FOD Justitie: Staatshervorming Audit

Datum: 2026-03-28 Lijn: FOD Justitie Categorie: FOD's (Federale Overheidsdiensten) Status voorstel: 🟠 Hervormd: fundamenteel anders inrichten

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Federale Overheidsdienst Justitie (FOD Justitie / SPF Justice / FÖD Justiz) is de federale overheidsdienst die het justitieapparaat in België ondersteunt. De FOD werkt op het kruispunt van de drie machten: de rechterlijke, wetgevende en uitvoerende macht.

Juridische basis: Koninklijk Besluit van 23 mei 2001 houdende oprichting van de Federale Overheidsdienst Justitie (Belgisch Staatsblad 29 mei 2001), als onderdeel van de Copernicushervorming van de federale administratie. De FOD verving het vroegere Ministerie van Justitie.

Bestuursniveau: Federaal. Valt onder de bevoegdheid van de federale minister van Justitie.

Personeel: Ongeveer 23.000 personeelsleden, magistraten en de Veiligheid van de Staat inbegrepen (laatst gepubliceerde tellingen van de FOD, 2017-2020). De rechterlijke orde en het gevangeniswezen samen vertegenwoordigen meer dan 90% van het personeelsbestand.

Budget: ongeveer €2,84 miljard vereffeningskredieten (sectie 12, initiële begroting 2026; €2,74 miljard uitgevoerd in 2024). Daarin zitten:

• de hoven en rechtbanken en het openbaar ministerie (personeel, werking, ICT)
• het gevangeniswezen
• de Veiligheid van de Staat: €110 miljoen (2026)
• het hoofdbestuur, het Belgisch Staatsblad, de erediensten en de commissies

Niet inbegrepen: de gerechtsgebouwen en gevangenissen zelf (Regie der Gebouwen) en de justitiehuizen (gemeenschappen). Volgens Eurostat gaven alle Belgische overheden samen in 2024 €1,46 miljard uit aan rechtbanken en €0,90 miljard aan gevangenissen.

Structuur: Drie directoraten-generaal:

1. DG Rechterlijke Organisatie ondersteuning van hoven en rechtbanken
2. DG Penitentiaire Inrichtingen beheer van de gevangenissen
3. DG Wetgeving en Fundamentele Rechten en Vrijheden wetgevingsondersteuning en mensenrechten

Daarnaast: drie stafdiensten (ICT, P&O, B&B), het Belgisch Staatsblad, en diverse onafhankelijke diensten en commissies. De Kansspelcommissie zat tot 1 juni 2026 bij de FOD Justitie en is sindsdien ondergebracht bij de FOD Economie.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Ondersteuning van de rechterlijke orde (magistraten, griffies, parketten)
• Beheer van het gevangeniswezen (ruim 40 inrichtingen, detentie- en transitiehuizen inbegrepen; 11.296 plaatsen op 1 januari 2026)
• Publicatie van het Belgisch Staatsblad
• Wetgevingsvoorbereiding en -advies
• Beheer van erediensten en vrijzinnigheid
• Internationale justitiële samenwerking

Overlap met andere instellingen:

• Sinds de 6e staatshervorming (1 juli 2014) zijn de justitiehuizen overgeheveld naar de gemeenschappen (Vlaanderen, FWB, DG), samen met elektronisch toezicht en jeugdsanctierecht
• De rechterlijke orde functioneert formeel onafhankelijk maar is voor personeel, budget en gebouwen afhankelijk van de FOD. De wet van 18 februari 2014 voerde een "verzelfstandigd beheer" in met een College van de hoven en rechtbanken en een College van het openbaar ministerie, maar de overdracht van het budgettaire beheer naar de rechterlijke macht is nooit voltooid (Europese Commissie, Rule of Law Report 2026)
• De Hoge Raad voor de Justitie (HRJ) is een apart grondwettelijk orgaan voor benoemingen en audit
• Veiligheid van de Staat (VSSE) valt administratief onder de FOD maar opereert autonoom

Klant: Primair de magistratuur en het gevangenispersoneel. Secundair: burger (via rechtbanken), advocatuur, notariaat, politie.

Prestatie-indicatoren: De reeks "Justitie in cijfers" met statistieken over personeel, budget en activiteit loopt maar tot 2020. De Europese Commissie stelt dat een volledig beeld van de efficiëntie van justitie ontbreekt door een aanhoudend gebrek aan gegevens over gerechtelijke procedures (Rule of Law Report 2024). Het Rekenhof stelde vast dat er geen coherente digitaliseringsstrategie is en dat het directiecomité zijn rol niet vervult (verslag van december 2024).

Audit van het Rekenhof ("Aansturing van de digitale transformatie van Justitie", december 2024):

• Het directiecomité stelt zich terughoudend op, terwijl de beleidscel van de minister een sterke operationele rol speelt; in de ontwerpversie (mei 2024) was sprake van een "passief en onverantwoordelijk" directiecomité
• Drie ICT-actoren werken langs elkaar heen (Stafdienst ICT, Digital Transformation Office, Crossborder), met een gebrek aan vertrouwen en een zekere concurrentie
• Ongeveer 500 externe consultants, ook in managementfuncties
• Bij Crossborder bezetten consultants alle hiërarchische functies direct onder de directie en sinds november 2023 ook in de directie zelf
• Opdrachten worden achteraf geregulariseerd, zoals een opdracht van €5,8 miljoen aan bpost die zonder regelmatige offerte werd gegund en eind 2020 op twee weken tijd werd besteld en gefactureerd
• Kredieten uit het Europese Plan voor Herstel en Veerkracht werden gebruikt voor uitgaven die daarvoor niet in aanmerking kwamen
• Het risico op fraude is "onvoldoende onder controle"
• "De Belgische Justitie is globaal een papiergebaseerde organisatie"

Budgetcrisis (FOD Justitie, juli 2024):

• Tekort van ongeveer €60 miljoen in 2024
• Meer dan €80 miljoen ingeleverd door lineaire besparingen
• €58 miljoen verloren door inflatie over vier jaar
• €115 miljoen aan tijdelijke kredieten uit Europese fondsen viel weg in 2025
• De FOD vroeg een structurele budgetverhoging van €250 miljoen
• Zonder extra budget kon Justitie tegen het einde van 2024 "zelfs de meest essentiële rekeningen (water, elektriciteit, onderhoud, …) niet meer betalen"

Gevangeniscrisis:

• Gemiddeld 13.043 gedetineerden in 2025, voor een operationele capaciteit die in de loop van het jaar licht steeg (11.020 plaatsen op 1 januari 2025): een gemiddelde bezetting van 117% (Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen)
• Een record van 672 gedetineerden zonder volwaardig bed (15 december 2025)
• België behoort tot de vijf à zes landen van de Raad van Europa met de hoogste overbevolkingsgraad
• België werd door het EHRM veroordeeld voor onmenselijke detentieomstandigheden (Vasilescu, 2014; pilotarrest W.D. over geïnterneerden, 2016); de uitvoering van die arresten staat nog onder toezicht van het Comité van Ministers van de Raad van Europa
• Noodwet van 18 juli 2025 om de overbevolking te verminderen, met onder meer een tijdelijke vervroegde invrijheidstelling zes maanden voor het strafeinde
• Ongeveer 45% van de gedetineerden heeft een buitenlandse nationaliteit (1 januari 2026)

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Raad voor de rechtspraak:

• Onafhankelijke Raad voor de rechtspraak (sinds 2002) nam het beheer van de rechtbanken over van de minister van Justitie
• Uitgaven aan rechtbanken: €3,24 miljard, of 0,3% van het bbp (2024, Eurostat)
• Uitspraken worden online gepubliceerd op Rechtspraak.nl

Denemarken. Domstolsstyrelsen (Court Administration):

• Onafhankelijk beheerorgaan voor rechtbanken (sinds 1 juli 1999)
• De minister van Justitie heeft géén instructiebevoegdheid en kan beslissingen van de Court Administration niet wijzigen
• Beheert middelen, personeel, gebouwen en IT van de rechtbanken; de IT-budgetten zijn centraal voor alle rechtbanken
• Middelen voor de 24 districtsrechtbanken worden verdeeld volgens een budgetmodel op basis van het aantal binnenkomende zaken
• Uitgaven aan rechtbanken: €0,66 miljard, of 0,2% van het bbp (2024, Eurostat)

België:

• Uitgaven aan rechtbanken (alle overheden): €1,46 miljard, of 0,2% van het bbp, ongeveer €123 per inwoner (2024, Eurostat); EU-gemiddelde 0,3%
• Volgens de Europese Commissie liggen het justitiebudget en het aantal rechters per 100.000 inwoners onder het EU-gemiddelde
• Een werklastmeting (februari 2024) toonde dat er 43% meer rechters nodig zijn om de werklast binnen de wettelijke arbeidstijd te verwerken
• Geschatte doorlooptijd in eerste aanleg: 246 dagen voor burgerlijke en handelszaken (2024, stabiel) en 370 dagen voor administratieve zaken (2024; 360 in 2023, 288 in 2022)
• Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) veroordeelde België meermaals voor buitensporige procedureduur; in Van den Kerkhof t. België (5 september 2023) stelde het een structureel probleem vast in het gerechtelijk arrondissement Brussel
• Europese Commissie (Rule of Law Report 2024 en 2026): België moet de "structurele tekorten aan middelen" in het justitiesysteem blijven aanpakken

Zwitserland. Kantonaal model:

• Kantons zijn grondwettelijk verantwoordelijk voor de organisatie van rechtbanken
• Gespecialiseerde kamers per kanton zorgen voor expertise en snelheid
• In kantons die New Public Management invoerden voor hun administratie, is het rechtbankmanagement verder ontwikkeld dan elders (Universiteit Bern, 2024)
• Strafprocesrecht geharmoniseerd in 2011, maar organisatie blijft kantonaal
• Hoge autonomie binnen gemeenschappelijke procesregels

Duitsland. Landesgerichte:

• Justitie is grotendeels Länderbevoegdheid
• Federale overheid stelt procesrecht vast, Länder organiseren de rechtbanken
• Concurrerende bevoegdheden (Artikel 72-74 GG) als innovatiemotor
• Uitgaven aan rechtbanken: €16,2 miljard, of 0,4% van het bbp, ongeveer €194 per inwoner tegenover €123 in België (2024, Eurostat)

Oostenrijk is de uitzondering: daar gaat de gewone rechtspraak uit van de bondsstaat (artikel 82 B-VG), zoals in België; de Länder hebben alleen eigen administratieve rechtbanken.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Chronisch onderbudget: België besteedt 0,2% van het bbp aan zijn rechtbanken, tegenover 0,3% in Nederland en gemiddeld in de EU en 0,4% in Duitsland (Eurostat, 2024). De Europese Commissie spreekt van structurele tekorten aan middelen; volgens de werklastmeting van 2024 zijn er 43% meer rechters nodig.

2. Digitaliseringsdebacle: Het Rekenhof (december 2024) vond geen coherente digitaliseringsstrategie, ongeveer 500 externe consultants, achteraf geregulariseerde opdrachten en een frauderisico dat onvoldoende onder controle is. Justitie blijft "globaal een papiergebaseerde organisatie".

3. Overbevolkte gevangenissen: gemiddeld 17% meer gedetineerden dan plaatsen (2025), met een record van 672 gedetineerden zonder bed. België werd herhaaldelijk veroordeeld door het EHRM. Noodwetgeving in 2025 met vervroegde invrijheidstelling.

4. Gerechtelijke achterstand: De doorlooptijd van administratieve zaken stijgt al jaren. In oktober 2025 waarschuwden het College van procureurs-generaal, het College van de hoven en rechtbanken en het Hof van Cassatie samen dat justitie door structurele onderfinanciering op een "breaking point" staat.

5. Personeelstekort: Magistraatsvacatures raken moeilijk ingevuld. Het aantal rechters en parketmagistraten steeg met 5% tussen 2020 en 2024, maar dat volstaat niet om de achterstand in te halen.

6. Versnipperde bevoegdheden: Sinds de 6e staatshervorming zijn justitiehuizen, elektronisch toezicht en jeugdsanctierecht naar de gemeenschappen gegaan, maar het kerngerecht blijft volledig federaal. Anders dan in de meeste federale staten.

7. Kabinetten-cultuur: Het Rekenhof stelde vast dat de beleidscel van de minister rechtstreeks met inschrijvers onderhandelde over de offertevoorwaarden, zonder dat de FOD daarbij aanwezig was, nog voor de FOD de opdracht gunde.

8. OLAF-onderzoek: In 2025 bevestigde de minister van Justitie dat de Europese antifraudedienst OLAF onderzoekt hoe Justitie ongeveer €115 miljoen uit het Europese herstelfonds voor digitalisering heeft besteed.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 8 van 9 principes scoren ❌, 1 scoort ⚠️. De FOD Justitie is een van de slechtst presterende federale instellingen, gemeten aan elke HART-toetssteen. De grootste winst is te boeken op:

1. Subsidiariteit + concurrerende bevoegdheden een duidelijke verdeling in plaats van versnippering: de hele strafuitvoering op één niveau (gevangenissen en justitiehuizen federaal), het jeugdsanctierecht bij de deelstaten binnen een federaal minimumkader
2. Digitaal-eerst + resultaatgericht onafhankelijk beheerorgaan naar Nederlands/Deens model
3. Transparantie + verantwoordelijkheid einde aan kabinetsinterventies, externe audit, resultaatfinanciering

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd fundamenteel anders inrichten

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Onafhankelijk Beheerorgaan voor de Rechtspraak (Raad voor de Rechtspraak) (naar Nederlands/Deens model)

   • Nieuw orgaan dat het volledige beheer van de federale hoven en rechtbanken overneemt: personeel, budget, gebouwen, ICT, met een eigen enveloppebudget via het parlement
   • Het Hof van Cassatie krijgt eigen beheerautonomie buiten dat orgaan, zoals de Nederlandse Hoge Raad buiten de Raad voor de rechtspraak staat
   • De minister behoudt beleidsbevoegdheid (wetgeving, strafbeleid), maar verliest de operationele controle
   • Einde aan kabinetsinterventies in aanbestedingen en benoemingen
   • Dit model bestaat al lang in Nederland (Raad voor de Rechtspraak, sinds 2002) en Denemarken (Domstolsstyrelsen, sinds 1999)

2. Alle hoven en rechtbanken federaal (art. 27 en 47 HART-grondwet)

   • De federatie blijft bevoegd voor alle hoven en rechtbanken, van de vredegerechten, politierechtbanken en rechtbanken van eerste aanleg tot de hoven van beroep, met één Hof van Cassatie voor heel België
   • Federaal blijven ook het procesrecht en het strafrecht
   • Innovatie binnen één systeem: rechtbanken mogen innoveren (bv. digitale rechtbank, gespecialiseerde kamers), gestuurd door het onafhankelijke beheerorgaan

3. De hele strafuitvoering federaal

   • Gevangenissen en justitiehuizen in één hand: de justitiehuizen en het elektronisch toezicht komen terug naar het federale niveau, zodat de strafketen van vervolging tot uitvoering en reïntegratie op één niveau zit
   • Federale detentienormen (capaciteit, mensenrechten, maximale bezettingsgraad)
   • Wie beslist over het strafrecht, betaalt ook de uitvoering (art. 30). Wie meer gevangenen wil opsluiten, betaalt zelf

4. Digitaliseringsprogramma met deadline en budget

   • Eengemaakt ICT-platform voor alle rechtbanken (einde aan 3 parallelle diensten)
   • Once-only-principe: burger geeft informatie maar één keer
   • Alle vonnissen worden online gepubliceerd (naar Nederlands model)
   • Concreet budget: structureel €100 mln/jaar extra, gefinancierd uit de efficiëntiewinst binnen Justitie

5. Resultaatfinanciering

   • Budget gekoppeld aan meetbare resultaten: doorlooptijden, afhandelingspercentages, digitaliseringsgraad
   • Jaarlijkse verantwoordingsrapportage aan het parlement
   • Externe audit door het Rekenhof met bindende aanbevelingen

Internationaal model: Het Nederlands en Deens model (Raad voor de Rechtspraak, Domstolsstyrelsen) voor de onafhankelijke beheersstructuur; de gewone rechtspraak blijft federaal, zoals in Oostenrijk (artikel 82 B-VG).

Geschatte efficiëntiewinst:

• Minder afhankelijkheid van ongeveer 500 externe consultants (Rekenhof): de digitaliseringsstrategie kostte volgens een raming van de beleidscel van de minister ongeveer €140 miljoen in 2023. Kennis opnieuw in huis halen maakt digitalisering goedkoper, maar eigen personeel kost ook geld
• Hogere afhandelingspercentages → minder achterstanden → minder maatschappelijke kosten
• Gevangenisbeleid en reïntegratie in één hand (gevangenissen en justitiehuizen federaal) → lagere recidive → lagere kosten
• Netto budgettaire besparing: geen. Justitie kampt met structurele tekorten aan middelen (Europese Commissie); de efficiëntiewinst wordt volledig binnen Justitie geherinvesteerd, onder meer in het digitaliseringsbudget van stap 4 en in extra rechters. Het doel is betere justitie voor hetzelfde geld, niet minder geld voor justitie

Implementatiepad:

• Jaar 1-2 na de start: Oprichting Onafhankelijk Beheerorgaan (kaderwet)
• Jaar 2-3: Geleidelijke overdracht beheer hoven en rechtbanken
• Jaar 3-4: Justitiehuizen en elektronisch toezicht terug naar het federale niveau, samen met de gevangenissen in één strafuitvoering
• Jaar 4-6: Volledig operationeel nieuw model
• Vereist: gewone federale wetten op grondslag van de HART-grondwet (art. 27 en 47: hoven en rechtbanken, openbaar ministerie en strafuitvoering federaal), zonder bijzondere meerderheidswet

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

FOD Justitie. Hervormd De FOD Justitie wordt opgesplitst: een onafhankelijk beheerorgaan neemt de rechtbanken over, en de hele strafuitvoering, gevangenissen en justitiehuizen, komt in één federale hand. Einde aan ministerieel micromanagement, 500 consultants en een digitaliseringsbeleid zonder strategie.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De FOD Justitie is met ongeveer 23.000 personeelsleden en een budget van ongeveer €2,8 miljard (2026) een van de grootste federale overheidsdiensten. De FOD ondersteunt de hoven en rechtbanken en beheert de gevangenissen, het Belgisch Staatsblad en diverse onafhankelijke commissies. De minister van Justitie en diens kabinet hebben verregaande operationele controle, tot op het niveau van individuele aanbestedingen en consultantcontracten.

Wat er mis gaat

Het Rekenhof publiceerde eind 2024 een vernietigend verslag over de digitalisering van Justitie. Het directiecomité vervult zijn rol niet; in de ontwerpversie was nog sprake van een "passief en onverantwoordelijk" directiecomité. Drie ICT-actoren werken langs elkaar heen aan de digitalisering, zonder coherente strategie. Ongeveer 500 externe consultants werken voor de FOD, ook in managementfuncties. Bij de Crossborder-dienst bezetten consultants alle hiërarchische functies direct onder de directie. Het kabinet van de minister onderhandelt rechtstreeks met inschrijvers, buiten de administratie om. Opdrachten worden achteraf geregulariseerd: een opdracht van €5,8 miljoen aan bpost werd zonder regelmatige offerte gegund en op twee weken tijd besteld en gefactureerd. Europese herstelmiddelen werden gebruikt voor uitgaven die daarvoor niet in aanmerking kwamen, en in 2025 bleek dat de Europese antifraudedienst OLAF onderzoekt hoe Justitie ongeveer €115 miljoen uit het herstelfonds besteedde. Het oordeel van het Rekenhof is hard: Justitie is "globaal een papiergebaseerde organisatie".

De financiële situatie is dramatisch. België besteedt 0,2% van het bbp aan zijn rechtbanken, tegenover 0,3% in Nederland en gemiddeld in de EU en 0,4% in Duitsland (Eurostat, 2024). Volgens een werklastmeting zijn er 43% meer rechters nodig. In juli 2024 waarschuwde de FOD zelf dat hij zonder extra budget tegen het einde van dat jaar "zelfs de meest essentiële rekeningen (water, elektriciteit, onderhoud, …) niet meer" kon betalen.

De gevangenissen barsten uit hun voegen: gemiddeld 13.043 gedetineerden in 2025 voor ruim 11.000 plaatsen, een gemiddelde bezetting van 117%. Op 15 december 2025 sliepen 672 gedetineerden zonder volwaardig bed. België moest in 2025 een noodwet aannemen om gedetineerden vervroegd vrij te laten. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft België herhaaldelijk veroordeeld voor onmenselijke detentieomstandigheden.

Ondertussen stijgen de gerechtelijke doorlooptijden. Een administratieve zaak in eerste aanleg duurt naar schatting 370 dagen (2024; 288 in 2022). Het EHRM stelde in 2023 een structureel probleem van buitensporige procedureduur vast in het gerechtelijk arrondissement Brussel. In oktober 2025 waarschuwden het Hof van Cassatie, het College van de hoven en rechtbanken en het College van procureurs-generaal samen dat justitie op een "breaking point" staat. De Europese Commissie vraagt België al jaren om de "structurele tekorten aan middelen" aan te pakken.

Hoe het elders werkt

In Nederland beheert de Raad voor de rechtspraak (opgericht in 2002) de rechtbanken onafhankelijk van de minister. De Raad is verantwoordelijk voor budget, personeel, huisvesting en ICT. De minister behoudt beleidsbevoegdheid maar heeft geen operationele controle. Nederland besteedt 0,3% van zijn bbp aan rechtbanken en publiceert uitspraken online op Rechtspraak.nl.

In Denemarken functioneert de Domstolsstyrelsen (Court Administration) sinds 1999 als onafhankelijk beheerorgaan voor middelen, personeel, gebouwen en IT van alle rechtbanken. De minister heeft expliciet géén instructiebevoegdheid en kan haar beslissingen niet wijzigen. Het budget van de districtsrechtbanken volgt de werklast: het aantal binnenkomende zaken.

In Duitsland en Zwitserland organiseren de deelstaten hun eigen rechtbanken. Het federale niveau stelt het procesrecht en strafrecht vast, maar de Länder en kantons bepalen hoe de rechtbanken functioneren, hoeveel rechters er zijn en hoe de digitalisering verloopt. Dat leidt tot concurrentie en innovatie: in Zwitserse kantons die New Public Management invoerden, is het rechtbankmanagement verder ontwikkeld dan elders.

België is een van de weinige federale landen waar het volledige gerechtsapparaat, van gebouwenbeheer tot ICT en personeelsbeheer, federaal blijft en onder directe ministeriële controle staat. Een verzelfstandigd beheer staat sinds 2014 in de wet, maar de rechterlijke orde kreeg nooit zelf de controle over haar budget.

Wat HART voorstelt

Stap 1: Richt een Onafhankelijk Beheerorgaan voor de Rechtspraak op, naar het voorbeeld van de Nederlandse Raad voor de rechtspraak en de Deense Domstolsstyrelsen. Dit orgaan neemt het operationele beheer van alle federale hoven en rechtbanken over: personeel, budget, gebouwen, ICT, met een eigen enveloppebudget via het parlement. Het Hof van Cassatie krijgt eigen beheerautonomie. De minister behoudt de beleidsbevoegdheid (wetgeving, strafbeleid, budgetkaders), maar bemoeit zich niet meer met contracten, consultants of aanbestedingen.

Stap 2: Houd alle hoven en rechtbanken federaal, van de vredegerechten, politierechtbanken en rechtbanken van eerste aanleg tot de hoven van beroep en het Hof van Cassatie, met één procesrecht. Rechtbanken mogen innoveren binnen dat ene systeem: gespecialiseerde kamers, digitale rechtbanken, snelprocedures.

Stap 3: Breng de hele strafuitvoering in één federale hand: de gevangenissen en de justitiehuizen, met het elektronisch toezicht. Zo zit de strafketen van vervolging tot uitvoering op één niveau; het jeugdsanctierecht blijft bij de deelstaten, binnen federale minimumnormen. Het federale niveau stelt de detentienormen vast (capaciteit, mensenrechten, maximale bezettingsgraad). Wie over het strafrecht beslist, betaalt ook de uitvoering: wie meer wil opsluiten, betaalt zelf. Dat prikkelt tot slimmer strafbeleid.

Stap 4: Lanceer een eengemaakt digitaliseringsprogramma met een structureel budget van €100 miljoen per jaar extra, gestuurd door het nieuwe beheerorgaan en betaald uit de efficiëntiewinst binnen Justitie. Niet door 500 consultants zonder strategie. Once-only-principe voor de burger. Alle vonnissen online.

Stap 5: Koppel budget aan resultaat. Doorlooptijden, afhandelingspercentages en digitaliseringsgraad worden jaarlijks gerapporteerd en extern geaudit door het Rekenhof, met bindende aanbevelingen.

Wat het oplevert

• Einde aan de consultantscarrousel: kennis opnieuw in huis in plaats van ongeveer 500 externe consultants; wat vrijkomt, gaat naar rechters, griffies en digitalisering. Budgetneutraal: betere justitie voor hetzelfde geld
• Onafhankelijk beheer: geen kabinetsinterventie meer in operationele zaken, geen achteraf-regularisaties
• Kortere doorlooptijden: middelen volgen de werklast van de rechtbanken, zoals in het Deense budgetmodel
• Innovatie zonder versnippering: gespecialiseerde kamers en digitale rechtbanken binnen één federaal systeem, met één procesrecht
• Menswaardige detentie: één niveau dat verantwoordelijk is voor én strafuitvoering én reïntegratie, heeft een prikkel om recidive te verlagen
• Transparantie: elke burger kan online volgen hoe het gerecht presteert
• Structureel: het model werkt in Nederland en Denemarken, twee landen die qua welvaart en bestuurlijke complexiteit vergelijkbaar zijn met België

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Audit uitgevoerd: 2026-03-28
• Volgende lijn: FOD Binnenlandse Zaken
• Totaal afgewerkt na deze audit: 7 / 192
• Geschatte besparing: budgetneutraal (efficiëntiewinst volledig geherinvesteerd binnen Justitie; voorheen €150-250 mln/jaar besparing of herbesteding)
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)