Fedris (Federaal Agentschap voor Beroepsrisico's): Audit

Datum: 2026-03-29 Categorie: Parastatalen Sociale Zekerheid Status-voorstel: 🟠 Hervormd

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Federaal agentschap voor beroepsrisico's (Fedris) / Agence fédérale des risques professionnels Juridische basis: Wet van 16 augustus 2016 met betrekking tot de fusie van het Fonds voor Arbeidsongevallen en het Fonds voor de Beroepsziekten (BS 5 september 2016) Oprichtingsdatum: 1 januari 2017 Voorgangers: Fonds voor Arbeidsongevallen (FAO) + Fonds voor de Beroepsziekten (FBZ); Fedris nam in april 2017 ook de taken van het Asbestfonds over

Bestuursniveau: Federaal. Onder toezicht van de minister van Sociale Zaken Personeel: ongeveer 450 medewerkers (Fedris) Budget 2023: ~€631 miljoen totaal, waarvan:

• €333 miljoen arbeidsongevallen (via Globaal Beheer RSZ)
• €259 miljoen beroepsziekten (via Globaal Beheer RSZ)
• €13 miljoen Asbestfonds (buiten Globaal Beheer)
• €25 miljoen beroepsziekten publieke sector (buiten Globaal Beheer; ontvangsten, de uitgaven bedroegen €20 miljoen)
• €1 miljoen arbeidsongevallen zeevarenden (buiten Globaal Beheer)

Aansturing: Paritair Algemeen Beheerscomité (werkgevers + werknemers in gelijke vertegenwoordiging), plus specifieke beheerscomités voor arbeidsongevallen en beroepsziekten. Een Administrateur-Generaal verzorgt het dagelijks bestuur.

Bestuursovereenkomst: meerjarig contract met de Belgische Staat (bijvoorbeeld 2022-2025)

1B. Wat doet het in de praktijk?

Fedris vervult vier kernrollen:

1. Arbeidsongevallen: toezicht en controle Fedris verzekert niet zelf tegen arbeidsongevallen. Dat doen private verzekeringsmaatschappijen. Fedris controleert of die verzekeraars hun verplichtingen nakomen. Bij betwisting kan het slachtoffer bij Fedris terecht. Fedris komt ook zelf tussen als de werkgever niet verzekerd is.

2. Beroepsziekten: directe vergoeding Fedris erkent en vergoedt beroepsziekten rechtstreeks. Er bestaat een officiële lijst van erkende beroepsziekten (het lijstsysteem, waarbij het verband met het werk vermoed wordt), aangevuld met een open systeem voor ziekten die niet op de lijst staan. Fedris onderzoekt aanvragen via een procedure met arbeidshygiënisten, ingenieurs en artsen. Dit omvat ook de publieke sector (provinciale en plaatselijke overheidsdiensten).

3. Preventie Fedris heeft sinds 2009 twee bijkomende preventietaken: een stelsel van premiedifferentiatie (bonus/malus) voor arbeidsongevallenverzekeringen en een systeem van ondernemingen met verzwaard risico. Daarnaast levert Fedris statistische data aan voor het preventiebeleid.

4. Asbestfonds Het voormalige Asbestfonds (geïntegreerd in Fedris) vergoedt slachtoffers van asbestblootstelling, ook buiten de werkcontext.

Overlap met andere instellingen:

• FOD Werkgelegenheid (FOD WASO): verantwoordelijk voor de regelgeving rond welzijn op het werk en de arbeidsinspectie
• RSZ: int de bijdragen en beheert het Globaal Beheer waaruit Fedris gefinancierd wordt
• Private verzekeraars: voeren de arbeidsongevallenverzekering uit die Fedris controleert
• RIZIV: vergoeding bij gewone ziekte/invaliditeit (overlapping bij grensgevallen)

Prestatie-indicatoren en problemen:

Het grote pijnpunt is de controle op private verzekeraars. De cijfers zijn alarmerend:

• 1985: 2,2% van de aangegeven arbeidsongevallen in de private sector geweigerd door verzekeraars
• 2021: 14,6% geweigerd; meer dan 21.000 werknemers kregen een weigeringsbrief
• 2021: Fedris kon slechts ~3.500 van de 21.500 geweigerde dossiers onderzoeken (16%)
• 2021: Bij de onderzochte ernstige ongevallen bleek 1 op 5 (20%) onterecht geweigerd
• 2023: Fedris onderzocht 3.949 geweigerde dossiers; 347 aanvragen (bijna 9%) bleken onterecht geweigerd, waarvan 228 alsnog aanvaard na tussenkomst
• 2024: het weigeringspercentage in de private sector steeg verder naar 17,1% (15,5% in 2022, 16,2% in 2023); over de private en publieke sector samen werden 29.018 aangiften geweigerd

De dienst Geweigerde Arbeidsongevallen bij Fedris telde in 2023 slechts 1 voltijdse en 1 deeltijdse inspecteur plus 4 administratieve medewerkers. Sinds 2024 screent Fedris, met drie extra juristen, elk geweigerd ernstig arbeidsongeval (ongeveer 1.200 per jaar) en stapt het systematisch naar de rechter als een verzekeraar een onterechte weigering niet herziet. De overige weigeringen, het overgrote deel, worden niet systematisch gecontroleerd.

Rekenhof-audit (januari 2022): Preventietaak:

• Het stelsel van premiedifferentiatie (bonus/malus), een opdracht sinds 2009, is nooit uitgevoerd, onder meer omdat het uitvoeringsbesluit vernietigd werd
• Het stelsel verzwaard risico had een zeer beperkte impact: de wet vraagt jaarlijks 200 ondernemingen te selecteren, maar sinds 2015 haalt Fedris dat aantal niet meer (155 in 2019)
• Gemiddeld betaalde slechts 62,2% van de geselecteerde bedrijven de preventiebijdrage (selectiejaren 2015-2019)
• Belangrijke risicosectoren (uitzendarbeid, havenarbeid) waren uitgesloten

Rekenhof-opvolging (2024):

• 3 van 12 aanbevelingen uitgevoerd
• 3 in uitvoering
• 6 niet uitgevoerd
• De bonus/malus was nog altijd niet ingevoerd; een voorontwerp van wet wilde hem vervangen door transparantieverplichtingen voor verzekeraars
• Na aangepaste selectiecriteria selecteerde Fedris opnieuw meer dan 200 ondernemingen met verzwaard risico
• Sinds het KB van 21 februari 2024 tellen ongevallen met uitzendkrachten mee voor de risico-index
• Ongevallen met havenarbeiders werden nog steeds niet meegeteld

1C. Internationale vergelijking

Duitsland. Berufsgenossenschaften / DGUV Het Duitse systeem is fundamenteel anders en wordt internationaal als referentie beschouwd:

• Structuur: 9 sectorale Berufsgenossenschaften (BG's) + 24 publieke ongevallenverzekeraars (16 Unfallkassen, 3 gemeentelijke verbonden, 4 brandweer-Unfallkassen en de Unfallversicherung Bund und Bahn), gebundeld onder de koepel DGUV (Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung)
• Verzekering: Publiek en verplicht. De werkgever betaalt de premie, er zijn geen private verzekeraars als tussenschakel
• Preventie als kerntaak: De DGUV heeft preventie als primaire doelstelling, niet als bijkomende opdracht. BG's doen zelf bedrijfsinspecties
• Ongeveer 68,4 miljoen verzekerden (2025, scholieren en studenten inbegrepen) in ongeveer 3,7 miljoen bedrijven en instellingen
• Gemiddelde premie: €1,09 per €100 loonmassa bij de Berufsgenossenschaften (2024)
• Aansprakelijkheid werkgever: burgerrechtelijk uitgesloten, behalve bij opzet en bij ongevallen op de weg van en naar het werk (§ 104 SGB VII); België kent een vergelijkbare immuniteit met beperkte uitzonderingen, zoals opzet en verkeersongevallen (art. 46 Arbeidsongevallenwet)
• Geen private verzekeraars die weigeringen als verdienmodel gebruiken

Nederland. Geen apart stelsel Nederland heeft paradoxaal genoeg helemaal geen apart stelsel voor arbeidsongevallen:

• Werknemers vallen terug op de reguliere ziekteverzekering (werkgever betaalt 2 jaar door) en daarna WIA (via UWV)
• Er is geen officiële lijst van erkende beroepsziekten met automatische vergoeding
• Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB) registreert, maar vergoedt niet
• Slachtoffers moeten hun werkgever civielrechtelijk aanspreken voor schadevergoeding, een duur en langdurig proces
• Kritiek: het Nederlandse systeem biedt minder bescherming dan het Belgische en Duitse

Denemarken. AES (Arbejdsmarkedets Erhvervssikring)

• Opgericht op 1 juli 2016 door de fusie van Arbejdsskadestyrelsen en delen van het fonds voor beroepsziekten
• Onderdeel van ATP (het Deense aanvullende arbeidsmarktpensioen)
• Behandelt ongeveer 50.000 claims per jaar
• Eén loket: arbeidsongevallen én beroepsziekten in dezelfde instelling
• Publieke beslissing: de werkgever verzekert arbeidsongevallen bij een private verzekeraar, maar AES beslist of een letsel of ziekte als arbeidsongeval of beroepsziekte erkend wordt; de verzekeraar of AES betaalt uit
• Digitaal meldsysteem EASY voor directe rapportage door werkgevers

Finland en Zweden

• Finland: verplichte verzekering bij private verzekeraars, met strakke publieke regulering; TVK (Tapaturmavakuutuskeskus) coördineert en ontwikkelt het stelsel
• Zweden: de wettelijke arbeidsongevallenverzekering is publiek (Försäkringskassan); AFA Försäkring beheert de aanvullende arbeidsongevallenverzekering uit de cao's van de sociale partners

1D. Knelpunten en kritiek

1. Verzekeraars weigeren steeds meer arbeidsongevallen als verdienmodel. Het weigeringspercentage in de private sector steeg van 2,2% (1985) naar 14,6% (2021) en 17,1% (2024). De verzekeringssector boekte in 2021 over al zijn activiteiten samen €2,6 miljard winst (netto technisch-financieel resultaat, €3,0 miljard in 2022). Vakbonden spreken van een structureel verdienmodel.

2. Fedris heeft onvoldoende capaciteit om te controleren. In 2021 kon Fedris met 1,5 VTE inspecteurs maar ~16% van de ruim 21.000 weigeringen onderzoeken. Sinds 2024 worden de geweigerde ernstige ongevallen allemaal gescreend, maar het overgrote deel van de weigeringen blijft ongecontroleerd.

3. De preventietaak is grotendeels mislukt. Het bonus/malus-systeem is sinds 2009 nooit uitgevoerd. Het stelsel verzwaard risico had jarenlang een minimale impact. 6 van 12 Rekenhof-aanbevelingen waren bij de opvolging van 2024 niet uitgevoerd.

4. Overlap en versnippering. Fedris controleert, FOD WASO reguleert, private verzekeraars voeren uit. Drie partijen voor wat in Duitsland één instantie doet.

5. Digitalisering achterblijvend. Het Rekenhof stelde in 2022 vast dat de informatie van de FOD WASO over ernstige arbeidsongevallen en preventiemaatregelen niet gedigitaliseerd is en niet gekoppeld kan worden aan de arbeidsongevallendatabank van Fedris. De informatiedeling tussen Fedris en FOD WASO verloopt gebrekkig.

6. Hybride systeem met perverse prikkels. Private verzekeraars hebben financieel belang bij het weigeren van claims. Fedris moet dan achteraf controleren. Een structureel inefficiënte constructie.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 2 ✅ · 3 ⚠️ · 4 ❌

De grootste winst is te boeken op Eenvoud (afschaffen van de drielagenstructuur), Resultaatgerichtheid (afdwingbare KPI's en sancties voor verzekeraars) en Digitaal-eerst (unified digital platform naar Deens model).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd Fedris gaat als instelling op in de ene Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (fusie van RSZ, RSVZ, RJV en Fedris) en wordt daarbinnen fundamenteel hervormd van toezichthouder naar uitvoerder voor alle beroepsrisico's, naar Duits model.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

1. Van privaat naar publiek: de kernhervorming. België schakelt over naar een publiek arbeidsongevallenverzekeringssysteem, naar Duits model. De verplichte verzekering via private verzekeringsmaatschappijen wordt vervangen door een publieke sectorale verzekering. Fedris wordt, als tak Beroepsrisico's van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid, de uitvoerder die zowel arbeidsongevallen als beroepsziekten rechtstreeks beheert, zoals het dat al doet voor beroepsziekten. Gedeelde IT, HR en kantoren binnen de Rijksdienst.

2. Eén loket, alle beroepsrisico's. Fedris wordt het enige aanspreekpunt voor werknemers bij arbeidsongevallen, beroepsziekten en asbestschade. Geen navigatie meer tussen verzekeraar, Fedris en arbeidsrechtbank.

3. Sectorale premies met bonus/malus. Werkgevers betalen een sectorale premie (in Duitsland gemiddeld ongeveer 1% van de loonmassa) met echte premiedifferentiatie: wie investeert in preventie betaalt minder, wie veel ongevallen heeft betaalt meer. Dit systeem werkt in Duitsland al decennia.

4. Preventie als kerntaak, niet als bijzaak. Fedris krijgt eigen preventie-inspecteurs die bedrijfsinspecties uitvoeren, in samenwerking met FOD WASO. Preventie wordt de primaire missie (zoals bij de DGUV), niet een achteraf-gedachte.

5. Digitaal meldplatform. Eén digitaal platform (naar Deens EASY-model) waar werkgevers arbeidsongevallen melden, werknemers de status volgen, en Fedris real-time data verzamelt voor preventiebeleid.

6. Transparantie-dashboard. Publiek dashboard met ongevalscijfers per sector, per bedrijfsgrootte, met trendanalyse. Elke burger kan zien hoe veilig zijn sector is.

Naar welk niveau? Blijft federaal. Dit is een exclusief federale bevoegdheid.

Internationaal model: Duitsland (DGUV/Berufsgenossenschaften) als hoofdreferentie, Denemarken (AES/EASY) voor de publieke erkenningsbeslissing en de digitale component.

Geschatte impact:

• Einde van de weigeringsproblematiek: de tienduizenden werknemers die jaarlijks een weigeringsbrief krijgen (29.018 geweigerde aangiften in 2024), hoeven niet meer te vechten met een verzekeraar die belang heeft bij weigeren
• Eenvoudiger systeem: 1 instelling i.p.v. 3 partijen
• Effectieve preventie: wie de ongevallen betaalt, heeft er ook belang bij ze te voorkomen, zoals bij de Duitse Berufsgenossenschaften
• Lagere premies voor werkgevers: de commissielonen, overheadkosten en winstmarges van private verzekeraars vallen weg. Dat is geen begrotingsbesparing; de fusiewinst binnen de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid wordt één keer geteld in de audit van de FOD Sociale Zekerheid

Implementatiepad:

• Fase 1 (jaar 1-2): Wetswijziging, opname in de Rijksdienst, opbouw capaciteit Fedris, digitaal platform
• Fase 2 (jaar 3-4): Geleidelijke overname van bestaande polissen bij contractverval
• Fase 3 (jaar 5): Volledig publiek systeem operationeel
• Transitieperiode: bestaande private polissen lopen af, werkgevers schakelen over bij vernieuwing

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Fedris (Federaal Agentschap voor Beroepsrisico's): Hervormd Van toezichthouder op private verzekeraars naar één publieke uitvoerder voor alle beroepsrisico's, binnen één Rijksdienst voor Sociale Zekerheid. Eén loket, eerlijke vergoeding, échte preventie.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Fedris is het federaal agentschap dat waakt over arbeidsongevallen en beroepsziekten in België. Het werd in 2017 opgericht uit de fusie van het Fonds voor Arbeidsongevallen en het Fonds voor de Beroepsziekten, en telt ongeveer 450 medewerkers. Het totale budget bedroeg ongeveer €631 miljoen (2023), grotendeels gefinancierd via de RSZ.

Maar hier wordt het vreemd: voor beroepsziekten doet Fedris alles zelf. Erkenning, vergoeding, preventie. Voor arbeidsongevallen daarentegen is Fedris alleen maar de toezichthouder. De eigenlijke verzekering loopt via private verzekeringsmaatschappijen. Fedris controleert achteraf of die verzekeraars hun werk correct doen.

Wat er mis gaat

Die private verzekeraars hebben een perverse prikkel. Elke claim die ze weigeren, is geld dat ze niet hoeven uit te betalen. En dat zien we in de cijfers:

In 1985 werd 2,2% van de arbeidsongevallen in de private sector geweigerd. In 2021 was dat opgelopen tot 14,6%, in 2024 tot 17,1%. Meer dan 21.000 werknemers kregen in 2021 een weigeringsbrief; in 2024 werden 29.018 aangiften geweigerd, private en publieke sector samen. De verzekeringssector boekte in 2021 over al zijn activiteiten samen €2,6 miljard winst.

Fedris moet die weigeringen controleren, maar had daar in 2023 precies 1,5 inspecteur voor. Eén-en-een-halve inspecteur, voor meer dan 21.000 dossiers per jaar. Het resultaat: Fedris kon in 2021 maar 16% van de weigeringen onderzoeken. Van de ernstige ongevallen die het wel bekeek, bleek 1 op 5 onterecht geweigerd. Van de 3.949 geweigerde dossiers die Fedris in 2023 onderzocht, bleken er 347 onterecht geweigerd; 228 werden alsnog aanvaard. Sinds 2024 screent Fedris elk geweigerd ernstig ongeval, maar het overgrote deel van de weigeringen blijft ongecontroleerd.

Het wordt nog erger bij de preventie. Fedris kreeg in 2009 twee bijkomende taken: een bonus/malus-systeem voor verzekeraars en een stelsel van verzwaard risico voor onveilige bedrijven. Het bonus/malus-systeem is nooit uitgevoerd. Het Rekenhof is vernietigend: van zijn 12 aanbevelingen uit 2022 waren er bij de opvolging in 2024 nog 6 niet uitgevoerd.

Kort samengevat: drie organisaties (private verzekeraars, Fedris, FOD Werkgelegenheid) zijn bezig met hetzelfde domein, maar geen van de drie heeft voldoende middelen of mandaat om het goed te doen.

Hoe het elders werkt

In Duitsland speelt dit probleem niet. Daar werkt het systeem van de Berufsgenossenschaften: publieke, sectorale verzekeringsinstellingen, gebundeld onder de DGUV. De werkgever betaalt een sectorale premie (gemiddeld €1,09 per €100 loonmassa in 2024). Geen private verzekeraar die claims weigert als verdienmodel.

Ongeveer 68,4 miljoen mensen zijn via dit systeem verzekerd (2025, scholieren en studenten inbegrepen). Preventie is de kerntaak van de Berufsgenossenschaften. Ze doen zelf bedrijfsinspecties, ontwikkelen veiligheidsnormen en investeren zwaar in onderzoek. Wie de ongevallen betaalt, heeft er dus ook alle belang bij ze te voorkomen.

In Denemarken voegde men in 2016 arbeidsongevallen en beroepsziekten samen in één instelling (AES), onderdeel van het pensioenstelsel ATP. Werkgevers verzekeren zich daar ook bij private verzekeraars, maar AES, een publieke instelling, beslist of een ongeval erkend wordt. Digitaal meldsysteem EASY: werkgevers melden online, werknemers volgen hun dossier digitaal, de overheid heeft real-time data voor preventiebeleid. Ongeveer 50.000 claims per jaar.

Wat HART voorstelt

HART wil Fedris omvormen van een toezichthouder die achter de feiten aanloopt, naar een volwaardige publieke uitvoerder, als tak Beroepsrisico's van één Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (fusie van RSZ, RSVZ, RJV en Fedris). Naar Duits model:

1. De verplichte arbeidsongevallenverzekering via private verzekeringsmaatschappijen wordt geleidelijk vervangen door een publiek systeem. Fedris wordt de enige uitvoerder, zoals het dat al is voor beroepsziekten. Eén loket voor alles.

2. Werkgevers betalen een sectorale premie met echte bonus/malus: wie investeert in veiligheid betaalt minder. Dat systeem werkt al decennia in Duitsland, maar staat in België sinds 2009 in de wet zonder dat het ooit is uitgevoerd.

3. Preventie wordt de primaire missie. Fedris krijgt eigen inspecteurs die bedrijven bezoeken en adviseren, in samenwerking met FOD Werkgelegenheid.

4. Eén digitaal platform naar Deens model: melden, opvolgen, analyseren. Once-only: de werknemer geeft zijn informatie één keer, de rest verloopt automatisch.

5. Een publiek transparantie-dashboard toont ongevalscijfers per sector, zodat werknemers en werkgevers kunnen zien hoe hun sector scoort.

Wat het oplevert

• Eerlijke behandeling: Geen private verzekeraar meer die claims weigert als verdienmodel. De tienduizenden werknemers die jaarlijks een weigeringsbrief krijgen, hoeven niet meer te vechten tegen een verzekeraar die belang heeft bij weigeren.
• Eenvoud: Eén instelling in plaats van drie partijen. De werknemer weet precies waar hij moet zijn.
• Effectieve preventie: In het Duitse model betaalt wie de ongevallen vergoedt ook de preventie. Dat maakt voorkomen de logische eerste taak.
• Minder overhead: Private verzekeraars rekenen commissies, overheadkosten en winstmarges aan. In een publiek systeem gaat het geld naar vergoeding, preventie en een sobere uitvoering, niet naar aandeelhoudersrendement. Dat drukt de premie voor werkgevers.
• Real-time data: Een digitaal platform levert de overheid actuele data voor preventiebeleid. Geen verouderde statistieken die jaren achterlopen.

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)