FSMA (Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten): Audit

Datum: 2026-03-29 Categorie: Federale Regulatoren & Toezichthouders Status: 🟢 Behouden (met hervormingen)

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De FSMA (Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten / Financial Services and Markets Authority) is een autonome publiekrechtelijke instelling die toezicht houdt op de Belgische financiële markten en de bescherming van financiële consumenten.

• Officiële naam: Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (NL) / Autorité des Services et Marchés Financiers (FR)
• Juridische basis: Wet van 2 augustus 2002 betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten; omgevormd tot Twin Peaks bij de wet van 2 juli 2010 en het KB van 3 maart 2011
• Opgericht: 1 april 2011 (als opvolger van de CBFA, de Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen)
• Bestuursniveau: Federaal
• Personeelsomvang: 378 medewerkers eind 2025 (355 VTE), op acht statutairen na allemaal met een arbeidsovereenkomst, geen ambtenaren; het personeelsplafond in het financieringsbesluit (KB van 17 mei 2012) ligt op 399 VTE
• Financiering: Volledig gefinancierd door bijdragen van de ondernemingen en personen onder toezicht, niet door belastinggeld; werkingsbudget €118,4 miljoen in 2025
• Voorzitter: benoemd bij koninklijk besluit voor een termijn van zes jaar, onbeperkt hernieuwbaar. Dezelfde voorzitter leidde de FSMA vanaf de oprichting in 2011 meer dan vijftien jaar; hij werd in 2022 ook voorzitter van IOSCO en in 2025 van het OESO-comité voor corporate governance

Governance-structuur:

• Directiecomité (4 leden): voorzitter, ondervoorzitter en twee leden, evenveel Nederlandstaligen als Franstaligen. Collegiaal bestuur
• Raad van Toezicht (10 tot 14 leden): houdt toezicht op werking en financiering, keurt begroting en jaarrekening goed
• Auditcomité (4 leden uit de Raad van Toezicht)
• Sanctiecommissie (12 leden): 6 magistraten en 6 niet-magistraten, onafhankelijk van het directiecomité; legt administratieve geldboetes op

1B. Wat doet het in de praktijk?

De FSMA opereert binnen het Twin Peaks-model dat België sinds 2011 hanteert. In dit model zijn de toezichtstaken verdeeld tussen twee autonome toezichthouders:

• NBB (Nationale Bank van België): prudentieel toezicht, dus de financiële gezondheid van instellingen (solvabiliteit, liquiditeit)
• FSMA: gedragstoezicht, dus de bescherming van consumenten en de integriteit van markten

De zes kerndomeinen van de FSMA:

1. Toezicht op financiële markten en beursgenoteerde bedrijven: monitoring van financiële informatie, marktmisbruik, handel met voorkennis
2. Toezicht op gedragsregels: eerlijke, loyale en professionele behandeling van klanten door financiële tussenpersonen
3. Producttoezicht: controle of financiële producten begrijpelijk en nuttig zijn voor consumenten; verbod op misleidende producten
4. Toezicht op financiële dienstverleners: vergunningen voor en toezicht op tussenpersonen, vermogensbeheerders, crowdfundingplatformen
5. Toezicht op aanvullende pensioenen: "sociaal toezicht" op de tweede pensioenpijler
6. Financiële educatie: bijdrage aan de financiële geletterdheid van spaarders en beleggers

Concrete activiteiten (cijfers 2025):

• 4.674 meldingen van consumenten (13% meer dan in 2024 en ongeveer drie keer zoveel als in 2016)
• Daarvan 3.126 over fraude en onregelmatige aanbiedingen, gemiddeld ruim 260 per maand
• Ruim 300 blokkeringen van websites van frauduleuze platformen in één jaar; sinds april 2025 plaatst de FSMA frauduleuze domeinnamen ook in het Belgian Anti-Phishing Shield
• Waarschuwingslijst van illegaal opererende bedrijven in België (publiek toegankelijk)
• Verbod op marketing van bepaalde complexe financiële producten aan particuliere beleggers
• FinTech Contactpunt (samen met de NBB, sinds 2016)

Overlap met andere instellingen:

• Met de NBB: grijs gebied bij instellingen die zowel prudentieel als gedragstoezicht nodig hebben; geregeld via een algemeen Memorandum of Understanding (2013) en aanvullende protocollen
• Met de FOD Economie: bij consumentenkrediet verleent de FSMA de vergunning aan kredietgevers, maar controleert de FOD Economie of kredietgevers en bemiddelaars de kredietregels naleven (reclame, informatie, adviesplicht)

1C. Internationale vergelijking

Analyse per land:

Nederland (Twin Peaks, vergelijkbaar model): De AFM (Autoriteit Financiële Markten) en DNB (De Nederlandsche Bank) hanteren hetzelfde Twin Peaks-model als België. De AFM is qua taken bijna identiek aan de FSMA: gedragstoezicht, producttoezicht, markttoezicht. Met 839 fte (eind 2025, tegenover 697 eind 2023) is de AFM meer dan dubbel zo groot als de FSMA, wat deels te verklaren is door de grotere financiële sector in Nederland (Amsterdam als Europees financieel centrum). Het Nederlandse model werkt goed en wordt internationaal als referentie beschouwd.

Duitsland (geïntegreerd model): BaFin combineert prudentieel en gedragstoezicht in één autoriteit. Met 3.084 medewerkers (eind 2025) is het een van de grootste toezichthouders in Europa. Het voordeel: geen coördinatieproblemen tussen twee toezichthouders. Het nadeel: risico dat prudentiële belangen (stabiliteit van banken) domineren over consumentenbescherming. BaFin kreeg forse kritiek na het Wirecard-schandaal (2020) voor gebrekkig toezicht.

Zwitserland (geïntegreerd model): FINMA (Swiss Financial Market Supervisory Authority) ging in 2009 van start als fusie van drie voorgangers. Met gemiddeld ongeveer 760 medewerkers (2025) houdt het toezicht op banken, verzekeraars en markten. Volledig gefinancierd door de sector. Het Zwitserse model wordt gezien als efficiënt voor een kleiner land met een zeer grote financiële sector.

Denemarken (geïntegreerd model): Finanstilsynet werd in 1988 opgericht door fusie van bank- en verzekeringstoezichthouders. Efficiënt enkelvoudig toezichtmodel voor een land dat kleiner is dan België. Het is een agentschap onder een Deense minister, die ook de leden van de raad van bestuur benoemt.

Conclusie internationale vergelijking: Er is geen eenduidig "beste model". Zowel Twin Peaks als het geïntegreerde model werken in de praktijk. De keuze hangt af van de grootte en complexiteit van de financiële sector, de historische context, en de institutionele cultuur. Het Twin Peaks-model heeft als voordeel dat gedragstoezicht een zelfstandige stem behoudt en niet ondergesneeuwd raakt door prudentieel toezicht. Dit is belangrijk voor consumentenbescherming.

1D. Knelpunten en kritiek

Sterke punten (bevestigd door IMF FSAP 2023):

• Het IMF beoordeelde de kwaliteit van het financieel toezicht in België positief
• De FSMA heeft "een goed ontwikkeld kader voor product- en gedragstoezicht op banken"; voor het gedragstoezicht op verzekeraars bestaat een uitgebreid Belgisch regelgevend kader
• De Belgische beleggingsfondssector bleek bestand tegen zware schokken in de liquiditeitsstresstest van het IMF
• Nauwe samenwerking met de NBB binnen het Twin Peaks-model

Knelpunten en verbeterpunten:

1. Coördinatie NBB-FSMA: Hoewel een MoU bestaat, zijn er grijze zones bij entiteiten die onder beide toezichthouders vallen. De grens tussen "prudentieel" en "gedrag" is niet altijd helder, vooral bij nieuwe fintech-producten en crypto.

2. Capaciteit versus groeiende taken: De FSMA krijgt steeds meer taken (crypto via MiCA sinds 30 december 2024, DORA voor digitale weerbaarheid sinds 17 januari 2025, duurzaamheidsrapportering) zonder evenredige groei in middelen: het personeel bleef nagenoeg gelijk (371 eind 2023, 378 eind 2025) en het personeelsplafond van 399 VTE houdt geen rekening met de bevoegdheden die er na 2014 bijkwamen. Vergeleken met de Nederlandse AFM (839 fte eind 2025) is de FSMA relatief klein voor de complexiteit van het toezichtlandschap.

3. Lange mandaten voorzitter: De wet laat de mandaten van zes jaar onbeperkt hernieuwen. Dezelfde voorzitter leidde de FSMA vanaf de oprichting in 2011 meer dan vijftien jaar. Dat roept vragen op over governance en vernieuwing, los van de sterke internationale reputatie die de FSMA intussen opbouwde (voorzitterschap van IOSCO en van het OESO-comité voor corporate governance).

4. Handhavingscapaciteit: Administratieve geldboetes en minnelijke schikkingen bestaan al: van 2016 tot en met 2025 leverden minnelijke schikkingen met 199 partijen samen €16,6 miljoen op voor de Schatkist. Maar de sanctieprocedure (onderzoek door de auditeur, kennisgeving van grieven, uitspraak door de Sanctiecommissie) is zwaar voor kleinere overtredingen. Tegen fraude door niet-vergunde aanbieders werkt de FSMA met waarschuwingen, een waarschuwingslijst en het blokkeren van websites; de strafrechtelijke vervolging verloopt via het parket. De connectie tussen toezicht en handhaving/vervolging kan sneller.

5. Digitalisering: De FSMA heeft een FinTech Contactpunt, maar het tempo van digitale innovatie in de financiële sector overtreft soms de regelgevende capaciteit.

6. Geen parlementaire verantwoording in strikte zin: Als autonome instelling legt de FSMA verantwoording af via haar jaarverslag, de Raad van Toezicht en een jaarlijkse hoorzitting van de voorzitter in de bevoegde Kamercommissie, maar er is geen directe parlementaire controle zoals bij een FOD, waarvoor een minister politiek verantwoordelijk is.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De FSMA scoort overwegend goed. De grootste verbeterpunten liggen bij schaalgrootte (meer capaciteit nodig), eenvoud (complexiteit Twin Peaks) en transparantie (beter uitleggen aan burgers wie wat doet en wat het kost).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟢 Behouden met gerichte hervormingen

De FSMA is een goed functionerende instelling die internationaal erkend wordt. Afschaffen of regionaliseren is niet aan de orde. Financieel toezicht moet federaal (en steeds meer Europees) blijven. Wel zijn er concrete verbeteringen mogelijk.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Versterking capaciteit: De FSMA moet meegroeien met haar takenpakket. De groeiende verantwoordelijkheden rond crypto (MiCA), digitale weerbaarheid (DORA) en duurzaamheidsrapportering vereisen meer mensen en middelen. Richtcijfer: groei van 378 (eind 2025) naar ~450-500 medewerkers binnen vijf jaar, met een personeelsplafond dat daarop wordt afgestemd (399 VTE in 2025), volledig gefinancierd door de sector.

2. Transparantie-offensief: Jaarlijks een publiek "Toezichtsrapport" in begrijpelijke taal. Niet alleen voor de sector, maar voor de burger. Hoeveel fraudegevallen zijn aangepakt? Hoeveel geld is bespaard voor consumenten? Welke producten zijn verboden en waarom?

3. Governance-hervorming: Zoals voor alle leiders van regulerende organen: een mandaat van vijf jaar met publieke KPI's, eenmalig verlengbaar met drie jaar, dus maximaal acht jaar voor de voorzitter en de leden van het directiecomité. Het onafhankelijke Benoemingsorgaan selecteert de kandidaten op competentie. Dit voorkomt dat één persoon te lang dezelfde instelling leidt.

4. Snellere handhaving: De FSMA kan al administratieve geldboetes opleggen via haar Sanctiecommissie en minnelijke schikkingen sluiten. Daarbovenop komt een vereenvoudigde, snelle procedure voor kleinere en eenduidige overtredingen, met beroep bij de rechter. Voor zware fraude blijft het parket bevoegd, maar de FSMA krijgt een fast track om dossiers door te geven.

5. Digitaal toezicht versnellen: Investering in RegTech en SupTech (supervisory technology): gebruik van AI en data-analyse voor marktmonitoring. Het FinTech Contactpunt uitbouwen tot een volwaardig innovatiebureau.

6. Coördinatieprotocol FSMA-NBB herijken: Het Memorandum of Understanding tussen FSMA en NBB moet om de drie jaar vernieuwd worden met expliciete afspraken over crypto, fintech en ESG. Geen grijze zones.

Internationaal model: Behoud van Twin Peaks naar Nederlands voorbeeld (AFM/DNB), met de governance-standaarden van FINMA (Zwitserland) als referentie.

Geschatte impact: Geen besparing. Dit is een instelling die geld oplevert voor de samenleving door fraude te voorkomen en markten eerlijk te houden. De investering in capaciteit wordt gedragen door de sector, niet door de belastingbetaler.

Implementatiepad:

• Jaar 1: Governance-hervorming (mandaatbeperking, selectie via het Benoemingsorgaan)
• Jaar 1-2: Transparantie-offensief (jaarlijks publieksrapport)
• Jaar 2-3: Capaciteitsuitbreiding en digitale investeringen
• Jaar 3-5: Evaluatie en herijking coördinatieprotocol

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

FSMA (Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten): Behouden met hervormingen

De FSMA werkt goed en wordt internationaal erkend. Maar de waakhond van je spaargeld moet meegroeien met een financiële wereld die steeds sneller verandert. En beter uitleggen wat ze voor jou doet.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De FSMA is de Belgische toezichthouder op financiële markten en consumentenbescherming. Ze bestaat sinds 2011 en werkt samen met de Nationale Bank van België in een zogenaamd Twin Peaks-model: de NBB controleert of banken en verzekeraars financieel gezond zijn, de FSMA controleert of ze eerlijk omgaan met hun klanten. De FSMA had eind 2025 378 medewerkers en een werkingsbudget van €118,4 miljoen, volledig betaald door de financiële sector zelf, niet door belastinggeld. Ze houdt toezicht op beursgenoteerde bedrijven, financiële tussenpersonen, beleggingsproducten, en aanvullende pensioenen. Daarnaast draagt ze bij aan financiële educatie.

Wat er beter kan

Drie zaken vallen op. Ten eerste: de FSMA krijgt steeds meer taken (cryptomunten, digitale weerbaarheid, duurzaamheidsregels vanuit Europa) maar groeit niet mee in capaciteit. Met 378 medewerkers (eind 2025) is ze nog geen half zo groot als de Nederlandse AFM (839 fte), die een vergelijkbaar takenpakket heeft. Ten tweede: de wet laat de mandaten van zes jaar onbeperkt hernieuwen, en dezelfde voorzitter leidde de FSMA vanaf de oprichting in 2011 meer dan vijftien jaar. Zo lang op dezelfde stoel is te lang, hoe goed iemand ook presteert. Ten derde: de FSMA is voor de gemiddelde burger onzichtbaar. Weinig mensen weten wat ze doet, wat ze kost, en wat ze oplevert. Dat ondermijnt het vertrouwen in het financieel systeem.

Hoe het elders werkt

In Nederland functioneert de AFM (Autoriteit Financiële Markten) in precies hetzelfde Twin Peaks-model als de FSMA, maar met meer dan dubbel zoveel personeel. De AFM investeert sterk in publiekscommunicatie en digitale tools. In Zwitserland koos men voor FINMA: één geïntegreerde toezichthouder met ongeveer 760 medewerkers (2025) voor alle financiële sectoren. In Duitsland combineert BaFin (3.084 medewerkers eind 2025) alles onder één dak, maar kreeg zware kritiek na het Wirecard-schandaal (2020). Het Deense Finanstilsynet bewijst dat ook een kleiner land efficiënt geïntegreerd toezicht kan organiseren.

Wat HART voorstelt

HART wil de FSMA behouden en versterken. Concreet:

1. Meer capaciteit. De FSMA moet meegroeien met haar Europese takenpakket. Groei naar 450-500 medewerkers binnen vijf jaar, volledig gefinancierd door de sector.

2. Maximaal acht jaar aan de top. De voorzitter en de leden van het directiecomité krijgen een mandaat van vijf jaar met publieke doelstellingen, eenmalig verlengbaar met drie jaar. Het onafhankelijke Benoemingsorgaan selecteert de kandidaten op competentie. Geen politieke benoemingen.

3. Een jaarlijks publieksrapport. Niet enkel het technische jaarverslag, maar een begrijpelijk overzicht: hoeveel fraude is aangepakt, hoeveel misleidende producten zijn verboden, wat de FSMA concreet voor jou als spaarder heeft betekend.

4. Snellere handhaving. De FSMA kan al boetes opleggen via haar Sanctiecommissie, maar die procedure is zwaar. Voor kleinere, eenduidige overtredingen komt er een snelle procedure. Fraudeurs moeten sneller voelen dat er consequenties zijn.

5. Digitaal toezicht. Investering in AI-gedreven marktmonitoring en uitbouw van het FinTech Contactpunt tot een volwaardig innovatiebureau.

6. Helder protocol met de NBB. De taakverdeling tussen FSMA en NBB wordt om de drie jaar herijkt, met expliciete afspraken over cryptomunten, fintech en duurzaamheid. Geen grijze zones.

Wat het oplevert

Een sterkere FSMA beschermt spaarders en beleggers beter tegen fraude en misleiding. Betere transparantie versterkt het vertrouwen in de financiële markten. Snellere handhaving maakt fraudeurs het leven moeilijker. En dit alles zonder extra kosten voor de belastingbetaler. De sector betaalt de rekening, zoals het hoort. De governance-hervormingen zorgen ervoor dat de waakhond zelf ook gecontroleerd wordt.

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)