ONE (kinderopvang, kind & gezin): Audit

Datum: 2026-03-31 Status: 🔵 Overgeheveld. Taken herverdeeld naar de vijf Waalse deelstaten en de Brusselse Deelstaat Categorie: FWB Instellingen. Herverdeeld

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Office de la Naissance et de l'Enfance (ONE) Juridische basis: Wet van 5 september 1919 (oprichting als Œuvre Nationale de l'Enfance); Decreet van de Franse Gemeenschap van 30 maart 1983 (communautarisering en naamswijziging); Decreet van 17 juli 2002 (hervorming structuur en missies) Type: Organisme d'Intérêt Public (OIP) van type B. Publiekrechtelijke rechtspersoon onder toezicht van de Regering van de Fédération Wallonie-Bruxelles Bestuursniveau: Fédération Wallonie-Bruxelles (Franse Gemeenschap): actief in Wallonië + Brussels Hoofdstedelijk Gewest (Franstalige instellingen)

Budget: een dotatie van de Franse Gemeenschap van bijna €600 miljoen (2025); het totale budget van ONE ligt rond €750 miljoen per jaar (2025), waarvan ongeveer €550 miljoen aan subsidies voor erkende opvangvoorzieningen en diensten. Het beheerscontract 2021-2025 verhoogde de dotatie stapsgewijs met €60 miljoen per jaar tegen 2024 (+10%). Opgebouwde schuld: ongeveer €75 miljoen (2025). Personeel: 1.920 personeelsleden (30 juni 2025), van wie 884 partenaires enfants-parents (PEP's) voor consultaties en huisbezoeken. Daarnaast talrijke vrijwilligers en 1.231 artsen die met ONE samenwerken (2025). Hoofdzetel: Chaussée de Charleroi 95, 1060 Brussel (Sint-Gillis) Algemeen bestuurder: Déborah Dewulf (benoemd in juni 2025)

Historiek:

• 1919: Opgericht als Œuvre Nationale de l'Enfance na de Eerste Wereldoorlog, gericht op bestrijding kindersterfte
• Tijdens WOII: Cruciale rol bij de redding van Joodse kinderen onder leiding van Yvonne Nèvejean
• 1983: Na de communautarisering richt de Franse Gemeenschap ONE op als opvolger van het Œuvre (decreet van 30 maart 1983). In Vlaanderen nam Kind en Gezin (later opgegaan in Opgroeien) de taken over; in de Duitstalige Gemeenschap zijn ze bij Kaleido Ostbelgien ondergebracht
• 2002: Fundamentele hervorming. Kleinere raad van bestuur, nieuwe adviesorganen, herdefiniëring van missies
• Sinds 2019: Réforme MILAC. Hervorming van de milieux d'accueil met nieuwe kwaliteitseisen en inkomensgerelateerde tarieven, maar ook controverse over de impact op niet-gesubsidieerde crèches
• Oktober 2025: de FWB beslist tot €74 miljoen besparingen in de sector petite enfance voor 2026

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Preventieve gezins- en kindbegeleiding: prenatale consultaties, consultaties voor kinderen 0-6 jaar, huisbezoeken door partenaires enfants-parents (PEP's, vroeger TMS), begeleiding SOS-Enfants-teams voor kindermishandeling
2. Kinderopvang buiten het gezin: erkenning (agrément), subsidiëring en controle van alle kinderopvangvormen. Crèches, onthaalouders (accueillant(e)s), buitenschoolse opvang. Voor kinderen 0-12 jaar
3. Vaccinatieprogramma's voor de Fédération Wallonie-Bruxelles (sinds 2015)
4. Neonatale screening op zeldzame ziekten en gehoorafwijkingen
5. Schoolgezondheidsbevordering (Promotion de la Santé à l'École)
6. Tandpreventie bij jonge kinderen
7. Beheer van het FESC (Fonds des Equipements et des Services Collectifs): financiering van opvanginfrastructuur

Concrete omvang kinderopvang:

• 45.105 erkende opvangplaatsen in de hele FWB (Wallonië + Brussel) op 31 december 2024, goed voor ongeveer 67.000 kinderen per jaar
• Waarvan 32.088 plaatsen in Franstalig Wallonië en 13.017 in Brussel
• 79% van de plaatsen is collectief (crèches), 21% individueel bij ongeveer 2.400 onthaalouders (2023)
• 76% van de plaatsen met een inkomensgerelateerde ouderbijdrage (subside d'accessibilité), 24% met een vrij bepaalde prijs (2023)

Overlap met andere instellingen:

• AVIQ (Agence pour une Vie de Qualité, Wallonië): overlap bij kinderwelzijn, preventie en handicapzorg
• Iriscare (GGC/COCOM, Brussel): bevoegd voor de gezinsbijslagen en de bicommunautaire persoonsgebonden aangelegenheden in Brussel
• Opgroeien/Kind en Gezin (Vlaanderen): Vlaamse tegenhanger, met apart beleid voor Nederlandstalige opvang in Brussel
• FWB-onderwijsadministratie (AGE): overlap bij buitenschoolse opvang die aansluit op schooluren

Bereik: bijna 131.000 kinderen ingeschreven in de consultaties en opvolgingsstructuren van ONE (2025); ongeveer 2.400 onthaalouders (2023)

Dekkingsgraad kinderopvang (FWB-formule: plaatsen per 100 kinderen van 0 tot 2,5 jaar), 31 december 2024:

• FWB-gemiddelde: 39,4 plaatsen per 100 kinderen (37,2 in 2022; 38,1 in 2023)
• Franstalig Wallonië: 38,3%, met grote verschillen tussen provincies (Henegouwen 32,7%, Waals-Brabant 56,0%)
• Brussel: 42,4%
• Eigen doel van de FWB: 50%, waarvan 33% met inkomensgerelateerde ouderbijdrage. Dat doel wordt niet gehaald
• Volgens de EU-formule (alle kinderen jonger dan 3 jaar, inclusief kleuterschool) haalt de FWB 49,2% (2023) en dus al het bijgestelde Barcelona-doel van 45% tegen 2030. De Vlaamse 46 plaatsen per 100 kinderen (eind 2025) gebruikt een andere noemer en is niet rechtstreeks vergelijkbaar
• Neerwaartse trend in Franstalig Wallonië: van 34.300 plaatsen (2019) naar 32.088 (eind 2024), of ruim 2.200 plaatsen minder, waarvan 1.757 tussen 2019 en 2022

Evaluatie. Rekenhof/Cour des comptes (27 mei 2025), capaciteit van de kinderopvang in het Waals Gewest:

• Het doel van 50% dekking steunt niet op een voldoende en actuele kennis van de vraag en de noden van ouders, en wordt niet gehaald
• De opvolging van projecten voor nieuwe plaatsen was zwak; de oproepen tot projecten verlopen traag en meerjarig
• De inspanningen om plaatsen te creëren worden deels tenietgedaan door het verlies van plaatsen, maar ONE heeft geen betrouwbare databanken over sluitingen en hun oorzaken
• ONE verzamelt geen financiële gegevens over de opvangvoorzieningen in werking: of ze financieel leefbaar zijn, is niet te meten
• Datakwaliteit ondermaats: onsamenhangende gegevens, verschillen tussen toepassingen en late updates
• Bij de ouders (Baromètre des parents 2024, Ligue des familles): 61% vond moeilijk een plaats, 33% vond geen plaats op het moment dat ze die nodig hadden en 23% moest ouderschapsverlof nemen of minder of niet meer werken

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Gedecentraliseerd toezicht, centraal register:

• Kinderopvang is een marktmodel met private aanbieders en overheidstoezicht
• Gemeenten verantwoordelijk voor toezicht en handhaving, uitgevoerd door de 25 GGD'en (ongeveer 400 toezichthouders, ongeveer 17.000 inspectiebezoeken per jaar)
• Landelijk Register Kinderopvang (LRK): centraal, openbaar, digitaal register met inspectierapporten per locatie
• Financiering via kinderopvangtoeslag (inkomensafhankelijk, aan ouders)
• Deelname: 66,5% van de kinderen jonger dan 3 jaar gaat naar formele opvang, vaak deeltijds (Eurostat, 2025)
• Sinds 2022: flexibilisering van de inspectie (GGD en gemeente kiezen lokaal waarop ze toetsen)

Denemarken. Gemeentelijke verplichting, universele toegang:

• Gemeenten wettelijk verplicht opvang te bieden aan elk kind vanaf 26 weken; kan de gemeente geen plaats bieden, dan betaalt ze private opvang, een plaats in een andere gemeente of een vergoeding aan de ouders
• Gemeente betaalt ≥75% van de brutowerkingskosten, ouders ≤25% (Dagtilbudsloven)
• Personeel in gemeentedienst. Geen complexe subsidiestructuur
• Wettelijke minimumnormering sinds 2024: 1 pedagogisch medewerker per 3 kinderen (0-2 jaar) en per 6 kinderen (3-5 jaar), als jaargemiddelde per gemeente
• Deelname: 67% van de kinderen jonger dan 3 jaar gaat naar formele opvang, de hoogste deelname van de EU (Eurostat, 2025)
• Kwaliteitstoezicht: gemeentelijk, met nationale kwaliteitsrapporten door EVA (Evaluatieinstituut)

Zweden. Gemeentelijk, universeel, maxtaxe:

• 290 gemeenten verplicht förskola aan te bieden aan kinderen van 1 tot 5 jaar
• Financiering: overwegend gemeentebelastingen en rijkssubsidies; vanaf 3 jaar zijn 525 uur per jaar gratis
• Maxtaxe-systeem: wettelijk maximum wat ouders betalen, inkomensafhankelijk, toegepast door alle gemeenten
• Nationale inspectie (Skolinspektionen) voor kwaliteitstoezicht
• Deelname: bijna 87% van alle kinderen van 1 tot 5 jaar en bijna 96% van de 4- en 5-jarigen (2024)

Duitsland. Federaal kader, deelstaat normen, gemeente uitvoering:

• Federale kaderwet: Kinder- und Jugendhilfegesetz (SGB VIII)
• Deelstaten bepalen curricula, kwaliteitseisen en personeelsnormen
• Gemeenten (Jugendamt) voeren uit: registratie, toezicht, plaatsing
• Subsidiariteitsprincipe: vrije (meestal niet-commerciële) aanbieders hebben wettelijke voorrang (§ 4 SGB VIII); de overheid komt pas als zij niet leveren
• KiTa-Qualitätsgesetz (sinds 1 januari 2023): federale kwaliteitsfinanciering aan deelstaten
• Dekkingsgraad 0-3 jaar: 34,5% (West) tot 54,9% (Oost, inclusief Berlijn), 37,8% gemiddeld (1 maart 2025)

Vlaanderen. Opgroeien (vergelijking buurdeelstaat):

• Agentschap Opgroeien (voorheen Kind en Gezin) als Vlaams agentschap
• Eind 2025: 5.389 opvanglocaties, 92.819 vergunde plaatsen
• 46 plaatsen per 100 kinderen jonger dan 3 jaar (eind 2025); andere berekening dan de FWB-formule
• Masterplan kinderopvang (april 2025) met €200 miljoen extra tegen 2029
• Vlaamse kinderopvangcrisis 2022: na schandalen rond kindermishandeling → aftreden hoofd Opgroeien (november 2022), strengere inspectie, meer middelen

1D. Knelpunten en kritiek

1. Structureel: FWB als onwerkbaar bestuursniveau voor kinderopvang ONE is een FWB-instelling die twee totaal verschillende gebieden bedient. Wallonië heeft grote verschillen tussen provincies (Henegouwen 32,7%, Waals-Brabant 56,0%) en een krimpende groep onthaalouders; Brussel heeft een acuut plaatsgebrek in dichtbevolkte, jonge, meertalige wijken. Eénzelfde beleid kan onmogelijk aan beide behoeften voldoen. Het FWB-niveau heeft bovendien geen eigen fiscaliteit: het leeft vrijwel volledig van dotaties, waardoor het geen financiële hefboom heeft om snel te reageren op noden.

2. Financiële crisis

• In oktober 2025 besliste de FWB tot €74 miljoen besparingen in de hele sector petite enfance voor 2026 (op een totaalbudget van €719 miljoen, ongeveer 10%)
• Niet-indexering van de ONE-subsidies in 2026: besparing van €7,8 miljoen, maar elke opvangvoorziening moet ongeveer €1.000 per werknemer elders vinden
• ONE heeft een opgebouwde schuld van ongeveer €75 miljoen (2025)
• Uitzonderlijke steun aan ONE: €43 miljoen (2026) en €57 miljoen (2027) als lapmiddel
• De versterking van de personeelsnorm uit de MILAC-hervorming (van 1 naar 1,5 begeleider per 7 kinderen) gaat niet door zoals gepland, wegens budgettekort
• Het IT-budget van ONE (€37 miljoen) moet met €3 miljoen (2026) en €9 miljoen (2027) dalen

3. Tekort aan plaatsen en personeel

• In Franstalig Wallonië verdwenen ruim 2.200 plaatsen tussen 2019 en eind 2024 (van 34.300 naar 32.088), volledig in de niet-gesubsidieerde opvang (van 9.107 naar 6.617 plaatsen); het gesubsidieerde aanbod steeg licht
• Het Plan Cigogne +5200 (gestart in 2022) beloofde minstens 5.200 nieuwe gesubsidieerde plaatsen tegen 2025. In 2023 kwamen er 186 bij; de termijnen schoven op tot eind 2027: in Wallonië voor het deel dat het Waals Gewest zelf financiert (eerder was dat augustus 2026), in Brussel tot december 2027
• De individuele opvang bij onthaalouders krimpt al jaren (21% van de plaatsen in 2023); het beroep is financieel en maatschappelijk weinig gewaardeerd (ONE en Ligue des familles, 2023)
• 61% van de ouders vond moeilijk een plaats in een crèche (Baromètre des parents 2024, Ligue des familles)

4. Gebrekkige transparantie en digitalisering

• Geen centraal, openbaar, real-time register van beschikbare plaatsen (contrast met Nederlands LRK)
• Inspectierapporten niet systematisch openbaar (contrast met Nederland waar ze verplicht openbaar zijn)
• Geen geïntegreerd digitaal aanmeldsysteem. Ouders moeten individueel crèches contacteren
• Website premierspas.be (geolocatietool) is een begin, maar geen real-time beschikbaarheid
• Het Rekenhof (2025) stelde zwakke datakwaliteit vast bij ONE en merkte op dat er geen financiële gegevens over de opvangvoorzieningen worden verzameld

5. Kwaliteitsproblemen

• In de FWB gemiddeld 2 sluitingen per jaar wegens maltraitance (mishandeling) (2023): minder dan in Vlaanderen, maar elke sluiting is er één te veel
• Mei 2023: dodelijk ongeval in een crèche in Luik (een kind van één jaar raakt verstrikt in het koord van een rolgordijn)
• De besparingen treffen ook de werking van ONE zelf (onder meer het IT-budget), de instelling die ook het toezicht moet dragen
• De réforme MILAC (sinds 2019) verhoogde de kwaliteitseisen; tegelijk verdwenen plaatsen in de niet-gesubsidieerde sector, volgens ONE vooral door opeenvolgende crisissen (covid, energieprijzen, loonindexering 2022)

6. Politieke kritiek

• Bij de verkiezingen van 2024 was het tekort aan crèches een kernthema. De voorstellen gingen over plaatsen, personeel en middelen, niet over het bestuursniveau zelf
• DéFI pleitte in 2023 expliciet voor herstructurering en administratieve vereenvoudiging van de sector
• Het Waals Gewest financiert al mee: de Cigogne-plannen worden betaald door de Franse Gemeenschap, het Waals Gewest, het Brussels Gewest en de COCOF samen. De facto een dubbel circuit

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0 ✅, 1 ⚠️, 8 ❌. ONE scoort buitengewoon slecht op bijna alle principes. Het kernprobleem is structureel: kinderopvang zit vast op het FWB-niveau, een bestuursniveau zonder eigen fiscaliteit dat twee totaal verschillende gebieden bedient. De drie principes waar de meeste winst te boeken valt: subsidiariteit (overheveling naar deelstaten), verantwoordelijkheid = financiering (wie beslist moet zelf de middelen hebben) en digitaal-eerst (centraal register per deelstaat).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔵 Overgeheveld ONE als FWB-instelling wordt opgeheven. De taken worden herverdeeld: kinderopvang en gezinsondersteuning worden een bevoegdheid van de deelstaten, binnen de minimumnormen die de federatie vastlegt (art. 28 HART-grondwet). De vijf Waalse deelstaten nemen de Waalse ONE-taken over en kunnen wat schaal vraagt aan een gemeenschappelijke dienst toevertrouwen (art. 32); de Brusselse Deelstaat neemt de Brusselse taken over.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. De FWB wordt afgeschaft als bestuursniveau → ONE houdt op te bestaan in zijn huidige vorm
2. De vijf Waalse deelstaten nemen elk de ONE-taken over voor hun grondgebied (samen ongeveer 70% van de opvangplaatsen): preventieve gezinsbegeleiding, erkenning en subsidiëring van kinderopvang, kwaliteitscontrole, vaccinatieprogramma's, neonatale screening. Erkenningen en kwaliteitsnormen kunnen ze vrijwillig samen regelen in een concordaat. Wat schaal vraagt, vertrouwen ze bij akkoord toe aan een gemeenschappelijke dienst (art. 32 HART-grondwet): ONE zelf, als agentschap Jeugd & Gezin van de Waalse deelstaten, of een dienst samen met de welzijnstaken van AVIQ.
3. Brusselse Deelstaat neemt de Franstalige ONE-taken in Brussel over en integreert ze met de Nederlandstalige tegenhanger (Opgroeien en VGC) in een tweetalig Brussels kader, onder regie van het Brussels Parlement. Iriscare, geïntegreerd in de Brusselse deelstaatadministratie, kan als operationeel platform dienen.
4. De vijf Vlaamse deelstaten regelen de kinderopvang op hun grondgebied, met Opgroeien als mogelijke gemeenschappelijke dienst (art. 32); de Nederlandstalige opvang in Brussel gaat mee op in het Brusselse kader, met betere afstemming doordat het Brusselse landschap vereenvoudigt
5. Ostbelgien houdt Kaleido Ostbelgien. Geen wijziging
6. Personeel: de 1.920 ONE-personeelsleden (2025) gaan mee naar rato van de taken: ongeveer 70% naar de Waalse deelstaten of hun gemeenschappelijke dienst, ongeveer 30% naar de Brusselse Deelstaat. Behoud van statuut en anciënniteit, zonder ontslagen.
7. Gemeenten krijgen een sterkere regierol in het afstemmen van vraag en aanbod (Deens/Nederlands model)

Internationaal model. Combinatie van:

• Deens model voor verantwoordelijkheidsverdeling: deelstaat bepaalt kader en kwaliteitsnormen, gemeenten voeren uit en garanderen voldoende aanbod
• Nederlands model voor transparantie: centraal digitaal register per deelstaat met openbare inspectierapporten (naar voorbeeld LRK)
• Zweeds model voor financiering: maxtaxe-systeem zodat ouders nooit meer betalen dan een wettelijk maximum
• Duits model voor subsidiariteit: vrije aanbieders eerst, overheid als vangnet (Subsidiaritätsprinzip)

Geschatte efficiëntiewinst:

• Eliminatie van de volledige FWB-overhead voor kinderopvang (FWB-parlement, kabinet, administratie)
• Eén aanspreekpunt per deelstaat i.p.v. de wirwar van FWB, gewest, COCOF, ONE, AVIQ, Iriscare en gemeente
• Geen eigen besparing op deze lijn: de overhead van de FWB zit in de audit "FWB als bestuursniveau"; register en maxtaxe zijn investeringen in de dienstverlening
• Deelstaat-specifiek beleid: elke Waalse deelstaat focust op zijn eigen tekorten, de rurale gebieden en de krimpende groep onthaalouders; Brussel focust op stedelijke verdichting en meertalige opvang
• Betere koppeling kinderopvang-arbeidsmarkt: VDAB, Forem en Actiris zitten al op deelstaatniveau
• Einde aan de fiscal gap: wie beslist over kinderopvang, betaalt ook, uit eigen belastingen

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Juridisch kader. Deelstaatwetten (art. 28 HART-grondwet) en een akkoord of vrijwillig concordaat voor wat de Waalse deelstaten samen laten uitvoeren (art. 32), personeelsprotocol, budgettransfer op basis van de ONE-uitgaven per grondgebied bij de start
• Jaar 2-3: Operationele integratie in de administraties van de Waalse deelstaten of hun gemeenschappelijke dienst, en in de Brusselse administratie
• Jaar 3-4: Lancering digitaal register kinderopvang per deelstaat (naar LRK-model)
• Jaar 4-5: Invoering deelstatelijk maxtaxe-systeem en versterking gemeentelijke regierol

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

ONE (kinderopvang, kind & gezin): Overgeheveld ONE houdt op te bestaan als FWB-instelling en de taken gaan naar de deelstaten, binnen een federaal kader. Elke deelstaat krijgt zijn eigen kinderopvangbeleid, met eigen budget en eigen verantwoordelijkheid, zodat het beleid eindelijk past bij de gezinnen die het bedient; wat schaal vraagt, kan een gemeenschappelijke dienst doen.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het Office de la Naissance et de l'Enfance (ONE) is de Franstalige tegenhanger van het Vlaamse Opgroeien. Het erkent, subsidieert en controleert alle kinderopvang in Wallonië en Brussel (Franstalige kant), van crèches tot onthaalouders, voor kinderen tot 12 jaar. ONE heeft een budget van circa €750 miljoen (2025), ruim 1.900 medewerkers, en overziet ongeveer 45.100 opvangplaatsen (eind 2024). Het is ook verantwoordelijk voor prenatale consultaties, vaccinatieprogramma's, neonatale screening en schoolgezondheidsbevordering. ONE is een instelling van de Fédération Wallonie-Bruxelles, het Franstalige gemeenschapsbestuur.

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem is niet ONE zelf maar het bestuursniveau waaraan het vastzit. De Fédération Wallonie-Bruxelles heeft de bevoegdheid over kinderopvang maar geen eigen belastinginkomsten. Het budget komt uit dotaties. Die dotaties zijn ontoereikend: ONE heeft een schuld van ongeveer €75 miljoen opgebouwd (2025) en de FWB besliste in oktober 2025 tot €74 miljoen besparingen in de sector voor 2026, waaronder het niet-indexeren van subsidies. De sector waarschuwde dat daardoor duizenden plaatsen bedreigd zijn.

Ondertussen is er al een tekort. Eind 2024 waren er in Franstalig Wallonië 38 plaatsen per 100 kinderen (39 in de hele FWB), ver onder het eigen doel van 50. Een op drie ouders vond geen plaats op het moment dat ze die nodig hadden, en bijna een op vier moest minder of niet meer werken (Ligue des familles, 2024). Tussen 2019 en 2024 verdwenen in Franstalig Wallonië ruim 2.200 plaatsen. Het aantal onthaalouders krimpt al jaren en het beroep is te onaantrekkelijk om hen te vervangen.

Er is geen centraal digitaal register waar ouders beschikbare plaatsen kunnen zien. Inspectierapporten zijn niet systematisch openbaar. Het Rekenhof stelde in 2025 vast dat ONE geen betrouwbare gegevens heeft over sluitingen en geen financiële gegevens over de opvangvoorzieningen verzamelt. Het Plan Cigogne +5200 beloofde minstens 5.200 nieuwe plaatsen tegen 2025. Die termijn werd niet gehaald en schoof op tot eind 2027.

En ONE moet met éénzelfde beleid twee totaal verschillende gebieden bedienen: Wallonië (krimpende groep onthaalouders, verspreid aanbod, grote verschillen tussen provincies) en het dichtbevolkte Brussel (jonge bevolking, acuut plaatsgebrek in arme wijken). Dat is alsof je met één thermostaatinstelling zowel een koelkast als een oven wilt regelen.

Hoe het elders werkt

Nergens in Europa is kinderopvang georganiseerd op een tussenniveau zonder eigen fiscaliteit dat twee verschillende regio's bedient. Overal zit het dichter bij de burger:

In Denemarken zijn gemeenten wettelijk verplicht opvang te bieden aan elk kind vanaf 26 weken. De gemeente betaalt minstens 75%. Kan ze geen plaats bieden, dan betaalt ze de opvang elders. In Zweden bieden 290 gemeenten förskola aan kinderen van 1 tot 5 jaar, met een nationaal maxtaxe-systeem dat garandeert dat ouders nooit meer betalen dan een wettelijk maximum. Deelname: bijna 87% van alle kinderen van 1 tot 5 jaar en bijna 96% van de 4- en 5-jarigen (2024). In Nederland bewaakt de GGD de kwaliteit en staat alles in het openbare Landelijk Register Kinderopvang. Elke ouder kan online checken welke crèche welke score heeft. In Duitsland bepaalt de federale overheid het kader, vullen deelstaten de normen in, en voeren gemeenten het uit.

Wat HART voorstelt

ONE wordt opgeheven als FWB-instelling. De taken worden herverdeeld:

De vijf Waalse deelstaten nemen de ONE-taken voor hun grondgebied over, samen goed voor ongeveer 70% van de opvangplaatsen, binnen de minimumnormen die de federatie vastlegt (art. 28 HART-grondwet). Erkenningen en kwaliteitsnormen kunnen ze samen regelen in een vrijwillig concordaat, en wat schaal vraagt, laten uitvoeren door een gemeenschappelijke dienst (art. 32): ONE zelf, of een dienst samen met de welzijnstaken van AVIQ. De Brusselse Deelstaat neemt de Brusselse ONE-taken over en integreert ze met de Nederlandstalige tegenhanger in een tweetalig kader.

Gemeenten krijgen een sterkere regierol: zij stemmen vraag en aanbod af, kennen hun bevolking, en pakken lokale tekorten aan. Naar Deens model. Per deelstaat komt er een digitaal register kinderopvang naar Nederlands model: openbaar, met real-time beschikbaarheid en inspectierapporten per locatie. Een maxtaxe-systeem naar Zweeds model zorgt dat ouders nooit meer betalen dan een wettelijk maximum.

De ruim 1.900 ONE-medewerkers worden overgedragen aan de respectieve deelstaten, met behoud van statuut en anciënniteit.

Wat het oplevert

Elke deelstaat wordt verantwoordelijk voor zijn eigen kinderopvangbeleid, met eigen budget en eigen fiscale hefboom. Einde aan de fiscal gap die chronische onderfinanciering veroorzaakt. Elke Waalse deelstaat kan focussen op zijn eigen tekorten, de rurale gebieden en de krimpende groep onthaalouders. Brussel kan focussen op stedelijke verdichting en meertalige opvang. Kinderopvangbeleid wordt direct gekoppeld aan arbeidsmarktbeleid. Forem en Actiris zitten al op deelstaatniveau. Ouders krijgen transparantie: één register, openbare kwaliteitsscores, real-time beschikbaarheid. De overhead van een apart FWB-parlement, kabinet en administratie voor deze bevoegdheid verdwijnt.

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)