Federale Politie: Audit 2026-03-29

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Federale Politie (Politie fédérale) Juridische basis: Wet op de Geïntegreerde Politie, gestructureerd op twee niveaus (7 december 1998, in werking 1 januari 2001). Deze wet verving het oude drieledige systeem van Rijkswacht, Gerechtelijke Politie bij de Parketten en Gemeentepolitie. Oprichting: 1 januari 2001 Bestuursniveau: Federaal. Valt onder het dubbele gezag van de minister van Binnenlandse Zaken (bestuurlijke politie) en de minister van Justitie (gerechtelijke politie).

Leiding: Commissaris-generaal Eric Snoeck (sinds 18 april 2024).

Personeel: Circa 14.000 medewerkers, verdeeld over:

• Operationeel kader: politiemensen in vier graden (agenten, basiskader, middenkader, officierenkader)
• CALOG-kader: administratief en logistiek personeel

Budget: Circa €2,8 miljard per jaar (federale begroting 2025). Dit dekt personeelskosten, werking, uitrusting en investeringen.

Structuur: De Federale Politie is georganiseerd rond een commissariaat-generaal en drie algemene directies:

1. Commissariaat-generaal (CG) Centrale coördinatie, internationale samenwerking, communicatie, strategisch beleid.
2. DGA. Algemene Directie Bestuurlijke Politie Wegpolitie (snelwegen), scheepvaartpolitie (Noordzee, binnenwateren), spoorwegpolitie, luchtvaartpolitie, grens- en immigratiecontrole, hondensteun, luchtsteun.
3. DGJ. Algemene Directie Gerechtelijke Politie Georganiseerde criminaliteit, terrorisme, cybercriminaliteit, financiële criminaliteit, mensenhandel, drugshandel. Gedeconcentreerd in 13 gerechtelijke directies (per arrondissement).
4. DGR. Algemene Directie Middelenbeheer en Informatie Personeel, logistiek, ICT, financiën.

Daarnaast zijn er 13 gedeconcentreerde coördinatie- en steundirecties die de schakel vormen tussen het federale en lokale niveau.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Gespecialiseerde politieoperaties die het lokale niveau overstijgen
• Steun aan de 176 lokale politiezones (versterking, gespecialiseerde middelen, informatie)
• Bestuurlijke politie op snelwegen, spoorwegen, luchthavens, waterwegen en de Noordzee
• Gerechtelijke onderzoeken naar zware en georganiseerde criminaliteit
• Grens- en immigratiecontrole
• Bescherming koninklijk paleis, NAVO-top, EU-instellingen
• Interventiekorps (~450 personeelsleden, 12 afdelingen)

Overlap met andere instellingen:

• De functionele relatie met de 176 lokale politiezones is niet hiërarchisch maar coördinerend. Wat leidt tot coördinatieproblemen.
• Overlap in informatie-inwinning met VSSE (Veiligheid van de Staat) en ADIV (militaire inlichtingen).
• Overlap in cybercriminaliteit met het Centrum voor Cybersecurity België (CCB).
• Territoriale overlapping: de 13 gerechtelijke directies van DGJ opereren in dezelfde arrondissementen als de lokale recherche, wat soms tot dubbel werk leidt.

Prestatie-indicatoren: Er is geen publiek, gestandaardiseerd KPI-dashboard voor de Federale Politie. Het Comité P (Vast Comité van Toezicht op de politiediensten) publiceert jaarverslagen met aanbevelingen, maar systematische outputmeting ontbreekt grotendeels.

Personeelstekort. Het kernprobleem:

• De vakbond VSOA waarschuwde herhaaldelijk voor een "operationeel failliet" van de Federale Politie.
• De Federale Gerechtelijke Politie in Vlaanderen kampt met tekorten van ~20%, oplopend tot 25% in West-Vlaanderen en Antwerpen.
• Tussen 2017 en 2019 werden gemiddeld 1.250 inspecteurs per jaar aangeworven, terwijl het doel 1.400 was.
• In 2025 slaagden 2.976 kandidaten voor selectieproeven. Een stijging van 20% t.o.v. 2024. Maar het structurele tekort is nog niet weggewerkt.
• Het Rekenhof constateerde dat er geen centraal kwaliteitskader bestaat voor rekrutering en opleiding.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: Nationale Politie

• Hervorming: 2013, samenvoeging van 25 regionale korpsen + KLPD tot één Nationale Politie.
• Personeel: ~65.000 medewerkers (voor 17,9 miljoen inwoners).
• Budget: €7,6 miljard (2024).
• Structuur: 10 regionale eenheden + Landelijke Eenheid (sinds 2024 gesplitst in LX en LO). Eén korpsleiding, minister van Justitie en Veiligheid politiek verantwoordelijk.
• Ratio: ~363 politiemensen per 100.000 inwoners.
• Resultaat: Centralisatie verbeterde coördinatie bij nationale dreigingen, maar leidde tot verlies van lokale inbedding en democratische controle op lager niveau.

Vergelijking met België: België heeft ~48.000 politiemensen totaal (14.000 federaal + ~34.000 lokaal) voor 11,7 miljoen inwoners (~410 per 100.000). Vergelijkbare ratio, maar versnipperd over 177 organisaties (1 federale + 176 lokale zones), terwijl Nederland 1 korps heeft.

Duitsland: Bundespolizei + Landespolizei

• Federale politie (Bundespolizei): ~53.000 medewerkers. Beperkt tot grensbewaking, spoorwegpolitie, luchtvaartbeveiliging, bescherming federale instellingen.
• Deelstaatpolitie (Landespolizei): 16 afzonderlijke korps, elk onder de deelstaatminister van Binnenlandse Zaken. Verantwoordelijk voor algemene politietaken.
• Principe: Duidelijke taakverdeling. De Bundespolizei doet niets wat de Landespolizei kan doen. Geen overlap in kerntaken.
• Relevantie voor België: Het Duitse model toont dat een federale politie beperkt kan zijn tot echte federale taken (grenzen, spoor, luchtvaart, terrorisme) terwijl deelstaten het zware politiewerk doen.

Denemarken: Rigspolitiet

• Hervorming 2007: 54 politiedistricten → 12 grotere districten.
• Personeel: ~15.000 voor 5,9 miljoen inwoners.
• Resultaat: Eerste jaren: daling vertrouwen, minder opgeloste zaken. Na 3 jaar: nationaal herstel, maar lokaal bleef de tevredenheid lager. Partners melden verlies van persoonlijke banden.
• Les: Schaalvergroting levert efficiëntie, maar kost lokale verankering.

Zweden: Polismyndigheten

• Hervorming 2015: 21 regionale korpsen → 1 nationale politieautoriteit.
• Personeel: ~34.000 medewerkers.
• Budget: Bijna verdubbeld sinds 2015.
• Resultaat na 10 jaar (evaluatie Riksrevisionen, november 2025): Ophelderingspercentage en kosteneffectiviteit lager dan in 2015, ondanks meer personeel en meer budget. Oorzaken: onduidelijke interne sturing, onvoldoende focus op resultaten, complexere criminaliteit.
• Les: Centralisatie zonder sterke resultaatgerichte governance levert geen verbetering op.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Structureel personeelstekort: 20-25% onderbezetting bij de Federale Gerechtelijke Politie in Vlaanderen. Rekruteringsdoelen worden structureel niet gehaald.

2. Coördinatieproblemen federaal-lokaal: Geen hiërarchische band, enkel functionele. Dit leidt tot informatiesilo's, dubbel werk en gebrek aan eenheid van commando bij grensoverschrijdende operaties.

3. Versnippering lokale zones: 176 lokale politiezones (gemiddeld ~66.000 inwoners) zijn te klein voor gespecialiseerde taken. Vrijwillige fusies verlopen traag. Na 25 jaar is het aantal zones nauwelijks gedaald.

4. Geen resultaatmeting: Geen publiek KPI-dashboard. Het Rekenhof en Comité P formuleren aanbevelingen, maar er is geen afdwingbare outputsturing.

5. Dubbele aansturing: De Federale Politie valt onder twee ministers (Binnenlandse Zaken + Justitie), wat de besluitvorming vertraagt.

6. ICT-achterstand: De geïntegreerde politie werkt met verouderde systemen. Databanken zijn niet altijd compatibel tussen federaal en lokaal niveau.

7. Democratisch tekort: De burger weet niet wie waarvoor verantwoordelijk is. De burgemeester (lokale zone), de minister van Binnenlandse Zaken (bestuurlijke politie), de procureur (gerechtelijke politie), of de minister van Justitie.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 4× ❌, 4× ⚠️, 0× ✅. De Federale Politie faalt het zwaarst op eenvoud (177 organisaties), resultaatgerichtheid (geen KPI's), schaalgrootte (te kleine lokale zones) en transparantie (onnavolgbare aansturing).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd De Federale Politie blijft bestaan maar wordt fundamenteel anders ingericht, met een sterker mandaat en duidelijkere afbakening tegenover grotere deelstaatpolitiekorpsen.

3B. Concreet voorstel

Model: Duits-Nederlandse hybride België neemt de scherpe taakverdeling van Duitsland over, gecombineerd met de schaalvoordelen van het Nederlandse model voor de lokale zones.

Wat verandert er:

1. Federale Politie focust op echte federale taken:

   • Grensbewaking en immigratiecontrole
   • Spoorwegpolitie, luchtvaartpolitie, scheepvaartpolitie
   • Terrorismebestrijding en nationale veiligheid
   • Federale gerechtelijke onderzoeken (georganiseerde misdaad, cybercrime, financiële criminaliteit)
   • Bescherming federale instellingen, koninklijk paleis, EU/NAVO
   • Internationale samenwerking (Europol, Interpol)

2. Deelstaatpolitie neemt het dagelijkse politiewerk over:

   • De 176 lokale politiezones worden hervormd tot ~30-40 regionale politiezones, minimaal 100.000 inwoners per zone.
   • Elke deelstaat (Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Ostbelgien) krijgt een deelstaatpolitiecommandant die rapporteert aan de deelstaatminister van Binnenlandse Zaken.
   • De deelstaatpolitie doet alle niet-federale taken: wijkpolitie, verkeer (behalve snelwegen), lokale recherche, handhaving.

3. Eén minister verantwoordelijk:

   • De Federale Politie valt onder één federale minister van Veiligheid (niet langer gesplitst over Binnenlandse Zaken en Justitie).
   • De deelstaatpolitie valt onder de deelstaatminister.

4. Verplicht KPI-dashboard:

   • Publiek, real-time dashboard met ophelderingspercentages, responstijden, personeelsbezetting per zone.
   • Jaarlijkse benchmarking met vergelijkbare landen.

5. Eén ICT-platform:

   • Eén nationaal politie-informatiesysteem, verplicht voor federaal én deelstaat.
   • Once-only: elke aangifte, elk PV, elk bewijs wordt één keer geregistreerd.

Geschatte efficiëntiewinst:

• Samenvoeging van 176 → ~35 zones bespaart overhead (management, HR, ICT, huisvesting). Schatting: €100-200 miljoen/jaar.
• Scherpe taakverdeling voorkomt dubbel werk tussen federale directies en lokale recherche.
• Eén ICT-platform bespaart licentiekosten en verbetert informatie-uitwisseling.

Implementatiepad:

• Fase 1 (2027-2028): Wettelijk kader voor verplichte zonefusies (minimum 100.000 inwoners)
• Fase 2 (2028-2029): Staatshervorming. Overdracht politiebevoegdheden aan deelstaten
• Fase 3 (2029-2031): Uitrol deelstaatpolitiekorpsen, ICT-migratie
• Fase 4 (2031-2033): Volledig operationeel, eerste benchmarking

Internationaal referentiemodel: Duitsland (Bundespolizei/Landespolizei taakverdeling) + Nederland (schaalgrootte zones, één ICT-systeem).

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Federale Politie. Hervormd De Federale Politie focust op grenzen, terrorisme en zware criminaliteit. Het dagelijkse politiewerk gaat naar grotere deelstaatpolitiezones. 177 organisaties worden er ~36.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

België heeft een "geïntegreerde politie op twee niveaus": een Federale Politie (~14.000 medewerkers, €2,8 miljard budget) en 176 lokale politiezones (~34.000 medewerkers). Samen zijn dat 177 aparte organisaties voor een land van 11,7 miljoen inwoners. De Federale Politie valt onder twee ministers tegelijk (Binnenlandse Zaken en Justitie) en heeft geen hiërarchische band met de lokale zones. Alleen een "functionele" relatie. Dat betekent in de praktijk: coördinatie op basis van goodwill.

Wat er mis gaat

Het systeem is te complex en te versnipperd. De Federale Gerechtelijke Politie in Vlaanderen zit 20-25% onder haar personeelskader. In West-Vlaanderen en Antwerpen ontbreekt bijna één op vier rechercheurs. De vakbond VSOA waarschuwde herhaaldelijk voor een "operationeel failliet". Het Rekenhof stelde vast dat rekruteringsdoelen structureel niet worden gehaald en dat er geen centraal kwaliteitskader bestaat.

De 176 lokale zones zijn gemiddeld goed voor 66.000 inwoners. Dat is te klein om gespecialiseerde taken (cybercriminaliteit, financiële fraude, forensisch onderzoek) professioneel uit te voeren. Vrijwillige fusies verlopen uiterst traag: na 25 jaar is het aantal zones nauwelijks gedaald.

De burger heeft geen idee wie verantwoordelijk is. Is het de burgemeester? De procureur? De minister van Binnenlandse Zaken? De minister van Justitie? Niemand kan het uitleggen, want niemand is écht verantwoordelijk. Er bestaat geen publiek dashboard met resultaten. Geen ophelderingspercentages, geen responstijden, geen benchmarking.

Hoe het elders werkt

In Duitsland is de taakverdeling glashelder. De Bundespolizei (~53.000 medewerkers) doet uitsluitend federale taken: grenzen, spoorwegen, luchthavens, terrorisme. De 16 deelstaten hebben elk hun eigen Landespolizei voor alle andere taken. Geen overlap, geen dubbel werk, duidelijke verantwoordelijkheid.

Nederland ging in 2013 nog een stap verder en voegde 25 regionale korpsen samen tot één Nationale Politie (~65.000 medewerkers, €7,6 miljard budget). Dat is radicaler dan wat HART voorstelt, maar het bracht wel schaalvoordelen in ICT, specialisatie en coördinatie.

Wat HART voorstelt

Wij kiezen voor een Duits-Nederlandse hybride:

1. De Federale Politie focust op échte federale taken: grensbewaking, spoorwegpolitie, luchtvaartpolitie, terrorismebestrijding, zware georganiseerde criminaliteit, bescherming van federale instellingen, en internationale samenwerking. Alles wat niet op deze lijst staat, gaat naar de deelstaten.

2. De 176 lokale zones worden ~35 regionale zones (minimaal 100.000 inwoners). Elke deelstaat (Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Ostbelgien) krijgt een deelstaatpolitiecommandant. Dit is geen centralisatie. Het is professionalisering. Grotere zones betekenen meer specialisten, betere uitrusting, en minder overhead.

3. Eén minister per niveau. De Federale Politie valt onder één federale minister van Veiligheid. De deelstaatpolitie onder de deelstaatminister. Geen dubbele aansturing meer.

4. Verplicht resultaatdashboard. Publiek toegankelijk, met ophelderingspercentages, responstijden, en personeelsbezetting per zone. Jaarlijkse benchmarking met Nederland, Duitsland en Denemarken.

5. Eén ICT-platform voor het hele land. Eén aangifte, één systeem, één dossier. Het once-only-principe: de burger geeft informatie maar één keer.

Wat het oplevert

De samenvoeging van 176 naar ~35 zones bespaart naar schatting €100-200 miljoen per jaar aan overhead (minder directiekantoren, gedeelde ICT, gezamenlijke aankoop). Belangrijker: grotere zones kunnen specialisten aantrekken die kleine zones zich nu niet kunnen veroorloven. Een zone van 150.000 inwoners kan een eigen cyberteam, een financieel rechercheteam en een forensische dienst onderhouden. Een zone van 30.000 inwoners kan dat niet.

De scherpe taakverdeling tussen federaal en deelstaat voorkomt dubbel werk en maakt voor de burger duidelijk wie verantwoordelijk is. En het publieke dashboard dwingt resultaatgerichtheid af. Niet door meer regels, maar door transparantie.

Fase 5: Bronnenlijst