Regering van de Franse Gemeenschap (FWB): Audit

Datum: 2026-03-31 Lijn: Regering FWB. + kabinetten Sectie: Franse Gemeenschap (FWB): Afgeschaft Status: 🔴 Afgeschaft

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Regering van de Franse Gemeenschap. Officieel "Gouvernement de la Fédération Wallonie-Bruxelles" sinds de naamswijziging van 2011, die overigens niet in de Grondwet is vastgelegd. Is het uitvoerend orgaan van de Franstalige Gemeenschap van België. Ze oefent de uitvoerende macht uit voor de zogenaamde gemeenschapsbevoegdheden (onderwijs, cultuur, media, sport, jeugd, kinderopvang, wetenschappelijk onderzoek) voor het Franstalige taalgebied en de Franstaligen in Brussel.

Huidige samenstelling (legislatuur 2024-2029): 6 ministers, van MR en Les Engagés:

1. Elisabeth Degryse (Les Engagés): Minister-President. Bevoegd voor Begroting, Gezondheid, Cultuur, Gelijke Kansen, Vrouwenrechten, Internationale Relaties, Hoger Onderwijs en Schoolgebouwen.
2. Valérie Glatigny (MR): Viceminister-President. Bevoegd voor Onderwijs.
3. Jacqueline Galant (MR): Minister voor Sport en Media. Dubbele pet: ook Waals minister.
4. Yves Coppieters (Les Engagés): Minister voor Gezondheid en Gelijke Kansen. Dubbele pet: ook Waals minister.
5. Valérie Lescrenier (Les Engagés): Minister voor Jeugdhulp. Dubbele pet: ook Waals minister.
6. Adrien Dolimont (MR): Minister met diverse bevoegdheden. Dubbele pet: ook Waals minister.

Het "dubbele pet"-systeem: Vier van de zes ministers zetelen tegelijkertijd in de Waalse Regering. Dit is al decennia de praktijk aan Franstalige zijde. Waar Vlaanderen in 1980 de fusie doorvoerde van Vlaamse Gemeenschap en Vlaams Gewest in één parlement en één regering, bleven aan Franstalige zijde het Waalse Gewest en de Franse Gemeenschap twee aparte entiteiten met elk een eigen regering. Deels bevolkt door dezelfde personen.

Juridische basis:

• Grondwet art. 121-123 (gemeenschapsregeringen)
• Bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen (art. 59-73)
• Bijzondere wet van 16 januari 1989 betreffende de financiering van Gemeenschappen en Gewesten (LSF)

Kabinetten:

• Legislatuur 2024-2029: het totale kader is teruggebracht van 237,7 VTE naar 143 VTE een daling van ~40%.
• Budget kabinetten FWB: €14,6 miljoen (2025), inclusief aanverwante kosten €17,2 miljoen. Dat is een daling van 18% t.o.v. het initiële budget 2024 (€17,9 miljoen / €20,7 miljoen met aanverwante kosten).
• Ter vergelijking: in 2023 kostten de drie Franstalige regeringen samen meer dan €67 miljoen aan kabinetskosten (FWB: €17,8 mln, Wallonië: €27,8 mln, Brussel: €21,9 mln).
• Van de 143 VTE in de FWB-kabinetten is 59% gedetacheerd personeel uit de administratie. Dus betaald door de belastingbetaler via de administratie, bovenop het kabinetbudget.

Administratie (Ministère de la FWB):

• Het Ministerie van de FWB telt circa 6.000 ambtenaren, georganiseerd in 6 grote entiteiten: het Secretariaat-Generaal en 5 Algemene Besturen.
• Tussen 2012 en 2020 groeide het personeelsbestand met 21%.

Totaalbudget FWB:

• Uitgaven: ~€15 miljard (2025)
• Ontvangsten: ~€13,5 miljard (2025)
• Structureel tekort: €1,485 miljard (2025), oplopend naar €1,6 miljard (2026)
• Schuld: €14 miljard (2025): voor het eerst boven 100% van de ontvangsten
• Zonder ingrijpen: schuld verdubbelt naar €21 miljard tegen 2029

Cruciaal: De FWB heeft geen eigen fiscale bevoegdheid. Al haar inkomsten komen van federale dotaties via de Bijzondere Financieringswet (LSF). Ze geeft geld uit dat ze niet zelf int. Het ultieme voorbeeld van een fiscal gap.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken van de FWB-regering:

• Uitvoerend beleid voor onderwijs (±70% van het budget), cultuur, media, sport, jeugd, wetenschappelijk onderzoek, kinderopvang, gezondheidspreventie
• Opstellen van de begroting en indienen bij het Parlement FWB
• Aansturen van het Ministerie van de FWB en de parastatale instellingen (ONE, RTBF, FNRS, CSA, etc.)
• Internationale betrekkingen op gemeenschapsvlak (via Wallonie-Bruxelles International)

In de praktijk: De regering functioneert als een spiegelkabinet van de Waalse Regering. Met vier van de zes ministers die in beide regeringen zetelen, worden beslissingen de facto op één tafel genomen. De FWB-regeringsraad vergadert doorgaans op een andere dag dan de Waalse, maar met grotendeels dezelfde mensen, dezelfde politieke evenwichten en dezelfde coalitie (MR + Les Engagés).

Overlap:

• Met de Waalse Regering: Enorm. De bevoegdheden overlappen op gebieden als welzijn, gezondheid, opleiding, werkgelegenheid. De ministers met dubbele pet behandelen gerelateerde dossiers in twee aparte vergaderingen met twee aparte administraties.
• Met het Brussels Gewest: De FWB is ook bevoegd voor Franstaligen in Brussel, wat leidt tot overlap met de COCOF (Commission communautaire française), de GGC/COCOM en het Brussels Gewest zelf.
• Resultaat: Eén Franstalig kind dat naar school gaat in Brussel valt onder de bevoegdheid van de FWB (onderwijs), het Brussels Gewest (infrastructuur, mobiliteit), de GGC (welzijn), en de COCOF (Franstalige gemeenschapsaangelegenheden). Vier bestuursniveaus voor één kind.

Prestatie-indicatoren: Er bestaan geen formele KPI's voor het functioneren van de FWB-regering. De enige externe controle komt van het Rekenhof, dat in 2024 een afkeurend oordeel uitsprak over de algemene rekening van de FWB.

1C. Internationale vergelijking

De kernvraag: Heeft een taalgemeenschap een aparte regering nodig, naast territoriale regeringen?

Duitsland (16 Länder):

• Onderwijs en cultuur zijn exclusieve Länder-bevoegdheden (Kulturhoheit). Elke deelstaat heeft één regering die zowel territoriale als culturele bevoegdheden beheert. Er is geen aparte "gemeenschapsregering". De Länder-regering doet alles.
• Coördinatie: de Kultusministerkonferenz (KMK, opgericht 1948) coördineert onderwijsbeleid tussen de Länder. Geen extra bestuurslaag nodig.
• Resultaat: 16 deelstaatregeringen beheren onderwijs voor 84 miljoen mensen. België heeft naast 3 gewestregeringen ook 3 gemeenschapsregeringen voor 11,5 miljoen mensen.

Zwitserland (26 kantons, 4 talen):

• Kantons zijn de basisentiteit. Elke kanton heeft één regering die onderwijs, cultuur en taalbeleid beheert. Geen apart "gemeenschapsniveau" bovenop de kantons.
• De Schweizerische Konferenz der kantonalen Erziehungsdirektoren (EDK) coördineert onderwijsbeleid.
• Resultaat: 26 kantonregeringen beheren 4 talen en hun culturele bevoegdheden zonder extra bestuurslaag.

Nederland:

• Onderwijs en cultuur zijn nationale bevoegdheden, beheerd door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Provincies hebben een beperkte rol (ruimtelijk, bovenlokaal). Scholen worden decentraal bestuurd maar binnen een nationaal kader.
• Resultaat: Eén minister, één ministerie, één beleidskader. Geen gemeenschapsstructuur.

Vlaanderen (het Belgische alternatief):

• Vlaanderen fusioneerde in 1980 de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest in één parlement en één regering. Eén Vlaamse Regering beheert zowel gewest- als gemeenschapsbevoegdheden.
• Resultaat: Waar Franstalig België twee regeringen nodig heeft (Wallonië + FWB) met deels dezelfde ministers, doet Vlaanderen hetzelfde met één regering.

Conclusie: Nergens in Europa bestaat een systeem waarbij een aparte gemeenschapsregering naast een gewestregering opereert voor dezelfde bevolking, met dezelfde ministers, voor bevoegdheden die elders gewoon bij de deelstaatregering horen. Het model is uniek, niet functioneel, en internationaal zonder equivalent.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Fiscale onverantwoordelijkheid door design: De FWB heeft geen eigen belastingbevoegdheid. Ze geeft €15 miljard uit zonder enige fiscale verantwoordelijkheid. Dit is het zuiverste voorbeeld van het principle "wie beslist, betaalt niet". Het omgekeerde van goed bestuur. Het structurele tekort van €1,5 miljard is geen toeval maar een systeemfout.

2. De dubbele pet als symptoom: Het feit dat 4 van de 6 ministers ook Waals minister zijn, bewijst dat het systeem zelf overbodig is. Als dezelfde mensen dezelfde dossiers behandelen in twee vergaderingen met twee administraties, waarom bestaan er dan twee regeringen?

3. Dubbele administratie: Naast het Ministerie van de FWB (6.000 ambtenaren) bestaat de Service Public de Wallonie (SPW, 8 directies-generaal). Op overlappende domeinen (welzijn, gezondheid, opleiding) werken twee aparte administraties voor grotendeels dezelfde bevolking.

4. Budgettaire crisis: De FWB is feitelijk bankroet:

   • Schuld: €14 miljard (>100% van ontvangsten)
   • Structureel tekort: €1,5 miljard/jaar
   • Geen eigen inkomstenbron om het gat te dichten
   • Het Rekenhof gaf een afkeurend oordeel over de rekeningen
   • Zonder ingrijpen verdubbelt de schuld naar €21 miljard tegen 2029

5. Democratisch deficit: De regering wordt benoemd door een parlement dat zelf niet rechtstreeks verkozen is (zie audit Parlement FWB). De democratische legitimiteit is dus dubbel afgeleid.

6. Onzichtbaarheid voor de burger: Welke Brusselse Franstalige weet dat zijn onderwijs niet door de Brusselse Regering maar door de FWB-regering wordt aangestuurd? Het systeem is niet uitlegbaar aan een 16-jarige.

7. Franstalige partijen zelf erkennen het probleem: In 2023 onderhandelden PS, MR en Ecolo in het geheim over een hervorming waarbij bevoegdheden als jeugdzorg, justitiehuizen, kinderopvang, gezondheid en opleiding aan de gewesten zouden worden overgedragen, en de FWB zou worden teruggebracht tot vier bevoegdheden (onderwijs, cultuur, audiovisueel, onderzoek). Het akkoord werd niet geïmplementeerd, maar het signaal is duidelijk: zelfs de beheerders van het systeem vinden het onwerkbaar.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 8 van de 9 principes scoren ❌ (faalt), 1 scoort ⚠️ (gedeeltelijk). De Regering FWB is het slechtst scorende item op de volledige toetsingslijst. De grootste winst zit bij Verantwoordelijkheid = Financiering (volledige fiscal gap elimineren), Eenvoud (een bestuurslaag schrappen), en Transparantie (eindelijk duidelijk maken wie beslist).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔴 Afgeschaft De Regering van de Franse Gemeenschap wordt opgeheven. De bevoegdheden worden overgeheveld naar de deelstaatregeringen (Waalse Deelstaat en Brussels Gewest/Brusselse Deelstaat).

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. De FWB-regering wordt opgeheven. Er is geen aparte gemeenschapsregering meer aan Franstalige zijde.
2. De gemeenschapsbevoegdheden (onderwijs, cultuur, media, sport, wetenschappelijk onderzoek, jeugd, kinderopvang) worden overgeheveld naar:
   • Waalse Deelstaat: voor het Franstalige taalgebied (Wallonië)
   • Brusselse Deelstaat: voor de Franstaligen in Brussel
3. De 6.000 ambtenaren van het Ministerie van de FWB worden verdeeld over de Waalse en Brusselse administratie, naar rato van het grondgebied en de bevolking die ze bedienen.
4. De kabinetten van de FWB-regering (143 VTE, €17,2 mln) verdwijnen volledig. De Waalse en Brusselse ministers nemen de bevoegdheden op in hun bestaande portefeuilles.

Welk model volgen we:

• Duits model (Kulturhoheit): Onderwijs en cultuur zijn deelstaatbevoegdheden. Coördinatie via een interdeelstatelijke conferentie (naar voorbeeld van de Duitse KMK of Zwitserse EDK).
• Vlaams model: Zoals Vlaanderen al sinds 1980 gewest- en gemeenschapsbevoegdheden combineert in één regering.

Coördinatie voor Franstalig onderwijs:

• Een Interdeelstatelijk Onderwijsoverleg (IOO) wordt opgericht naar Duits KMK-model. De Waalse en Brusselse onderwijsministers overleggen hier over leerplancoördinatie, diploma-erkenning en kwaliteitsnormen. Geen extra bestuurslaag, maar een overlegplatform.

Geschatte besparing:

• Kabinetten FWB: €17,2 miljoen/jaar (volledig)
• Overhead Ministerie FWB (dubbele directies, coördinatie): geschat €30-50 miljoen/jaar
• Eliminatie dubbele vergaderingen, dubbele besluitvormingsprocessen: moeilijk te kwantificeren maar aanzienlijk
• Totale directe besparing: €50-70 miljoen/jaar
• Belangrijker: de budgettaire verantwoordelijkheid (€15 miljard) verschuift naar bestuursniveaus die wél eigen fiscale bevoegdheid hebben (of krijgen in het HART-model), waardoor de structurele fiscal gap wordt geëlimineerd.

Implementatiepad:

1. Grondwetsherziening: art. 121-123 (gemeenschapsregeringen) herzien
2. Bijzondere wet: hervorming van de Bijzondere Wet van 8 augustus 1980
3. Bijzondere Financieringswet: aanpassen om dotaties rechtstreeks naar deelstaten te laten vloeien
4. Overgangsperiode: 2-3 jaar voor personeelsoverdracht en administratieve integratie
5. Tijdshorizon: realiseerbaar binnen één legislatuur (5 jaar) als onderdeel van een bredere 7e staatshervorming

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Regering FWB (+ kabinetten): Afgeschaft

Zes ministers, vier met een dubbele pet, een budget van €15 miljard zonder één euro eigen belastinginkomsten, en een schuld van €14 miljard. De Regering van de Franse Gemeenschap is een bestuurlijke anomalie die nergens ter wereld een equivalent kent. HART schaft ze af en brengt de bevoegdheden waar ze horen: bij de Waalse en Brusselse deelstaatregeringen.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Regering van de Franse Gemeenschap. Officieel de "Fédération Wallonie-Bruxelles". Is het uitvoerend orgaan voor de Franstalige gemeenschapsbevoegdheden in België: onderwijs, cultuur, media, sport, jeugd en wetenschappelijk onderzoek. Ze bestaat momenteel uit 6 ministers, ondersteund door 143 kabinetsmedewerkers (€17,2 miljoen per jaar) en een administratie van 6.000 ambtenaren. Ze beheert een budget van €15 miljard, waarvan ongeveer 70% naar onderwijs gaat. Het bijzondere: vier van de zes ministers zitten tegelijkertijd ook in de Waalse Regering. De zogenaamde "dubbele pet".

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem is drieledig. Ten eerste: de FWB heeft geen eigen belastinginkomsten. Geen euro. Al haar geld komt van federale dotaties via de Bijzondere Financieringswet. Ze geeft €15 miljard uit zonder enige fiscale verantwoordelijkheid. Het ultieme voorbeeld van een systeem waar beslissen en betalen volledig losgekoppeld zijn. Het resultaat: een structureel tekort van €1,5 miljard per jaar, een schuld van €14 miljard die boven 100% van haar ontvangsten uitsteekt, en een afkeurend oordeel van het Rekenhof over haar rekeningen.

Ten tweede: de dubbele pet bewijst dat het systeem zelf overbodig is. Als dezelfde ministers dezelfde dossiers behandelen in twee verschillende vergaderingen met twee verschillende administraties voor grotendeels dezelfde bevolking, dan is één van die twee vergaderingen per definitie overbodig. Vlaanderen bewees al in 1980 dat het anders kan door gewest- en gemeenschapsbevoegdheden te combineren in één regering.

Ten derde: het systeem is onbegrijpelijk voor de burger. Een Franstalige Brusselaar valt voor zijn dagelijkse leven onder minstens vijf bestuursniveaus: de federale regering, het Brussels Gewest, de FWB, de COCOF en de GGC. Geen burger kan uittekenen welke minister bevoegd is voor welk probleem. Dat is niet alleen inefficiënt. Het ondermijnt het vertrouwen in de democratie.

Zelfs de Franstalige partijen erkennen het probleem. In 2023 onderhandelden PS, MR en Ecolo in het geheim over een plan om het merendeel van de FWB-bevoegdheden aan de gewesten over te dragen. Het plan werd niet uitgevoerd, maar het signaal is veelzeggend: de bestuurders van het systeem vinden het zelf onwerkbaar.

Hoe het elders werkt

In Duitsland zijn onderwijs en cultuur exclusieve bevoegdheden van de deelstaten (Kulturhoheit). Elke Länder-regering beheert zowel territoriale als culturele bevoegdheden. Zonder extra gemeenschapsregering. Coördinatie tussen deelstaten loopt via de Kultusministerkonferenz (KMK), een overlegplatform zonder beslissingsbevoegdheid. Zestien deelstaatregeringen beheren onderwijs voor 84 miljoen mensen. België heeft voor 11,5 miljoen mensen naast drie gewestregeringen ook nog drie gemeenschapsregeringen.

In Zwitserland. Met vier officiële talen. Zijn de 26 kantonregeringen verantwoordelijk voor onderwijs en cultuur. Geen enkel apart gemeenschapsniveau. Coördinatie via de EDK (Schweizerische Konferenz der kantonalen Erziehungsdirektoren).

In Vlaanderen bestaat het bewijs dat het binnen België zelf anders kan. Sinds 1980 combineert Vlaanderen gewest- en gemeenschapsbevoegdheden in één parlement en één regering.

Wat HART voorstelt

HART schaft de Regering van de Franse Gemeenschap af. De gemeenschapsbevoegdheden worden overgeheveld naar de Waalse Deelstaat (voor Wallonië) en de Brusselse Deelstaat (voor Brussel). Concreet:

1. Onderwijs, cultuur, media, sport, jeugd en wetenschappelijk onderzoek worden deelstaatbevoegdheden. Net zoals in Duitsland, Zwitserland en Vlaanderen.
2. De 6.000 ambtenaren van het Ministerie van de FWB worden geïntegreerd in de Waalse en Brusselse administratie.
3. De kabinetten (143 VTE) verdwijnen. De deelstaatministers nemen de bevoegdheden op.
4. Een Interdeelstatelijk Onderwijsoverleg (naar Duits KMK-model) garandeert coördinatie op leerplannen, diploma-erkenning en kwaliteitsnormen. Geen extra bestuurslaag. Een overlegplatform.
5. De Bijzondere Financieringswet wordt aangepast zodat de onderwijsdotaties rechtstreeks naar de deelstaten vloeien. Gekoppeld aan eigen fiscale verantwoordelijkheid.

Wat het oplevert

Directe besparing: €50-70 miljoen per jaar aan kabinetten en bestuurlijke overhead. Maar de echte winst is structureel: €15 miljard aan uitgaven komt eindelijk onder de verantwoordelijkheid van bestuursniveaus die ook belastingen heffen. De fiscal gap. Momenteel 100%. Wordt geëlimineerd. Beslissen en betalen zijn weer gekoppeld.

Daarnaast: minder ministers, minder kabinetten, minder vergaderingen, minder administratie. Eén aanspreekpunt per deelstaat voor onderwijs en cultuur, in plaats van een onzichtbare gemeenschapsregering die de burger niet kent en het Rekenhof niet kan goedkeuren.

Fase 5: Bronnenlijst