Forem (arbeidsbemiddeling): Audit

Datum: 2026-03-30 Categorie: Waalse Deelstaat. SPW & Instellingen Status: 🔀 Fusie. Forem + IFAPME → Waals Jobcenter, aangesloten op nationaal platform

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Office wallon de la formation professionnelle et de l'emploi (Le Forem) Juridische basis: Opgericht bij Waals decreet van 16 december 1988, als organisme d'intérêt public (OIP) van categorie B. Een pararegionale instelling met rechtspersoonlijkheid en beheersautonomie. Operationeel sinds: 1989, na de regionalisering van het arbeidsmarktbeleid door de bijzondere wet van 8 augustus 1980 (en de uitbreiding van 1988). Bestuursniveau: Waals Gewest. Hoofdkwartier: Boulevard Joseph Tirou 104, 6000 Charleroi. Administrateur-generaal: Raymonde Yerna (sinds ~2020, voorganger Marie-Kristine Vanbockestal diende sinds 2011).

Personeel: ~4.800 medewerkers, verspreid over meer dan 230 sites in Wallonië (bron: L'Avenir, 2020). Dit maakt Forem één van de grootste Waalse overheidsinstellingen.

Budget: De exacte jaarlijkse dotatie is niet publiek gedetailleerd in één document, maar het Waalse begrotingsdocument 2024 vermeldt dat meer dan €1 miljard aan tewerkstellingsbeleid via Le Forem verloopt (inclusief RSZ-verminderingen en dienstencheques). De operationele dotatie voor de kernactiviteiten (bemiddeling, opleiding, begeleiding) wordt geschat op ~€600-700 miljoen per jaar, exclusief doorstroommiddelen.

Aansturing: Forem wordt aangestuurd via een beheerscontract met de Waalse Regering (huidig: 2022-2027). Het beheerscomité is paritair samengesteld: werkgeversvertegenwoordigers, werknemersvertegenwoordigers en overheidsvertegenwoordigers. De bevoegde minister is Pierre-Yves Jeholet (MR, Economie & Tewerkstelling, regering-Dolimont).

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken (5 missies):

1. Begeleiding van werkzoekenden bij het opbouwen van een loopbaanproject en het vinden van werk
2. Beroepsopleiding. Competentieontwikkeling via eigen opleidingscentra
3. Controle van de beschikbaarheid van werkzoekenden (actieve en passieve controle, sinds 2016 overgeheveld van RVA)
4. Advies aan bedrijven over rekrutering en personeelsopleiding
5. Analyse en monitoring van de Waalse arbeidsmarkt (veille, analyse et prospective)

Overlap met andere instellingen:

• IFAPME (Institut wallon de Formation en alternance et des indépendants et PME): parallelle beroepsopleiding, met eigen netwerk van opleidingscentra. Er is significante overlap in het opleidingsaanbod. Vandaar het fusieplan (zie onder).
• CPAS/OCMW's: begeleiding van leefloners richting werk, vaak dubbel met Forem-trajecten. Sinds januari 2026 nieuwe verplichting: leefloners moeten zich binnen 4 weken inschrijven bij Forem.
• RVA: blijft federaal bevoegd voor de uitbetaling van werkloosheidsuitkeringen, terwijl Forem de activering doet. Dit creëert een gesplitst systeem (controle regionaal, sanctie-uitvoering federaal via ONEM/RVA).
• Private sector: uitzendbureaus (Randstad, Adecco, etc.) doen in de praktijk het gros van de plaatsingen.

Klanten:

• ~235.000 niet-werkende werkzoekenden (DEI, gemiddelde 2024)
• 532.623 vacatures verspreid in 2024 (+30% t.o.v. 2023), dalend naar 405.035 in 2025 (-24%)
• Bedrijven die rekruteringsadvies en opleidingssubsidies zoeken

Prestatie-indicatoren:

• De werkzaamheidsgraad 20-64 jaar in Wallonië bedraagt 67,9% (2025), tegenover 77,3% in Vlaanderen en 63,9% in Brussel. Het Belgisch gemiddelde is ~72,3%.
• De jongerenwerkloosheid (<30 jaar) staat op ~23% in Wallonië. Problematisch hoog.
• De vacaturegraad bedraagt 3,54%. Paradoxaal hoog naast een te lage werkzaamheidsgraad, wat wijst op een skills-mismatch.
• Volgens IWEPS-projecties stijgt de Waalse werkzaamheidsgraad naar 69,9% in 2030, maar dit blijft ver onder de Europese doelstelling van 78%.

Audits en evaluaties:

• 2009. Rekenhof-audit (Cour des comptes): besteld door het Waals Parlement na berichten over moeilijk te verantwoorden uitgaven en vervolging van een kaderlid voor verduistering van fondsen. Resultaat: instelling van een gouvernancecomité van 6 leden (2 werkgevers, 2 werknemers, 2 overheid) voor meer toezicht.
• 2024. Oriëntatienota Jeholet: de nieuwe Waalse regering (Dolimont, MR-Les Engagés) kondigde een fundamentele hervorming aan, weg van de "culture de l'excuse" richting activering met sancties.

1C. Internationale vergelijking

Nederland. UWV + Gemeenten:

• UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen) beheert WW-uitkeringen en arbeidsre-integratie centraal, met ~18.000 medewerkers voor ~17,8 miljoen inwoners.
• Gemeenten zijn verantwoordelijk voor bijstandsgerechtigden (Participatiewet).
• Regionale Werkcentra (one-stop shops) brengen UWV, gemeenten en werkgevers samen op één locatie.
• Gespecialiseerde arbeidsdeskundigen certificeren cliënten en koppelen ze aan private re-integratiebureaus.
• Werkloosheid: ~3,7% (historisch laag). De ratio medewerker/inwoner is ~1:989.
• Wat werkt: Sterke publiek-private samenwerking, gespecialiseerd personeel, one-stop-shop model.

Duitsland. Bundesagentur für Arbeit + Jobcenter:

• Budget 2024: ~€45 miljard (inkomsten), ~€44 miljard (uitgaven). ~€10 miljard voor actief arbeidsmarktbeleid.
• ~100.000 medewerkers voor ~84 miljoen inwoners.
• Jobcenter zijn joint ventures van de Bundesagentur en gemeenten. Gecombineerde uitkering + activering.
• Probleem 2024: 70% van Jobcenter-leidinggevenden oordeelt dat het administratief budget ontoereikend is.
• Wat werkt: Geïntegreerde uitkering + activering op één plek, sterke federale standaarden met lokale uitvoering.

Denemarken. Gemeentelijke Jobcenter:

• Na de structuurhervorming van 2007: van 271 naar 98 gemeenten, elk met een eigen Jobcenter.

• 2.000 PES-medewerkers overgeheveld van centraal naar lokaal niveau.

• 7 op 10 ontslagen werknemers vindt binnen één jaar weer werk (OESO).
• Sterk flexicurity-model: makkelijk ontslaan, genereuze uitkeringen, intensieve activering.
• De Deense regering hervormt nu richting meer uitbesteding aan private aanbieders en digitalisering.
• Wat werkt: Volledige decentralisatie naar gemeenten, sterke resultaatmeting, flexicurity.

Zweden. Arbetsförmedlingen:

• Fundamentele hervorming 2019-2023: van 238 naar 112 lokale kantoren.
• Verschuiving van eigen dienstverlening naar uitbesteding aan private aanbieders voor de "middengroep" werkzoekenden.
• Financiële prikkels voor private aanbieders op basis van duurzame tewerkstellingsresultaten.
• Wat werkt: Marktwerking met resultaatfinanciering, keuzevrijheid voor werkzoekenden.

Frankrijk. France Travail (voorheen Pôle Emploi):

• Hervorming 2024: herbranding en herstructurering richting betere integratie van diensten.
• Centrale overheid blijft dominant, in tegenstelling tot buurlanden waar het regionale niveau de strategie bepaalt.
• Wat werkt (deels): Integratie economie + opleiding + tewerkstelling op regionaal niveau (trend).

1D. Knelpunten en kritiek

1. Persistent lage werkzaamheidsgraad: Ondanks 35 jaar Forem blijft Wallonië ~10 procentpunt achter op Vlaanderen. De kloof sluit nauwelijks. Van ~9 pp in 2015 naar ~9,4 pp in 2025.

2. Skills-mismatch paradox: 3,54% vacaturegraad + 235.000 werkzoekenden = het systeem faalt in matching. Forem slaagt er niet in om vraag en aanbod effectief te verbinden.

3. Overlap met IFAPME: Twee parallelle opleidingsstructuren met elk eigen netwerk, bestuur en overhead. De geplande fusie (2027-2028) is veelbelovend maar nog vaag.

4. Gesplitste controle-sanctieketen: Forem controleert beschikbaarheid, maar ONEM/RVA voert sancties uit. Dit creëert vertragingen en verantwoordingskloven. Regionale verschillen in sanctiebeleid zijn significant. Wallonië sanctioneert traditioneel minder streng dan Vlaanderen.

5. Governanceproblemen: Het Rekenhof-audit van 2009 onthulde verduistering en moeilijk te verantwoorden uitgaven. Hoewel een gouvernancecomité werd ingesteld, blijven transparantie en resultaatsverantwoording zwak.

6. Omvang vs. resultaat: ~4.800 medewerkers voor ~235.000 werkzoekenden = ratio ~1:49. Ter vergelijking: VDAB heeft ~5.000 medewerkers voor ~200.000 werkzoekenden (ratio ~1:40), maar met een werkzaamheidsgraad die 10 pp hoger ligt. De output per medewerker is bij Forem structureel lager.

7. Digitale achterstand: De hervorming van 2024 introduceert pas nu een "persoonlijke digitale ruimte" voor werkzoekenden. Iets wat VDAB al jaren heeft.

8. Interregionale mobiliteit: Ondanks samenwerkingsakkoorden VDAB-Forem (december 2025) blijven taal- en mobiliteitsbarrières de doorstroom van Waalse werkzoekenden naar Vlaamse jobs beperken.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 1× ✅, 4× ⚠️, 4× ❌. De grootste winst zit bij eenvoud (fusie Forem-IFAPME + integratie CPAS-trajecten), resultaatgerichtheid (KPI's met consequenties) en digitaal-eerst (inhaalbeweging nodig).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔀 Fusie Forem fuseert met IFAPME tot het Waals Jobcenter: één geïntegreerde dienst voor arbeidsbemiddeling, opleiding én sanctionering, naar Duits Jobcenter-model. Aangesloten op het nationale digitale platform.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Fusie Forem + IFAPME tot "Waals Jobcenter" naar Duits Jobcenter-model waar uitkering, begeleiding en opleiding onder één dak zitten. Eén loket, één digitaal dossier, één aanspreekpunt per werkzoekende. Deadline: 2028 (sluit aan bij plan-Jeholet).

2. Integratie sanctiebevoegdheid: De volledige controle- én sanctieketen wordt deelstatelijk. Dit past in de bredere hervorming van de RVA (zie RVA-audit): de RVA wordt hervormd tot een federaal kader dat minimumstandaarden stelt, terwijl de deelstatelijke Jobcenter (VDAB in Vlaanderen, Waals Jobcenter in Wallonië, Actiris+ in Brussel) de volledige uitvoering doen. Inclusief sanctionering. Geen omweg meer via ONEM/RVA. Wie controleert, sanctioneert. Op hetzelfde bestuursniveau.

3. Aansluiting op nationaal digitaal platform: Het Waals Jobcenter sluit aan op het nationale arbeidsmarktplatform dat VDAB ontwikkelt (AI-gestuurde matching). Eén nationaal overzicht van vacatures en werkzoekenden, maar deelstatelijke uitvoering. Dit maakt interregionale mobiliteit mogelijk zonder nieuwe structuren: een Waalse werkzoekende ziet Vlaamse vacatures automatisch, en omgekeerd.

4. Resultaatfinanciering: Elk regionaal kantoor krijgt een budget gekoppeld aan meetbare outcomes:

   • Percentage werkzoekenden dat binnen 6 maanden werk vindt
   • Percentage dat na 12 maanden nog aan het werk is (duurzaam)
   • Percentage dat opleiding voltooit en daarna werk vindt Kantoren die structureel onderpresteren, krijgen eerst ondersteuning, daarna herstructurering.

5. Publiek KPI-dashboard: Elke burger kan per kantoor de prestaties zien. Naar Deens model. Volledige transparantie over wachttijden, plaatsingspercentages, opleidingsresultaten. Federale minimumstandaarden maken benchmarking tussen deelstaten mogelijk.

6. Uitbesteding middengroep: Naar Zweeds model worden werkzoekenden die "marktklaar" zijn (goede kwalificaties, digitaal zelfredzaam) doorverwezen naar private aanbieders met resultaatfinanciering. Het Waals Jobcenter concentreert zich op de moeilijkste groepen.

7. Digitaal-eerst: Aangesloten op het nationale platform. Fysieke Jobcenter als vangnet. Once-only-principe: werkzoekende geeft informatie maar één keer, gedeeld tussen Jobcenter, CPAS, en opleiders.

8. Verplichte CPAS-Jobcenter-integratie: Elk CPAS maakt gebruik van het Jobcenter-platform. Leefloners krijgen automatisch een trajectplan. Geen parallelle begeleidingscircuits meer.

Naar welk niveau: Waalse deelstaat, met federale minimumstandaarden en aansluiting op het nationale digitale platform.

Samenhang met andere HART-voorstellen:

• RVA: wordt hervormd tot federaal kader met minimumstandaarden; uitvoering (uitbetaling, controle, sanctionering) gaat naar de deelstatelijke Jobcenter
• VDAB: wordt het Vlaamse Jobcenter volgens hetzelfde model; ontwikkelt het nationale digitale platform waarop alle deelstaten aansluiten
• Actiris: wordt het Brusselse Jobcenter
• FOD Werk: stelt het federale kader en bewaakt de minimumstandaarden

Internationaal model: Duits Jobcenter-model (Bundesagentur für Arbeit + gemeenten: uitkering + activering onder één dak) + Deens model (gemeentelijke resultaatmeting) + Zweeds model (uitbesteding middengroep met resultaatfinanciering).

Geschatte efficiëntiewinst:

• Fusie Forem-IFAPME: besparing overhead ~€30-50 miljoen/jaar (gedeeld management, IT, locaties)
• Integratie sanctieketen: snellere doorstroom, minder administratieve vertraging
• Nationaal platform: eliminatie van interregionale mobiliteitsbarrières
• Resultaatfinanciering: OESO-onderzoek toont 10-15% hogere plaatsingspercentages bij resultaatgestuurde diensten
• Doelstelling: werkzaamheidsgraad Wallonië naar 72% in 2032 (van 67,9% in 2025)

Implementatiepad:

• 2027: Wettelijk kader fusie Forem-IFAPME tot Waals Jobcenter, aansluiting nationaal platform
• 2028: Operationele fusie, eerste pilootprojecten resultaatfinanciering, overname sanctiebevoegdheid van RVA
• 2029: Publiek KPI-dashboard live, start uitbesteding middengroep
• 2030: Volledige integratie, evaluatie en bijsturing

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Forem (arbeidsbemiddeling): Fusie tot Waals Jobcenter Forem fuseert met IFAPME tot het Waals Jobcenter: uitkering, begeleiding en opleiding onder één dak, naar Duits Jobcenter-model. Aangesloten op het nationale digitale arbeidsmarktplatform.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Le Forem is de Waalse tegenhanger van VDAB: de publieke dienst voor arbeidsbemiddeling en beroepsopleiding. Met ~4.800 medewerkers op meer dan 230 locaties begeleidt het jaarlijks zo'n 235.000 werkzoekenden. Daarnaast bestaat IFAPME als parallelle opleidingsinstelling. De controle van de beschikbaarheid van werkzoekenden ligt sinds 2016 bij Forem, maar de sanctie-uitvoering loopt nog altijd via de federale RVA. Een ander bestuursniveau.

Wat er mis gaat

Na 35 jaar Forem bedraagt de werkzaamheidsgraad in Wallonië 67,9%. Bijna 10 procentpunt lager dan Vlaanderen (77,3%) en ver onder het Europees gemiddelde (75,8%). Die kloof sluit nauwelijks. Tegelijk staan er tienduizenden vacatures open bij een vacaturegraad van 3,54%: het systeem faalt in het matchen van vraag en aanbod.

Een werkzoekende in Wallonië heeft te maken met minstens vijf instanties: Forem, IFAPME, het CPAS, de RVA en private uitzendbureaus. Niemand is eindverantwoordelijk voor het resultaat. Het Rekenhof onthulde in 2009 financieel wanbeheer en verduistering bij Forem. Er is tot op heden geen publiek dashboard waar je per kantoor kunt zien hoe het presteert. Budget en resultaat zijn niet aan elkaar gekoppeld: of een kantoor nu 40% of 20% van zijn werkzoekenden aan het werk helpt, het krijgt dezelfde middelen.

De digitalisering loopt achter. Pas in 2025-2026 wordt een "persoonlijke digitale ruimte" voor werkzoekenden uitgerold. Iets wat VDAB al jaren heeft. De geplande fusie met IFAPME is aangekondigd voor 2027-2028, maar blijft vaag over timing en uitvoering.

Hoe het elders werkt

In Duitsland combineren de Jobcenter uitkering, begeleiding en opleiding onder één dak. Als joint venture van de Bundesagentur für Arbeit en de gemeenten. Wie binnenstapt, krijgt alles op één plek. In Denemarken zijn 98 gemeentelijke Jobcenter elk volledig verantwoordelijk voor arbeidsbemiddeling op hun grondgebied, afgerekend op resultaten: 7 op 10 ontslagen werknemers vindt binnen één jaar weer werk. In Zweden heeft Arbetsförmedlingen de dienstverlening aan "marktklare" werkzoekenden uitbesteed aan private aanbieders met betaling op resultaat.

Wat deze modellen gemeen hebben: één aanspreekpunt, alles onder één dak, resultaatmeting met consequenties, en transparantie naar de burger.

Wat HART voorstelt

Forem fuseert met IFAPME tot het Waals Jobcenter naar Duits model waar uitkering, begeleiding en opleiding onder één dak zitten. De volledige sanctiebevoegdheid wordt overgenomen van de RVA (die wordt hervormd tot federaal kader met minimumstandaarden. Zie RVA-hervorming). Het Waals Jobcenter sluit aan op het nationale digitale arbeidsmarktplatform dat VDAB ontwikkelt: één overzicht van alle vacatures en werkzoekenden in België, maar deelstatelijke uitvoering. Zo ziet een Waalse werkzoekende automatisch ook Vlaamse vacatures, en omgekeerd.

Elk kantoor wordt afgerekend op plaatsingspercentages en duurzaamheid van tewerkstelling, met een publiek dashboard waarop elke burger de prestaties per kantoor kan volgen. Voor werkzoekenden die marktklaar zijn, wordt naar Zweeds model uitbesteed aan private aanbieders met betaling op resultaat. Het Jobcenter concentreert zich op wie het het hardst nodig heeft.

Wat het oplevert

De fusie Forem-IFAPME bespaart naar schatting €30-50 miljoen per jaar aan dubbele overhead (management, IT, locaties). Het nationale platform elimineert interregionale mobiliteitsbarrières. Resultaatfinanciering verhoogt volgens OESO-onderzoek plaatsingspercentages met 10-15%. Het doel: de Waalse werkzaamheidsgraad van 67,9% naar 72% tegen 2032, wat ~65.000 extra werkenden betekent. Dat levert de Waalse economie honderden miljoenen op aan extra belastinginkomsten en minder uitkeringen. En geeft tienduizenden Walen een baan in plaats van een wachtlijst.

Fase 5: Bronnenlijst