FPD (Federale Pensioendienst): Audit

Datum: 2026-03-29 Status: 🟠 Hervormd Categorie: Parastatalen Sociale Zekerheid Budget doorstroom: ~€70 mld/jaar (pensioenen + IGO) Werkingsbudget: onderdeel bestuursovereenkomst, cumulatieve besparing €44 mln over 2022-2025 Personeel: ~2.300 medewerkers (was ~2.800 bij fusie 2016)

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Federale Pensioendienst (FPD) in het Frans Service fédéral des Pensions (SFP). Is een federale openbare instelling van sociale zekerheid. De FPD werd opgericht op 1 april 2016 door de wet van 18 maart 2016, als fusie van twee voorgangers:

• Rijksdienst voor Pensioenen (RVP): opgericht 1 april 1987, bevoegd voor werknemerspensioenen
• Pensioendienst voor de Overheidssector (PDOS): opgericht 1 januari 2006, bevoegd voor ambtenarenpensioenen

De FPD valt onder de voogdij van de federale minister van Pensioenen (momenteel Jan Jambon, N-VA, in de Arizona-regering). De instelling wordt aangestuurd door een Beheerscomité met vertegenwoordigers van werknemers- en werkgeversorganisaties, plus een administrateur-generaal.

Juridische basis: Wet van 18 maart 2016 (BS 30 maart 2016), uitvoeringsbesluiten, en de bestuursovereenkomst 2022-2025.

Hoofdkantoor: Zuidertoren, Europaesplanade 1, 1060 Brussel. Daarnaast 14 regionale kantoren: 7 in Wallonië (Aarlen, Charleroi, Luik, Malmedy, Bergen, Moeskroen, Namen) en 7 in Vlaanderen (Antwerpen, Brugge, Kortrijk, Gent, Hasselt, Turnhout + bijkantoren).

Personeelsbestand: ~2.300 medewerkers (2025). Bij de fusie in 2016 waren dat er nog ~2.800. De instelling verliest jaarlijks ~4% personeelsleden door pensionering en kampt met aanwervingsproblemen, vooral in Vlaanderen.

1B. Wat doet het in de praktijk?

De FPD heeft vier kerntaken:

1. Pensioenrechten vaststellen voor werknemers, ambtenaren, en de Inkomensgarantie voor Ouderen (IGO)
2. Tijdige uitbetaling van werknemers- en ambtenarenpensioenen, zelfstandigenpensioenen (in samenwerking met RSVZ), oorlogsrenten en slachtoffervergoedingen terrorisme
3. Informatie en advies aan burgers via mypension.be, regionale kantoren, en telefoon
4. Beleidsondersteuning via data-analyse en actuarieel advies

Schaal: De FPD keert jaarlijks ~€70 miljard uit aan ~2,5 miljoen pensioengerechtigden. Dat is meer dan 1 op 5 Belgen.

Digitaal platform: mypension.be bestaat sinds 2010 (15 jaar in 2025) en biedt burgers inzicht in hun loopbaangegevens, pensioensimulaties en de vroegst mogelijke pensioendatum. Het platform wordt actief doorontwikkeld met APM-monitoring en AI-plannen.

Overlap met andere instellingen:

• RSVZ (Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen): berekent zelfstandigenpensioenen, maar de FPD betaalt ze uit
• RSZ (Rijksdienst voor Sociale Zekerheid): int de bijdragen waaruit pensioenen betaald worden
• KSZ (Kruispuntbank Sociale Zekerheid): dataplatform waarmee FPD gegevens uitwisselt
• FSMA: toezicht op de tweede pensioenpijler (aanvullende pensioenen)
• Diverse werkgevers overheidssector: leveren loopbaangegevens aan voor ambtenarenpensioenen

Rekenhof-audits (recente bevindingen):

• De regulering van voordelige tantièmes (verhogingscoëfficiënten voor specifieke ambtenarenfuncties) schiet tekort. De FPD controleert onvoldoende of overheidsdiensten de periodes van "actieve dienst" correct rapporteren.
• Het financieringsmechanisme voor pensioenen van vastbenoemde lokale ambtenaren is niet duurzaam. De laatste hervorming lost het financieringsprobleem niet op en verergert het mogelijk door bijdrageverlagingen voor lokale besturen die aanvullende pensioenen aanbieden aan contractueel personeel.

1C. Internationale vergelijking

Kernobservaties:

Nederland. SVB: De SVB beheert de AOW (Algemene Ouderdomswet) als universeel basispensioen voor álle inwoners, ongeacht of ze werknemer, zelfstandige of ambtenaar waren. Eén instelling, één stelsel, één berekening. De aanvullende pensioenen (tweede pijler) lopen via pensioenfondsen, niet via de overheid. Dit scheidt helder publiek (AOW via SVB) en privaat (tweede pijler via fondsen).

Duitsland. DRV: De Deutsche Rentenversicherung is de grootste pensioeninstelling van Europa. Met 62.400 medewerkers bedient ze 58,5 miljoen verzekerden en 21,4 miljoen gepensioneerden. Het systeem is grotendeels geünificeerd, al hebben Beamte (ambtenaren) nog een apart stelsel. De administratiekosten per gepensioneerde liggen lager dan in België door schaalvoordelen.

Zweden. Pensionsmyndigheten: Sinds 1 januari 2010 is alle nationale pensioenadministratie geconcentreerd in één agentschap. Het Zweedse systeem combineert een inkomenspensioen (omslagstelsel) met een premiepensioen (kapitaaldekking) en een garantiepensioen (minimumvangnet). Volledig digitaal met e-ID (BankID). Eén portaal voor alles.

Denemarken. ATP: ATP combineert pensioenadministratie met vermogensbeheer. Alle werkenden in Denemarken zijn automatisch lid. Volledig digitaal via Digital Post. Geen onderscheid naar beroepsstatuut.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Drie gescheiden pensioenstelsels België heeft drie fundamenteel verschillende pensioenberekeningen: werknemers (1/45 per loopbaanjaar op basis van loon hele loopbaan), zelfstandigen (vergelijkbaar maar historisch lager), en ambtenaren (op basis van gemiddeld loon laatste 10 jaar met verhogingscoëfficiënten). Dit leidt tot:

• Enorme ongelijkheid: gemiddeld ambtenarenpensioenen ~€3.458/maand bruto vs. werknemerspensioenen ~€1.677/maand
• Complexe mixed careers: wie zowel als werknemer als zelfstandige en ambtenaar werkte, krijgt drie aparte berekeningen
• Ondoorzichtigheid voor de burger

2. Financiële onhoudbaarheid

• Pensioenuitgaven: 13,1% bbp (2023) → 15,1% bbp (2053), op weg naar de op één na hoogste in de OESO (na Spanje)
• OESO-gemiddelde: 8,8% bbp → 10,0% bbp in 2050
• Verhouding werkenden/gepensioneerden: 1,8 : 1 (2022) → 1,3 : 1 (2070)
• Totale sociale uitgaven door vergrijzing: van 25,8% bbp (2023) naar 30,1% bbp (2050)

3. Traagheid van harmonisering De Arizona-pensioenhervorming (maart 2026) voorziet in een geleidelijke harmonisering van de drie stelsels, maar:

• De referteperiode voor ambtenarenpensioenen verschuift van 10 naar 45 jaar pas in 2062 over 36 jaar
• De verhogingscoëfficiënten verdwijnen geleidelijk vanaf 2027, maar met uitzonderingen (onderwijs, actieve diensten behouden 1,025)
• De loopbaanbreuken worden genormaliseerd naar 1/60 pas vanaf 2027

4. Bonus-malus systeem: complexiteit Het nieuwe bonus-malus systeem (ingevoerd 2026) is welgemeend maar extreem complex:

• Malus: -5%/jaar voor wie vervroegd gaat (geboren na 1975), tenzij je 35 loopbaanjaren hebt + 156 dagen/jaar + 7.020 totaal gewerkte dagen
• Bonus: +5%/jaar voor wie na de wettelijke leeftijd doorwerkt (geboren na 1973), met dezelfde voorwaarden
• De definitie van een "loopbaanjaar" verandert van 104 naar 156 effectief gewerkte dagen
• Vijf "pechdagen" om net-niet-jaren te redden
• Overgangsmaatregelen per geboortejaar

5. Gender pension gap Het gemiddelde pensioen van vrouwen was in 2024 31% lager dan dat van mannen (OESO-gemiddelde: 23%). De structurele oorzaken (deeltijdwerk, loopbaanonderbrekingen) worden door de hervorming niet fundamenteel aangepakt.

6. Digitalisering onvolledig Hoewel mypension.be een goed platform is, vereisen veel pensioenprocessen nog fysiek contact of papieren documenten. De pensioenhervorming had in maart 2026 tijdelijk impact op mypension.be: ramingen van vroegste pensioendatum en bedrag waren tijdelijk niet beschikbaar. Dit toont de kwetsbaarheid van het IT-systeem bij beleidswijzigingen.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: Score: 2✅ / 4⚠️ / 3❌

De drie principes met de grootste winst:

1. Eenvoud Drie stelsels samenvoegen tot één
2. Internationaal bewezen Het Nederlandse/Scandinavische model overnemen
3. Verantwoordelijkheid = Financiering Wie beslist over pensioenregels, draagt de financiële gevolgen

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd De FPD blijft bestaan maar wordt fundamenteel anders ingericht als uitvoerder van één geünificeerd pensioenstelsel.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Eén pensioenstelsel voor iedereen Werknemers, zelfstandigen en ambtenaren bouwen pensioen op volgens dezelfde regels. Eén berekeningsformule: totale loopbaan × bijdrage × opbouwfactor. Geen aparte stelsels meer.

2. Universeel basispensioen + aanvullende pijler Naar Nederlands/Zweeds model:

   • Pijler 1: Universeel basispensioen (omslagstelsel), gekoppeld aan loopbaanjaren en bijdragen. Eén berekening, transparant.
   • Pijler 2: Verplichte aanvullende pensioenen via sectorfondsen of individuele rekeningen (naar Zweeds premiepensioenmodel)
   • Pijler 3: Vrijwillig pensioensparen (blijft zoals nu)

3. FPD als enige pensioenuitvoerder Absorbeert de pensioenberekening voor zelfstandigen (nu bij RSVZ) en wordt het enige loket. De samenwerking met KSZ en RSZ blijft.

4. Harmonisering in 20 jaar, niet 36 De referteperiode voor ambtenarenpensioenen verschuift naar volledige loopbaan in 2045, niet 2062. Overgangsregeling met verworven rechten gerespecteerd.

5. Eenvoudig bonus-malus Vereenvoudig naar: +3%/jaar bij doorwerken na wettelijke leeftijd, -3%/jaar bij vervroegd stoppen. Geen uitzonderingen op basis van effectief gewerkte dagen. Transparant en uitlegbaar.

6. Volledig digitaal mypension.be wordt het enige kanaal voor alle pensioeninformatie. Realtime simulaties, automatische berekening, digitale aanvraag met eID. Fysieke kantoren als vangnet voor wie digitaal niet kan.

Internationaal referentiemodel: Nederland (SVB + pensioenfondsen) en Zweden (Pensionsmyndigheten met inkomens- + premiepensioen).

Geschatte efficiëntiewinst:

• Samenvoeging drie stelsels bespaart administratieve kosten door vereenvoudiging (geschat 10-15% werkingskosten)
• Snellere harmonisering beperkt de budgettaire tijdbom (elke 5 jaar versnelling spaart miljarden aan ambtenarenpensioenkosten)
• Eén IT-systeem i.p.v. drie berekeningsmodules

Implementatiepad:

• 2029-2031: Regeerakkoord + conceptnota + wetsontwerp ééngemaakt pensioenstelsel
• 2031-2034: Technische unificatie. Drie berekeningsmodules naar één IT-platform bij FPD
• 2034-2036: Nieuwe opbouw volledig onder nieuw stelsel. Alle nieuwe loopbaanjaren volgen dezelfde formule
• 2036-2045: Overgangsperiode. Geleidelijke convergentie bestaande rechten, verworven rechten gerespecteerd
• 2045: Volledig geünificeerd stelsel operationeel

Vereiste wetswijzigingen: Bijzondere wet (pensioenen zijn federale bevoegdheid, maar de berekeningsregels per stelsel zijn verankerd in verschillende wetten). Grondwetswijziging niet nodig.

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Federale Pensioendienst (FPD): Hervormd België is het enige Europese land met drie totaal verschillende pensioenstelsels. HART maakt van de FPD de uitvoerder van één eerlijk pensioenstelsel voor iedereen. Transparant, digitaal en financieel houdbaar.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Federale Pensioendienst (FPD) is sinds 2016 de fusie van de vroegere Rijksdienst voor Pensioenen en de Pensioendienst voor de Overheidssector. Met ~2.300 medewerkers keert ze jaarlijks ~€70 miljard uit aan 2,5 miljoen gepensioneerden. Op papier één instelling, maar in de praktijk voert de FPD drie fundamenteel verschillende pensioenberekeningen uit: één voor werknemers, één voor ambtenaren, en één in samenwerking met het RSVZ voor zelfstandigen. Elk stelsel heeft eigen regels, eigen referteperiodes en eigen uitzonderingen.

Wat er mis gaat

Het probleem is niet de FPD zelf. Die doet haar werk. Maar het systeem dat ze moet uitvoeren. Drie gescheiden stelsels betekent drie keer complexiteit, drie keer uitzonderingen, en een fundamentele ongelijkheid: een ambtenaar krijgt gemiddeld €3.458 bruto per maand pensioen, een werknemer €1.677. Dat verschil is niet uit te leggen aan een samenleving die gelijke bijdragen verwacht.

De financiële houdbaarheid is alarmerend. België geeft nu 13,1% van het bbp uit aan pensioenen. Ver boven het OESO-gemiddelde van 8,8%. Tegen 2053 stijgt dat naar 15,1%, de op één na hoogste in de hele OESO. De verhouding werkenden per gepensioneerde daalt van 1,8 naar 1,4 in 2070. De Studiecommissie voor de Vergrijzing waarschuwt dat de totale sociale uitgaven boven 30% van het bbp uitkomen in 2050.

De Arizona-pensioenhervorming (2026) zet stappen in de goede richting. Een bonus-malus systeem, strengere loopbaanvoorwaarden, geleidelijke harmonisering. Maar de uitvoering is zo traag dat de referteperiode voor ambtenaren pas in 2062 volledig gelijkgetrokken is met die van werknemers. Dat is 36 jaar voor iets wat Nederland en Zweden allang hebben.

Het Rekenhof signaleerde bovendien dat de FPD onvoldoende controleert of overheidsdiensten de voordelige tantièmes correct rapporteren, en dat het financieringsmechanisme voor lokale ambtenarenpensioenen niet duurzaam is.

Hoe het elders werkt

In Nederland is er de SVB (Sociale Verzekeringsbank): één instelling die de AOW uitbetaalt aan iedereen die in Nederland heeft gewoond of gewerkt, ongeacht beroepsstatuut. Eén stelsel, één berekening. Aanvullende pensioenen lopen via pensioenfondsen. Helder gescheiden van de overheid. Met ~4.500 medewerkers bedient de SVB 5,6 miljoen mensen voor €62 miljard aan uitkeringen per jaar.

Zweden ging nog verder: sinds 2010 is alle nationale pensioenadministratie geconcentreerd bij de Pensionsmyndigheten. Het Zweedse stelsel combineert een inkomenspensioen (omslagstelsel), een premiepensioen (kapitaaldekking met individuele keuze) en een garantiepensioen (minimumvangnet). Alles is digitaal raadpleegbaar met BankID. Geen onderscheid tussen ambtenaren en werknemers voor het basispensioen.

In Denemarken is iedereen die werkt automatisch lid van ATP. Volledig digitaal, geen onderscheid naar statuut.

Wat HART voorstelt

HART wil de FPD hervormen tot de uitvoerder van één geünificeerd pensioenstelsel:

1. Eén berekeningsformule voor iedereen. Werknemers, zelfstandigen en ambtenaren bouwen pensioen op volgens dezelfde regels. Geen aparte stelsels meer.

2. Universeel basispensioen + verplichte aanvullende pijler. Het basispensioen (eerste pijler) via de FPD, aanvullende pensioenen (tweede pijler) via sectorfondsen of individuele pensioenrekeningen naar Zweeds model.

3. Harmonisering in 20 jaar, niet 36. De overgang naar één stelsel wordt afgerond in 2045. Verworven rechten worden gerespecteerd, maar nieuwe opbouw volgt vanaf dag één de nieuwe regels.

4. Eenvoudig bonus-malus. +3% per jaar doorwerken na de wettelijke leeftijd, -3% per jaar bij vervroegd pensioen. Geen ingewikkelde uitzonderingen. Iedereen begrijpt het.

5. Volledig digitaal. mypension.be wordt het enige portaal. Realtime simulaties, automatische berekening, digitale aanvraag met eID. Fysieke kantoren als vangnet.

Wat het oplevert

• Transparantie: Elke burger ziet in één oogopslag hoe zijn pensioen opgebouwd wordt. Ongeacht of hij werknemer, zelfstandige of ambtenaar is.
• Eerlijkheid: Gelijke bijdragen leiden tot gelijke rechten. Het onuitlegbare verschil van €1.781/maand tussen ambtenaren- en werknemerspensioenen verdwijnt geleidelijk.
• Financiële houdbaarheid: Snellere harmonisering beperkt de budgettaire impact van de vergrijzing. Elke 5 jaar versnelling spaart miljarden.
• Administratieve besparing: Eén berekeningssysteem i.p.v. drie bespaart naar schatting 10-15% werkingskosten bij de FPD.
• Internationale norm: België sluit aan bij wat Nederland, Zweden en Denemarken al jaren doen. Één eerlijk, transparant stelsel.

Fase 5: Bronnenlijst