FSMA (Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten): Audit

Datum: 2026-03-29 Categorie: Federale Regulatoren & Toezichthouders Status: 🟢 Behouden (met hervormingen)

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De FSMA (Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten / Financial Services and Markets Authority) is een autonome publiekrechtelijke instelling die toezicht houdt op de Belgische financiële markten en de bescherming van financiële consumenten.

• Officiële naam: Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (NL) / Autorité des Services et Marchés Financiers (FR)
• Juridische basis: Wet van 2 augustus 2002 betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten, gewijzigd bij KB van 3 maart 2011
• Opgericht: 1 april 2011 (als opvolger van de CBFA. Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen)
• Bestuursniveau: Federaal
• Personeelsomvang: Circa 350-400 medewerkers (privérechtelijk statuut. Geen ambtenaren)
• Financiering: Volledig gefinancierd door bijdragen van de onder toezicht staande sectoren (niet door belastinggeld)
• Voorzitter: Jean-Paul Servais (sinds 2011, mandaat verlengd met 6 jaar, tevens voorzitter IOSCO en OESO Corporate Governance Committee)

Governance-structuur:

• Directiecomité (4 leden): Jean-Paul Servais (voorzitter), Annemie Rombouts (ondervoorzitter), Henk Becquaert, Sébastien Yerna. Collegiaal bestuur
• Raad van Toezicht (10 leden): onder voorzitterschap van Reinhard Steennot. Houdt toezicht op werking en financiering
• Auditcomité (4 leden): onder voorzitterschap van Pierre Nicaise
• Sanctiecommissie (12 leden): 6 magistraten + 6 niet-magistraten. Onafhankelijk van directiecomité

1B. Wat doet het in de praktijk?

De FSMA opereert binnen het Twin Peaks-model dat België sinds 2011 hanteert. In dit model zijn de toezichtstaken verdeeld tussen twee autonome toezichthouders:

• NBB (Nationale Bank van België): prudentieel toezicht. Financiële gezondheid van instellingen (solvabiliteit, liquiditeit)
• FSMA: gedragstoezicht. Bescherming van consumenten en integriteit van markten

De zes kerndomeinen van de FSMA:

1. Toezicht op financiële markten en beursgenoteerde bedrijven monitoring van financiële informatie, marktmisbruik, insiderhandel
2. Toezicht op gedragsregels eerlijke, loyale en professionele behandeling van klanten door financiële tussenpersonen
3. Producttoezicht controle of financiële producten begrijpelijk en nuttig zijn voor consumenten; verbod op misleidende producten
4. Toezicht op financiële dienstverleners vergunningen voor en toezicht op tussenpersonen, vermogensbeheerders, crowdfundingplatformen
5. Toezicht op aanvullende pensioenen "sociaal toezicht" op de tweede pensioenpijler
6. Financiële educatie bijdrage aan de financiële geletterdheid van spaarders en beleggers

Concrete activiteiten (2024-cijfers):

• 4.674 consumentenmeldingen ontvangen (stijging van 13% t.o.v. 2023, verdrievoudigd sinds 2016)
• Gemiddeld 273 meldingen per maand over onwettige of frauduleuze aanbiedingen
• Waarschuwingslijst van illegaal opererende bedrijven in België (publiek toegankelijk)
• Verbod op marketing van bepaalde complexe financiële producten aan particuliere beleggers
• FinTech Contactpunt (samen met NBB, sinds 2016): 500+ aanvragen behandeld

Overlap met andere instellingen:

• Met de NBB: grijs gebied bij bepaalde instellingen die zowel prudentieel als gedragstoezicht nodig hebben → opgelost via Memorandum of Understanding
• Met FOD Economie: consumentenbescherming bij niet-financiële producten
• Met Kansspelcommissie: bij financiële producten die als gokken beschouwd kunnen worden (crypto-derivaten)

1C. Internationale vergelijking

Analyse per land:

Nederland (Twin Peaks. Vergelijkbaar model): De AFM (Autoriteit Financiële Markten) en DNB (De Nederlandsche Bank) hanteren hetzelfde Twin Peaks-model als België. De AFM is qua taken bijna identiek aan de FSMA: gedragstoezicht, producttoezicht, markttoezicht. Met ~750 medewerkers is de AFM significant groter dan de FSMA, wat deels te verklaren is door de grotere financiële sector in Nederland (Amsterdam als Europees financieel centrum). Het Nederlandse model werkt goed en wordt internationaal als referentie beschouwd.

Duitsland (geïntegreerd model): BaFin combineert prudentieel en gedragstoezicht in één autoriteit. Met ~2.530 medewerkers is het een van de grootste toezichthouders in Europa. Het voordeel: geen coördinatieproblemen tussen twee toezichthouders. Het nadeel: risico dat prudentiële belangen (stabiliteit van banken) domineren over consumentenbescherming. BaFin kreeg forse kritiek na het Wirecard-schandaal (2020) voor gebrekkig toezicht.

Zwitserland (geïntegreerd model): FINMA (Swiss Financial Market Supervisory Authority) werd in 2009 opgericht door fusie van drie voorgangers. Met ~638 medewerkers houdt het toezicht op banken, verzekeraars en markten. Volledig gefinancierd door de sector. Het Zwitserse model wordt gezien als efficiënt voor een kleiner land met een zeer grote financiële sector.

Denemarken (geïntegreerd model): Finanstilsynet werd in 1988 opgericht door fusie van bank- en verzekeringstoezichthouders. Efficiënt enkelvoudig toezichtmodel voor een land van vergelijkbare omvang als België. Valt onder het Ministerie van Economische Zaken.

Conclusie internationale vergelijking: Er is geen eenduidig "beste model". Zowel Twin Peaks als het geïntegreerde model werken in de praktijk. De keuze hangt af van de grootte en complexiteit van de financiële sector, de historische context, en de institutionele cultuur. Het Twin Peaks-model heeft als voordeel dat gedragstoezicht een zelfstandige stem behoudt en niet ondergesneeuwd raakt door prudentieel toezicht. Dit is belangrijk voor consumentenbescherming.

1D. Knelpunten en kritiek

Sterke punten (bevestigd door IMF FSAP 2023):

• Het IMF beoordeelde de kwaliteit van het financieel toezicht in België positief
• De FSMA heeft "een goed ontwikkeld kader voor product- en gedragstoezicht op banken en verzekeraars"
• De Belgische beleggingsfondssector bleek bestand tegen zware schokken in de IMF-stresstest
• Effectieve samenwerking met de NBB binnen het Twin Peaks-model

Knelpunten en verbeterpunten:

1. Coördinatie NBB-FSMA: Hoewel een MoU bestaat, zijn er grijze zones bij entiteiten die onder beide toezichthouders vallen. De grens tussen "prudentieel" en "gedrag" is niet altijd helder, vooral bij nieuwe fintech-producten en crypto.

2. Capaciteit versus groeiende taken: De FSMA krijgt steeds meer taken (crypto via MiCA, DORA voor digitale weerbaarheid, duurzaamheidsrapportering) zonder evenredige groei in middelen. Vergeleken met de Nederlandse AFM (~750 pers.) is de FSMA relatief klein voor de complexiteit van het toezichtlandschap.

3. Lange mandaten voorzitter: Jean-Paul Servais is voorzitter sinds de oprichting in 2011. Meer dan 15 jaar. Dit roept vragen op over governance en onafhankelijkheid, hoewel zijn internationale reputatie (IOSCO-voorzitter, OESO) sterk is.

4. Handhavingscapaciteit: Bij fraudebestrijding is de FSMA afhankelijk van waarschuwingen en lijsten, maar de effectieve vervolging van fraudeurs verloopt via het parket. De connectie tussen toezicht en handhaving/vervolging kan sneller.

5. Digitalisering: De FSMA heeft een FinTech Contactpunt, maar het tempo van digitale innovatie in de financiële sector overtreft soms de regelgevende capaciteit.

6. Geen parlementaire verantwoording in strikte zin: Als autonome instelling legt de FSMA verantwoording af via jaarverslagen en de Raad van Toezicht, maar er is geen directe parlementaire controle zoals bij een FOD.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De FSMA scoort overwegend goed. De grootste verbeterpunten liggen bij schaalgrootte (meer capaciteit nodig), eenvoud (complexiteit Twin Peaks) en transparantie (beter uitleggen aan burgers wie wat doet en wat het kost).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟢 Behouden met gerichte hervormingen

De FSMA is een goed functionerende instelling die internationaal erkend wordt. Afschaffen of regionaliseren is niet aan de orde. Financieel toezicht moet federaal (en steeds meer Europees) blijven. Wel zijn er concrete verbeteringen mogelijk.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Versterking capaciteit: De FSMA moet meegroeien met haar takenpakket. De groeiende verantwoordelijkheden rond crypto (MiCA), digitale weerbaarheid (DORA), en duurzaamheidsrapportering vereisen meer mensen en middelen. Richtcijfer: groei naar ~450-500 medewerkers over 5 jaar, volledig gefinancierd door de sector.

2. Transparantie-offensief: Jaarlijks een publiek "Toezichtsrapport" in begrijpelijke taal. Niet alleen voor de sector, maar voor de burger. Hoeveel fraudegevallen zijn aangepakt? Hoeveel geld is bespaard voor consumenten? Welke producten zijn verboden en waarom?

3. Governance-hervorming: Maximaal twee mandaten van zes jaar voor de voorzitter (12 jaar totaal). Onafhankelijk benoemingscomité voor directiecomitéleden. Dit voorkomt dat één persoon te lang dezelfde instelling leidt.

4. Snellere handhaving: Directe bevoegdheid om boetes op te leggen bij kleinere overtredingen (administratieve sancties) zonder via het parket te moeten. Voor zware fraude blijft het parket bevoegd, maar de FSMA krijgt een fast track.

5. Digitaal toezicht versnellen: Investering in RegTech en SupTech (supervisory technology): gebruik van AI en data-analyse voor marktmonitoring. Het FinTech Contactpunt uitbouwen tot een volwaardig innovatiebureau.

6. Coördinatieprotocol FSMA-NBB herijken: Het Memorandum of Understanding tussen FSMA en NBB moet om de drie jaar vernieuwd worden met expliciete afspraken over crypto, fintech en ESG. Geen grijze zones.

Internationaal model: Behoud van Twin Peaks naar Nederlands voorbeeld (AFM/DNB), met de governance-standaarden van FINMA (Zwitserland) als referentie.

Geschatte impact: Geen besparing. Dit is een instelling die geld oplevert voor de samenleving door fraude te voorkomen en markten eerlijk te houden. De investering in capaciteit wordt gedragen door de sector, niet door de belastingbetaler.

Implementatiepad:

• Jaar 1: Governance-hervorming (mandaatbeperking, benoemingscomité)
• Jaar 1-2: Transparantie-offensief (jaarlijks publieksrapport)
• Jaar 2-3: Capaciteitsuitbreiding en digitale investeringen
• Jaar 3-5: Evaluatie en herijking coördinatieprotocol

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

FSMA (Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten): Behouden met hervormingen

De FSMA werkt goed en wordt internationaal erkend. Maar de waakhond van je spaargeld moet meegroeien met een financiële wereld die steeds sneller verandert. En beter uitleggen wat ze voor jou doet.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De FSMA is de Belgische toezichthouder op financiële markten en consumentenbescherming. Ze bestaat sinds 2011 en werkt samen met de Nationale Bank van België in een zogenaamd Twin Peaks-model: de NBB controleert of banken en verzekeraars financieel gezond zijn, de FSMA controleert of ze eerlijk omgaan met hun klanten. De FSMA heeft circa 350-400 medewerkers en wordt volledig betaald door de financiële sector zelf. Niet door belastinggeld. Ze houdt toezicht op beursgenoteerde bedrijven, financiële tussenpersonen, beleggingsproducten, en aanvullende pensioenen. Daarnaast draagt ze bij aan financiële educatie.

Wat er beter kan

Drie zaken vallen op. Ten eerste: de FSMA krijgt steeds meer taken (cryptomunten, digitale weerbaarheid, duurzaamheidsregels vanuit Europa) maar groeit niet mee in capaciteit. Met ~350-400 medewerkers is ze beduidend kleiner dan de Nederlandse AFM (~750 medewerkers), die een vergelijkbaar takenpakket heeft. Ten tweede: de voorzitter zit er al sinds de oprichting in 2011. Meer dan 15 jaar op dezelfde stoel is te lang, hoe goed hij ook presteert. Ten derde: de FSMA is voor de gemiddelde burger onzichtbaar. Weinig mensen weten wat ze doet, wat ze kost, en wat ze oplevert. Dat ondermijnt het vertrouwen in het financieel systeem.

Hoe het elders werkt

In Nederland functioneert de AFM (Autoriteit Financiële Markten) in precies hetzelfde Twin Peaks-model als de FSMA, maar met bijna dubbel zoveel personeel. De AFM investeert sterk in publiekscommunicatie en digitale tools. In Zwitserland koos men voor FINMA: één geïntegreerde toezichthouder met ~638 medewerkers voor alle financiële sectoren. In Duitsland combineert BaFin (~2.530 medewerkers) alles onder één dak, maar kreeg zware kritiek na het Wirecard-schandaal. Het Deense Finanstilsynet bewijst dat ook een kleiner land (~400 medewerkers) efficiënt geïntegreerd toezicht kan organiseren.

Wat HART voorstelt

HART wil de FSMA behouden en versterken. Concreet:

1. Meer capaciteit. De FSMA moet meegroeien met haar Europese takenpakket. Groei naar 450-500 medewerkers, volledig gefinancierd door de sector.

2. Maximaal twee mandaten. De voorzitter mag maximaal 12 jaar aanblijven (twee keer zes jaar). Een onafhankelijk benoemingscomité selecteert de kandidaten. Geen politieke benoemingen.

3. Een jaarlijks publieksrapport. Niet het huidige technische jaarverslag, maar een begrijpelijk overzicht: hoeveel fraude is aangepakt, hoeveel misleidende producten zijn verboden, wat de FSMA concreet voor jou als spaarder heeft betekend.

4. Snellere handhaving. Directe boetebevoegdheid voor kleinere overtredingen, zonder via het parket te moeten. Fraudeurs moeten sneller voelen dat er consequenties zijn.

5. Digitaal toezicht. Investering in AI-gedreven marktmonitoring en uitbouw van het FinTech Contactpunt tot een volwaardig innovatiebureau.

6. Helder protocol met de NBB. De taakverdeling tussen FSMA en NBB wordt om de drie jaar herijkt, met expliciete afspraken over cryptomunten, fintech en duurzaamheid. Geen grijze zones.

Wat het oplevert

Een sterkere FSMA beschermt spaarders en beleggers beter tegen fraude en misleiding. Betere transparantie versterkt het vertrouwen in de financiële markten. Snellere handhaving maakt fraudeurs het leven moeilijker. En dit alles zonder extra kosten voor de belastingbetaler. De sector betaalt de rekening, zoals het hoort. De governance-hervormingen zorgen ervoor dat de waakhond zelf ook gecontroleerd wordt.

Fase 5: Bronnenlijst