Federale Politie: Audit 2026-03-29

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Federale Politie (Politie fédérale) Juridische basis: Wet op de Geïntegreerde Politie, gestructureerd op twee niveaus (7 december 1998, in werking 1 januari 2001). Deze wet verving het oude drieledige systeem van Rijkswacht, Gerechtelijke Politie bij de Parketten en Gemeentepolitie. Oprichting: 1 januari 2001 Bestuursniveau: Federaal. Valt onder het dubbele gezag van de minister van Binnenlandse Zaken (bestuurlijke politie) en de minister van Justitie (gerechtelijke politie).

Leiding: Een commissaris-generaal met een mandaat van vijf jaar (sinds 18 april 2024 Eric Snoeck).

Personeel: Ongeveer 14.000 personeelsleden (eind 2024), verdeeld over:

• Operationeel kader: politiemensen in vier graden (agenten, basiskader, middenkader, officierenkader)
• CALOG-kader: administratief en logistiek personeel

Budget: Begrotingssectie 17 "Federale politie en geïntegreerde werking" bedraagt €2,89 miljard (initiële begroting 2026). Daarvan gaat ongeveer €1,23 miljard als dotatie naar de lokale politiezones. De rest, ongeveer €1,7 miljard, dekt de personeelskosten, werking, uitrusting en investeringen van de Federale Politie en de geïntegreerde werking.

Structuur: De Federale Politie is georganiseerd rond een commissariaat-generaal en drie algemene directies:

1. Commissariaat-generaal (CG): centrale coördinatie, internationale samenwerking, communicatie, strategisch beleid.
2. DGA, Algemene Directie Bestuurlijke Politie: wegpolitie (snelwegen), scheepvaartpolitie (Noordzee, binnenwateren), spoorwegpolitie, luchtvaartpolitie, grens- en immigratiecontrole, hondensteun, luchtsteun.
3. DGJ, Algemene Directie Gerechtelijke Politie: georganiseerde criminaliteit, terrorisme, cybercriminaliteit, financiële criminaliteit, mensenhandel, drugshandel. Gedeconcentreerd in 14 gerechtelijke directies (FGP's), sinds de optimalisatie van de federale politie in 2014 (daarvoor 27).
4. DGR, Algemene Directie Middelenbeheer en Informatie: personeel, logistiek, ICT, financiën.

Daarnaast zijn er 13 gedeconcentreerde coördinatie- en steundirecties die de schakel vormen tussen het federale en lokale niveau.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Gespecialiseerde politieoperaties die het lokale niveau overstijgen
• Steun aan de 176 lokale politiezones (versterking, gespecialiseerde middelen, informatie)
• Bestuurlijke politie op snelwegen, spoorwegen, luchthavens, waterwegen en de Noordzee
• Gerechtelijke onderzoeken naar zware en georganiseerde criminaliteit
• Grens- en immigratiecontrole
• Bescherming koninklijk paleis, NAVO-top, EU-instellingen
• Interventiekorps (ongeveer 450 personeelsleden, 12 regionale afdelingen)

Overlap met andere instellingen:

• De functionele relatie met de 176 lokale politiezones is niet hiërarchisch maar coördinerend, wat tot coördinatieproblemen leidt.
• Overlap in informatie-inwinning met VSSE (Veiligheid van de Staat) en ADIV (militaire inlichtingen).
• Raakvlakken bij cyberdreigingen met het Centrum voor Cybersecurity België (CCB), dat bevoegd is voor cyberveiligheid, terwijl de politie cybercriminaliteit opspoort.
• Territoriale overlapping: de 14 gerechtelijke directies van DGJ opereren in dezelfde arrondissementen als de lokale recherche, wat soms tot dubbel werk leidt.

Prestatie-indicatoren: Er is geen publiek, gestandaardiseerd KPI-dashboard voor de Federale Politie. Het Comité P (Vast Comité van Toezicht op de politiediensten) publiceert jaarverslagen met aanbevelingen, maar systematische outputmeting ontbreekt grotendeels.

Personeelstekort, het kernprobleem:

• De vakbond VSOA waarschuwde al in 2009 voor een "operationeel failliet" van de Federale Politie.
• De Federale Gerechtelijke Politie in Vlaanderen kampte in 2023 met een tekort van ongeveer 20% van haar operationeel personeel, oplopend tot bijna 25% in West-Vlaanderen en Antwerpen (tegenover 7% in Wallonië), volgens een antwoord van de minister van Binnenlandse Zaken op een parlementaire vraag.
• Tussen 2017 en 2019 werden gemiddeld 1.250 inspecteurs per jaar aangeworven, terwijl het doel 1.400 was (Rekenhof, 2022).
• In 2025 slaagden 2.976 kandidaten voor de selectieproeven voor een operationele politiefunctie, 20% meer dan in 2024. Een hogere instroom in één jaar werkt een tekort van jaren niet meteen weg.
• Het Rekenhof stelde in 2022 vast dat er geen strategische langetermijnvisie is voor de politieopleiding en dat geen enkele instantie de kwaliteit van de basisopleiding centraal aanstuurt en bewaakt.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: Nationale Politie

• Hervorming: 2013, samenvoeging van 25 regionale korpsen + KLPD tot één Nationale Politie.
• Personeel: ongeveer 66.000 voltijdse equivalenten (augustus 2025), voor 18,1 miljoen inwoners (2026).
• Budget: €8,0 miljard (2024).
• Structuur: 10 regionale eenheden en, sinds 1 januari 2024, twee landelijke eenheden (Landelijke Expertise en Operaties, LX, en Landelijke Opsporing en Interventies, LO), die de vroegere Landelijke Eenheid vervangen. Eén korpsleiding, minister van Justitie en Veiligheid politiek verantwoordelijk.
• Ratio: ongeveer 360 politiemedewerkers per 100.000 inwoners.
• Resultaat: Centralisatie verbeterde coördinatie bij nationale dreigingen, maar leidde tot verlies van lokale inbedding en democratische controle op lager niveau.

Vergelijking met België: België heeft naar schatting 49.000 politiemedewerkers (ongeveer 14.000 federaal en naar schatting 35.000 lokaal) voor 11,9 miljoen inwoners (ongeveer 410 per 100.000). Een iets hogere ratio, maar versnipperd over 177 organisaties (1 federale + 176 lokale zones), terwijl Nederland 1 korps heeft.

Duitsland: Bundespolizei + Landespolizei

• Federale politie (Bundespolizei): ongeveer 55.000 medewerkers (eind 2025). Beperkt tot grensbewaking, spoorwegpolitie, luchtvaartbeveiliging en bescherming van federale instellingen; de antiterreureenheid GSG 9 hoort erbij.
• Federale recherche (Bundeskriminalamt, BKA): ondersteunt de deelstaten met informatie en forensisch onderzoek en voert landsoverschrijdende onderzoeken, onder meer bij terrorisme.
• Deelstaatpolitie (Landespolizei): 16 afzonderlijke korpsen, elk onder de deelstaatminister van Binnenlandse Zaken. Verantwoordelijk voor de algemene politietaken en de meeste recherche.
• Principe: Duidelijke taakverdeling. Politie is in de eerste plaats een bevoegdheid van de deelstaten; de federale diensten doen wat de deelstaten niet kunnen.
• Relevantie voor België: Het Duitse model toont dat de federale politie beperkt kan zijn tot echte federale taken (grenzen, spoor en luchtvaart via de Bundespolizei, terrorisme en landsoverschrijdende criminaliteit via het BKA) terwijl deelstaten het dagelijkse politiewerk doen.

Denemarken: Rigspolitiet

• Hervorming 2007: 54 politiedistricten → 12 grotere districten.
• Personeel: ongeveer 17.750 voltijdse equivalenten bij politie en openbaar ministerie samen (2024), voor 6,0 miljoen inwoners (2026).
• Resultaat (evaluatie 2007-2011): Vlak na de hervorming daalden de meeste indicatoren van vertrouwen en tevredenheid. Op langere termijn was het meeste weer zoals voor de hervorming, met één uitzondering: de politie is lokaal minder verankerd. De resultaten (doorlooptijden, vervolgingen, criminaliteitsniveau) verbeterden niet zichtbaar door de hervorming.
• Les: Schaalvergroting alleen garandeert geen betere resultaten en kan lokale verankering kosten.

Zweden: Polismyndigheten

• Hervorming 2015: 21 regionale korpsen → 1 nationale politieautoriteit.
• Personeel: ongeveer 40.700 medewerkers (eind 2025), van wie 24.700 politieambtenaren.
• Budget: Bijna verdubbeld sinds 2015.
• Resultaat na 10 jaar (evaluatie Riksrevisionen, november 2025): een lager ophelderingspercentage (misdrijven met een aangewezen verdachte) en een hogere kost per geregistreerd en per opgehelderd misdrijf dan in 2015, ondanks meer personeel en meer budget. Oorzaken: onduidelijke interne sturing, onvoldoende focus op resultaten, complexere criminaliteit.
• Les: Centralisatie zonder sterke resultaatgerichte governance levert geen verbetering op.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Structureel personeelstekort: 20 à 25% onderbezetting bij de Federale Gerechtelijke Politie in Vlaanderen (2023). De rekruteringsdoelen werden tussen 2017 en 2019 elk jaar gemist.

2. Coördinatieproblemen federaal-lokaal: Geen hiërarchische band, enkel functionele. Dit leidt tot informatiesilo's, dubbel werk en gebrek aan eenheid van commando bij grensoverschrijdende operaties.

3. Versnippering lokale zones: 176 lokale politiezones (2026, gemiddeld ongeveer 67.000 inwoners) zijn te klein voor gespecialiseerde taken. Vrijwillige fusies verlopen traag: sinds 2001 daalde het aantal zones slechts van 196 naar 176. Alleen voor Brussel legde de wetgever een fusie op (van zes zones naar één, uiterlijk op 1 januari 2028).

4. Geen resultaatmeting: Geen publiek KPI-dashboard. Het Rekenhof en Comité P formuleren aanbevelingen, maar er is geen afdwingbare outputsturing.

5. Dubbele aansturing: De Federale Politie valt onder twee ministers (Binnenlandse Zaken + Justitie), wat de besluitvorming vertraagt.

6. ICT-achterstand: De geïntegreerde politie werkt met verouderde systemen. Databanken zijn niet altijd compatibel tussen federaal en lokaal niveau. Het vernieuwingsprogramma i-Police, gegund in december 2021, werd eind 2025 stopgezet (contract ontbonden) zonder dat er een volledig operationeel systeem was, nadat ongeveer €76 miljoen was betaald.

7. Democratisch tekort: De burger weet niet wie waarvoor verantwoordelijk is: de burgemeester (lokale zone), de minister van Binnenlandse Zaken (bestuurlijke politie), de procureur (gerechtelijke politie), of de minister van Justitie.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 4× ❌, 4× ⚠️, 0× ✅. De Federale Politie faalt het zwaarst op eenvoud (177 organisaties), resultaatgerichtheid (geen KPI's), schaalgrootte (te kleine lokale zones) en transparantie (onnavolgbare aansturing).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: de Federale Politie blijft bestaan maar wordt fundamenteel anders ingericht, met een sterker mandaat en duidelijkere afbakening tegenover grotere deelstaatpolitiekorpsen.

3B. Concreet voorstel

Model: Duits-Nederlandse hybride België neemt de scherpe taakverdeling van Duitsland over, gecombineerd met de schaalvoordelen van het Nederlandse model: één politiekorps per deelstaat in plaats van 176 lokale zones.

Wat verandert er:

1. Federale Politie focust op echte federale taken:

   • Grensbewaking en immigratiecontrole
   • Spoorwegpolitie, luchtvaartpolitie, scheepvaartpolitie
   • Terrorismebestrijding en nationale veiligheid
   • Federale gerechtelijke onderzoeken (georganiseerde misdaad, cybercrime, financiële criminaliteit)
   • Bescherming federale instellingen, koninklijk paleis, EU/NAVO
   • Internationale samenwerking (Europol, Interpol)

2. Deelstaatpolitie neemt het dagelijkse politiewerk over:

   • De 176 lokale politiezones gaan op in één politiekorps per deelstaat, twaalf in totaal, met de wijkwerking als lokale afdeling per gemeente. Elke gemeente behoudt haar wijkcommissariaat en wijkinspecteurs. Ostbelgien kan zijn korps bij akkoord door Luik laten organiseren (art. 32 HART-grondwet).
   • Elke deelstaat krijgt een deelstaatpolitiecommandant die rapporteert aan de deelstaatminister van Binnenlandse Zaken.
   • De deelstaatpolitie doet alle niet-federale taken: wijkpolitie, verkeer (behalve snelwegen), lokale recherche, handhaving.

3. Eén minister verantwoordelijk:

   • De Federale Politie valt onder één federale minister van Veiligheid (niet langer gesplitst over Binnenlandse Zaken en Justitie).
   • De deelstaatpolitie valt onder de deelstaatminister.

4. Verplicht KPI-dashboard:

   • Publiek, real-time dashboard met ophelderingspercentages, responstijden, personeelsbezetting per korps en per lokale afdeling.
   • Jaarlijkse benchmarking met vergelijkbare landen.

5. Eén ICT-platform:

   • Eén nationaal politie-informatiesysteem, verplicht voor federaal én deelstaat.
   • Once-only: elke aangifte, elk PV, elk bewijs wordt één keer geregistreerd.

Geschatte efficiëntiewinst:

• Het opgaan van 176 zones in twaalf deelstaatkorpsen bespaart overhead (management, HR, ICT, huisvesting). Schatting: €100-150 miljoen per jaar op kruissnelheid, die HART herinvesteert in blauw op straat en specialisten. Dezelfde besparing staat in de audit over de lokale politiezones en telt maar één keer.
• Scherpe taakverdeling voorkomt dubbel werk tussen federale directies en lokale recherche.
• Eén ICT-platform bespaart licentiekosten en verbetert informatie-uitwisseling.

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: de HART-grondwet maakt de politie een deelstaatbevoegdheid, naast de federale politie (art. 27 en 29)
• Jaar 2-3: elke deelstaat richt bij deelstaatwet zijn politiekorps op
• Jaar 3-5: uitrol van de twaalf deelstaatpolitiekorpsen en ICT-migratie; de lokale zones gaan op in het korps van hun deelstaat
• Jaar 5-7: volledig operationeel, eerste benchmarking

Internationaal referentiemodel: Duitsland (Bundespolizei/Landespolizei taakverdeling) + Nederland (schaalgrootte, één ICT-systeem).

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Federale Politie: hervormd De Federale Politie focust op grenzen, terrorisme en zware criminaliteit. Het dagelijkse politiewerk gaat naar één politiekorps per deelstaat. 177 politieorganisaties worden er 13: de federale politie en twaalf deelstaatkorpsen.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

België heeft een "geïntegreerde politie op twee niveaus": een Federale Politie (ongeveer 14.000 medewerkers) en 176 lokale politiezones (naar schatting 35.000 medewerkers). De federale begroting voor de politie bedraagt ongeveer €2,9 miljard (2026), waarvan ruim €1,2 miljard naar de lokale zones gaat. Samen zijn dat 177 aparte organisaties voor een land van 11,9 miljoen inwoners. De Federale Politie valt onder twee ministers tegelijk (Binnenlandse Zaken en Justitie) en heeft geen hiërarchische band met de lokale zones, alleen een "functionele" relatie. Dat betekent in de praktijk: coördinatie op basis van goodwill.

Wat er mis gaat

Het systeem is te complex en te versnipperd. De Federale Gerechtelijke Politie in Vlaanderen zat in 2023 20 à 25% onder haar personeelskader. In West-Vlaanderen en Antwerpen ontbrak bijna één op vier rechercheurs. De vakbond VSOA waarschuwde al in 2009 voor een "operationeel failliet". Het Rekenhof stelde in 2022 vast dat de rekruteringsdoelen niet werden gehaald en dat niemand de kwaliteit van de politieopleiding centraal bewaakt.

De 176 lokale zones zijn gemiddeld goed voor ongeveer 67.000 inwoners. Dat is te klein om gespecialiseerde taken (cybercriminaliteit, financiële fraude, forensisch onderzoek) professioneel uit te voeren. Vrijwillige fusies verlopen uiterst traag: sinds 2001 daalde het aantal zones slechts van 196 naar 176 (1 januari 2026).

De burger heeft geen idee wie verantwoordelijk is. Is het de burgemeester? De procureur? De minister van Binnenlandse Zaken? De minister van Justitie? Niemand kan het uitleggen, want niemand is écht verantwoordelijk. Er bestaat geen publiek dashboard met resultaten. Geen ophelderingspercentages, geen responstijden, geen benchmarking.

Hoe het elders werkt

In Duitsland is de taakverdeling glashelder. De Bundespolizei (ongeveer 55.000 medewerkers) doet uitsluitend federale taken: grenzen, spoorwegen, luchthavens. Het Bundeskriminalamt voert de federale recherche, onder meer bij terrorisme. De 16 deelstaten hebben elk hun eigen Landespolizei voor alle andere taken. Weinig overlap, weinig dubbel werk, duidelijke verantwoordelijkheid.

Nederland ging in 2013 nog een stap verder en voegde 25 regionale korpsen samen tot één Nationale Politie (ongeveer 66.000 voltijdse equivalenten, €8,0 miljard in 2024). Dat is radicaler dan wat HART voorstelt, maar het bracht wel schaalvoordelen in ICT, specialisatie en coördinatie.

Wat HART voorstelt

Wij kiezen voor een Duits-Nederlandse hybride:

1. De Federale Politie focust op échte federale taken: grensbewaking, spoorwegpolitie, luchtvaartpolitie, terrorismebestrijding, zware georganiseerde criminaliteit, bescherming van federale instellingen, en internationale samenwerking. Alles wat niet op deze lijst staat, gaat naar de deelstaten.

2. De 176 lokale zones worden twaalf deelstaatkorpsen, één per deelstaat, met de wijkwerking als lokale afdeling en met behoud van het wijkcommissariaat en de wijkinspecteurs in elke gemeente. Elke deelstaat krijgt een deelstaatpolitiecommandant; Ostbelgien kan zijn korps bij akkoord door Luik laten organiseren. Dit is geen centralisatie. Het is professionalisering. Grotere korpsen betekenen meer specialisten, betere uitrusting, en minder overhead.

3. Eén minister per niveau. De Federale Politie valt onder één federale minister van Veiligheid. De deelstaatpolitie onder de deelstaatminister. Geen dubbele aansturing meer.

4. Verplicht resultaatdashboard. Publiek toegankelijk, met ophelderingspercentages, responstijden, en personeelsbezetting per korps en per lokale afdeling. Jaarlijkse benchmarking met Nederland, Duitsland en Denemarken.

5. Eén ICT-platform voor het hele land. Eén aangifte, één systeem, één dossier. Het once-only-principe: de burger geeft informatie maar één keer.

Wat het oplevert

Het opgaan van 176 zones in twaalf deelstaatkorpsen bespaart naar schatting €100-150 miljoen per jaar aan overhead (minder directiekantoren, gedeelde ICT, gezamenlijke aankoop). Dat geld gaat terug naar blauw op straat. Belangrijker: grotere korpsen kunnen specialisten aantrekken die kleine zones zich niet kunnen veroorloven. Een korps voor een hele deelstaat kan een eigen cyberteam, een financieel rechercheteam en een forensische dienst onderhouden. Een zone van 30.000 inwoners kan dat niet.

De scherpe taakverdeling tussen federaal en deelstaat voorkomt dubbel werk en maakt voor de burger duidelijk wie verantwoordelijk is. En het publieke dashboard dwingt resultaatgerichtheid af. Niet door meer regels, maar door transparantie.

Fase 5: Bronnenlijst

• Geschatte besparing: geen eigen besparing; de overheadwinst van de twaalf deelstaatkorpsen in plaats van 176 zones (naar schatting €100-150 miljoen per jaar, herinvesteerd in blauw op straat) telt één keer, in de leidende audit 176 lokale politiezones van 2026-03-29 (federaal item polzones)
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)