ADG (Arbeitsamt der Deutschsprachigen Gemeinschaft): Audit

Datum: 2026-03-31 Categorie: Duitstalige Gemeenschap. Instellingen Status-voorstel: 🟢 Behouden (met modernisering)

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Arbeitsamt der Deutschsprachigen Gemeinschaft Belgiens (ADG) Afkorting: ADG (soms ook "Arbeitsamt Ostbelgien") Juridische basis: Opgericht in 2000 bij decreet als instelling van openbaar nut. Het decreet van 13 november 2023 over maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid en de arbeidsbemiddeling (in werking op 1 januari 2024) legt de taken vast; het decreet van 22 mei 2023 over de bemiddeling op maat (in werking op 1 september 2023) regelt de inschrijving en begeleiding van werkzoekenden. Huidige juridische vorm: Sinds 1 januari 2024 een Dienst mit getrennter Geschäftsführung (DgG): een dienst met afgescheiden beheer binnen het Ministerie van de Duitstalige Gemeenschap, onder toezicht van de bevoegde minister. Vóór 2024 was het een instelling van openbaar nut (ION) met eigen rechtspersoonlijkheid en een raad van bestuur van de sociale partners; die is vervangen door een beheerscomité dat adviseert (voor sommige beslissingen bindend). Bestuursniveau: Duitstalige Gemeenschap. Werkgelegenheid is een gewestbevoegdheid die het Waals Gewest via artikel 139 van de Grondwet aan de DG overdroeg: op 1 januari 2000, uitgebreid op 1 januari 2016 na de zesde staatshervorming. Bevoegde minister: Minister van de DG-regering bevoegd voor werkgelegenheid Personeel: 84 medewerkers (69,1 VTE) eind 2025, van wie ongeveer drie kwart in Eupen en een kwart in Sankt Vith; sinds 2023 geldt een aanwervingsstop. Het ministerie en zijn diensten met afgescheiden beheer telden samen 624 personeelsleden (30 juni 2025). Budget: De uitgaven van de DG bedragen ongeveer €618 miljoen zonder schuldaflossingen (begroting 2026). De volledige kost van het ADG is niet apart zichtbaar: sinds 2024 betaalt de hoofdadministratie de personeelskosten, wat volgens het Rekenhof de transparantie over de kosten van dit beleid vermindert.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Inschrijving, begeleiding en bemiddeling van werkzoekenden
• Beroepsopleiding en stages (eigen opleidingscentra)
• Ondersteuning van werkgevers bij het zoeken naar personeel
• Arbeidsmarktobservatie en -statistiek voor Ostbelgien
• Uitreiken van de attesten voor de tewerkstellingssteun AktiF en AktiF PLUS (sinds 1 januari 2019; de subsidie zelf kent het ministerie toe)
• Activering en controle van de beschikbaarheid van uitkeringsgerechtigde werkzoekenden (sinds de zesde staatshervorming)
• Beroepsoriëntering voor scholieren en volwassenen
• Sociale inspectie en arbeidsvergunningen (sinds januari 2025 in het ADG geïntegreerd)

Locaties:

• Hoofdkantoor Eupen
• Kantoor Sankt Vith
• "Treffpunkt Job" in Kelmis
• Beroepsopleidingscentra in Eupen en Sankt Vith

Overlap met andere instellingen: Minimaal. Het ADG is de enige arbeidsbemiddelingsdienst voor de DG. Het werkt samen met VDAB, Forem, Actiris en Bruxelles Formation in Synerjob en via het samenwerkingsakkoord van 24 februari 2005 over interregionale mobiliteit (uitwisseling van vacatures, gestandaardiseerde functiebenamingen), maar er is geen overlap in bevoegdheid.

Klant: 79.515 inwoners van de 9 gemeenten van de DG (1 januari 2026), van wie gemiddeld 2.630 volledig werkloze werkzoekenden (2025), en de werkgevers in de regio.

Bijzondere context: grensarbeid. Een groot deel van de beroepsbevolking van de DG werkt over de grens:

• ongeveer 6.800 inwoners werken in Duitsland (vooral de regio Aken; laatste beschikbare cijfer: 2023)
• ongeveer 4.670 inwoners werken in Luxemburg (2025); na jaren van sterke groei bleef dat aantal in 2025 voor het eerst stabiel
• samen ruim 11.000 grenspendelaars, tegenover 23.384 loontrekkende banen in de DG zelf (2024)
• Dit maakt het ADG de facto ook een grensoverschrijdend bemiddelingsorgaan

Hervorming "Fokus Job" (sinds 2026): Eind 2025 werkte het ADG het nieuwe begeleidingsconcept "Fokus Job" uit, dat sinds begin 2026 wordt toegepast. Het antwoordt op de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd (maximaal 24 maanden sinds de programmawet van 18 juli 2025). De kern:

1. "Start-Fokus": binnen één week na de inschrijving het profiel in kaart brengen, met tests van taal- en digitale vaardigheden, beroepsinteresses en kerncompetenties
2. Systematische registratie van competenties van alle werkzoekenden, meteen na de inschrijving
3. Voorrang voor wie zijn werkloosheidsuitkering verliest en voor nieuwe inschrijvingen
4. Samenwerking met de OCMW's via een gedeeld digitaal partnerportaal

1C. Internationale vergelijking

Nederland: UWV en gemeentelijke diensten Nederland scheidt werkloosheidsverzekering (UWV, nationaal) van bijstand en re-integratie (gemeenten). Voor een regio van ~80.000 inwoners zou dit vergelijkbaar zijn met één gemeente die haar eigen Werkplein beheert. Het Nederlandse model is sterk gedigitaliseerd (werk.nl) maar kampt met coördinatieproblemen tussen UWV en gemeenten.

Duitsland: Bundesagentur für Arbeit (BA) en Jobcenter De BA telt 146 Agenturen für Arbeit met ongeveer 600 vestigingen, en richtte samen met de districten en steden ongeveer 300 Jobcenter op. Een Agentur bedient gemiddeld ongeveer 570.000 inwoners (83,5 miljoen inwoners gedeeld door 146). De reorganisatie van de BA in 2004 (Hartz III) maakte er een klantgerichte dienstverlener van met sterke activering ("fördern und fordern"). Het ADG werkt de facto als een lokale Agentur, maar dan met eigen beleidsbevoegdheid.

Denemarken: gemeentelijke jobcentra Sinds de hervorming van 2007 (271 gemeenten werden er 98) ligt de arbeidsbemiddeling bij de gemeenten, eerst samen met de staat in gemeentelijke jobcentra, later volledig gemeentelijk. Een gemeente telt gemiddeld ongeveer 61.000 inwoners. De gemeente combineert bemiddeling en activering met de bijstand; de werkloosheidsverzekering loopt via de a-kassen. De resultaten zijn publiek raadpleegbaar in de nationale databank Jobindsats.dk. Een hervorming van 2025 geeft de gemeenten meer vrijheid om de begeleiding zelf te organiseren. Het Deense flexicurity-model combineert een flexibele arbeidsmarkt met sterke activering.

Zwitserland: RAV (Regionale Arbeitsvermittlungszentren) Georganiseerd per kanton; ook kleine kantons zoals Glarus hebben een eigen RAV. Kantons hebben beleidsvrijheid binnen federale kaders. Het systeem is sterk resultaatgericht: sinds 2000 meet een akkoord tussen de federale overheid en de kantons de resultaten van elk kanton en RAV met gemeenschappelijke indicatoren, met een jaarlijkse vergelijking. Vacatures in beroepen met minstens 5% werkloosheid moeten eerst bij het RAV gemeld worden (meldplicht sinds 2018, drempel van 5% sinds 2020).

Conclusie: Het ADG lijkt qua schaal en structuur het meest op een Deens gemeentelijk jobcentrum of een Zwitsers RAV. De kleine schaal is geen nadeel; integendeel, ze maakt korte lijnen en persoonlijke begeleiding mogelijk.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Brain drain via grensarbeid: De sterke pendel naar Luxemburg en Duitsland (hogere lonen) maakt lokale arbeidsbemiddeling complex. Het ADG bemiddelt deels voor een arbeidsmarkt die het niet controleert.

2. Stijgende werkloosheid: Gemiddeld 2.521 volledig werkloze werkzoekenden in 2024 en 2.630 in 2025; de werkloosheidsgraad steeg van 6,7% naar 7,0%. Een deel van de stijging is een registratie-effect: sinds het bemiddelingsdecreet op 1 september 2023 in werking trad, blijven vrijwillig ingeschreven werkzoekenden ingeschreven en moeten OCMW-cliënten zich inschrijven. Toch steeg het aantal langdurig werklozen in 2025 met 14%, en de verschillen zijn groot: 9,2% werkloosheid in het kanton Eupen tegenover 3,8% in het kanton Sankt Vith. De bestaande instrumenten volstaan dus mogelijk niet.

3. Beperkte schaalgrootte: Met 84 medewerkers (69,1 VTE) voor gemiddeld 2.630 volledig werkloze werkzoekenden is de ratio gunstig, maar de kleine schaal en de aanwervingsstop sinds 2023 beperken specialisatie en digitale investeringen.

4. Statuswijziging 2024: De overgang van ION naar DgG (dienst met afgescheiden beheer) vermindert de institutionele autonomie. Het ADG verliest zijn eigen rechtspersoonlijkheid, de raad van bestuur van de sociale partners wordt een adviserend beheerscomité en de beheersovereenkomst verdwijnt. Voor de omvorming van het ADG en de Dienststelle für Selbstbestimmtes Leben samen kondigde de DG-regering bij de voorbereiding een structurele besparing van ongeveer €2 miljoen per jaar vanaf 2025 aan; bij de stemming sprak de minister-president van €1,2 miljoen per jaar, oplopend. Het Rekenhof stelt vast dat de kosten van het beleid minder transparant zijn sinds de personeelskosten via het ministerie lopen.

5. Digitalisering: Sinds juni 2022 kunnen werkzoekenden zich online inschrijven en een digitaal profiel aanmaken, en werkgevers kunnen sinds 2023 profielen bekijken op het ADG-jobportaal. Toch gebeurde in 2025 maar 18% van de eerste inschrijvingen (220 personen) online. De digitale dienstverlening blijft beperkter dan bij de VDAB of het Deense Jobnet.dk.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 4× ✅, 5× ⚠️. De grootste winst valt te boeken bij digitalisering (principe 8), transparantie en resultaatmeting (principes 2 en 7), en fiscale autonomie (principe 3, structureel op te lossen via de HART-staatshervorming).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟢 Behouden. Het ADG is een goed werkend, logisch gepositioneerd orgaan dat past bij het subsidiariteitsprincipe. De kleine schaal is een troef, geen probleem. Modernisering is nodig, geen herstructurering.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Behoud binnen de Duitstalige deelstaat (in het HART-model wordt de DG de deelstaat Ostbelgien, een van de twaalf, met eigen belastingen, wat de fiscale kloof dicht)

2. Terugkeer naar volwaardige autonomie: Herstel de status als autonome instelling (ION) in plaats van de DgG-constructie van 2024. Een arbeidsbemiddelingsdienst heeft operationele onafhankelijkheid nodig. De ondersteunende diensten (personeel, IT, boekhouding) blijven gedeeld met het ministerie, zodat de besparing van de omvorming van 2024 niet verloren gaat.

3. Digitalisering verplichten: Investering in een modern digitaal platform (naar Deens en Nederlands model), eventueel via samenwerking met VDAB of de Bundesagentur für Arbeit voor technologiedeling

4. Resultaatcontract: Invoering van een publiek resultaatcontract met KPI's en streefcijfers: uitstroompercentage binnen 6 maanden, duurzaamheid plaatsingen na 12 maanden, werkgeverstevredenheid

5. Grensoverschrijdende hub: Formaliseer de rol als grensoverschrijdend bemiddelingscentrum met structurele partnerships met de Agentur für Arbeit in Aken en ADEM (Luxemburg)

6. Werkloosheid: federale verzekering, activering bij de deelstaat (zie RVA): De werkloosheidsverzekering blijft federaal en de RVA blijft de verzekeraar: de federatie bepaalt de bijdragen, de hoogte en de duur van de uitkering (maximaal 24 maanden) en de regels voor passend werk. Net als VDAB, Forem en Actiris wordt het ADG een volwaardig deelstatelijk jobcenter: bemiddeling, activering, opleiding én sanctionering onder één dak (art. 28 HART-grondwet). De controle op de beschikbaarheid doet het al sinds de zesde staatshervorming. De kleine schaal maakt dit eenvoudiger, niet moeilijker, vergelijkbaar met een Deense gemeente (gemiddeld ongeveer 61.000 inwoners).

7. Bonus-malussysteem: Ook de Duitstalige deelstaat betaalt een stijgend deel van de uitkering van wie er woont: 20% in de eerste vier weken, 60% tot week 26, 70% tot week 52 en 80% daarna (Deense trap, art. 28 §2). De verevening vergoedt dat vooraf voor de werkloosheid die te verwachten is (art. 55): wie beter activeert dan verwacht, houdt het verschil, wie slechter doet, betaalt het zelf. Een jaarlijkse scorekaart van het Planbureau per deelstaat (duur van de uitkering, langdurige werkloosheid, uitsteuring en heraanmelding) maakt de prestaties van elke deelstaat, en dus ook van het ADG, publiek vergelijkbaar.

8. Aansluiting nationaal vacatureplatform: Het ADG sluit aan op het nationale vacatureplatform (gebouwd op VDAB-AI). Elke werkzoekende in Ostbelgien ziet álle vacatures in heel België (en via de grensoverschrijdende hub ook in Duitsland en Luxemburg).

Internationaal model: Deens Jobcenter (gemeentelijk niveau, combinatie bemiddeling + activering + opleiding, met een stijgend aandeel van de gemeente in de uitkering) + Zwitsers RAV (kantonale autonomie binnen een federale werkloosheidsverzekering)

Geschatte impact: Geen besparing. Het ADG is al lean. De winst zit in betere resultaten: hogere uitstroom, snellere bemiddeling, betere grensoverschrijdende matching. Doel: werkloosheidsgraad terug onder 5% binnen drie jaar na de start van het resultaatcontract.

Implementatiepad:

• Fase 1 (jaar 1): Resultaatcontract en KPI-dashboard invoeren
• Fase 2 (jaar 1-2): Digitaal platform ontwikkelen (partnerschap VDAB/BA)
• Fase 3 (jaar 2-3): Formele grensoverschrijdende samenwerkingsovereenkomsten
• Fase 4 (bij staatshervorming): Eigen belastingen voor de deelstaat Ostbelgien (art. 53 en 54), ION-status herstellen, de Deense trap met vergoeding vooraf via de verevening (art. 28 en 55)

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

ADG (Arbeitsamt der DG): Behouden De arbeidsbemiddelingsdienst van Ostbelgien blijft bestaan en wordt terug een autonome instelling. De kleine schaal is een troef: korte lijnen, persoonlijke begeleiding. Modernisering met digitalisering, resultaatmeting en structurele grensoverschrijdende samenwerking. Net als VDAB, Forem en Actiris activeert, bemiddelt en sanctioneert het ADG, terwijl de werkloosheidsverzekering federaal blijft bij de RVA. Bonus-malussysteem: de deelstaat betaalt een stijgend deel van de uitkering, vooraf vergoed via de verevening, dus wie beter activeert, wordt beloond. Aangesloten op het nationaal vacatureplatform.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het Arbeitsamt der Deutschsprachigen Gemeinschaft (ADG) is de publieke arbeidsbemiddelingsdienst voor de 79.515 inwoners (2026) van Ostbelgien, de Duitstalige Gemeenschap van België. Opgericht in 2000, begeleidt het ADG werkzoekenden naar werk, biedt het beroepsopleidingen aan in eigen opleidingscentra in Eupen en Sankt Vith, en ondersteunt het werkgevers bij het zoeken naar personeel. Het ADG is het equivalent van VDAB (Vlaanderen), Forem (Wallonië) en Actiris (Brussel), maar dan voor de kleinste gemeenschap van het land. Het telde eind 2025 84 medewerkers.

In 2025 stonden gemiddeld 2.630 personen als volledig werkloos ingeschreven (werkloosheidsgraad 7,0%, tegenover 6,7% in 2024). Een bijzonderheid: ongeveer 6.800 inwoners van de DG werken in Duitsland (2023) en 4.670 in Luxemburg (2025). Het ADG opereert dus op het kruispunt van drie arbeidsmarkten.

Sinds 1 januari 2024 is het ADG omgevormd van een zelfstandige instelling (ION) naar een "dienst met afgescheiden beheer" binnen het Ministerie van de DG. Het ADG reikt ook de attesten uit voor de eigen tewerkstellingssteun AktiF en AktiF PLUS (sinds 2019), waarmee werkgevers een subsidie krijgen als ze mensen aanwerven die het moeilijk hebben op de arbeidsmarkt.

Wat er mis gaat

Eerlijk gezegd: niet veel. Het ADG is een van de best functionerende onderdelen van het Belgische arbeidsbemiddelingslandschap, juist dankzij de menselijke maat: de werkloosheid bij jongeren onder 25 jaar is met 10,1% (2025) de laagste van België. Maar er zijn verbeterpunten:

De werkloosheid stijgt: van 6,7% in 2024 naar 7,0% in 2025, met 9,2% in het kanton Eupen. Een deel daarvan is een registratie-effect van het bemiddelingsdecreet van 2023, maar ook het aantal langdurig werklozen steeg. Dat is zorgwekkend voor een regio met zoveel banen vlak over de grens. De digitale dienstverlening loopt achter: online inschrijven kan sinds 2022, maar in 2025 gebeurde nog maar 18% van de eerste inschrijvingen online, en een volwaardig zelfbedieningsloket zoals werk.nl in Nederland of Jobnet.dk in Denemarken ontbreekt. Het jaarverslag publiceert wel resultaten, zoals 37% van de opleidingsverlaters die na zes maanden werk heeft, maar er zijn geen publieke streefcijfers voor hoe snel werkzoekenden werk vinden en hoe duurzaam die plaatsingen zijn.

De statuswijziging van 2024 (van autonome instelling naar ministeriële dienst) is ook een stap achteruit. Een arbeidsbemiddelingsdienst heeft operationele onafhankelijkheid nodig om snel te kunnen schakelen, zonder ministeriële goedkeuring voor elke beslissing. Bovendien is de volledige kost van het ADG sindsdien niet meer apart zichtbaar, wat volgens het Rekenhof de transparantie over de kosten vermindert.

Tot slot is de grensoverschrijdende samenwerking nog te informeel en te weinig gestructureerd. Ze is cruciaal voor een regio waar ruim 11.000 inwoners over de grens werken, tegenover ongeveer 23.400 loontrekkende banen in de regio zelf (2024).

Hoe het elders werkt

In Denemarken ligt de arbeidsbemiddeling sinds de hervorming van 2007 bij de 98 gemeenten, met gemiddeld ongeveer 61.000 inwoners per gemeente: vergelijkbaar met de DG. De gemeente combineert bemiddeling en activering met de bijstand; de werkloosheidsverzekering loopt via de a-kassen. De resultaten zijn publiek raadpleegbaar in de nationale databank Jobindsats.dk. Een hervorming van 2025 gaf de gemeenten nog meer vrijheid om de begeleiding zelf te organiseren.

In Zwitserland beheren kantons hun eigen RAV (Regionale Arbeitsvermittlungszentren). Ook kleine kantons zoals Glarus hebben een eigen RAV. Vacatures in beroepen met minstens 5% werkloosheid moeten eerst bij het RAV gemeld worden. Sinds 2000 meet de federale overheid de resultaten van elk kanton en RAV en vergelijkt ze die jaarlijks: kantons concurreren op resultaten en de beste modellen worden overgenomen.

In Duitsland telt de Bundesagentur für Arbeit 146 lokale Agenturen für Arbeit. De reorganisatie van 2004 (Hartz III) maakte er een klantgerichte dienstverlener van met sterke activering. Volgens onderzoek gepubliceerd door het CEPR (VoxEU) verlaagde ze de werkloosheid met bijna één procentpunt, vooral via betere activering van werkzoekenden.

Wat HART voorstelt

HART wil het ADG behouden en versterken:

1. Autonomie herstellen: Het ADG moet terug een zelfstandige instelling worden met eigen rechtspersoonlijkheid en operationele vrijheid. Aansturing via een publiek resultaatcontract, niet via ministeriële hiërarchie. Personeel, IT en boekhouding blijven gedeeld met het ministerie, zodat de besparing van de omvorming van 2024 behouden blijft.

2. Digitaal platform: Investering in een modern digitaal portaal voor werkzoekenden en werkgevers, voortbouwend op het bestaande sollicitanten-, job- en partnerportaal. Eventueel via technologiedeling met VDAB of de Duitse Bundesagentur. Geen reden om het wiel opnieuw uit te vinden.

3. Resultaatcontract met KPI's: Publiek dashboard met streefcijfers: uitstroompercentage binnen 6 maanden, duurzaamheid plaatsingen na 12 maanden, werkgeverstevredenheid, activeringssnelheid. Naar Deens en Zwitsers model.

4. Grensoverschrijdende hub: Formele samenwerkingsovereenkomsten met de Agentur für Arbeit in Aken en ADEM (Luxemburgse arbeidsdienst). Het ADG wordt het officiële draaipunt voor grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit in de regio.

5. Fiscale autonomie via staatshervorming: In het HART-model wordt de DG de deelstaat Ostbelgien, een van de twaalf, met eigen belastingen (art. 53 en 54 HART-grondwet). Daarmee verdwijnt de afhankelijkheid van federale en Waalse dotaties en kan de Duitstalige deelstaat zelf investeren in arbeidsmarktbeleid.

6. Federale verzekering, prikkel bij de deelstaat: De werkloosheidsverzekering blijft federaal (zie RVA): de RVA blijft de verzekeraar, en de federatie bepaalt de bijdragen, de hoogte en de duur van de uitkering (maximaal 24 maanden). Net als VDAB, Forem en Actiris wordt het ADG een volwaardig jobcenter: bemiddeling, activering, opleiding én sanctionering onder één dak. Bonus-malussysteem: de Duitstalige deelstaat betaalt een stijgend deel van de uitkering van wie er woont, van 20% in de eerste vier weken tot 80% na een jaar, vooraf vergoed via de verevening (Deens model, art. 28 HART-grondwet). Wie beter activeert dan verwacht, houdt het verschil. Jaarlijkse scorekaart per deelstaat van het Planbureau.

7. Aansluiting nationaal vacatureplatform: Het ADG sluit aan op het nationale vacatureplatform (VDAB-AI). Elke werkzoekende in Ostbelgien ziet álle vacatures in heel België, met automatische vertaling.

Wat het oplevert

Het ADG kost relatief weinig en levert veel persoonlijke dienstverlening. De voorgestelde verbeteringen vragen geen extra structureel budget. Technologiedeling met VDAB of de BA is goedkoper dan eigen ontwikkeling. De winst zit in betere resultaten:

• Snellere uitstroom door digitalisering en systematische competentietesting ("Fokus Job", al in gang gezet)
• Hogere matchingkwaliteit door formele grensoverschrijdende vacature-uitwisseling
• Publieke verantwoording door KPI-dashboard (versterkt democratische controle)
• Doel: werkloosheidsgraad van 7,0% (2025) terug naar onder 5% binnen drie jaar

Het ADG bewijst dat klein ook goed kan werken. Met de juiste modernisering kan het zelfs een modelinstelling worden: een laboratorium voor arbeidsbemiddeling op menselijke maat.

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)