ADG (Arbeitsamt der Deutschsprachigen Gemeinschaft): Audit

Datum: 2026-03-31 Categorie: Duitstalige Gemeenschap. Instellingen Status-voorstel: 🟢 Behouden (met modernisering)

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Arbeitsamt der Deutschsprachigen Gemeinschaft Belgiens (ADG) Afkorting: ADG (soms ook "Arbeitsamt Ostbelgien") Juridische basis: Opgericht bij decreet van de Raad der Duitstalige Gemeenschap, operationeel sinds 1 januari 2000. Nieuw decreet over maatregelen ter bevordering van werkgelegenheid en arbeidsbemiddeling op 13 november 2023 aangenomen. Huidige juridische vorm: Sinds 1 januari 2024 een Dienst mit getrennter Geschäftsführung (DgG): een dienst met afgescheiden beheer. Binnen het Ministerie van de Duitstalige Gemeenschap. Vóór 2024 was het een volwaardige instelling van openbaar nut (OIP/parastatale) met eigen rechtspersoonlijkheid en een raad van bestuur. Bestuursniveau: Duitstalige Gemeenschap (gemeenschapsbevoegdheid arbeidsbemiddeling, overgeheveld via de staatshervormingen) Bevoegde minister: Minister van de DG-regering bevoegd voor werkgelegenheid Personeel: Geschat 80-100 medewerkers (exacte cijfers niet publiek beschikbaar; het Ministerie DG als geheel telt ~250-350 medewerkers, waarvan het ADG een aanzienlijk deel uitmaakt gezien haar operationele taken) Budget: Het totale budget van de DG bedraagt ~€580 miljoen (2025). Het aandeel arbeidsbemiddeling en beschäftigungsförderung (incl. AktiF-subsidies) maakt daar een klein maar significant deel van uit (geschat €15-25 miljoen incl. opleidingscentra en subsidies).

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Begeleiding en bemiddeling van werkzoekenden
• Beroepsopleiding en stages (vier opleidingscentra)
• Ondersteuning van werkgevers bij personeelszoektocht
• Arbeidsmarktanalyse en -statistiek voor Ostbelgien
• Beheer en toekenning van tewerkstellingssubsidies (AktiF en AktiF Plus sinds 2019)
• Erkenning en controle van uitzendarbeid en private arbeidsbemiddeling
• Bemiddeling van schoolverlaters (SAVE-programma)
• Identificatie van knelpuntberoepen

Locaties:

• Hoofdkantoor Eupen
• Kantoor Sankt Vith
• "Treffpunkt Job" in Kelmis
• 4 beroepsopleidingscentra (Eupen en Sankt Vith)

Overlap met andere instellingen: Minimaal. Het ADG is de enige arbeidsbemiddelingsdienst voor de DG. Het werkt samen met VDAB, Forem en Actiris (gemeenschappelijke competentietaal voor vacature-matching), maar er is geen overlap in bevoegdheid.

Klant: ~79.500 inwoners van de 9 gemeenten van de DG, waarvan ~2.500 werkzoekenden (2024) en werkgevers in de regio.

Bijzondere context. Grensarbeid: Een zeer groot deel van de beroepsbevolking van de DG werkt over de grens:

• ~4.600 grensarbeiders naar Luxemburg (2023, +130% sinds 2003)
• Significant aantal naar Duitsland (regio Aken)
• Dit maakt het ADG de facto ook een grensoverschrijdend bemiddelingsorgaan

Recente hervorming. "Fokus Job" (2025): Het ADG heeft eind 2025 een volledige herstructurering aangekondigd onder de naam "Fokus Job", als reactie op de federale arbeidsmarkthervorming (beperking werkloosheidsuitkeringen tot max. 2 jaar). Vier doelen:

1. Snellere activering van werkzoekenden
2. Hogere matching door systematische competentietesting
3. Verbeterde individuele begeleiding
4. Efficiëntiewinst door digitalisering

1C. Internationale vergelijking

Nederland. UWV + gemeentelijke diensten: Nederland scheidt werkloosheidsverzekering (UWV, nationaal) van bijstand en re-integratie (gemeenten). Voor een regio van ~80.000 inwoners zou dit vergelijkbaar zijn met één gemeente die haar eigen Werkplein beheert. Het Nederlandse model is sterk gedigitaliseerd (werk.nl) maar kampt met coördinatieproblemen tussen UWV en gemeenten.

Duitsland. Bundesagentur für Arbeit (BA) + Jobcenter: De BA beheert 178 lokale Arbeitsagenturen en ~400 Jobcenter. Een Agentur bedient typisch 100.000-300.000 inwoners. De Hartz-hervormingen (2003-2005) brachten decentralisatie, klantgerichte processen en sterke digitalisering. Het ADG werkt de facto al als een lokale Agentur, maar dan met volledige beleidsautonomie.

Denemarken. Gemeentelijke Jobcentre: Sinds 2007 liggen alle arbeidsbemiddelingstaken bij de 98 gemeenten (gem. ~60.000 inwoners). Elk Jobcenter combineert bemiddeling, activering en uitkeringsbeheer. Resultaten: 90% van uitstromers is na 6 maanden nog aan het werk, 84% na 12 maanden. Het Deense flexicurity-model combineert flexibele arbeidsmarkt met sterke activering.

Zwitserland. RAV (Regionale Arbeitsvermittlungszentren): Georganiseerd per kanton. Elk RAV bedient een regio van vergelijkbare omvang als de DG. Kantons hebben beleidsvrijheid binnen federale kaders. Het systeem is sterk resultaatgericht met verplichte registratie van vacatures in knelpuntberoepen.

Conclusie: Het ADG lijkt qua schaal en structuur het meest op een Deens gemeentelijk Jobcenter of een Zwitsers RAV. De kleine schaal is geen nadeel. Integendeel, het maakt korte lijnen en persoonlijke begeleiding mogelijk.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Brain drain via grensarbeid: De massale pendel naar Luxemburg en Duitsland (hogere lonen) maakt lokale arbeidsbemiddeling complex. Het ADG bemiddelt deels voor een arbeidsmarkt die het niet controleert.

2. Stijgende werkloosheid: Van 6,1% (eind 2023) naar 6,8% (eind 2024) naar 7,1% (eind 2025): een zorgwekkende trend die aangeeft dat de bestaande instrumenten mogelijk onvoldoende zijn.

3. Beperkte schaalgrootte: Met ~80-100 medewerkers voor ~2.500 werkzoekenden is de ratio gunstig, maar de kleine schaal beperkt specialisatie en digitale investeringen.

4. Statuswijziging 2024: De overgang van OIP naar DgG (dienst met afgescheiden beheer) vermindert de institutionele autonomie. Het ADG verliest eigen rechtspersoonlijkheid en wordt een onderdeel van het Ministerie. Dit kan de slagkracht verminderen.

5. Digitalisering: De website (adg.be) en dienstverlening zijn minder gedigitaliseerd dan VDAB of het Deense Jobnet.dk.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 4× ✅, 4× ⚠️, 1× ❌. De grootste winst valt te boeken bij digitalisering (principe 8), transparantie/resultaatmeting (principes 2 en 7), en fiscale autonomie (principe 3, structureel op te lossen via de HART-staatshervorming).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟢 Behouden Het ADG is een goed werkend, logisch gepositioneerd orgaan dat past bij het subsidiariteitsprincipe. De kleine schaal is een troef, geen probleem. Modernisering is nodig, geen herstructurering.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Behoud binnen de Duitstalige Deelstaat (in het HART-model wordt de DG een volwaardige vierde deelstaat met eigen fiscaliteit, wat de fiscal gap oplost)

2. Terugkeer naar volwaardige autonomie: Herstel de status als autonome instelling (OIP) in plaats van de huidige DgG-constructie. Een arbeidsbemiddelingsdienst heeft operationele onafhankelijkheid nodig.

3. Digitalisering verplichten: Investering in een modern digitaal platform (naar Deens/Nederlands model): eventueel via samenwerking met VDAB of een Duits Jobcenter voor technologie-deling

4. Resultaatcontract: Invoering van een publiek resultaatcontract met KPI's: uitstroompercentage binnen 6 maanden, duurzaamheid plaatsingen na 12 maanden, werkgeverstevredenheid

5. Grensoverschrijdende hub: Formaliseer de rol als grensoverschrijdend bemiddelingscentrum met structurele partnerships met de Bundesagentur für Arbeit (Aachen) en ADEM (Luxemburg)

6. RVA-functie-overdracht (zie RVA-hervorming): Net als VDAB, Forem en Actiris neemt het ADG in het kader van de RVA-hervorming ook de uitkerings- en uitbetalingsfuncties over op deelstaatniveau. Het ADG wordt daarmee een volwaardig Jobcenter naar Duits model: bemiddeling, activering, opleiding én uitkeringsbeheer onder één dak. De kleine schaal maakt dit eenvoudiger, niet moeilijker. Vergelijkbaar met Deense gemeentelijke Jobcenters (~60.000 inwoners).

7. Bonus-malussysteem: Ook de DG-deelstaat betaalt voortaan zelf de werkloosheidsuitkeringen en wordt afgerekend op activeringsresultaten. Deelstaten die beter scoren op uitstroom (6 maanden) en duurzame tewerkstelling (12 maanden) krijgen meer uit het federaal activeringsfonds. Jaarlijkse benchmarking via versterkt Planbureau maakt prestaties ADG vs. VDAB vs. Forem vs. Actiris publiek vergelijkbaar.

8. Aansluiting nationaal vacatureplatform: Het ADG sluit aan op het nationale vacatureplatform (gebouwd op VDAB-AI). Elke werkzoekende in Ostbelgien ziet álle vacatures in heel België (en via de grensoverschrijdende hub ook in Duitsland en Luxemburg).

Internationaal model: Deens Jobcenter (gemeentelijk niveau, combinatie bemiddeling + activering + opleiding + uitkeringsbeheer) + Zwitsers RAV (kantonale autonomie binnen federale kaders) + Duits Jobcenter-model (geïntegreerde uitkering en activering)

Geschatte impact: Geen besparing. Het ADG is al lean. De winst zit in betere resultaten: hogere uitstroom, snellere bemiddeling, betere grensoverschrijdende matching. Doel: werkloosheidspercentage terug onder 5% binnen 3 jaar.

Implementatiepad:

• Fase 1 (jaar 1): Resultaatcontract en KPI-dashboard invoeren
• Fase 2 (jaar 1-2): Digitaal platform ontwikkelen (partnerschap VDAB/BA)
• Fase 3 (jaar 2-3): Formele grensoverschrijdende samenwerkingsovereenkomsten
• Fase 4 (bij staatshervorming): Fiscale autonomie DG-deelstaat, OIP-status herstellen

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

ADG (Arbeitsamt der DG): Behouden De arbeidsbemiddelingsdienst van de Duitstalige Gemeenschap blijft bestaan als autonome instelling. De kleine schaal is een troef: korte lijnen, persoonlijke begeleiding. Modernisering met digitalisering, resultaatmeting en structurele grensoverschrijdende samenwerking. In het kader van de RVA-hervorming neemt het ADG. Net als VDAB, Forem en Actiris. Ook de uitkerings- en uitbetalingsfuncties over. Bonus-malussysteem: wie beter activeert, wordt beloond. Aangesloten op het nationaal vacatureplatform.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het Arbeitsamt der Deutschsprachigen Gemeinschaft (ADG) is de publieke arbeidsbemiddelingsdienst voor de ~79.500 inwoners van Ostbelgien. De Duitstalige Gemeenschap van België. Opgericht in 2000, begeleidt het ADG werkzoekenden naar werk, biedt beroepsopleidingen aan vanuit vier opleidingscentra, en ondersteunt werkgevers bij hun personeelszoektocht. Het ADG is het equivalent van VDAB (Vlaanderen), Forem (Wallonië) en Actiris (Brussel), maar dan voor de kleinste gemeenschap van het land.

Eind 2024 waren 2.538 personen als volledig werkloos ingeschreven (werkloosheidsgraad: 6,8%). Een bijzonderheid: bijna 4.600 inwoners van de DG pendelen dagelijks naar Luxemburg voor werk, en een aanzienlijk aantal werkt in de regio Aken (Duitsland). Het ADG opereert dus op het kruispunt van drie arbeidsmarkten.

Sinds 1 januari 2024 is het ADG omgevormd van een zelfstandige instelling (OIP) naar een "dienst met afgescheiden beheer" binnen het Ministerie van de DG. Het ADG beheert ook het eigen tewerkstellingssubsidiesysteem AktiF en AktiF Plus (sinds 2019), waarmee werkgevers een subsidie krijgen als ze mensen aanwerven die het moeilijk hebben op de arbeidsmarkt.

Wat er mis gaat

Eerlijk gezegd: niet veel. Het ADG is een van de best functionerende onderdelen van het Belgische arbeidsbemiddelingslandschap, juist dankzij de menselijke maat. Maar er zijn verbeterpunten:

De werkloosheid stijgt: van 6,1% eind 2023 naar 7,1% eind 2025. Dat is zorgwekkend voor een regio met zoveel banen vlak over de grens. De digitale dienstverlening loopt achter. De website draait op een verouderd platform en er is geen zelfbedieningsportaal zoals werk.nl in Nederland of Jobnet.dk in Denemarken. Publieke resultaatmeting ontbreekt: er zijn geen openbare KPI's over hoe snel werkzoekenden werk vinden en hoe duurzaam die plaatsingen zijn.

De statuswijziging van 2024 (van autonome instelling naar ministeriële dienst) is ook een stap achteruit. Een arbeidsbemiddelingsdienst heeft operationele onafhankelijkheid nodig om snel te kunnen schakelen, zonder ministeriële goedkeuring voor elke beslissing.

Tot slot is de grensoverschrijdende samenwerking. Cruciaal voor een regio waar bijna de helft van de werkenden over de grens werkt. Nog te informeel en te weinig gestructureerd.

Hoe het elders werkt

In Denemarken ligt arbeidsbemiddeling bij de 98 gemeenten (gemiddeld ~60.000 inwoners per Jobcenter. Vergelijkbaar met de DG). Het Deense model combineert bemiddeling, activering en uitkeringsbeheer in één loket. Resultaat: 90% van de uitstromers is na 6 maanden nog aan het werk. Elke gemeente heeft een publiek resultaatdashboard.

In Zwitserland beheren kantons hun eigen RAV (Regionale Arbeitsvermittlungszentren). Kleine kantons (Appenzell, Glarus) met 15.000-40.000 inwoners runnen efficiënte RAV's met sterke digitale tools en verplichte vacatureregistratie in knelpuntberoepen. Kantons concurreren op resultaten. De beste modellen worden overgenomen.

In Duitsland beheert de Bundesagentur für Arbeit een netwerk van 178 lokale Arbeitsagenturen. Na de Hartz-hervormingen (2003-2005) werd sterk ingezet op decentralisatie, klantgerichte processen en digitalisering. Wachttijden daalden drastisch, plaatsingsresultaten stegen.

Wat HART voorstelt

HART wil het ADG behouden en versterken:

1. Autonomie herstellen: Het ADG moet terug een zelfstandige instelling worden met eigen rechtspersoonlijkheid en operationele vrijheid. Aansturing via een publiek resultaatcontract, niet via ministeriële hiërarchie.

2. Digitaal platform: Investering in een modern digitaal portaal voor werkzoekenden en werkgevers. Eventueel via technologie-deling met VDAB of de Duitse Bundesagentur. Geen reden om het wiel opnieuw uit te vinden.

3. Resultaatcontract met KPI's: Publiek dashboard met: uitstroompercentage binnen 6 maanden, duurzaamheid plaatsingen na 12 maanden, werkgeverstevredenheid, activeringssnelheid. Naar Deens model.

4. Grensoverschrijdende hub: Formele samenwerkingsovereenkomsten met de Bundesagentur für Arbeit (Aken) en ADEM (Luxemburgse arbeidsdienst). Het ADG wordt het officiële draaipunt voor grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit in de regio.

5. Fiscale autonomie via staatshervorming: In het HART-model wordt de DG een volwaardige vierde deelstaat met eigen fiscale bevoegdheid. Daarmee verdwijnt de afhankelijkheid van Waalse dotaties en kan de DG-deelstaat zelf investeren in arbeidsmarktbeleid.

6. RVA-functie-overdracht: In het kader van de RVA-hervorming (zie RVA) neemt het ADG. Net als VDAB, Forem en Actiris. De uitkerings- en uitbetalingsfuncties over op deelstaatniveau. Het ADG wordt een volwaardig Jobcenter: bemiddeling, activering, opleiding én uitkeringsbeheer onder één dak. Bonus-malussysteem: de DG-deelstaat betaalt voortaan zelf de werkloosheidsuitkeringen en wordt afgerekend op activeringsresultaten. Jaarlijkse benchmarking via versterkt Planbureau.

7. Aansluiting nationaal vacatureplatform: Het ADG sluit aan op het nationale vacatureplatform (VDAB-AI). Elke werkzoekende in Ostbelgien ziet álle vacatures in heel België, met automatische vertaling.

Wat het oplevert

Het ADG kost relatief weinig en levert veel persoonlijke dienstverlening. De voorgestelde verbeteringen kosten geen extra geld. Technologie-deling met VDAB of BA is goedkoper dan eigen ontwikkeling. De winst zit in betere resultaten:

• Snellere uitstroom door digitalisering en systematische competentietesting ("Fokus Job". Al in gang gezet)
• Hogere matchingkwaliteit door formele grensoverschrijdende vacature-uitwisseling
• Publieke verantwoording door KPI-dashboard (versterkt democratische controle)
• Doel: werkloosheidspercentage van 7,1% terug naar onder 5% binnen 3 jaar

Het ADG bewijst dat klein ook goed kan werken. Met de juiste modernisering kan het zelfs een modelinstelling worden. Een laboratorium voor arbeidsbemiddeling op menselijke maat.

Fase 5: Bronnenlijst