Hoge Raad voor de Werkgelegenheid: Audit

Datum: 2026-03-30 Categorie: Sociaal Overleg & Adviesraden Status-voorstel: 🟠 Hervormd: Integreren in versterkt Planbureau/Belgisch CPB als arbeidsmarktanalysepoot

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid (HRW; Frans: Conseil Supérieur de l'Emploi, CSE) is een federaal adviesorgaan dat informatie en advies verstrekt aan de federale regering over het werkgelegenheidsbeleid.

Kerngegevens:

Samenstelling in detail:

• 11 leden op voordracht van de federale minister van Werk: Academici, economen, hoge ambtenaren, arbeidsmarktexperts uit de private sector. Benoemd op persoonlijke titel (niet als vertegenwoordiger van hun instelling).
• 10 leden benoemd door deelstaatregeringen:
  • 3 door de Vlaamse Regering
  • 3 door de Waalse Gewestregering
  • 3 door de Brusselse Hoofdstedelijke Regering
  • 1 door de Duitstalige Gemeenschapsregering
• Leden worden benoemd omwille van hun "deskundigheid en ervaring op het vlak van werkgelegenheid en de arbeidsmarkt"

Profiel van de leden: hoogleraren, economen uit de privésector en (gewezen) hoge ambtenaren van federale en gewestelijke instellingen, onder wie leidinggevenden uit de wereld van de arbeidsbemiddeling, de sociale inspectie en de gewestelijke studiediensten.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Wettelijke opdrachten:

1. Opvolging werkgelegenheidsbeleid: Monitoren van maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid en het specifieke tewerkstellingsbeleid
2. Voorstellen onderzoeken: Analyse van voorstellen tot bevordering van de arbeidscreatie
3. Adviseren op verzoek: Beraadslaging over aangelegenheden voorgelegd door de minister van Werk of andere ministers
4. Eigen initiatief: Beraadslaging over werkgelegenheidsvraagstukken op eigen initiatief
5. EU-werkgelegenheidsbeleid: Rol in het kader van de Europese richtsnoeren voor de werkgelegenheid, de aanbevelingen van de Raad en de grote economische beleidslijnen

In de praktijk: De HRW publiceert gemiddeld 1-2 verslagen per jaar (in 2024 en 2025 telkens twee). De belangrijkste publicaties:

• "Stand van zaken op de arbeidsmarkt in België en in de gewesten" (jaarlijks, doorgaans in juli): het vlaggenschiprapport dat arbeidsmarktdata analyseert met regionale uitsplitsing
• Thematische verslagen, bv. "Arbeidsongeschiktheid en de re-integratie van werknemers op de arbeidsmarkt" (maart 2024) en "De transitie naar een groenere arbeidsmarkt" (februari 2025)
• Aanbevelingen bij het jaarverslag, bv. in juli 2025, waarin de raad "het belang van het bevorderen van een echte evaluatiecultuur binnen het overheidsbeleid" herhaalt

De raad beschrijft zichzelf als "een uniek platform voor dialoog en uitwisseling van ideeën tussen het federale niveau en de gewesten en gemeenschappen."

Overlap met andere instellingen: De HRW opereert in een dichtbevolkt landschap van arbeidsmarktadvisering:

• CRB (Centrale Raad voor het Bedrijfsleven): Publiceert jaarlijks het Technisch Verslag over de maximaal beschikbare marge voor de loonkostenontwikkeling (de basis voor de loonnorm), met analyses van loonkosten en concurrentievermogen
• NAR (Nationale Arbeidsraad): Adviseert over arbeidsrecht en sociale thema's, inclusief tewerkstellingsmaatregelen
• Federaal Planbureau: Maakt arbeidsmarktprojecties en publiceert de jaarlijkse economische vooruitzichten
• Nationale Bank van België: Levert de wetenschappelijke ondersteuning aan de HRW zelf, en publiceert eigen arbeidsmarktanalyses
• OESO: Publiceert ongeveer om de twee jaar de Economic Survey of Belgium met arbeidsmarktaanbevelingen
• Gewestelijke instellingen (VDAB, Forem, Actiris): Publiceren eigen arbeidsmarktdata en -analyses

De HRW voegt in de praktijk weinig unieke analyse toe die niet al beschikbaar is via het Planbureau, de NBB of de CRB. Het onderscheidend kenmerk is de combinatie van federale en regionale experts in één orgaan. Maar dat maakt het ook kwetsbaar voor politieke beïnvloeding (de voorzitter is de minister zelf).

Prestatie-indicatoren: Er bestaan geen publieke KPI's voor de HRW. Er is geen meting van de impact van aanbevelingen op beleid. Een afzonderlijke Rekenhofaudit van de HRW is niet gevonden. De raad pleit zelf voor een "evaluatiecultuur" in het overheidsbeleid, maar past die niet toe op eigen functioneren.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: Geen equivalent adviesraad

Nederland heeft geen apart adviesorgaan vergelijkbaar met de HRW. Arbeidsmarktadvies wordt geïntegreerd aangeboden door:

• SER (Sociaal-Economische Raad): Combineert economisch en sociaal advies (vergelijkbaar met CRB + NAR + HRW samen). Secretariaat van ongeveer 140 VTE (eind 2025), uitgaven €25,8 mln (2025), voor ongeveer 80% gefinancierd met een bijdrage uit het Algemeen Werkloosheidsfonds, dat door werkgeverspremies gespijsd wordt, niet uit de rijksbegroting.
• WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid): Kleine raad van vooral hoogleraren, publiceert brede strategische rapporten (bv. "Het betere werk", 2020). Projecten lopen 1-3 jaar. Onafhankelijk, bij Algemene Zaken.
• CPB (Centraal Planbureau): Levert de feitelijke arbeidsmarktprojecties en doorrekeningen.

Conclusie: In Nederland is er geen behoefte aan een apart arbeidsmarktadviesorgaan omdat de functies geïntegreerd zijn in krachtigere, beter uitgeruste instellingen.

Duitsland: Sachverständigenrat

Kernverschil: De Duitse Sachverständigenrat is klein (5 leden), volledig onafhankelijk van de regering, en produceert gezaghebbende analyses die het publieke debat sturen. De Belgische HRW is groter (21 leden), wordt voorgezeten door de minister zelf, en heeft aanzienlijk minder publieke impact.

Denemarken: Det Økonomiske Råd (DØRS)

Kernverschil: Denemarken combineert arbeidsmarktanalyse met bredere economische analyse in één onafhankelijk orgaan met een eigen professioneel secretariaat. De output is groter, de onafhankelijkheid sterker, en de publieke invloed significant hoger.

Zweden: IFAU

Zweden heeft geen adviesraad in de Belgische zin, maar wel het IFAU (Institutet för arbetsmarknads- och utbildningspolitisk utvärdering), een onderzoeksinstituut van de overheid dat specifiek het arbeidsmarkt- en onderwijsbeleid evalueert op basis van wetenschappelijk onderzoek. Dit is een evaluatie-instituut, geen adviesraad: het meet wat werkt, in plaats van te adviseren wat zou kunnen werken.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Gebrek aan onafhankelijkheid: De minister van Werk zit de raad zelf voor. Geen van de vergeleken buitenlandse organen (Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden) wordt door een minister voorgezeten. Dat ondermijnt de geloofwaardigheid van "onafhankelijk advies." Je kunt moeilijk de werkgever adviseren als de werkgever de vergadering leidt.

2. Geen eigen secretariaat of budget: De HRW is volledig afhankelijk van de FOD Werkgelegenheid (voor het administratieve) en de Nationale Bank (voor het wetenschappelijke). Dit maakt de raad structureel kwetsbaar: bij bezuinigingen op de FOD of de NBB verdwijnt de capaciteit.

3. Overlap met CRB, NAR en Planbureau: De arbeidsmarktanalyses van de HRW overlappen sterk met wat het Planbureau, de CRB en de NBB al publiceren. Het jaarlijkse "Stand van zaken"-rapport is waardevol, maar de unieke meerwaarde ten opzichte van de bestaande publicaties is beperkt.

4. Lage output: 1-2 rapporten per jaar is weinig voor een orgaan met 21 leden. Ter vergelijking: de Deense DØRS produceert 3 rapporten per jaar met 4 voorzitters en een eigen secretariaat van ongeveer 30 economen.

5. Geen impactmeting: Er is geen systematische evaluatie of de aanbevelingen van de HRW daadwerkelijk beleid beïnvloeden. De raad pleit zelf voor een "evaluatiecultuur" in de overheid, maar past die niet op zichzelf toe.

6. Politieke benoemingen: Hoewel leden op "persoonlijke titel" zetelen, worden 10 van de 21 leden benoemd door deelstaatregeringen. Dit introduceert een politieke dynamiek die de wetenschappelijke onafhankelijkheid kan ondermijnen.

7. Weinig publieke zichtbaarheid: In tegenstelling tot de Duitse "Wirtschaftsweisen" of de Deense "vismænd" zijn de rapporten van de HRW nauwelijks zichtbaar in het publieke debat.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0 × ✅, 4 × ⚠️, 5 × ❌. De HRW scoort slecht op eenvoud, financiële transparantie, resultaatgerichtheid en internationale vergelijking. De grootste winst zit in eenvoud (consolidatie met bestaande instellingen), onafhankelijkheid (minister weg als voorzitter) en resultaatgerichtheid (KPI's en impactmeting).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: taken integreren in een versterkt Planbureau (→ Belgisch CPB) en de gefuseerde CRB-NAR (→ Belgische SER)

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. De HRW als afzonderlijk orgaan wordt opgeheven
2. De analytische functie (arbeidsmarktdata, stand-van-zaken-rapporten) wordt overgeheveld naar het versterkt Federaal Planbureau (in het HART-model: het Belgisch CPB). Het Planbureau doet dit werk al gedeeltelijk. De HRW-rapportages worden geïntegreerd in een breder, jaarlijks arbeidsmarktrapport
3. De adviesfunctie (aanbevelingen aan de minister) wordt ondergebracht bij de gefuseerde CRB-NAR (in het HART-model: de Belgische SER). Daar zitten al sociale partners én experts. Een aparte adviesraad met experts is overbodig
4. De federaal-regionale brugfunctie wordt geformaliseerd in de Raad van de Deelstaten (die in het HART-model de Senaat, het Overlegcomité en de interministeriële conferenties vervangt, art. 35 HART-grondwet). Arbeidsmarktbeleid wordt daar besproken als onderdeel van de bredere coördinatie tussen de federatie en de deelstaten

Naar welk niveau:

• Analytische functie → Federaal (Planbureau/Belgisch CPB)
• Adviesfunctie → Federaal (Belgische SER = gefuseerde CRB-NAR)
• Interregionale coördinatie → Raad van de Deelstaten (art. 35 HART-grondwet)

Internationaal model:

• Nederland: Geen apart arbeidsmarktadviesorgaan. SER (advies) + CPB (analyse) dekken alles af.
• Duitsland: Sachverständigenrat (5 onafhankelijke wijzen) voor het bredere economische advies, IAB (Institut für Arbeitsmarkt- und Berufsforschung, het onderzoeksinstituut van de Bundesagentur für Arbeit) voor arbeidsmarktonderzoek.
• Denemarken: DØRS (4 onafhankelijke economen + eigen secretariaat van ongeveer 30 economen) voor geïntegreerd economisch en arbeidsmarktadvies.

Geschatte besparing: De directe besparing is beperkt omdat de HRW geen eigen budget of personeel heeft. De kosten zitten verborgen bij FOD Werkgelegenheid en NBB. De echte winst is efficiëntiewinst: minder overlap, minder vergaderingen, één aanspreekpunt voor arbeidsmarktanalyse (Planbureau) en één voor beleidsadvies (Belgische SER). HART raamt de vrijgekomen capaciteit op ongeveer 0,5 à 1 VTE aan vergader- en coördinatietijd bij FOD en NBB. Die capaciteit gaat mee naar het Planbureau, dat de analytische opdracht overneemt. Voor de begroting is deze hervorming dus budgetneutraal: ze telt als nul in het besparingstotaal van de staatshervorming.

Implementatiepad:

1. Wet tot opheffing HRW (wijziging Wet van 22 december 1995 + intrekking KB 24 september 1996)
2. Overdracht analytische opdracht aan Planbureau via beheersovereenkomst
3. Toevoeging arbeidsmarktcommissie aan de gefuseerde CRB-NAR/Belgische SER
4. Tijdshorizon: 1-2 jaar (eenvoudige hervorming, geen grondwetswijziging nodig)

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Hoge Raad voor de Werkgelegenheid: Hervormd De analyse gaat naar het Planbureau, het advies naar de Belgische SER. Eén raad minder, nul kennis verloren.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid is een federaal adviesorgaan opgericht in 1995 met 21 leden: arbeidsmarktexperts uit de academische wereld, overheidsinstellingen en de private sector. 11 leden worden benoemd op voordracht van de federale minister van Werk, 10 door de deelstaatregeringen. De raad wordt voorgezeten door de minister van Werk zelf, wetenschappelijk ondersteund door de Nationale Bank, en administratief beheerd door de FOD Werkgelegenheid. De HRW heeft geen eigen personeel en geen eigen budget.

De raad publiceert gemiddeld 1-2 rapporten per jaar, waarvan het belangrijkste het jaarlijkse "Stand van zaken op de arbeidsmarkt in België en in de gewesten" is, een analyse van arbeidsmarktdata met regionale uitsplitsing.

Wat er mis gaat

Het probleem is niet dat de HRW slecht werk levert. Het probleem is dat minstens drie andere federale instellingen hetzelfde doen. Het Federaal Planbureau maakt arbeidsmarktprojecties. De Centrale Raad voor het Bedrijfsleven publiceert jaarlijks over loonkosten en concurrentievermogen. De Nationale Bank, die nota bene het wetenschappelijke secretariaat van de HRW zelf verzorgt, publiceert eigen arbeidsmarktanalyses.

Bovendien is de onafhankelijkheid structureel gecompromitteerd: de minister van Werk zit de raad voor. In geen van de landen waarmee we vergelijken adviseert een arbeidsmarktorgaan de minister terwijl diezelfde minister de vergadering leidt. In Duitsland worden de "vijf wijzen" van de Sachverständigenrat benoemd door de bondspresident en opereren ze volledig onafhankelijk. In Denemarken wordt de economische adviesraad geleid door vier onafhankelijke hoogleraren met een eigen secretariaat van ongeveer 30 economen.

Tot slot: er is geen enkele meting van de impact van de HRW-adviezen op het beleid. De raad pleit zelf voor een "evaluatiecultuur" bij de overheid, maar past die niet toe op eigen functioneren.

Hoe het elders werkt

In Nederland bestaat er geen apart arbeidsmarktadviesorgaan. De SER (Sociaal-Economische Raad) combineert economisch en sociaal advies in één krachtig orgaan met een secretariaat van ongeveer 140 voltijdse krachten en €25,8 miljoen uitgaven (2025), grotendeels betaald uit het Algemeen Werkloosheidsfonds, dat werkgevers met hun premies spijzen, en niet uit de rijksbegroting. Het CPB (Centraal Planbureau) levert de feitelijke arbeidsmarktprojecties en doorrekeningen. Twee instellingen dekken af wat België met vier of vijf probeert te doen.

In Duitsland levert de Sachverständigenrat, vijf onafhankelijke economen, elk jaar een gezaghebbend jaarrapport dat het hele publieke debat stuurt. Daarnaast evalueert het IAB, het onderzoeksinstituut van de Bundesagentur für Arbeit, het arbeidsmarktbeleid op basis van wetenschappelijk onderzoek.

In Zweden evalueert het IFAU (Institute for Evaluation of Labour Market and Education Policy) specifiek het arbeidsmarkt- en onderwijsbeleid. Niet door advies te geven, maar door wetenschappelijk te meten wat werkt en wat niet.

Wat HART voorstelt

We heffen de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid op als afzonderlijk orgaan. De taken worden niet geschrapt. Ze worden slimmer belegd:

1. De analytische functie (arbeidsmarktdata, jaarrapport) gaat naar het versterkt Planbureau (in ons model: het Belgisch CPB). Dat doet al arbeidsmarktprojecties en heeft de wetenschappelijke capaciteit om dit structureel te integreren.

2. De adviesfunctie (aanbevelingen aan de regering) gaat naar de Belgische SER, de gefuseerde CRB-NAR. Daar zitten al sociale partners, experts én sectorvertegenwoordigers. Een aparte adviesraad is overbodig.

3. De interregionale dialoog over arbeidsmarktbeleid wordt geformaliseerd in de Raad van de Deelstaten, die in het HART-model de Senaat, het Overlegcomité en de interministeriële conferenties vervangt.

Cruciaal: we garanderen dat het resulterende arbeidsmarktadvies onafhankelijk is. De minister is gebruiker van het advies, niet voorzitter van de adviesraad. Net als in Duitsland, Denemarken en Nederland.

Wat het oplevert

• Eén adviesorgaan minder in het overvolle Belgische advieslandschap (België telt honderden adviesraden en comités op alle bestuursniveaus)
• Einde aan de overlap tussen HRW, CRB, NAR en Planbureau op het vlak van arbeidsmarktanalyse
• Onafhankelijker advies doordat de minister niet langer de adviesraad voorzit
• Betere analyse door integratie in het Planbureau met meer middelen en methodologische capaciteit
• Meer transparantie doordat de verborgen kosten (verspreid over FOD en NBB) zichtbaar worden in het budget van het Planbureau en de Belgische SER
• Dit vergt geen grondwetswijziging. Een gewone wetswijziging en een KB-intrekking volstaan

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)