder in de vergunningsketen. De provincie wordt deelstaat, zonder gewest erboven (art. 2 HART-grondwet): er blijven twee vergunningverlenende niveaus, de gemeente en de deelstaat. De projecten met klasse 1-inrichtingen die de deputatie in eerste aanleg behandelt, gaan naar gefuseerde, versterkte gemeenten of, voor strategische dossiers, naar de deelstaat; het administratief beroep tegen gemeentelijke beslissingen gaat naar de deelstaat. Dit volgt het Deense model van 2007: sterke gemeenten en één planningslaag minder.

3. Omgevingsloket 2.0 naar Nederlands model. Eén volledig digitaal platform waar per adres alle regelgeving, plannen en vergunningenstatus zichtbaar is, in de ene app en website van de overheid en op het vergunningensysteem van het gezamenlijke IT-bedrijf van de gemeenten en de deelstaten (digitaliseringsplan). One-stop-shop naar voorbeeld van het Nederlandse DSO/Omgevingsloket. Wettelijke beslissingstermijn van 60 dagen, tegenover een gemiddelde doorlooptijd van 91 dagen (2024) en wettelijke termijnen tot 105 à 120 dagen in de gewone procedure.

4. Federaal kader voor ruimtelijke minimumnormen. Naar Duits model (Raumordnungsgesetz) komt er een licht federaal kader dat minimumnormen stelt voor de twaalf deelstaten: open-ruimtepreservatie, bodemgebruik, grensoverschrijdende coördinatie. Deelstaten behouden volle beleidsvrijheid binnen dat kader (concurrerende bevoegdheden).

5. Afdwingbare bouwshift met financiering. De bouwshift krijgt harde, meetbare doelstellingen met een wettelijk afdwingbaar mechanisme en een volwaardig financieringsmodel. Gemeenten die open ruimte beschermen worden financieel beloond; gemeenten die targets missen, worden gekort op dotaties.

Internationaal model: Combinatie van Nederland (geïntegreerde Omgevingswet + digitaal loket), Denemarken (één planningslaag minder, sterke gemeenten) en Duitsland (federaal kader + concurrerende bevoegdheden).

Geschatte efficiëntiewinst:

• Minder overhead door consolidatie van vijf entiteiten (departement, ANB, OVAM, VLM, VMM) naar drie (departement, VOA, Wateragentschap): geschat 10-15% besparing op management- en overheadkosten. Die besparing wordt één keer geteld, in de audit ANB + OVAM
• Snellere vergunningen door een wettelijke termijn van 60 dagen, één digitaal loket en één tussenlaag minder (de provincie wordt deelstaat, zonder gewest erboven): doorlooptijd van gemiddeld 91 naar maximaal 60 dagen
• Betere bescherming open ruimte door afdwingbare bouwshift
• Eén digitaal loket bespaart dubbel werk bij gemeenten en burgers

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: fusie agentschappen naar VOA + Wateragentschap (parallel, zie ANB+OVAM- en VMM-audits), digitaal loket upgraden
• Jaar 2-3: de vergunningsbevoegdheid van provincie en gewest naar de gemeenten en de deelstaat (de provincies worden deelstaten, art. 2 HART-grondwet)
• Jaar 3-4: federaal kader ruimtelijke minimumnormen
• Jaar 4-5: afdwingbare bouwshift operationeel

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Dept. Omgeving (ruimtelijke ordening): Hervormd Eén Omgevingsdepartement wordt de beleidskoepel boven twee slagkrachtige agentschappen, in plaats van een lappendeken van aparte milieu- en natuuragentschappen. De vergunningsketen verliest een laag: de provincie wordt deelstaat, zonder gewest erboven. Een volledig digitaal omgevingsloket naar Nederlands model vervangt de versnipperde procedures.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het Vlaamse Departement Omgeving (opgericht in 2017, 847 medewerkers eind 2021) is verantwoordelijk voor ruimtelijke ordening, omgevingsvergunningen en gebiedsontwikkeling. Maar het departement is slechts één speler in een beleidsdomein van iets meer dan 4.000 VTE (2025), verdeeld over het departement en minstens acht agentschappen, waaronder OVAM (afval/bodem), VMM (water/lucht), ANB (natuur/bos), VLM (platteland), INBO (onderzoek), VEKA (energie), Wonen in Vlaanderen en Onroerend Erfgoed. Bij een omgevingsvergunning kunnen meerdere van deze instanties advies moeten geven, elk vanuit hun eigen organisatie en budget.

Vergunningen worden behandeld op drie niveaus: gemeenten doen 92% van de dossiers (gemiddeld 89 dagen), provincies behandelen projecten met klasse 1-inrichtingen en de beroepen tegen gemeentelijke beslissingen (139 dagen in eerste aanleg) en het Vlaams Gewest behandelt gewestelijke projecten (149 dagen) (aanvragen 2024). Wie daarna naar de Raad voor Vergunningsbetwistingen stapt, wacht gemiddeld 10,7 maanden op een uitspraak (werkjaar 2024-2025).

Wat er mis gaat

Ten eerste: de versnippering. Negen organisaties in één beleidsdomein betekent negen directies, elk met eigen ondersteunende diensten. Een thema-audit van Audit Vlaanderen (2020-2021) bij 15 gemeenten vond gebrekkig informatiebeheer, onvoldoende kennisdeling, zwakke kwaliteitscontroles en te weinig digitale ondersteuning. De Vlaamse overheid erkent het probleem zelf: in 2022 besliste ze al om de inspectie- en handhavingsdiensten van vijf entiteiten samen te voegen.

Ten tweede: de provinciale tussenlaag. Provincies zijn zowel vergunningverlener als beroepsinstantie. Hun dossiers zijn zwaarder, maar duren ook gemiddeld 50 dagen langer dan die van de gemeenten (139 tegenover 89 dagen), en elke extra laag betekent een extra procedure, zonder duidelijke meerwaarde.

Ten derde: de falende bouwshift. Pas met de wet van 29 maart 1962 kreeg België een algemene regeling voor ruimtelijke ordening; in de naoorlogse bouwgolf kon vrijwel overal gebouwd worden. Het resultaat: lintbebouwing, versnipperd land, een derde van Vlaanderen onder ruimtebeslag, en tussen 2019 en 2025 nog elke dag 3,8 hectare open ruimte die verdwijnt. De "betonstop" (2016) zou het bijkomende ruimtebeslag halveren tot 3 hectare per dag in 2025 en tegen 2040 herleiden tot 0. De tussendoelstelling werd niet gehaald. De Raad van State had kritische adviezen, de VVSG noemde de kosten "onbetaalbaar" voor gemeenten en de decreten kwamen er pas in 2023. Er is een doelstelling, maar geen afdwingbaar mechanisme, en het bouwshiftfonds van €100 miljoen per jaar dekt maar een deel van de kosten.

Ten vierde: geen coördinatie tussen gewesten. Vlaanderen, Wallonië en Brussel hebben elk een volledig eigen ruimtelijk systeem. Er bestaan geen Belgische minimumnormen voor open-ruimtebehoud of bodemgebruik, iets wat in Duitsland wél bestaat via het federale Raumordnungsgesetz.

Hoe het elders werkt

Nederland heeft op 1 januari 2024 de Omgevingswet ingevoerd: 26 wetten samengevoegd in één kader, met 4 algemene maatregelen van bestuur en één ministeriële regeling. Eén digitaal platform (het Omgevingsloket/DSO) toont per adres alle geldende regels, plannen en vergunningenstatus. In de reguliere procedure moet binnen 8 weken beslist worden. Het doel: minder regeldruk, snellere procedures, meer transparantie voor burgers en bedrijven.

Denemarken voerde in 2007 een radicale hervorming door: 271 gemeenten werden gefuseerd tot 98, de provincies werden afgeschaft als planningsautoriteit. Ruimtelijke planning ging naar sterke gemeenten, met een lichte nationale coördinatie. Zo verdween een volledige planningslaag.

Duitsland heeft een federaal kader (Raumordnungsgesetz) dat minimumnormen stelt, waarbinnen de 16 Länder hun eigen ruimtelijk beleid voeren. Dit "concurrerende bevoegdheden"-model voorkomt dat regio's in een vacuüm opereren.

Wat HART voorstelt

1. Departement Omgeving als beleidskoepel. Het departement wordt de koepel boven twee uitvoeringsorganisaties: het Vlaams Omgevingsagentschap (VOA) voor natuur, bodem, afval, lucht en erosie, en het Vlaams Wateragentschap voor alle watertaken. ANB, OVAM, VLM en VMM bestaan niet langer als vier aparte agentschappen: twee agentschappen onder één beleidsdepartement, met gedeelde ICT, HR en financiën.

2. Eén laag minder in de vergunningsketen. De provincie wordt deelstaat, zonder gewest erboven. De projecten met klasse 1-inrichtingen gaan naar versterkte (gefuseerde) gemeenten of, voor strategische dossiers, naar de deelstaat; het administratief beroep tegen gemeentelijke beslissingen gaat naar de deelstaat. Eén tussenlaag minder.

3. Digitaal Omgevingsloket 2.0. Naar Nederlands voorbeeld: per adres alle regelgeving, plannen en vergunningenstatus zichtbaar in één platform. Wettelijke beslissingstermijn van 60 dagen. Once-only: de burger geeft informatie maar één keer.

4. Federaal ruimtelijk kader. Naar Duits model komt er een lichte federale wet met minimumnormen voor open-ruimtebehoud en bodemgebruik. De deelstaten behouden volle beleidsvrijheid, maar opereren niet meer in een vacuüm. Grensoverschrijdende projecten (bv. rond Brussel) krijgen een helder coördinatiemechanisme.

5. Afdwingbare bouwshift. De doelstelling (0 hectare bijkomend ruimtebeslag tegen 2040) krijgt een wettelijk afdwingbaar mechanisme met meetbare tussendoelen en een echt financieringsmodel. Gemeenten die open ruimte beschermen worden beloond. Gemeenten die achterblijven worden gekort.

6. Jaarlijkse benchmarking. Het Vlaamse Omgevingsdepartement wordt jaarlijks gebenchmarkt met de Waalse en Brusselse diensten voor ruimtelijke ordening via het versterkt Planbureau. Concurrerende bevoegdheden als motor voor verbetering.

Wat het oplevert

• Snellere vergunningen: van gemiddeld 91 dagen (2024) naar maximaal 60 dagen, door een wettelijke termijn, één tussenniveau minder en betere digitalisering
• Minder overhead: de fusie van vier agentschappen tot twee bespaart naar schatting 10-15% op management, IT en ondersteunende diensten (de besparing wordt één keer geteld, in de audit ANB + OVAM)
• Betere ruimtelijke bescherming: een afdwingbare bouwshift stopt het dagelijkse verlies van open ruimte (3,8 hectare per dag tussen 2019 en 2025)
• Meer transparantie: één digitaal loket waar elke burger in 5 minuten kan zien wat mag en niet mag op zijn perceel
• Coördinatie tussen deelstaten: een federaal kader voorkomt dat twaalf deelstaten los van elkaar het schaarse Belgische grondgebied beheren

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)