Parlement van de Franse Gemeenschap (FWB): Audit

Datum: 2026-03-31 Lijn: Parlement FWB. 94 leden, niet direct verkozen Sectie: Franse Gemeenschap (FWB): Afgeschaft Status: 🔴 Afgeschaft

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Het Parlement van de Franse Gemeenschap. Sinds 2011 ook aangeduid als "Parlement de la Fédération Wallonie-Bruxelles" (PFWB): is het wetgevend orgaan van de Franstalige Gemeenschap van België. Het werd formeel geïnstitutionaliseerd bij de staatshervorming van 1980 en omgevormd van "Raad" naar "Parlement" bij de grondwetsherziening van 2005.

Samenstelling: 94 leden, geen van allen rechtstreeks verkozen voor dit parlement:

• 75 leden van het Waals Parlement (of hun opvolgers als het gaat om Duitstalige verkozenen)
• 19 leden uit de Franstalige taalgroep van het Brussels Hoofdstedelijk Parlement

Dit is uniek in België: het is het enige parlement op gemeenschaps- of gewestniveau dat niet rechtstreeks verkozen wordt. Het Vlaams Parlement, het Waals Parlement, het Brussels Parlement en zelfs het kleine Parlement van de Duitstalige Gemeenschap (25 leden) hebben allemaal rechtstreekse verkiezingen.

Juridische basis: Bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, Grondwet art. 115-120 (gemeenschapsparlementen).

Zetel: Hôtel de Ligne, Brussel.

Voorzitter (2024-heden): Benoît Dispa (Les Engagés).

Budget: €49,7 miljoen (2026). Dit is na een scherpe daling van bijna 23% in 2025. Circa 40% gaat naar personeelskosten, 30% naar politieke fracties.

Politieke samenstelling (2024-2029):

• MR: 31 zetels
• PS: 24 zetels
• Les Engagés: 19 zetels
• PTB: 12 zetels (incl. aanverwant)
• Ecolo: 7 zetels
• Onafhankelijken/overige: 1 zetel

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Decreten stemmen op het vlak van gemeenschapsbevoegdheden: onderwijs, cultuur, mediabeleid, wetenschappelijk onderzoek, sport, jeugdbeleid, kinderopvang, welzijn
• Goedkeuring van de begroting van de FWB (±€15 miljard, waarvan ±70% naar onderwijs)
• Aanduiding van 10 senatoren
• Controle van de FWB-regering via parlementaire vragen, interpellaties en moties

In de praktijk: Het parlement leidt een schaduwbestaan. Omdat alle 94 leden in eerste instantie verkozen zijn voor het Waals Parlement of het Brussels Parlement, is hun primaire loyaliteit en aandacht daar. De FWB-vergaderingen zijn in de praktijk een "tweede shift" voor dezelfde politici. De agenda's overlappen, de plenaire vergaderingen zijn dunbevolkt, en het wetgevend werk is grotendeels een echo van beslissingen die al elders genomen zijn.

Overlap: Enorm. De 75 Waalse parlementsleden zitten in dezelfde gebouwen, bespreken deels dezelfde thema's (welzijn, economie, onderwijs), en de FWB-begroting is verweven met de Waalse begroting via gedeelde financieringsstromen.

Prestatie-indicatoren: Er bestaan geen formele KPI's voor het functioneren van dit parlement.

Audit Rekenhof: Het Rekenhof heeft in zijn 37e Boek van Opmerkingen (2024) een afkeurend oordeel uitgesproken over de algemene rekening van de FWB voor 2024, wegens materiële afwijkingen van aanzienlijke impact. Dit betreft de hele FWB, maar het parlement dat deze rekeningen moet controleren, faalt dus in zijn kerntaak.

1C. Internationale vergelijking

De kernvraag: Heeft een taalgemeenschap een apart parlement nodig, bovenop de territoriale parlementen?

Zwitserland (4 talen, 26 kantons):

• Géén apart parlement per taalgroep. Taalbeleid wordt op kantonaal niveau geregeld. Het federale parlement is meertalig. De kantons zijn de basisentiteit. Niet de taalgemeenschappen.
• Resultaat: Zwitserland heeft drie keer meer talen dan België, maar geen enkel gemeenschapsparlement.

Duitsland (16 Länder):

• Géén apart parlement per taalgroep. De Länder (deelstaten) zijn territoriaal georganiseerd. Onderwijs, cultuur en taalbeleid zijn Länder-bevoegdheden. De Sorbische minderheid in Saksen heeft bescherming via wetgeving, maar geen apart parlement.
• Het model van concurrerende bevoegdheden (art. 72 Grundgesetz) maakt aparte gemeenschapsparlementen overbodig.

Nederland:

• Geen gemeenschapsstructuur. Provincies zijn territoriaal. Onderwijs en cultuur zijn nationale bevoegdheden met decentrale uitvoering.

Denemarken/Scandinavië:

• Nationale bevoegdheden voor onderwijs en cultuur, met gemeentelijke uitvoering. Geen extra bestuurslaag voor taalgemeenschappen.

Conclusie: Nergens ter wereld bestaat een systeem waarbij een niet-rechtstreeks verkozen parlement bovenop twee andere parlementen (regionaal + federaal) wordt gestapeld om gemeenschapsbevoegdheden te beheren. Het Belgische model is een internationaal unicum. En niet in positieve zin.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Democratisch deficit: De 94 leden worden niet rechtstreeks verkozen. Geen enkele burger stemt voor het Parlement FWB. De democratische legitimiteit is afgeleid. Niet direct. Dit ondermijnt de verantwoordingsplicht.

2. Dubbele mandaten, verdeelde aandacht: Elk parlementslid heeft al een mandaat in het Waals of Brussels Parlement. Het FWB-parlement is per definitie een "bijbaan". Vergaderingen worden vaak slecht bijgewoond.

3. Budgettaire crisis van de FWB: De FWB zit in een structurele crisis:

   • Deficit: €1,5 miljard in 2025, €1,6 miljard in 2026
   • Schuld: €14,2 miljard eind 2025, dreigt te verdubbelen naar €21 miljard tegen 2029
   • Het parlement dat deze crisis moet controleren, bestaat uit dezelfde mensen die ook de Waalse en Brusselse budgetten moeten controleren
   • Het Rekenhof gaf een afkeurend oordeel

4. Kostprijs: €49,7 miljoen per jaar voor een parlement dat geen eigen mandatarissen heeft. Dit gaat naar personeel, fracties, gebouwbeheer en werking. In de context van €255 miljoen aan besparingen die de FWB doorvoert in 2026 (met gevolgen voor scholen, cultuur en kinderopvang), is dit moeilijk te verantwoorden.

5. Geen eigen verkiezingscyclus: Omdat het samengesteld is uit leden van andere parlementen, volgt het automatisch de verkiezingscyclus van die andere parlementen. Er is geen eigen verkiezingsmoment, geen eigen kieskring, geen eigen campagne.

6. Overbodige bestuurslaag: De FWB als geheel is al omstreden. Het is een restant van het compromis van 1970-1980 waarbij Vlaanderen gewest en gemeenschap fuseerde, maar de Franstaligen dat niet deden. Het resultaat: een extra bestuurslaag die Wallonië en Brussel overlapt.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0 van 9 principes behaald. Het Parlement FWB scoort op elk principe onvoldoende. De grootste winst zit bij eenvoud (afschaffen = één laag minder), transparantie (directe verantwoordingsplicht via deelstaatparlementen), en verantwoordelijkheid = financiering (bevoegdheden koppelen aan eigen inkomsten).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔴 Afgeschaft Het Parlement van de Franse Gemeenschap wordt afgeschaft. Alle bevoegdheden worden overgeheveld naar de Waalse Deelstaat en het Brussels Gewest.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

• Het Parlement FWB houdt op te bestaan als instelling
• De 94 "zetels" verdwijnen (maar geen politicus verliest zijn baan. Ze behouden hun mandaat in het Waals of Brussels Parlement)
• Het gebouw (Hôtel de Ligne) wordt herbestemd
• Het personeel (~200 FTE) wordt geïntegreerd in de administraties van de Waalse Deelstaat en het Brussels Gewest
• De begroting van €49,7 miljoen wordt vrijgemaakt

Waar gaan de bevoegdheden naartoe:

• Onderwijs op Waals grondgebied → Waalse Deelstaat (zoals Vlaamse Gemeenschap dit al doet via het Vlaams Parlement)
• Onderwijs in Brussel → Brussels Gewest, met grondwettelijke taalgaranties voor Nederlandstalig en Franstalig onderwijs
• Cultuur, sport, jeugdbeleid → Waalse Deelstaat (Waals grondgebied) + Brussels Gewest (Brussel)
• Mediabeleid (CSA) → Deelstaatbevoegdheid
• Wetenschappelijk onderzoek (FNRS) → Gedeeld federaal/deelstaat, naar Duits model

Internationaal model: Vlaanderen (fusie gewest + gemeenschap), Duitsland (Länder beheren onderwijs/cultuur), Zwitserland (kantons beheren onderwijs/cultuur).

Geschatte besparing:

• Directe werkingskosten parlement: ~€49,7 miljoen/jaar
• Minus herplaatsingskosten personeel (tijdelijk): ~€5-10 miljoen
• Nettobesparing op regime: ~€40 miljoen/jaar structureel
• Indirecte winst: minder dubbel werk, snellere besluitvorming, duidelijkere verantwoordingslijnen. Niet kwantificeerbaar maar aanzienlijk

Implementatiepad:

1. Grondwetsherziening nodig (art. 115-120): vereist 2/3 meerderheid + meerderheden in beide taalgroepen
2. Bijzondere wet tot hervorming der instellingen aanpassen
3. Transitieperiode van 2-3 jaar voor bevoegdheidsoverdracht
4. Personeelsplan voor integratie in Waalse en Brusselse administratie
5. Tijdshorizon: realistisch als onderdeel van een 7e staatshervorming (2029+)

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Parlement van de Franse Gemeenschap (94 zetels): Afgeschaft

Het enige Belgische parlement waar niemand voor stemt. De 94 leden zijn allemaal al verkozen voor een ander parlement. Schaf het af en geef de bevoegdheden aan de Waalse Deelstaat en het Brussels Gewest. Zoals Vlaanderen het al 40 jaar doet.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het Parlement van de Franse Gemeenschap telt 94 leden, maar geen enkele burger heeft ooit een stem uitgebracht om iemand in dit parlement te verkiezen. De 94 zetels worden bezet door 75 leden van het Waals Parlement en 19 Franstalige leden van het Brussels Parlement. Zij doen het FWB-werk er als "tweede shift" bij. Het parlement kost €49,7 miljoen per jaar. In een entiteit die al €14,2 miljard schuld heeft en een jaarlijks deficit van €1,6 miljard.

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem is drieledig. Ten eerste: het democratisch deficit. Geen enkele burger stemt voor dit parlement. De leden zijn verkozen voor hun regionale parlement en hebben het FWB-mandaat er automatisch bij. Ze leggen er geen rekenschap over af en voeren er geen campagne voor. Ten tweede: de dubbele bestuurslaag. De FWB behandelt onderwijs, cultuur en media. Precies de thema's die in Vlaanderen, in Duitsland, in Zwitserland en in Scandinavië gewoon door de deelstaten/kantons beheerd worden. Er is geen functionele reden om hier een apart parlement voor te hebben. Ten derde: het budgettair falen. Het Rekenhof gaf een afkeurend oordeel over de rekeningen van de FWB. De schuld dreigt te verdubbelen naar €21 miljard tegen 2029. Scholen, crèches en culturele instellingen betalen de prijs via besparingen, terwijl er €49,7 miljoen naar een parlement gaat waar niemand voor stemt.

Hoe het elders werkt

Vlaanderen heeft dit probleem in 1980 al opgelost: de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest fuseerden. Eén parlement, één regering, één begroting. Onderwijs, cultuur en welzijn zitten bij hetzelfde parlement als economie, mobiliteit en ruimtelijke ordening. Dat is transparant en efficiënt. Zwitserland gaat nog verder: met vier officiële talen heeft het land nul gemeenschapsparlementen. De 26 kantons beheren onderwijs en cultuur zelf. In Duitsland doen de 16 Länder hetzelfde. Nergens ter wereld bestaat een systeem zoals het FWB-parlement.

Wat HART voorstelt

Schaf het Parlement van de Franse Gemeenschap af. Verdeel de bevoegdheden:

• Onderwijs, cultuur, sport en jeugdbeleid op Waals grondgebied gaan naar het Waals Deelstaatparlement. Net zoals Vlaanderen het doet
• Onderwijs en cultuur in Brussel gaan naar het Brussels Gewest, met grondwettelijke garanties voor beide taalgemeenschappen
• Wetenschappelijk onderzoek (FNRS) wordt een gedeelde federaal/deelstaatbevoegdheid
• Het personeel van het parlement (~200 FTE) wordt geïntegreerd in de Waalse en Brusselse administraties
• Het gebouw (Hôtel de Ligne) wordt herbestemd

Wat het oplevert

Directe besparing: ~€40 miljoen per jaar aan werkingskosten. Maar de echte winst is structureel: één bestuurslaag minder, duidelijkere verantwoordingslijnen, snellere besluitvorming. De Waalse parlementsleden moeten niet meer twee keer per week vergaderen over overlappende thema's. De burger weet wie verantwoordelijk is voor onderwijs en cultuur: de deelstaatregering. En de 94 dubbele mandaten. De definitie van een democratisch schimmenspel. Verdwijnen.

Fase 5: Bronnenlijst

Synthese

Het Parlement van de Franse Gemeenschap is het perfecte voorbeeld van alles wat er mis is met het Belgische staatsbestel. Een parlement waar niemand voor stemt, dat €49,7 miljoen kost, dat een begroting van €15 miljard controleert waar het Rekenhof een afkeurend oordeel over gaf, in een entiteit met €14,2 miljard schuld. Nergens ter wereld bestaat een vergelijkbaar systeem. De oplossing is simpel: doe wat Vlaanderen in 1980 deed, wat Duitsland doet, wat Zwitserland doet. Geef de gemeenschapsbevoegdheden aan de deelstaten en schaf deze overbodige bestuurslaag af.