hub.brussels (Brussels Agentschap voor Ondernemerschap): Audit

Datum: 2026-03-31 Categorie: Brussels Gewest. Instellingen Status-voorstel: 🟠 Hervormd: Integratie in slanker Brusselse structuur + buitenlandkantoren naar het federale diplomatieke netwerk

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: hub.brussels. Brussels Agentschap voor Ondernemerschap (voorheen: Brussels Agentschap voor de Ondersteuning van het Bedrijfsleven)

Juridische basis: Gewestelijke instelling (ION) van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Opgericht bij ordonnantie van 18 mei 2017 als naamloze vennootschap van publiek recht met sociaal oogmerk; sinds 1 januari 2024 (ordonnantie van 23 november 2023) een overheidsbedrijf. Voor begroting en controle geldt het regime van de autonome bestuursinstellingen van tweede categorie.

Oprichting: 1 januari 2018, als fusie van drie bestaande organisaties:

• Impulse.brussels (Brussels Agentschap voor de Onderneming, vzw): ondernemerschap en startersondersteuning
• Atrium.brussels (Gewestelijk Agentschap voor de Handel, vzw): handelskernontwikkeling en retail
• Brussels Invest & Export (BIE): buitenlandse handel en investeringsaantrekking, tot dan een dienst van de gewestelijke overheidsdienst

Bestuursniveau: Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Budget: Het activiteitenverslag 2025 vermeldt uitgaven van ongeveer €44 miljoen, waarvan €31,4 miljoen personeelskosten, en een gewestelijke dotatie van €42,0 miljoen. Een gedetailleerde begroting per activiteit wordt niet gepubliceerd. Volgens hub.brussels steeg het activiteitsvolume tussen 2018 en 2024 met 26% bij een gelijk budget. Het buitenlandse netwerk kostte €10,2 miljoen (2026). In maart 2026 besliste de Brusselse regering daarop €3 miljoen te besparen in 2026, oplopend met €1 miljoen per jaar tot een besparing van €6 miljoen per jaar in 2029.

Personeel: Bijna 300 medewerkers (2025), van wie ongeveer 70 in de 33 buitenlandse kantoren (begin 2026).

Aansturing: Onder toezicht van de Brusselse minister bevoegd voor Economie. Beheerscontract met het Brussels Hoofdstedelijk Gewest voor 2024-2029, ondertekend op 26 juni 2024.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Informeren & oriënteren (hub.info): 8.611 individuele adviezen aan ondernemers in 2025
2. Begeleiden van ondernemers: van idee tot oprichting tot groei. 5.645 begeleidingsdossiers voor 3.100 ondernemingen in 2025
3. Exportondersteuning: begeleiding bij internationalisering, 33 buitenlandse kantoren (begin 2026)
4. Investeringsaantrekking: buitenlandse bedrijven naar Brussel halen
5. Handelskernontwikkeling: voortzetting van Atrium's retailmissie
6. Financieringshulp: hielp 50 bedrijven aan €28,6 miljoen externe financiering in 2025
7. Collectieve acties: 592 evenementen, seminars en missies met 19.014 deelnemers in 2025

Overlap met andere instellingen:

• visit.brussels: toerisme en evenementen. Overlapping bij promotie van Brussel als bestemming voor congrestoerisme en zakelijk toerisme
• Innoviris: onderzoek en innovatie. Overlapping bij innovatieve starters
• Actiris: arbeidsbemiddeling. Overlapping bij ondernemerschap als uitweg uit werkloosheid
• citydev.brussels: economische ontwikkeling. Overlapping bij huisvesting van bedrijven
• finance&invest.brussels: gewestelijke investeringsmaatschappij. Overlapping bij financieringsbegeleiding
• Brusselse gemeenten: sommige gemeenten hebben eigen economische diensten
• FIT (Vlaanderen) en AWEX (Wallonië): buitenlandse handelsnetwerken. Hub.brussels kan via samenwerking met Vlaanderen en Wallonië een beroep doen op 37 extra posten, en de drie agentschappen ondertekenden op 20 februari 2025 een nieuw kaderakkoord. Toch blijven ze elk met een eigen netwerk aanwezig op dezelfde markten

Klanten: Brusselse ondernemers, starters, kmo's, buitenlandse investeerders, retailsector

Prestatie-indicatoren: Worden gemeten. 89,3% tevredenheid bij begunstigden (2025), 87% motivatiescore personeel (2024). KPI's in het beheerscontract 2024-2029 vastgelegd.

Recentste evaluaties: Geen publiek Rekenhof-rapport specifiek over hub.brussels gevonden. Wel rapportering via de jaarlijkse activiteitenverslagen (in het Frans en het Nederlands).

1C. Internationale vergelijking

Nederland. RVO + NFIA:

• Nederland combineert twee nationale diensten: RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, meer dan 6.000 medewerkers, meer dan 200.000 ondernemers per jaar) voor ondernemersondersteuning en internationalisering, en NFIA (een operationele eenheid van het ministerie van Economische Zaken, 26 kantoren in het buitenland) specifiek voor investeringsaantrekking.
• Cruciaal verschil: dit zijn nationale agentschappen, niet regionale. Er zijn geen drie concurrerende regionale exportagentschappen.
• Regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's) werken aanvullend, niet concurrerend, met NFIA via het "Invest in Holland"-netwerk.

Duitsland. GTAI:

• Germany Trade & Invest (GTAI): één nationaal agentschap (GmbH van de federale overheid) met 60 buitenlandse kantoren en 412 medewerkers. Opgericht in 2009 door fusie van "Invest in Germany GmbH" en het "Bundesamt für Außenhandel" (BfAI).
• De 16 Bundesländer hebben eigen agentschappen voor economische ontwikkeling. Sommige hebben ook vertegenwoordigingen in het buitenland (Beieren meer dan dertig), maar die zijn vaak ondergebracht bij de Duitse kamers van koophandel in het buitenland (AHK's). GTAI werkt met die deelstaatagentschappen en de AHK's samen in één netwerk.

Denemarken. Trade Council + Copenhagen Capacity:

• Trade Council (onderdeel van het ministerie van Buitenlandse Zaken) voor exportpromotie
• Copenhagen Capacity voor regionale investeringsaantrekking in de Greater Copenhagen-regio
• Invest in Denmark (binnen de Trade Council) voor nationale investeringsaantrekking
• Strak gecoördineerd, geen concurrerende regionale exportagentschappen

Conclusie internationale vergelijking: In geen enkel vergelijkbaar land bestaan drie volwaardige regionale exportagentschappen die elk een eigen wereldwijd kantorennetwerk onderhouden op dezelfde markten. België is hierin uniek, en niet op een goede manier.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Drievoudige versnippering buitenlands netwerk: België heeft drie regionale exportagentschappen (FIT, AWEX, hub.brussels) plus het federale Agentschap voor Buitenlandse Handel (ABH-ACE) voor coördinatie van handelsmissies. Op dezelfde buitenlandse markten onderhouden FIT, AWEX en hub.brussels elk hun eigen kantoren. Hub.brussels alleen al had begin 2026 33 eigen kantoren, plus 37 posten via samenwerking met Vlaanderen en Wallonië.

2. Schaalnadeel Brussel: Met ongeveer 300 medewerkers voor een gewest van 1,26 miljoen inwoners (2026) moet hub.brussels tegelijk lokaal ondernemersloket en volwaardig exportagentschap zijn. Vergelijk: FIT bedient 6,9 miljoen Vlamingen, AWEX 3,7 miljoen Walen (2026). De schaalvoordelen zijn beperkt.

3. Besparingen op het buitenlandse netwerk: Het netwerk (€10,2 miljoen, ongeveer 70 mensen in 33 kantoren) moet €3 miljoen besparen in 2026, oplopend tot €6 miljoen per jaar in 2029. In april 2026 besliste de Brusselse regering welke kantoren verdwijnen: 12 kantoren gaan eind 2026 dicht (onder meer Shanghai, San Francisco, Abu Dhabi en Genève), 3 markten worden vanuit Brussel opgevolgd en ongeveer 18 kantoren blijven ter plaatse. Dit raakt direct de exportondersteuning voor Brusselse kmo's.

4. Overlap binnen Brussel zelf: Hub.brussels opereert naast visit.brussels, Innoviris, citydev.brussels, finance&invest.brussels, Actiris en de economische diensten van verschillende gemeenten. Het Brusselse institutionele landschap is extreem versnipperd: ruim twintig ION's in een gewest van 1,26 miljoen inwoners.

5. Identiteitscrisis export vs. lokaal: Hub.brussels moet tegelijk internationaal exportagentschap zijn (de oude BIE-missie), lokale ondernemerscoach (de oude Impulse-missie) én retailontwikkelaar (de oude Atrium-missie). De fusie van 2018 heeft drie zeer verschillende culturen en missies samengebracht. De vraag is of dit model alle drie de missies goed kan bedienen.

6. Brusselse budgettaire crisis: Het Brussels Gewest kampt met een groot begrotingstekort: de initiële begroting 2026 gaat uit van een ESR-vorderingensaldo van -€957 miljoen, op ongeveer €7,6 miljard uitgaven. De personeelskosten van het gewest stegen tussen 2018 en 2023 van €1,2 naar €1,8 miljard. Hub.brussels ontsnapt niet aan de besparingen die daarop volgen.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: Hub.brussels scoort goed op resultaatgerichtheid (het meet wat het doet), maar faalt op eenvoud (te veel overlappende actoren), schaalgrootte (te klein voor een eigen buitenlands netwerk) en internationaal bewezen (het model bestaat nergens). De grootste winst zit in rationalisering van het buitenlands netwerk en integratie van de Brusselse economische instellingen.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd/Splitsing + Tweefasenmodel (internationaal) Hub.brussels wordt geherstructureerd in twee sporen. Lokaal: fusie tot Brussels Agentschap Economie (BAE), benchmarkt tegen Vlaams VEA en Waals WEA. Internationaal: tweefasenhervorming; eerst specialisatie via Belgium Houses (akkoord, art. 32 HART-grondwet), dan volledige integratie in federaal diplomatiek netwerk (art. 62 HART-grondwet).

3B. Concreet voorstel

Spoor 1. Lokale ondernemersondersteuning: behouden en versterken

• De kern van hub.brussels (informeren, begeleiden, starters helpen, retail ontwikkelen) blijft bestaan als Brusselse deelstaatbevoegdheid.
• Fusie met finance&invest.brussels, Innoviris, visit.brussels en het economische deel van citydev.brussels tot één Brussels Agentschap Economie (BAE) met drie pijlers, naar het voorbeeld van het Vlaamse VEA en het Waalse WEA: Innovatie & Subsidies (Innoviris), Financiering & Investering (finance&invest.brussels) en Internationalisering & Citymarketing (hub.brussels binnenlands en visit.brussels). Eén loket, één website, één aanspreekpunt voor elke Brusselse ondernemer.
• Geschatte besparing door samenvoeging van ondersteunende diensten (HR, IT, boekhouding), besturen en huisvesting: €5-10 miljoen per jaar op kruissnelheid (HART-raming). Ter vergelijking: hub.brussels alleen heeft volgens het activiteitenverslag 2025 ongeveer €44 miljoen uitgaven.

Spoor 2. Buitenlandse handel & investeringsaantrekking: tweefasenhervorming

Fase 1 (akkoord, art. 32 HART-grondwet; politiek haalbaar):

• Hub.brussels buitenlandkantoren specialiseren op EU-institutionele relaties en stadsdiplomatie (Brusselse niche: EU-instellingen, internationale organisaties, stedenbanden).
• Belgium Houses op ambassades: gedeelde huisvesting met FIT en AWEX, eigen inhoudelijke focus, gedeelde logistiek (huur, receptie, IT, beveiliging).
• Gedeeld CRM en digitaal platform met FIT en AWEX: één Business Belgium-portaal.
• ABH-ACE wordt een licht coördinatieorgaan.
• Deelstaten behouden hun inhoudelijke prioriteiten, maar infrastructuur wordt gedeeld.

Fase 2 (art. 62 HART-grondwet, einddoel):

• Alle hub.brussels buitenlandkantoren volledig geïntegreerd in federaal diplomatiek netwerk onder de ambassadeur (zie FOD Buitenlandse Zaken).
• Deelstaatdesks per ambassade: de deelstaten plaatsen er hun medewerkers (art. 62 HART-grondwet).
• Eén Business Belgium-merk, volledig geïntegreerd personeel en hiërarchie. ABH-ACE wordt afgeschaft.
• Geschatte besparing: nationaal €50-80 miljoen per jaar (audit FOD Buitenlandse Zaken). Het Brusselse aandeel is klein, naar schatting €1-3 miljoen per jaar bovenop de besparingen die Brussel zelf al doorvoert op het buitenlandse netwerk, en telt mee in dat nationale bedrag.

Cross-referenties: Zie VLAIO-audit (VEA drie-pijlerstructuur), SRIW-audit (WEA drie-pijlerstructuur), FIT-audit (federaal diplomatiek netwerk), AWEX-audit (idem).

Benchmarking: Jaarlijkse interregionale vergelijking BAE vs. VEA vs. WEA door versterkt Planbureau. Concurrentie tussen de deelstaten als motor voor verbetering.

Internationaal referentiemodel: Duitsland (GTAI + Landesfördergesellschaften) en Nederland (NFIA + ROM's). Deens Trade Council-model voor diplomatiek geïntegreerde handelsbevordering.

Implementatiepad:

1. Jaar 1-2: Fusie van de Brusselse economische agentschappen tot één BAE (Brusselse ordonnantie)
2. Jaar 2: Fase 1 internationaal: akkoord over de thematische specialisatie (art. 32 HART-grondwet) + Belgium Houses piloot op 5 grote markten
3. Jaar 3-4: Fase 1 volledig operationeel; Brussels desk specialiseert op EU-institutioneel
4. Fase 2: volledige integratie buitenlandkantoren in federaal netwerk (art. 62 HART-grondwet)

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

hub.brussels (Export & Ondernemerschap): Splitsing Lokaal: fusie hub.brussels + finance&invest.brussels + Innoviris + visit.brussels + het economische deel van citydev.brussels tot één Brussels Agentschap Economie (BAE). Jaarlijkse benchmarking BAE vs. Vlaams VEA (VLAIO+PMV) vs. Waals WEA (Wallonie Entreprendre). Internationaal: tweefasenhervorming. Stap 1 (akkoord, art. 32 HART-grondwet): specialisatie op EU-institutionele relaties en stadsdiplomatie, Belgium Houses op ambassades, gedeeld CRM, ABH-ACE wordt een licht coördinatieorgaan. Stap 2 (art. 62 HART-grondwet): volledige integratie in federaal diplomatiek netwerk onder de ambassadeur, ABH-ACE afgeschaft.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Hub.brussels is het Brusselse agentschap voor ondernemerschap. Het ontstond in 2018 uit de fusie van drie organisaties: Impulse (startersondersteuning), Atrium (retailontwikkeling) en Brussels Invest & Export (buitenlandse handel). Het telt bijna 300 medewerkers, begeleidt ruim 3.000 ondernemingen per jaar (5.645 dossiers in 2025) en had begin 2026 33 kantoren in het buitenland. Daarnaast bestaan in Brussel nog visit.brussels (toerisme), Innoviris (innovatie), finance&invest.brussels (financiering), citydev.brussels (bedrijfshuisvesting) en de economische diensten van verschillende gemeenten.

België heeft drie regionale exportagentschappen, FIT voor Vlaanderen, AWEX voor Wallonië en hub.brussels voor Brussel, die elk hun eigen buitenlandse kantorennetwerk onderhouden: in dezelfde steden, op dezelfde markten, voor hetzelfde land.

Wat er mis gaat

Ten eerste de schaal. Hub.brussels moet met ongeveer 300 medewerkers een volledig exportagentschap draaien voor een gewest van 1,26 miljoen inwoners. Dat is structureel te klein. Het buitenlandse netwerk (€10,2 miljoen, ongeveer 70 mensen) moet €3 miljoen besparen in 2026, oplopend tot €6 miljoen per jaar in 2029. Daardoor gaan eind 2026 12 van de 33 kantoren dicht en worden 3 markten vanuit Brussel opgevolgd. De Brusselse kmo's verliezen een deel van hun internationale toegangspoort.

Ten tweede de versnippering. Een Brusselse ondernemer die wil starten, groeien en exporteren moet langs hub.brussels voor begeleiding en export, Innoviris voor innovatiesteun, finance&invest.brussels voor financiering en citydev.brussels voor bedrijfsruimte. Dat zijn vier loketten. In Nederland bundelt RVO ondernemersondersteuning, innovatiesubsidies en internationalisering in één agentschap.

Ten derde de Belgische absurditeit van drie exportnetwerken. In Tokio of New York onderhouden FIT, AWEX en hub.brussels elk een eigen kantoor, voor een land van 11,9 miljoen inwoners. Drie volwaardige regionale exportagentschappen met elk een eigen wereldwijd netwerk: geen enkel vergelijkbaar land organiseert zijn buitenlandse handel zo. Duitsland, een federatie met 83,5 miljoen inwoners en 16 deelstaten, heeft één nationaal handelsagentschap (GTAI) met 60 buitenlandse kantoren, naast de Duitse kamers van koophandel in het buitenland. Nederland heeft één NFIA met 26 buitenlandse kantoren voor het hele land.

Hoe het elders werkt

In Duitsland is GTAI (Germany Trade & Invest) het nationale agentschap voor buitenlandse handel en investeringsaantrekking, met 60 kantoren in het buitenland. Het werkt samen met de ambassades en de Duitse kamers van koophandel in het buitenland (AHK's). De 16 Bundesländer hebben eigen agentschappen voor regionale economische ontwikkeling; een deelstaat met eigen vertegenwoordigingen in het buitenland, zoals Beieren, brengt die vaak onder bij de AHK's. Eén nationaal netwerk, met ruimte voor regionale accenten, en duidelijker voor buitenlandse investeerders.

In Nederland werken RVO (meer dan 6.000 medewerkers, ondernemersondersteuning) en NFIA (investeringsaantrekking) samen met regionale ontwikkelingsmaatschappijen via het "Invest in Holland"-netwerk. Geen concurrerende provinciale exportkantoren. Eén nationaal netwerk met regionale inbedding.

In Denemarken is de Trade Council onderdeel van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Copenhagen Capacity doet regionale investeringsaantrekking. Strakke taakverdeling, geen overlap.

Wat HART voorstelt

Twee parallelle hervormingen:

Binnen Brussel: Fuseer hub.brussels, finance&invest.brussels, Innoviris, visit.brussels en het economische deel van citydev.brussels tot één Brussels Agentschap Economie (BAE), met drie pijlers: innovatie, financiering en internationalisering. Eén loket voor elke ondernemer. Van idee tot export. Eén digitaal portaal, één beheerscontract, één verantwoordelijke minister. De gespecialiseerde kennis blijft behouden in interne departementen, maar de ondernemer ziet één deur.

Internationaal (tweefasenhervorming): Fase 1 (akkoord, art. 32 HART-grondwet): hub.brussels buitenlandkantoren specialiseren op EU-institutionele relaties en stadsdiplomatie, de Brusselse niche. Belgium Houses op ambassades: gedeelde huisvesting met FIT en AWEX, eigen inhoudelijke focus, gedeelde logistiek. ABH-ACE wordt een licht coördinatieorgaan. Fase 2 (art. 62 HART-grondwet): volledige integratie in federaal diplomatiek netwerk onder de ambassadeur. Deelstaatdesks per ambassade, met medewerkers van de deelstaten. Eén Business Belgium-merk. ABH-ACE afgeschaft. Naar Deens Trade Council-model.

Wat het oplevert

• Voor Brusselse ondernemers: Eén loket in plaats van vier. Snellere, overzichtelijkere dienstverlening.
• Besparing Brussel: €5-10 miljoen per jaar door de fusie van vijf economische instellingen: gedeelde ondersteunende diensten, minder besturen, minder huisvesting.
• Besparing nationaal: Fase 1: gedeelde huisvesting en logistiek. Fase 2: volledige integratie; samen €50-80 miljoen per jaar voor heel België (zie FOD Buitenlandse Zaken), waarvan het Brusselse aandeel naar schatting €1-3 miljoen per jaar is.
• Professionaliteit: Belgium Houses maken meer indruk op buitenlandse investeerders dan drie kleine regionale bureautjes.
• Schaal: Het Brusselse buitenlandse netwerk, dat na de besparingen van 2026 nog ongeveer 18 van de 33 kantoren ter plaatse telt, wordt via Belgium Houses (Fase 1) en later volledige integratie (Fase 2) onderdeel van het nationale diplomatieke netwerk. Brusselse ondernemers krijgen zo opnieuw toegang tot de markten waar hub.brussels zich terugtrekt.
• Politieke haalbaarheid: Fase 1 via een akkoord tussen de federale overheid en de deelstaten (art. 32 HART-grondwet). Fase 2 als einddoel: één diplomatiek netwerk, zonder het beginsel in foro interno, in foro externo; de deelstaten kunnen er medewerkers in plaatsen (art. 62 HART-grondwet).

Fase 5: Bronnenlijst

Samenvatting

Hub.brussels is op zich een werkend agentschap dat meetbare resultaten levert (meer dan 5.000 dossiers per jaar, 89,3% tevredenheid in 2025). Het probleem is niet de organisatie zelf, maar het systeem waarin het opereert. Het Brusselse institutionele landschap is zo versnipperd dat ondernemers door een doolhof van agentschappen moeten navigeren. En het Belgische model van drie concurrerende regionale exportnetwerken is internationaal uniek, en onverdedigbaar inefficiënt.

HART stelt twee hervormingen voor: binnen Brussel één economisch agentschap in plaats van vijf, en nationaal één gedeeld handelskantorensysteem in plaats van drie parallelle netwerken. Het resultaat: betere dienstverlening, lagere kosten, en een Brussel dat internationaal serieuzer wordt genomen.

Geschatte besparing: €5-10 mln/jaar in Brussel (fusie tot BAE). Het Brusselse aandeel in de internationale integratie (naar schatting €1-3 mln/jaar) telt mee in de nationale €50-80 mln/jaar van de audit FOD Buitenlandse Zaken.

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)