Audit: Gemeentelijke Taken: Burgerlijke Stand, Vergunningen, Lokale Wegen

Datum: 2026-04-01 Lijn: Gemeentelijke taken. Burgerlijke stand, vergunningen, lokale wegen Categorie: Gemeenten Status-voorstel: 🟠 Hervormd: Digitaal-eerst met gestandaardiseerde processen, schaalvergroting door fusies, en eenvormig vergunningenbeleid

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Gemeentelijke taken vormen de kern van de dagelijkse dienstverlening aan de burger. Het gaat om drie grote clusters die historisch altijd bij de gemeente lagen:

1. Burgerlijke stand en bevolkingsregister

• Juridische basis: Burgerlijk Wetboek (Titel II "Akten van de burgerlijke stand"), Wet van 18 juni 2018 houdende diverse bepalingen inzake burgerlijk recht en tot vereenvoudiging van de burgerlijke stand, Koninklijk Besluit van 10 maart 2019 tot bepaling van de nadere regels voor de toegang tot de Databank Akten Burgerlijke Stand (DABS).
• Wat het omvat: Opmaken van akten van geboorte, overlijden, huwelijk, echtscheiding, erkenning en naamswijziging. Beheer van het bevolkingsregister (domicilie, gezinssamenstelling, nationaliteit). Afgifte van identiteitskaarten, paspoorten, rijbewijzen, uittreksels en attesten.
• Ambtenaar: De burgemeester is ambtenaar van de burgerlijke stand, maar kan dit delegeren aan een schepen of gemeenteambtenaar.
• Digitalisering: Sinds 31 maart 2019 worden alle nieuwe akten van de burgerlijke stand opgesteld in de Databank Akten Burgerlijke Stand (DABS), een gecentraliseerde federale databank die de registers van 589 gemeenten en 102 consulaire posten verving. Oudere papieren registers blijven bewaard tot ze naar het Rijksarchief gaan. Dit was een mijlpaal na ruim twee eeuwen papieren registers.

2. Vergunningen

• Juridische basis: In Vlaanderen het Omgevingsvergunningsdecreet (25 april 2014, inwerkingtreding 2017); in Wallonië het CoDT (Code du Développement Territorial, 2017); in Brussel het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO).
• Wat het omvat: Stedenbouwkundige vergunningen (bouwen, verbouwen, slopen), milieuvergunningen (exploitatie van inrichtingen), verkavelingsvergunningen, socio-economische vergunningen. In Vlaanderen werden deze gebundeld in de omgevingsvergunning (2017). In Wallonië en Brussel bestaan deels nog aparte trajecten.
• Bevoegdheidsverdeling: De gemeente is eerste aanleg voor de meeste vergunningen. De provincie of het gewest behandelt grotere projecten (Klasse 1-inrichtingen, projecten van gewestelijk belang). Beroep gaat naar de deputatie (Vlaanderen) of de functioneel bevoegde minister.
• Personeelsinzet: Elke Vlaamse gemeente heeft minstens één omgevingsambtenaar. Grotere gemeenten hebben volledige diensten stedenbouw en omgeving. In kleine gemeenten (minder dan 10.000 inwoners) behandelt een kleine dienst alle vergunningen.

3. Lokale wegen

• Juridische basis: Vlaams Decreet Gemeentewegen (3 mei 2019); Waals decreet van 6 februari 2014 betreffende de gemeentewegen (décret relatif à la voirie communale); diverse federale en gewestelijke wegverkeersreglementen.
• Omvang: Gemeentewegen vormen het overgrote deel van het Belgische wegennet. In Vlaanderen is ongeveer 90% van de verharde wegen gemeenteweg; zelfs de totale lengte van het Vlaamse wegennet is niet eenduidig gekend (67.000 à 85.000 km naargelang de bron). De gemeente is verantwoordelijk voor aanleg, onderhoud, signalisatie en verkeersveiligheid op deze wegen.
• Budget: Wegen en riolering (mobiliteit) zijn de grootste investeringspost van de Vlaamse gemeenten. In 2014 ging bijna 30% van hun investeringen naar de aanleg en het onderhoud van wegen. Voor 2024 schreven de Vlaamse lokale besturen samen €4,7 miljard aan investeringen in.
• Probleem: Veel gemeenten hebben onvoldoende middelen voor structureel onderhoud, en een betrouwbaar overzicht van de staat van alle gemeentewegen ontbreekt. Ook op gewestelijk niveau knelt het: in december 2025 gaf de Brusselse minister van Mobiliteit toe dat het gewest niet genoeg geld heeft om zijn wegen degelijk te onderhouden; de uitgaven voor het onderhoud van de gewestwegen zakten van ongeveer €11 miljoen (2022) naar €3,2 miljoen voor het herasfalteringsprogramma (2024).

1B. Wat doet het in de praktijk?

Burgerlijke stand. Dagelijkse realiteit:

• Elke gemeente maakt zelf de akten op van de geboortes, huwelijken en overlijdens op haar grondgebied; het volume hangt sterk af van de grootte van de gemeente.
• De DABS-centralisatie (2019) was een grote stap: sindsdien kan een burger een afschrift of uittreksel in elke gemeente aanvragen, niet alleen in zijn geboorteplaats. Maar de front-office (loket) blijft gemeentelijk. Burgers moeten fysiek naar het gemeentehuis voor huwelijken, bepaalde erkenningen en afgifte van identiteitsdocumenten.
• Mijn Burgerprofiel (Vlaanderen) biedt een digitaal portaal waar burgers overheidszaken opvolgen en documenten raadplegen; gemeenten kiezen zelf welke lokale diensten ze eraan toevoegen. Wallonië (Mon Espace) en Brussel (IRISbox) hebben elk een eigen portaal.
• Wachttijden voor een afspraak bij burgerzaken verschillen sterk van gemeente tot gemeente, en worden nergens systematisch gemeten of gepubliceerd.

Vergunningen. Dagelijkse realiteit:

• Het Vlaamse Omgevingsloket is een centraal digitaal platform waar aanvragen online worden ingediend: één platform voor alle Vlaamse gemeenten. Dat is een voorbeeld dat de rest van het land kan volgen.
• Maar: elke gemeente past de regels anders toe. Stedenbouwkundige voorschriften, gemeentelijke verordeningen en ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP's) verschillen sterk. Wat in gemeente A mag, is in buurgemeente B verboden.
• Behandelingstermijnen: In Vlaanderen wettelijk 60 dagen (vereenvoudigde procedure) tot 105 of 120 dagen (gewone procedure), met een mogelijke verlenging van 60 dagen. Complexe dossiers lopen daardoor, samen met adviesvragen aan externe instanties en beroepsprocedures, vaak vele maanden.
• In Wallonië is het vergunningenlandschap complexer: het CoDT werkt met andere termijnen en procedures dan Vlaanderen. Brussel heeft zijn eigen systeem.
• 565 verschillende vergunningenbeleiden creëren een lappendeken dat bedrijven en burgers ontmoedigt. Een aannemer die in drie gemeenten werkt, volgt drie verschillende logica's.

Lokale wegen. Dagelijkse realiteit:

• De spreiding is enorm: landelijke gemeenten beheren honderden kilometers weg met weinig inwoners, stedelijke gemeenten minder kilometers die intensiever gebruikt worden.
• Kleine gemeenten besteden het technisch beheer vaak uit aan de intercommunale of de provinciale technische dienst. Een pragmatische oplossing die wel extra bestuurlijke complexiteit creëert.
• Er is geen nationaal wegbeheersysteem: elke gemeente houdt (of houdt niet) bij welke wegen in welke staat zijn. Een vergelijkbaar overzicht van de wegconditie over alle gemeenten heen bestaat niet.
• De combinatie van klimaatadaptatie (wateroverlast, hitte-eilanden) en verouderde riolering maakt wegenonderhoud steeds duurder en complexer.

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Het meest vergelijkbare model:

• De Basisregistratie Personen (BRP) is een gecentraliseerd bevolkingsregister dat alle gemeenten gebruiken. Uittreksels worden digitaal verstrekt via MijnOverheid.nl.
• De Omgevingswet (inwerkingtreding 1 januari 2024) bundelt (delen van) 26 wetten in 1 wet en werkt met een Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO): één digitaal loket dat toont welke regels waar gelden en waar vergunningen aangevraagd worden. Dit is een revolutie in vergelijking met het Belgische lappendeken van drie gewestelijke systemen. Een vergunning van rechtswege bij een overschreden termijn bestaat onder de Omgevingswet niet meer; de aanvrager kan wel een dwangsom eisen of meteen in beroep gaan.
• De CROW (kennisplatform voor infrastructuur) publiceert nationale richtlijnen voor wegbeheer, en gemeenten beschrijven hun openbare ruimte in een gemeenschappelijk informatiemodel (IMBOR). België heeft geen equivalent.

Denemarken. Het efficiëntiemodel:

• Na de fusie van 2007 (271 → 98 gemeenten, met als richtgetal minstens ongeveer 20.000 inwoners of anders verplichte samenwerking) kregen gemeenten extra bevoegdheden maar ook meer capaciteit.
• borger.dk bundelt ongeveer 2.000 digitale overheidsdiensten op één portaal. Digitale post van de overheid is er de standaard; het Deense digitaliseringsagentschap raamde de besparing daarvan op ongeveer 1 miljard Deense kronen (ongeveer €134 miljoen) per jaar.
• Vergunningsaanvragen zijn volledig digitaal en gestandaardiseerd op nationaal niveau. Geen 98 verschillende interpretaties. Eén kader met lokale toepassing.
• Resultaat: Denemarken staat 1e op de VN E-Government Development Index (2024). België staat 56e.

Duitsland. Het waarschuwingsmodel:

• Met ruim 10.000 gemeenten is Duitsland nog veel meer gefragmenteerd dan België, maar het Landkreis-niveau (294 Landkreise) fungeert als bovengemeentelijke laag die complexe taken bundelt.
• Het Onlinezugangsgesetz (OZG) beoogde tegen eind 2022 575 overheidsdiensten digitaal aan te bieden. Dat is mislukt: begin 2025 waren er slechts 196 overal in Duitsland online beschikbaar (Behörden-Digimeter 2025, Institut der deutschen Wirtschaft). Het Duitse voorbeeld toont dat digitalisering zonder structurele hervorming van het gemeentelijke landschap niet lukt.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Fragmentatie van dienstverlening 565 gemeenten = 565 verschillende manieren om dezelfde basisdiensten te leveren. Een verhuizing over de gemeentegrens betekent een compleet nieuw loket, nieuwe procedures, nieuwe digitale systemen. Mijn Burgerprofiel (Vlaanderen) brengt dit deels samen, maar de back-office blijft per gemeente anders.

2. Schaalprobleem bij vergunningen Kleine gemeenten (minder dan 10.000 inwoners: 203 van de 565 Belgische gemeenten, of 36%, in 2026) hebben vaak maar een kleine dienst die alles behandelt: van een tuinhuis tot een industrieel complex. Die enkele ambtenaren moeten vergunningenrecht, milieurecht, ruimtelijk recht, erfgoedrecht en bestuurlijk procesrecht beheersen. Dat is onrealistisch. Het gevolg: wisselvallige kwaliteit, langere behandelingstermijnen, en meer beroepsprocedures.

3. Digitale kloof tussen gewesten Vlaanderen heeft het Omgevingsloket (centraal digitaal platform), Mijn Burgerprofiel, en de MAGDA-databroker. Wallonië en Brussel lopen achter. Er is geen nationaal digitaal platform voor gemeentelijke diensten. Drie gewesten, drie snelheden.

4. Wegenonderhoud structureel ondergefinancierd Gemeentewegen zijn het grootste deel van het wegennet (in Vlaanderen ongeveer 90% van de verharde wegen), maar veel kleine gemeenten hebben een wegenpatrimonium dat ze financieel niet aankunnen. Omdat niemand de staat van alle gemeentewegen meet, is ook de omvang van de onderhoudsachterstand niet gekend.

5. Geen uniforme KPI's Er is geen systeem dat de kwaliteit van gemeentelijke dienstverlening meet en vergelijkt. De Vlaamse Gemeente- en Stadsmonitor is een begin, maar hij combineert een driejaarlijkse burgerbevraging met omgevingsgegevens en meet niet de output van de dienstverlening (behandelingstermijnen, digitale maturiteit, wegenconditie). Een vergelijkbare monitor over alle gewesten heen bestaat niet.

6. Pensioen- en personeelsdruk De lokale en provinciale besturen stellen samen 360.891 werknemers tewerk (eerste kwartaal 2025). Alleen al bij de Vlaamse lokale besturen bedragen de personeelskosten meer dan €7 miljard per jaar (2024), bijna de helft van hun €14,8 miljard exploitatie-uitgaven. Daarbovenop komt meer dan €1 miljard per jaar aan pensioenen van statutaire ambtenaren. Bijna driekwart van de Vlaamse steden en gemeenten noemt de pensioenfactuur de belangrijkste uitdaging. De vergrijzing van het gemeentepersoneel maakt de situatie acuter.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 1 ✅, 4 ⚠️, 4 ❌. De gemeentelijke taken zitten op het juiste niveau (subsidiariteit ✅), maar de uitvoering faalt op eenvoud (lappendeken van 565 × 3 systemen), schaalgrootte (te veel kleine gemeenten voor complexe taken), resultaatgerichtheid (geen KPI's) en internationaal bewezen (geen enkel referentiemodel wordt gevolgd). De grootste winst zit in: schaalvergroting (fusies), standaardisering (één digitaal platform, uniforme regels per deelstaat), en resultaatmeting (bindende KPI's).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd Gemeentelijke taken blijven bij de gemeente, maar de uitvoering wordt fundamenteel gemoderniseerd door fusies, digitale standaardisering en resultaatmeting.

3B. Concreet voorstel

1. Schaalvergroting: fusies naar ~200 à 250 gemeenten (minimaal 25.000 inwoners)

• Elke gemeente moet voldoende schaal hebben om gespecialiseerd personeel in huis te hebben: minstens 2 omgevingsambtenaren, een jurist, een IT-coördinator, een wegeningenieur.
• Het Deense richtgetal (ongeveer 20.000 inwoners) is een ondergrens; gezien de Belgische bevoegdheidscomplexiteit is 25.000 realistischer.
• Mechanisme: een schuldovername per fusie naar het Vlaamse model (het Vlaamse kader van januari 2026 voorziet tot €16 miljoen per fusie, €20 miljoen bij drie of meer gemeenten) uitbreiden naar alle deelstaten; in drie golven: eerst vrijwillig, daarna verplicht voor wie onder 25.000 inwoners blijft, tot slot afrondende fusies (uitgewerkt in de audit 565 gemeenteraden + colleges).
• Geschatte besparing: €200-500 miljoen per jaar na de overgangsfase, doordat ruim 300 gemeentebesturen, secretariaten, IT-afdelingen en boekhoudingen worden samengevoegd. De winst zit vooral in administratie en overhead: in Denemarken daalden na de fusie van 2007 de administratieve kosten (VIVE, 2012), maar ander onderzoek vond dat besparingen in sommige domeinen elders werden tenietgedaan, zonder netto daling van de uitgaven (American Political Science Review, 2016). HART rekent daarom voorzichtig. Het is dezelfde fusie als in de audit 565 gemeenteraden + colleges: het bedrag telt daar één keer mee, niet opnieuw in deze audit.

2. Gemeentelijke diensten in één nationaal overheidsportaal

• Naar Deens model (borger.dk): één portaal voor alle bestuursniveaus, met één login, waar elke burger ook alle gemeentelijke diensten kan regelen, ongeacht welke gemeente. HART bouwt daarvoor MijnOverheid/MonBelgique uit tot een universeel transactioneel platform.
• Integratie van Mijn Burgerprofiel (Vlaanderen), Mon Espace (Wallonië) en IRISbox (Brussel) in dat ene portaal.
• Once-only als wet: de gemeente vraagt nooit informatie op die al in een basisregister staat (Rijksregister, KBO, DABS, Kadaster).
• Fysiek loket als vangnet: wettelijk gegarandeerd voor wie digitaal niet mee kan, maar niet meer de standaard.
• Referentie: Denemarken raamde de besparing van verplichte digitale post op ongeveer 1 miljard Deense kronen (ongeveer €134 miljoen) per jaar. Die efficiëntiewinst hoort bij de digitale overheid als geheel (eBox, één portaal) en telt HART daar, niet in deze audit.

3. Gestandaardiseerd vergunningenbeleid per deelstaat

• Het Vlaamse Omgevingsloket is het voorbeeld. Het wordt de basis van één digitaal vergunningenplatform voor heel België; de inhoudelijke vergunningsregels blijven per deelstaat.
• Binnen elke deelstaat: maximaal 20 typebestemmingen met eenvormige voorwaarden. Gemeenten mogen aanvullen maar niet afwijken van het basiskader.
• Wettelijk afdwingbare beslissingstermijnen: 60 dagen als standaard, een wettelijke maximumtermijn per vergunningstype. Beslist de overheid niet binnen de termijn, dan geldt de aanvraag als aanvaard, behalve in de gevallen die de wet uitsluit (art. 44 HART-grondwet).
• Voordeel: Bedrijven en burgers weten vooraf wat mag. Minder beroepsprocedures, snellere economische ontwikkeling.

4. Nationaal wegenbeheersysteem

• Naar Nederlands voorbeeld (CROW-richtlijnen, IMBOR-informatiemodel), maar bindend: standaardnormen voor wegenconditie, met een digitaal beheersysteem dat de staat van elke gemeenteweg monitort.
• Oprichting van een deelstatelijk investeringsfonds voor gemeentewegen (naar analogie met het Vlaamse fietsfonds) dat mee-investeert in structureel onderhoud, gekoppeld aan conditiemetingen.
• Bovenlokale coördinatie: wegen die meerdere gemeenten verbinden worden beheerd door een bovenlokaal samenwerkingsverband (cf. vervoersregio's).

5. Bindende KPI's voor gemeentelijke dienstverlening

• Elke gemeente rapporteert jaarlijks over: gemiddelde behandelingstermijn vergunningen, wachttijd burgerzaken, % digitale transacties, wegenconditie-index, en burgertevredenheid.
• Publicatie op een openbaar dashboard (naar model Vlaamse Gemeente- en Stadsmonitor, maar met harde indicatoren).
• Gemeenten die structureel ondermaats presteren krijgen eerst ondersteuning; bij aanhoudend falen wordt fusie verplicht.

Implementatiepad:

• Jaar 1-3: Wetgevend kader voor fusies + digitaal platform, KPI-framework ontwerpen; vrijwillige fusiegolf
• Jaar 3-5: Verplichte fusiegolf voor gemeenten onder 25.000 inwoners, gemeentelijke diensten als piloot in het nationale portaal, standaardisering vergunningenbeleid
• Jaar 5-7: Afrondende fusies, volledig operationeel platform, wegenbeheersysteem, alle gemeenten op het KPI-dashboard
• Daarna: volledige digitale transformatie, structurele besparingen op kruissnelheid

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Gemeentelijke taken (burgerlijke stand, vergunningen, lokale wegen): Hervormd 565 gemeenten die elk hun eigen loket, vergunningenbeleid en wegenonderhoud organiseren: dat kan slimmer. HART kiest voor grotere gemeenten met meer capaciteit, één digitaal platform voor alle gemeentelijke diensten, en gestandaardiseerde vergunningen. Zodat de burger overal dezelfde kwaliteit krijgt.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Elke Belgische gemeente levert drie grote clusters diensten aan de burger: burgerlijke stand (geboorte, huwelijk, overlijden, identiteitsdocumenten), vergunningen (bouwen, verbouwen, exploitatie) en lokale wegen (het grootste deel van het wegennet; in Vlaanderen ongeveer 90% van alle verharde wegen). De lokale en provinciale besturen stellen samen 360.891 mensen tewerk (2025). Alleen al de Vlaamse lokale besturen hebben meer dan €7 miljard personeelskosten per jaar en schreven voor 2024 €4,7 miljard aan investeringen in. De burgerlijke stand is sinds 2019 gedigitaliseerd in een centrale databank (DABS), maar het loket is gemeentelijk gebleven. Vergunningen volgen drie gewestelijke systemen: Vlaanderen heeft een centraal Omgevingsloket, Wallonië en Brussel werken met andere kaders en termijnen.

Wat er mis gaat

Het kernprobleem is fragmentatie. 565 gemeenten betekent 565 verschillende manieren om dezelfde basisdiensten te leveren. Dezelfde bouwaanvraag kan in de ene gemeente anders beoordeeld worden dan in de buurgemeente. Een verhuizing over de gemeentegrens betekent een compleet nieuw loket, nieuwe procedures, soms nieuwe digitale systemen.

Kleine gemeenten (minder dan 10.000 inwoners: 203 van de 565, of 36%) hebben vaak maar een kleine dienst die alle vergunningen behandelt: van een tuinhuis tot een industrieel complex. Die enkele ambtenaren moeten stedenbouwrecht, milieurecht, erfgoedrecht en bestuurlijk procesrecht beheersen. Dat is simpelweg niet realistisch. Het gevolg: wisselvallige kwaliteit, langere behandelingstermijnen en meer beroepsprocedures bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen.

Bij het wegenonderhoud is het plaatje even somber. Gemeentewegen vormen het grootste deel van het wegennet, verdeeld over 565 gemeenten met enorme verschillen in lengte en middelen. Zelfs de totale lengte van het Vlaamse wegennet is niet eenduidig gekend, laat staan de staat ervan. Ook de gewesten worstelen: in december 2025 gaf de Brusselse minister van Mobiliteit publiek toe dat het gewest niet genoeg geld heeft om zijn wegen degelijk te onderhouden. En er is geen nationaal systeem dat de staat van gemeentewegen monitort: elke gemeente houdt (of houdt niet) zijn eigen administratie bij.

Op digitaal vlak is er vooruitgang. Mijn Burgerprofiel in Vlaanderen, het Omgevingsloket, de DABS. Maar geen samenhang. Drie gewesten, drie digitale ecosystemen, geen once-only over alle niveaus. Denemarken biedt ongeveer 2.000 overheidsdiensten aan op één portaal (borger.dk) en maakte digitale post de standaard. België heeft minstens drie portalen die elk een deel van de diensten aanbieden.

Hoe het elders werkt

Denemarken fuseerde in 2007 radicaal van 271 naar 98 gemeenten (richtgetal: minstens ongeveer 20.000 inwoners). Het resultaat: lagere administratieve kosten en gemeenten die groot genoeg zijn om complexe taken, zoals ouderenzorg, onderwijs en arbeidsbemiddeling, professioneel uit te voeren. Tegelijk bouwde Denemarken borger.dk uit: één digitaal portaal voor alle overheidsdiensten. Het resultaat: Denemarken staat 1e op de VN E-Government Development Index (2024). België staat 56e.

Nederland voerde op 1 januari 2024 de Omgevingswet in, die (delen van) 26 wetten bundelt in 1 wet. Vergunningsaanvragen lopen via één digitaal loket, het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Burgers en bedrijven zien vooraf welke regels waar gelden, ongeacht in welke gemeente ze bouwen. Daarnaast heeft Nederland de CROW-richtlijnen voor wegenbeheer en een gemeenschappelijk informatiemodel dat gemeenten gebruiken om de staat van hun wegen te beheren en onderhoud te plannen. België heeft geen equivalent.

Wat HART voorstelt

HART wil de gemeentelijke taken behouden op lokaal niveau. Daar horen ze thuis. Maar de uitvoering fundamenteel moderniseren via vier pijlers:

Ten eerste: schaalvergroting naar ~200 à 250 gemeenten met een minimale omvang van 25.000 inwoners. Dit geeft elke gemeente de capaciteit voor gespecialiseerd personeel: meerdere omgevingsambtenaren, een eigen jurist, een IT-coördinator, een wegeningenieur. Een schuldovername bij fusie naar Vlaams model (tot €16 miljoen per fusie) wordt uitgebreid naar alle deelstaten. In drie golven: eerst vrijwillig, daarna verplicht voor wie onder 25.000 inwoners blijft.

Ten tweede: alle gemeentelijke diensten in één nationaal overheidsportaal naar Deens model, met één login voor alle bestuursniveaus. Of je nu in Antwerpen of Aarlen woont: dezelfde digitale ervaring voor burgerlijke stand, vergunningen, en meldingen over wegen. Once-only als wet. De gemeente vraagt nooit iets wat al in het Rijksregister, de KBO of het Kadaster staat. Fysiek loket als vangnet voor wie digitaal niet mee kan, maar niet meer als standaard.

Ten derde: gestandaardiseerde vergunningsregels per deelstaat. Gemeenten mogen lokale accenten leggen, maar het basiskader is uniform. Eén digitaal vergunningenplatform voor heel België, gebouwd op het Vlaamse Omgevingsloket. Een wettelijke beslissingstermijn van 60 dagen als standaard; beslist de overheid niet op tijd, dan geldt de aanvraag als aanvaard, behalve in de gevallen die de wet uitsluit.

Ten vierde: een nationaal wegenbeheersysteem naar CROW-model. Elke gemeenteweg wordt gemonitord op conditie. Een deelstatelijk investeringsfonds co-financiert structureel onderhoud, gekoppeld aan meetbare kwaliteitsnormen.

Wat het oplevert

De fusies leveren na de overgangsfase naar schatting €200-500 miljoen per jaar op, vooral in administratie, IT en overhead: honderden besturen, secretariaten en boekhoudingen minder. Daarbovenop komt de efficiëntiewinst van één digitaal portaal, die HART meetelt bij de digitale overheid als geheel. Dat is geld dat vrijkomt voor betere wegen, snellere vergunningen en meer personeel in diensten die ertoe doen: kinderopvang, veiligheid, sociaal beleid.

Maar het gaat niet alleen om geld. Het gaat om een overheid die werkt. Waar je binnen 60 dagen antwoord krijgt op je bouwaanvraag, niet na maanden. Waar je uittreksels aanvraagt vanuit je zetel, niet na weken wachten op een afspraak. Waar elke gemeenteweg in fatsoenlijke staat verkeert, niet met putten die al drie winters meegaan.

Fase 5: Bronnenlijst

Fase 6: Opslag & Tracking

Bestand: HART/staatshervorming audit/Gemeentelijke taken. Audit 2026-04-01.md TRACKER.md: Lijn Gemeentelijke taken op [x] gezet met datum 2026-04-01.

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)