Regering van de Franse Gemeenschap (FWB): Audit

Datum: 2026-03-31 Lijn: Regering FWB. + kabinetten Sectie: Franse Gemeenschap (FWB): Afgeschaft Status: 🔴 Afgeschaft

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Regering van de Franse Gemeenschap, officieel "Gouvernement de la Fédération Wallonie-Bruxelles" sinds de naamswijziging van 2011 (die overigens niet in de Grondwet is vastgelegd), is het uitvoerend orgaan van de Franse Gemeenschap van België. Ze oefent de uitvoerende macht uit voor de gemeenschapsbevoegdheden (onderwijs, cultuur, media, sport, jeugd, kinderopvang, wetenschappelijk onderzoek) in het Franse taalgebied en voor de Franstalige instellingen in Brussel.

Samenstelling (legislatuur 2024-2029, stand 2026): 6 ministers, van MR en Les Engagés:

1. Minister-president (Les Engagés): bevoegd voor Begroting, Hoger Onderwijs, Cultuur, Internationale Betrekkingen en Francofonie.
2. Eerste vicepresident (MR): bevoegd voor Onderwijs en Onderwijs voor sociale promotie.
3. Vicepresident (Les Engagés): bevoegd voor Kinderen, Jeugd, Jeugdhulp en Justitiehuizen. Dubbele pet: ook Waals minister.
4. Minister (MR) voor Sport, Ambtenarenzaken, Administratieve Vereenvoudiging en Media. Dubbele pet: ook Waals minister.
5. Minister (Les Engagés) voor Gezondheid, Gelijke Kansen en Vrouwenrechten. Dubbele pet: ook Waals minister.
6. Minister (MR) voor Wetenschappelijk Onderzoek (sinds maart 2026; die bevoegdheid lag voordien bij de Waalse minister-president). Dubbele pet: ook minister-president van het Brussels Gewest.

Het "dubbele pet"-systeem: Vier van de zes ministers zetelen tegelijkertijd in een andere regering: drie in de Waalse, één in de Brusselse (2026). Dit is al decennia de praktijk aan Franstalige zijde. Waar Vlaanderen in 1980 Vlaamse Gemeenschap en Vlaams Gewest samenbracht in één parlement en één regering, bleven aan Franstalige zijde het Waalse Gewest en de Franse Gemeenschap twee aparte entiteiten met elk een eigen regering, deels bevolkt door dezelfde personen.

Juridische basis:

• Grondwet art. 121-123 (gemeenschapsregeringen)
• Bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen (titel III, hoofdstuk III, de regeringen, art. 59 en volgende)
• Bijzondere wet van 16 januari 1989 betreffende de financiering van Gemeenschappen en Gewesten (LSF)

Kabinetten:

• Legislatuur 2024-2029: de kabinetten telden eind 2024 samen 143 VTE, tegenover 237,7 VTE in de legislatuur 2019-2024, een daling van ongeveer 40%. Het referentiekader van de regeringsbesluiten van juli 2024 voorziet ongeveer 203 VTE.
• Budget kabinetten FWB: €14,6 miljoen (2025), inclusief aanverwante kosten €17,2 miljoen. Dat is een daling van 18% tegenover het initiële budget 2024 (€17,9 miljoen, of €20,7 miljoen met aanverwante kosten).
• Ter vergelijking: volgens de in 2023 gepubliceerde budgetten kostten de kabinetten van de Waalse, de Brusselse en de FWB-regering samen meer dan €67 miljoen (FWB: €17,8 mln, Wallonië: €27,8 mln, Brussel: €21,9 mln).
• Van de 143 VTE in de FWB-kabinetten is 59% (85 VTE) gedetacheerd personeel uit de administratie, dat door die administratie betaald wordt.

Administratie (Ministère de la FWB):

• Het Ministerie van de FWB telt bijna 7.000 personeelsleden (6.948 op 30 juni 2025, zonder onderwijzend personeel), georganiseerd in 6 grote entiteiten: het Secretariaat-Generaal en 5 Algemene Besturen.
• Tussen 2012 en 2020 groeide het personeelsbestand met 21% (IWEPS).

Totaalbudget FWB:

• Uitgaven: ~€15 miljard (2025); initiële begroting 2026: €16,3 miljard vereffeningen, waarvan €0,9 miljard schuldaflossingen, dus ongeveer €15,4 miljard zonder aflossingen
• Ontvangsten: ~€13,5 miljard (2025); €13,6 miljard zonder leningen (2026), vrijwel volledig dotaties
• Tekort (ESR): €1,485 miljard (aangepaste begroting 2025), oplopend naar €1,6 miljard (initiële begroting 2026)
• Schuld: ongeveer €14,2 miljard (geconsolideerde brutoschuld eind 2024; directe schuld geraamd op €14,2 miljard eind 2025 en €15,9 miljard eind 2026). In 2025 was de schuld voor het eerst hoger dan de jaarlijkse ontvangsten.
• Zonder bijsturing zou de schuld oplopen tot ongeveer €21 miljard in 2029 (raming van de FWB-regering, 2025)

Cruciaal: De FWB heft geen eigen belastingen. De Grondwet (art. 170 §2) laat gemeenschapsbelastingen in principe toe, maar de Franse Gemeenschap haalt haar ontvangsten vrijwel volledig uit dotaties via de Bijzondere Financieringswet (LSF): aandelen in de federaal geïnde personenbelasting en btw. Ze geeft geld uit dat ze niet zelf int. Het ultieme voorbeeld van een fiscal gap.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken van de FWB-regering:

• Uitvoerend beleid voor onderwijs (73% van de uitgaven in 2024), cultuur, media, sport, jeugd, wetenschappelijk onderzoek, kinderopvang, gezondheidspreventie
• Opstellen van de begroting en indienen bij het Parlement FWB
• Aansturen van het Ministerie van de FWB en van de instellingen die ze beheert of financiert (ONE, RTBF, CSA, FNRS, enz.)
• Internationale betrekkingen op gemeenschapsvlak (via Wallonie-Bruxelles International)

In de praktijk: De regering functioneert als een spiegelkabinet van de Waalse Regering. Met drie van de zes ministers die ook in de Waalse Regering zetelen, en dezelfde partijen aan de macht in Wallonië en de FWB (sinds 2024 MR en Les Engagés), worden beslissingen de facto door grotendeels dezelfde mensen en met dezelfde politieke evenwichten genomen, maar in twee aparte regeringsraden.

Overlap:

• Met de Waalse Regering: Enorm. De bevoegdheden raken elkaar op welzijn, gezondheid, kinderopvang en jeugd, en onderwijs tegenover beroepsopleiding. De ministers met dubbele pet behandelen gerelateerde dossiers in twee aparte vergaderingen met twee aparte administraties.
• Met het Brussels Gewest: De FWB is ook bevoegd voor Franstaligen in Brussel, wat leidt tot overlap met de COCOF (Commission communautaire française), de GGC/COCOM en het Brussels Gewest zelf.
• Resultaat: Eén Franstalig kind dat naar school gaat in Brussel valt onder de bevoegdheid van de FWB (onderwijs), het Brussels Gewest (infrastructuur, mobiliteit), de GGC (welzijn), en de COCOF (Franstalige gemeenschapsaangelegenheden). Vier bestuursniveaus voor één kind.

Prestatie-indicatoren: Er bestaan geen formele KPI's voor het functioneren van de FWB-regering. De enige externe controle komt van het Rekenhof, dat een afkeurend oordeel uitsprak over de algemene rekeningen 2023 en 2024 van de FWB: volgens het Rekenhof geven ze geen getrouw beeld van het vermogen en de financiële toestand (36e en 37e Boek van Opmerkingen, 2024 en 2025).

1C. Internationale vergelijking

De kernvraag: Heeft een taalgemeenschap een aparte regering nodig, naast territoriale regeringen?

Duitsland (16 Länder):

• Onderwijs en cultuur zijn exclusieve Länder-bevoegdheden (Kulturhoheit). Elke deelstaat heeft één regering die zowel territoriale als culturele bevoegdheden beheert. Er is geen aparte "gemeenschapsregering". De Länder-regering doet alles.
• Coördinatie: de Kultusministerkonferenz (KMK, opgericht 1948) coördineert onderwijsbeleid tussen de Länder. Geen extra bestuurslaag nodig.
• Resultaat: 16 deelstaatregeringen beheren onderwijs voor 83,5 miljoen mensen (eind 2025). België heeft voor 11,9 miljoen inwoners (2026) vijf deelstaatregeringen, waarvan twee gemeenschapsregeringen (Franse en Duitstalige Gemeenschap) naast de gewestregeringen werken.

Zwitserland (26 kantons, 4 talen):

• Kantons zijn de basisentiteit. Elke kanton heeft één regering die onderwijs, cultuur en taalbeleid beheert. Geen apart "gemeenschapsniveau" bovenop de kantons.
• De Schweizerische Konferenz der kantonalen Erziehungsdirektoren (EDK) coördineert onderwijsbeleid; de Grondwet verplicht de kantons hun onderwijssystemen op elkaar af te stemmen, onder meer via het HarmoS-concordaat.
• Resultaat: 26 kantonregeringen beheren 4 talen en hun culturele bevoegdheden zonder extra bestuurslaag.

Nederland:

• Onderwijs en cultuur zijn nationale bevoegdheden, beheerd door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Provincies hebben een beperkte rol (ruimtelijk, bovenlokaal). Scholen worden decentraal bestuurd maar binnen een nationaal kader.
• Resultaat: Eén minister, één ministerie, één beleidskader. Geen gemeenschapsstructuur.

Vlaanderen (het Belgische alternatief):

• Vlaanderen fusioneerde in 1980 de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest in één parlement en één regering. Eén Vlaamse Regering beheert zowel gewest- als gemeenschapsbevoegdheden.
• Resultaat: Waar Franstalig België twee regeringen nodig heeft (Wallonië + FWB) met deels dezelfde ministers, doet Vlaanderen hetzelfde met één regering.

Conclusie: Nergens in Europa bestaat een systeem waarbij een aparte gemeenschapsregering naast een gewestregering opereert voor dezelfde bevolking, met dezelfde ministers, voor bevoegdheden die elders gewoon bij de deelstaatregering horen. Het model is uniek, niet functioneel, en internationaal zonder equivalent.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Fiscale onverantwoordelijkheid door design: De FWB heft geen eigen belastingen. Ze geeft ongeveer €15 miljard per jaar uit zonder enige fiscale verantwoordelijkheid. Dit is het zuiverste voorbeeld van het principe "wie beslist, betaalt niet". Het omgekeerde van goed bestuur. Het tekort van ongeveer €1,5 miljard per jaar (2025-2026) is geen toeval maar een systeemfout.

2. De dubbele pet als symptoom: Het feit dat 4 van de 6 ministers ook minister in een andere regering zijn (drie in de Waalse, één in de Brusselse), bewijst dat het systeem zelf overbodig is. Als dezelfde mensen dezelfde dossiers behandelen in twee vergaderingen met twee administraties, waarom bestaan er dan twee regeringen?

3. Dubbele administratie: Naast het Ministerie van de FWB (bijna 7.000 personeelsleden) bestaat de Service Public de Wallonie (SPW, 8 directies-generaal). Op overlappende domeinen (welzijn, gezondheid, opleiding) werken twee aparte administraties voor grotendeels dezelfde bevolking.

4. Budgettaire crisis: De FWB-begroting is onhoudbaar, ook volgens de FWB-regering zelf ("we geven 15 miljard uit en hebben maar 13,5 miljard ontvangsten", 2025):

   • Schuld: ongeveer €14,2 miljard (eind 2025), voor het eerst hoger dan de jaarlijkse ontvangsten
   • Tekort: ongeveer €1,5 miljard per jaar (2025-2026)
   • Geen eigen belastingen om het gat te dichten
   • Het Rekenhof gaf een afkeurend oordeel over de algemene rekeningen 2023 en 2024
   • Zonder bijsturing loopt de schuld op tot ongeveer €21 miljard in 2029 (raming FWB-regering, 2025)

5. Democratisch deficit: De regering wordt verkozen door een parlement waarvoor niemand rechtstreeks verkozen wordt: het bestaat uit leden van het Waals en het Brussels Parlement (zie audit Parlement FWB). De democratische legitimiteit is dus dubbel afgeleid.

6. Onzichtbaarheid voor de burger: Welke Brusselse Franstalige weet dat zijn onderwijs niet door de Brusselse Regering maar door de FWB-regering wordt aangestuurd? Het systeem is niet uitlegbaar aan een 16-jarige.

7. Franstalige partijen zelf erkennen het probleem: In 2023 raakte bekend dat PS, MR en Ecolo sinds 2022 in het geheim onderhandelden over een hervorming waarbij bevoegdheden als jeugdzorg, justitiehuizen, kinderopvang, openbaar ambt, gelijke kansen, gezondheid en opleiding aan de gewesten zouden worden overgedragen, en de FWB zou worden teruggebracht tot vier bevoegdheden (onderwijs, cultuur, audiovisueel, onderzoek). Het plan werd niet uitgevoerd, maar het signaal is duidelijk: zelfs de beheerders van het systeem vinden het onwerkbaar.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 8 van de 9 principes scoren ❌ (faalt), 1 scoort ⚠️ (gedeeltelijk). De Regering FWB behoort tot de slechtst scorende items op de volledige toetsingslijst. De grootste winst zit bij Verantwoordelijkheid = Financiering (volledige fiscal gap elimineren), Eenvoud (een bestuurslaag schrappen), en Transparantie (eindelijk duidelijk maken wie beslist).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔴 Afgeschaft De Regering van de Franse Gemeenschap wordt opgeheven. De bevoegdheden worden overgeheveld naar de regeringen van de vijf Waalse deelstaten en Brussel; onderwijs, taalbeleid en de publieke omroep regelen ze samen in het Franstalige concordaat, waar een gemeenschapsraad van deelstaatministers beslist (art. 31 HART-grondwet).

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. De FWB-regering wordt opgeheven. Er is geen aparte gemeenschapsregering meer aan Franstalige zijde.
2. De gemeenschapsbevoegdheden (onderwijs, cultuur, media, sport, wetenschappelijk onderzoek, jeugd, kinderopvang) worden overgeheveld naar:
   • Het Franstalige concordaat van de vijf Waalse deelstaten en Brussel, voor zijn Franstalige instellingen: onderwijs op alle niveaus met het lerarenstatuut en de lasten van de lerarenpensioenen, het taalbeleid en de publieke omroep (art. 31 HART-grondwet)
   • Elke deelstaat (Henegouwen, Luik, Namen, Waals-Brabant, Luxemburg en Brussel): cultuur, sport, jeugd en lokale media (art. 29), en de kinderopvang binnen de minimumnormen die de federatie vastlegt (art. 28)
   • Wetenschappelijk onderzoek: het FNRS fuseert met het FWO tot één Belgisch Nationaal Wetenschapsfonds, een gemeenschappelijke instelling van de deelstaten en de federatie
3. De bijna 7.000 personeelsleden van het Ministerie van de FWB worden zonder ontslagen verdeeld: wie voor het onderwijs werkt, gaat naar de administratie van het concordaat (de Administration générale de l'Enseignement), de anderen naar de administraties van de deelstaten, naar rato van het grondgebied en de bevolking die ze bedienen.
4. De kabinetten van de FWB-regering (143 VTE, €17,2 mln per jaar in 2025) verdwijnen volledig. De deelstaatministers nemen de bevoegdheden op, met hoogstens vijf politieke medewerkers per regeringslid (art. 40 en 43 HART-grondwet).

Welk model volgen we:

• Duits model (Kulturhoheit): Onderwijs en cultuur zijn deelstaatbevoegdheden.
• Zwitsers model (EDK): Coördinatie via een interdeelstatelijke conferentie van de onderwijsministers, met een concordaat dat doelen en structuren van het leerplichtonderwijs op elkaar afstemt (HarmoS).

Eén bindend concordaat voor Franstalig onderwijs:

• De vijf Waalse deelstaten en Brussel regelen het onderwijs samen in het Franstalige concordaat, waartoe elk bij deelstaatwet toetreedt (art. 31 HART-grondwet). Een gemeenschapsraad van hun onderwijsministers beslist over leerplannen, diploma's en kwaliteitsnormen, met een meerderheid van de gewogen stemmen (naar het aantal leerlingen) én van de leden, in openbare vergadering; zijn besluiten gaan voor op de deelstaatwet. Geen extra bestuurslaag: de raad bestaat uit deelstaatministers, en de Administration générale de l'Enseignement is zijn ene administratie.

Geschatte besparing (op kruissnelheid):

• Kabinetten FWB: €17,2 miljoen/jaar (volledig; budget 2025 inclusief aanverwante kosten). Dat bedrag telt mee in de besparing op alle kabinetten samen (koepelaudit Ministeriële kabinetten), niet hier
• Integratie van het Ministerie van de FWB (dubbele directies, ondersteunende diensten, coördinatie): HART-raming €10-40 miljoen/jaar, via natuurlijk verloop, want het personeel wordt zonder ontslagen geïntegreerd. Dezelfde raming staat in de audit FWB als bestuursniveau en telt daar
• Eliminatie dubbele vergaderingen, dubbele besluitvormingsprocessen: moeilijk te kwantificeren maar aanzienlijk
• Totale directe besparing: ongeveer €27-57 miljoen/jaar (€17,2 miljoen kabinetten plus €10-40 miljoen administratie). Dit bedrag komt niet bovenop de andere audits: de administratie telt in de audit FWB als bestuursniveau, de kabinetten in de hervorming van alle kabinetten.
• Belangrijker: de budgettaire verantwoordelijkheid (ongeveer €15 miljard per jaar) verschuift naar bestuursniveaus die wél eigen fiscale bevoegdheid hebben (of krijgen in het HART-model), waardoor de structurele fiscal gap wordt geëlimineerd.

Implementatiepad:

1. Grondwet: de HART-grondwet kent geen gemeenschapsregeringen; onderwijs, taal en omroep regelen de deelstaten per taalgroep in een concordaat (art. 31). Een herziening vraagt twee derden in de Kamer en een verplichte burgerstemming met een meerderheid van de kiezers en van de deelstaten (art. 63)
2. Concordaat en organiek statuut: elke Waalse deelstaat en Brussel treden bij deelstaatwet toe tot het Franstalige concordaat (art. 31 §2) en regelen hun regering van hoogstens vijf leden in hun organiek statuut (art. 43)
3. Financiering: de bijzondere financieringswet verdwijnt; de deelstaten betalen hun uitgaven in hoofdzaak uit eigen belastingen (art. 53), met een vereveningswet met een publieke formule (art. 55)
4. Overgangsperiode: 2-3 jaar voor personeelsoverdracht en administratieve integratie
5. Tijdshorizon: onderdeel van de gefaseerde staatshervorming van HART over tien jaar; de opheffing volgt op de grondwetsherziening, de integratie van personeel en administratie duurt daarna 2-3 jaar

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Regering FWB (+ kabinetten): Afgeschaft

Zes ministers, vier met een dubbele pet, een budget van ongeveer €15 miljard per jaar zonder één euro eigen belastinginkomsten, en een schuld van ongeveer €14 miljard (2025). De Regering van de Franse Gemeenschap is een bestuurlijke anomalie die nergens ter wereld een equivalent kent. HART schaft ze af en brengt de bevoegdheden waar ze horen: bij de regeringen van de vijf Waalse deelstaten en Brussel, die onderwijs, taal en de publieke omroep samen regelen in het Franstalige concordaat.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Regering van de Franse Gemeenschap, officieel de regering van de "Fédération Wallonie-Bruxelles", is het uitvoerend orgaan voor de Franstalige gemeenschapsbevoegdheden in België: onderwijs, cultuur, media, sport, jeugd, kinderopvang en wetenschappelijk onderzoek. Ze telt 6 ministers (2026), ondersteund door kabinetten van 143 voltijdse equivalenten (eind 2024, €17,2 miljoen in 2025) en een administratie van bijna 7.000 personeelsleden. Ze beheert een budget van ongeveer €15 miljard per jaar, waarvan bijna drie kwart (73% in 2024) naar onderwijs gaat. Het bijzondere: vier van de zes ministers zitten tegelijk ook in een andere regering, drie in de Waalse en één in de Brusselse (2026). De zogenaamde "dubbele pet".

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem is drieledig. Ten eerste: de FWB heeft geen eigen belastinginkomsten. Geen euro. Haar geld komt vrijwel volledig van dotaties via de Bijzondere Financieringswet. Ze geeft ongeveer €15 miljard per jaar uit zonder enige fiscale verantwoordelijkheid. Het ultieme voorbeeld van een systeem waar beslissen en betalen volledig losgekoppeld zijn. Het resultaat: een tekort van ongeveer €1,5 miljard per jaar (2025-2026), een schuld van ongeveer €14 miljard die in 2025 voor het eerst hoger was dan haar jaarlijkse ontvangsten, en een afkeurend oordeel van het Rekenhof over haar algemene rekeningen van 2023 en 2024.

Ten tweede: de dubbele pet bewijst dat het systeem zelf overbodig is. Als dezelfde ministers verwante dossiers behandelen in twee verschillende regeringen met twee verschillende administraties voor grotendeels dezelfde bevolking, dan is één van die twee regeringen per definitie overbodig. Vlaanderen bewees al in 1980 dat het anders kan door gewest- en gemeenschapsbevoegdheden te combineren in één regering.

Ten derde: het systeem is onbegrijpelijk voor de burger. Een Franstalige Brusselaar valt voor zijn dagelijkse leven onder minstens vijf bestuursniveaus: de federale regering, het Brussels Gewest, de FWB, de COCOF en de GGC. Geen burger kan uittekenen welke minister bevoegd is voor welk probleem. Dat is niet alleen inefficiënt. Het ondermijnt het vertrouwen in de democratie.

Zelfs de Franstalige partijen erkennen het probleem. In 2023 raakte bekend dat PS, MR en Ecolo in het geheim onderhandelden over een plan om een groot deel van de FWB-bevoegdheden (onder meer gezondheid, kinderopvang, jeugdhulp en opleiding) aan de gewesten over te dragen. Het plan werd niet uitgevoerd, maar het signaal is veelzeggend: de bestuurders van het systeem vinden het zelf onwerkbaar.

Hoe het elders werkt

In Duitsland zijn onderwijs en cultuur exclusieve bevoegdheden van de deelstaten (Kulturhoheit). Elke Länder-regering beheert zowel territoriale als culturele bevoegdheden, zonder extra gemeenschapsregering. Coördinatie tussen deelstaten loopt via de Kultusministerkonferenz (KMK), een overlegplatform zonder eigen wetgevende macht. Zestien deelstaatregeringen beheren onderwijs voor 83,5 miljoen mensen. België heeft voor 11,9 miljoen inwoners vijf deelstaatregeringen, waarvan twee gemeenschapsregeringen naast de gewestregeringen werken.

In Zwitserland, met vier landstalen, zijn de 26 kantonregeringen verantwoordelijk voor onderwijs en cultuur. Geen enkel apart gemeenschapsniveau. Coördinatie loopt via de EDK (Schweizerische Konferenz der kantonalen Erziehungsdirektoren) en het HarmoS-concordaat, waarmee de kantons de doelen en structuren van de leerplichtschool op elkaar afstemmen.

In Vlaanderen bestaat het bewijs dat het binnen België zelf anders kan. Sinds 1980 combineert Vlaanderen gewest- en gemeenschapsbevoegdheden in één parlement en één regering.

Wat HART voorstelt

HART schaft de Regering van de Franse Gemeenschap af. De gemeenschapsbevoegdheden gaan naar de vijf Waalse deelstaten (Henegouwen, Luik, Namen, Waals-Brabant en Luxemburg) en Brussel. Concreet:

1. Cultuur, sport, jeugd en kinderopvang worden deelstaatbevoegdheden, net zoals in Duitsland en Zwitserland. Onderwijs, taalbeleid en de publieke omroep regelen de deelstaten samen in het bindende Franstalige concordaat (art. 31 HART-grondwet), en het FNRS fuseert met het FWO tot één Belgisch Nationaal Wetenschapsfonds.
2. De bijna 7.000 personeelsleden van het Ministerie van de FWB worden zonder ontslagen geïntegreerd in de administratie van het concordaat, de Administration générale de l'Enseignement, en in die van de deelstaten.
3. De kabinetten (143 VTE) verdwijnen. De deelstaatministers nemen de bevoegdheden op, met hoogstens vijf politieke medewerkers elk.
4. Een gemeenschapsraad van de onderwijsministers van de deelstaten (naar Zwitsers EDK-model, met een bindend concordaat naar HarmoS-model) beslist over leerplannen, diploma's en kwaliteitsnormen, met een meerderheid van de gewogen stemmen én van de leden, in openbare vergadering. Geen extra bestuurslaag: de raad bestaat uit deelstaatministers.
5. De bijzondere financieringswet verdwijnt. Elke deelstaat betaalt per leerling uit eigen belastingen, met een verevening met een publieke formule. Beslissen en betalen zijn gekoppeld.

Wat het oplevert

Directe besparing: ongeveer €27-57 miljoen per jaar aan kabinetten (€17,2 miljoen) en bestuurlijke overhead (€10-40 miljoen), op kruissnelheid (telt één keer, bij de audits Ministeriële kabinetten en FWB als bestuursniveau). Maar de echte winst is structureel: ongeveer €15 miljard aan uitgaven per jaar komt eindelijk onder de verantwoordelijkheid van bestuursniveaus die ook belastingen heffen. De fiscal gap, voor de FWB 100%, verdwijnt. Beslissen en betalen zijn weer gekoppeld.

Daarnaast: minder ministers, minder kabinetten, minder vergaderingen, minder administratie. Eén aanspreekpunt per deelstaat voor onderwijs en cultuur, in plaats van een onzichtbare gemeenschapsregering die de burger niet kent en waarvan het Rekenhof de rekeningen afkeurt.

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)