Parlement van de Franse Gemeenschap (FWB): Audit

Datum: 2026-03-31 Lijn: Parlement FWB: 94 leden, niet rechtstreeks verkozen Sectie: Franse Gemeenschap (FWB): Afgeschaft Status: 🔴 Afgeschaft

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Het Parlement van de Franse Gemeenschap, sinds 2011 in het gebruik ook "Parlement de la Fédération Wallonie-Bruxelles" (PFWB) genoemd, is het wetgevend orgaan van de Franse Gemeenschap van België. Het ontstond in 1971 als Cultuurraad, werd bij de staatshervorming van 1980 de Raad van de Franse Gemeenschap en heet sinds de grondwetsherziening van 2005 "Parlement".

Samenstelling: 94 leden, geen van allen rechtstreeks verkozen voor dit parlement:

• 75 leden van het Waals Parlement (of hun opvolgers, voor verkozenen die de eed eerst in het Duits afleggen)
• 19 leden uit de Franstalige taalgroep van het Brussels Hoofdstedelijk Parlement

Dit is uniek in België: het is het enige van de vijf deelstaatparlementen dat niet rechtstreeks verkozen wordt. Het Vlaams Parlement, het Waals Parlement, het Brussels Parlement en zelfs het kleine Parlement van de Duitstalige Gemeenschap (25 leden) hebben allemaal rechtstreekse verkiezingen.

Juridische basis: Bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, Grondwet art. 115-120 (gemeenschapsparlementen).

Zetel: Hôtel du Greffe en Hôtel de Ligne, Brussel.

Voorzitter: Benoît Dispa (Les Engagés), verkozen op 15 juli 2024.

Budget: €49,7 miljoen (begroting 2026), €2,1 miljoen meer dan in 2025. De werkelijke uitgaven bedroegen €37,1 miljoen in 2024: 38% voor het eigen personeel, 34% voor de fracties en de parlementsleden en 14% voor de gebouwen. Het parlement telde 132 personeelsleden (113 statutair, 19 contractueel, juni 2025).

Politieke samenstelling (legislatuur 2024-2029, stand 2026):

• MR: 31 zetels
• PS: 24 zetels
• Les Engagés: 19 zetels
• PTB: 10 zetels
• Ecolo: 7 zetels
• Onafhankelijken en overige: 3 zetels

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Decreten stemmen op het vlak van gemeenschapsbevoegdheden: onderwijs, cultuur, mediabeleid, wetenschappelijk onderzoek, sport, jeugdbeleid, kinderopvang (ONE) en jeugdhulp
• Goedkeuring van de begroting van de FWB (€15,4 miljard uitgaven in de initiële begroting 2026, waarvan ruim 70% naar onderwijs, onderzoek en opleiding)
• Aanduiding van 10 senatoren
• Controle van de FWB-regering via parlementaire vragen, interpellaties en moties

In de praktijk: Het parlement leidt een schaduwbestaan. Omdat alle 94 leden in eerste instantie verkozen zijn voor het Waals Parlement of het Brussels Parlement, is hun primaire loyaliteit en aandacht daar. De FWB-vergaderingen zijn in de praktijk een "tweede shift" voor dezelfde politici, bovenop hun werk in Namen of in het Brussels Parlement.

Overlap: Enorm. Het zijn dezelfde 75 Waalse parlementsleden die in Namen zetelen. Via artikel 138 van de Grondwet oefenen het Waals Gewest en de COCOF sinds 1993 al een deel van de gemeenschapsbevoegdheden uit (onder meer sportinfrastructuur, toerisme en delen van gezondheid en bijstand aan personen), en de FWB-begroting is met die van Wallonië en de COCOF verweven via de dotaties voor die overgedragen bevoegdheden.

Prestatie-indicatoren: Er bestaan geen formele KPI's voor het functioneren van dit parlement.

Audit Rekenhof: Het Rekenhof sprak twee jaar na elkaar een afkeurend oordeel uit over de algemene rekening van de FWB: over de rekening 2023 in zijn 36e Boek van Opmerkingen (oktober 2024) en over de rekening 2024 in zijn 37e Boek (oktober 2025), wegens afwijkingen van materieel belang en van diepgaande invloed. Dit betreft de hele FWB, maar het is precies het parlement dat deze rekeningen moet controleren.

1C. Internationale vergelijking

De kernvraag: Heeft een taalgemeenschap een apart parlement nodig, bovenop de territoriale parlementen?

Zwitserland (4 talen, 26 kantons):

• Géén apart parlement per taalgroep. Taalbeleid wordt op kantonaal niveau geregeld. Het federale parlement is meertalig. De kantons zijn de basisentiteit, niet de taalgemeenschappen; de 26 kantonale onderwijsministers overleggen in de EDK.
• Resultaat: Zwitserland heeft meer landstalen dan België (vier tegenover drie), maar geen enkel gemeenschapsparlement.

Duitsland (16 Länder):

• Géén apart parlement per taalgroep. De Länder (deelstaten) zijn territoriaal georganiseerd. Onderwijs, cultuur en taalbeleid zijn Länder-bevoegdheden; de onderwijs- en cultuurministers overleggen in de KMK. De Sorbische minderheid in Saksen heeft bescherming via wetgeving, maar geen apart parlement.
• Die territoriale indeling, met concurrerende bevoegdheden (art. 72 Grundgesetz) waar Bund en Länder samen optreden, maakt aparte gemeenschapsparlementen overbodig.

Nederland:

• Geen gemeenschapsstructuur. Provincies zijn territoriaal. Onderwijs en cultuur zijn nationale bevoegdheden met decentrale uitvoering.

Denemarken/Scandinavië:

• Nationale bevoegdheden voor onderwijs en cultuur, met gemeentelijke uitvoering. Geen extra bestuurslaag voor taalgemeenschappen.

Conclusie: Nergens ter wereld bestaat een systeem waarbij een niet-rechtstreeks verkozen parlement bovenop twee andere parlementen (regionaal + federaal) wordt gestapeld om gemeenschapsbevoegdheden te beheren. Het Belgische model is een internationaal unicum, en niet in positieve zin.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Democratisch deficit: De 94 leden worden niet rechtstreeks verkozen. Geen enkele burger stemt voor het Parlement FWB. De democratische legitimiteit is afgeleid, niet direct. Dit ondermijnt de verantwoordingsplicht.

2. Dubbele mandaten, verdeelde aandacht: Elk parlementslid heeft al een mandaat in het Waals of Brussels Parlement. Het FWB-parlement is per definitie een "bijbaan" die bovenop dat eerste mandaat komt.

3. Budgettaire crisis van de FWB: De FWB zit in een structurele crisis:

   • Tekort (ESR): €1,5 miljard in 2025, €1,6 miljard in 2026
   • Directe schuld: €14,2 miljard eind 2025 (raming), tegenover €6,9 miljard eind 2018; bij ongewijzigd beleid bijna €21 miljard (€20,7 miljard) eind 2029
   • Het parlement dat deze crisis moet controleren, bestaat uit dezelfde mensen die ook de Waalse en Brusselse budgetten moeten controleren
   • Het Rekenhof keurde de algemene rekeningen 2023 en 2024 af

4. Kostprijs: een begroting van €49,7 miljoen (2026) voor een parlement dat geen eigen verkozenen heeft. Dit gaat naar personeel, fracties, gebouwbeheer en werking. Tegelijk schreef de FWB in haar begroting 2026 €255 miljoen besparingen in, onder meer op gratis schoolmateriaal en schoolmaaltijden, met een bevriezing van cultuursubsidies en niet-geïndexeerde subsidies voor de kinderopvang. Dat is moeilijk te verantwoorden.

5. Geen eigen verkiezingscyclus: Omdat het samengesteld is uit leden van andere parlementen, volgt het automatisch de verkiezingscyclus van die andere parlementen. Er is geen eigen verkiezingsmoment, geen eigen kieskring, geen eigen campagne.

6. Overbodige bestuurslaag: De FWB als geheel is al omstreden. Het is een restant van het compromis van 1970-1980 waarbij Vlaanderen gewest en gemeenschap fuseerde, maar de Franstaligen dat niet deden. Het resultaat: een extra bestuurslaag die Wallonië en Brussel overlapt.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0 van 9 principes behaald. Het Parlement FWB scoort op zeven principes negatief en op de twee andere (schaalgrootte, digitaal-eerst) hooguit gedeeltelijk. De grootste winst zit bij eenvoud (afschaffen = één laag minder), transparantie (directe verantwoordingsplicht via deelstaatparlementen), en verantwoordelijkheid = financiering (bevoegdheden koppelen aan eigen inkomsten).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔴 Afgeschaft: het Parlement van de Franse Gemeenschap wordt afgeschaft, zonder ander gemeenschapsparlement in de plaats. Onderwijs, taalbeleid en de publieke omroep regelen de vijf Waalse deelstaten en Brussel samen in het Franstalige concordaat (art. 31 HART-grondwet); cultuur, sport en jeugdbeleid regelt elke deelstaat zelf.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

• Het Parlement FWB houdt op te bestaan als instelling
• De 94 "zetels" verdwijnen, en er komt geen ander gemeenschapsparlement in de plaats: de rechtstreeks verkozen parlementen van de vijf Waalse deelstaten en Brussel treden bij deelstaatwet toe tot het Franstalige concordaat (art. 31 §2 HART-grondwet)
• De gebouwen (Hôtel de Ligne, Hôtel du Greffe) worden herbestemd
• Het personeel (132 personeelsleden, juni 2025) wordt zonder ontslagen geïntegreerd in de diensten van de deelstaatparlementen en in de administraties van de deelstaten en het concordaat
• De eigen begroting (€49,7 miljoen in 2026) verdwijnt; wat nodig is voor de overgenomen regelgeving, verhuist mee naar de gemeenschapsraad van het concordaat en de deelstaatparlementen, en de controle gaat naar de Franstalige controleraad (60 leden, met een kamer per deelstaat)

Waar gaan de bevoegdheden naartoe:

• Onderwijs, taalbeleid en publieke omroep (RTBF) → het Franstalige concordaat van de vijf Waalse deelstaten en Brussel (art. 31 HART-grondwet). Een gemeenschapsraad met een minister van elke deelstaatregering beslist in openbare vergadering, met een meerderheid van de gewogen stemmen én van de leden; de Administration générale de l'Enseignement is de ene administratie
• Onderwijs in Brussel → Brussel zit in beide concordaten, met grondwettelijke taalgaranties voor Nederlandstalig en Franstalig onderwijs (art. 6): de Franstalige scholen volgen het Franstalige concordaat, de Nederlandstalige het Nederlandstalige
• Cultuur, sport, jeugdbeleid en lokale media → elke deelstaat (art. 29); cultuurinstellingen van bovenregionaal belang via een vrijwillig concordaat (art. 32)
• Mediaregulering → de CSA gaat op in één Belgisch Instituut voor Media met taalspecifieke kamers
• Wetenschappelijk onderzoek (FNRS) → het FNRS fuseert met het FWO tot één Belgisch Nationaal Wetenschapsfonds

Internationaal model: Zwitserland (de kantons beheren onderwijs en cultuur en harmoniseren de kern samen in het HarmoS-concordaat, met de EDK als raad van de kantonale onderwijsdirecteuren), Duitsland (Länder beheren onderwijs/cultuur).

Geschatte besparing:

• Werkelijke uitgaven parlement: €37,1 miljoen (2024); begroting €49,7 miljoen (2026)
• Wat wegvalt: de eigen administratie, de gebouwen en de dubbele fractiewerking
• Wat blijft: de regelgeving verhuist naar de gemeenschapsraad van het concordaat en de deelstaatparlementen; de controle doet de Franstalige controleraad, die apart geraamd is
• Nettobesparing: ~€15-25 miljoen/jaar structureel (HART-raming; in het totaal van de staatshervorming één keer geteld, via de audit "FWB als bestuursniveau")
• Eenmalige overgangskosten (herplaatsing personeel, herbestemming gebouwen) staan daar los van
• Indirecte winst: minder dubbel werk, snellere besluitvorming, duidelijkere verantwoordingslijnen. Niet kwantificeerbaar maar aanzienlijk

Implementatiepad:

1. Grondwet: de HART-grondwet kent geen gemeenschapsparlementen; onderwijs, taal en omroep regelen de deelstaten per taalgroep in een concordaat (art. 2 en 31). Een herziening vraagt twee derden in de Kamer en een verplichte burgerstemming met een meerderheid van de kiezers en van de deelstaten, zonder herzieningsverklaring (art. 63)
2. Het Franstalige concordaat: elke Waalse deelstaat en Brussel treden toe bij deelstaatwet (art. 31 §2); de werking van zijn parlement regelt elke deelstaat in zijn organiek statuut (art. 43)
3. Transitieperiode van 2-3 jaar voor bevoegdheidsoverdracht
4. Personeelsplan voor integratie in de diensten van de deelstaatparlementen en in de administraties van de deelstaten en het concordaat, zonder ontslagen
5. Tijdshorizon: als onderdeel van een volgende staatshervorming, samen met de afschaffing van de hele FWB-laag

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Parlement van de Franse Gemeenschap (94 zetels): Afgeschaft

Het enige deelstaatparlement in België waar niemand voor stemt. De 94 leden zijn allemaal al verkozen voor een ander parlement. Schaf het af: onderwijs, taal en de publieke omroep regelen de vijf Waalse deelstaten en Brussel samen in het Franstalige concordaat, de rest regelt elke deelstaat zelf.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het Parlement van de Franse Gemeenschap telt 94 leden, maar geen enkele burger heeft ooit een stem uitgebracht om iemand in dit parlement te verkiezen. De 94 zetels worden bezet door 75 leden van het Waals Parlement en 19 Franstalige leden van het Brussels Parlement. Zij doen het FWB-werk er als "tweede shift" bij. Het parlement heeft een begroting van €49,7 miljoen (2026), in een entiteit met €14,2 miljard directe schuld (eind 2025) en een tekort van €1,6 miljard (2026).

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem is drieledig. Ten eerste: het democratisch deficit. Geen enkele burger stemt voor dit parlement. De leden zijn verkozen voor hun regionale parlement en hebben het FWB-mandaat er automatisch bij. Ze leggen er geen rekenschap over af en voeren er geen campagne voor. Ten tweede: de dubbele bestuurslaag. De FWB behandelt onderwijs, cultuur en media: precies de thema's die in Vlaanderen, in Duitsland en in Zwitserland gewoon door de deelstaten of kantons beheerd worden. Er is geen functionele reden om hier een apart parlement voor te hebben. Ten derde: het budgettair falen. Het Rekenhof keurde de algemene rekeningen van de FWB twee jaar na elkaar af (2023 en 2024). Bij ongewijzigd beleid loopt de directe schuld op tot bijna €21 miljard eind 2029. Scholen, crèches en culturele instellingen betalen de prijs via besparingen (€255 miljoen in de begroting 2026), terwijl er €49,7 miljoen naar een parlement gaat waar niemand voor stemt.

Hoe het elders werkt

Vlaanderen heeft dit probleem in 1980 al opgelost: de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest fuseerden. Eén parlement, één regering, één begroting. Onderwijs, cultuur en welzijn zitten bij hetzelfde parlement als economie, mobiliteit en ruimtelijke ordening. Dat is transparant en efficiënt. Zwitserland gaat nog verder: met vier landstalen heeft het land nul gemeenschapsparlementen. De 26 kantons beheren onderwijs en cultuur zelf. In Duitsland doen de 16 Länder hetzelfde. Nergens ter wereld bestaat een systeem zoals het FWB-parlement.

Wat HART voorstelt

Schaf het Parlement van de Franse Gemeenschap af, zonder ander gemeenschapsparlement in de plaats. Verdeel de bevoegdheden:

• Onderwijs, taalbeleid en de publieke omroep regelen de vijf Waalse deelstaten en Brussel samen in het Franstalige concordaat. Een gemeenschapsraad van verkozen deelstaatministers beslist in openbare vergadering; de Franstalige controleraad controleert
• Brussel zit in beide concordaten, met grondwettelijke garanties voor beide taalgemeenschappen: de Franstalige scholen volgen het Franstalige concordaat, de Nederlandstalige het Nederlandstalige
• Cultuur, sport en jeugdbeleid regelt elke deelstaat zelf
• Het FNRS fuseert met het FWO tot één Belgisch Nationaal Wetenschapsfonds
• Het personeel van het parlement (132 personeelsleden) wordt zonder ontslagen geïntegreerd in de diensten van de deelstaatparlementen en de administraties van de deelstaten en het concordaat
• De gebouwen (Hôtel de Ligne, Hôtel du Greffe) worden herbestemd

Wat het oplevert

Directe besparing: ~€15 tot 25 miljoen per jaar netto aan werkingskosten (de eigen administratie, de gebouwen en de dubbele fractiewerking vallen weg; het decreetwerk verhuist mee; telt één keer, bij de audit FWB als bestuursniveau). Maar de echte winst is structureel: één bestuurslaag minder, duidelijkere verantwoordingslijnen, snellere besluitvorming. Geen parlementslid zetelt nog in twee parlementen. De burger weet wie verantwoordelijk is: voor cultuur de deelstaatregering, voor onderwijs de onderwijsminister van zijn deelstaat in de openbare gemeenschapsraad, en zijn deelstaat betaalt ook per leerling. En de 94 dubbele mandaten, de definitie van een democratisch schimmenspel, verdwijnen.

Fase 5: Bronnenlijst

Synthese

Het Parlement van de Franse Gemeenschap is het perfecte voorbeeld van alles wat er mis is met het Belgische staatsbestel. Een parlement waar niemand voor stemt, dat €49,7 miljoen kost (begroting 2026) en toezicht houdt op €15,4 miljard uitgaven waarvan het Rekenhof de rekeningen twee jaar na elkaar afkeurde, in een entiteit met €14,2 miljard directe schuld (eind 2025). Nergens ter wereld bestaat een vergelijkbaar systeem. De oplossing is simpel: doe wat Duitsland doet, wat Zwitserland doet. Geef de gemeenschapsbevoegdheden aan de deelstaten, die onderwijs, taal en omroep samen regelen in het Franstalige concordaat, en schaf deze overbodige bestuurslaag af.

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)