IFAPME (Institut wallon de Formation en Alternance et des indépendants et Petites et Moyennes Entreprises): Audit

Datum: 2026-03-30 Categorie: Wallonië. OIP's Status: 🟠 Hervormd: Integratie in deelstatelijke arbeidsmarktdienst

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Institut wallon de Formation en Alternance et des indépendants et Petites et Moyennes Entreprises (IFAPME)

Juridische basis: Decreet van 17 juli 2003 (Belgisch Staatsblad 5 augustus 2003, in werking op 1 september 2003) houdende oprichting van het IFAPME als organisme d'intérêt public (OIP): een Waals publiekrechtelijk organisme van categorie B, in de Waalse begrotingsregels (decreet van 15 december 2011) een eenheid van administratief openbaar bestuur van type 2. Het IFAPME is de opvolger van het vroegere IFPME (Institut de Formation permanente pour les Classes moyennes et les Petites et Moyennes Entreprises).

Oprichtingsdatum: 2003 in huidige vorm, maar de traditie van leercontracten en ondernemersvorming in Wallonië gaat terug tot het begin van de twintigste eeuw.

Bestuursniveau: Waals Gewest. Beroepsopleiding is een gemeenschapsbevoegdheid die de Franse Gemeenschap via artikel 138 van de Grondwet aan het Waals Gewest overdroeg (in werking sinds 1994).

Budget: In de initiële Waalse begroting 2026 krijgt IFAPME €88,3 miljoen (2025: €82,3 miljoen). Daarvan gaat €39,6 miljoen naar de werking van de centrale dienst, de territoriale diensten en de pedagogische omkadering, en €40,7 miljoen naar de opleidingen in de centra (lonen van formatoren, forfaitaire werkingssteun per cursist en lesuur). Daarnaast zijn er Europese middelen. In mei 2024 werd een extra enveloppe van €13,7 miljoen voor uitrusting en infrastructuur toegekend via het Waals relanceplan. De begroting 2026 zet een lineaire besparing van 1% op de werking van Forem en IFAPME voort.

Personeel (2025):

• 192 medewerkers in de centrale administratie (Charleroi)
• 249 medewerkers in de 15 regionale diensten voor alternerend leren
• 3.628 formatoren (trainers) in het netwerk. Grotendeels beroepsbeoefenaars uit het werkveld, geen ambtenaren
• Totaal netwerk: ~4.100 personen

Aansturing: Beheerscomité met vertegenwoordigers van werknemersorganisaties, werkgeversorganisaties en sectoren, en een administrateur-generaal. Beheerscontract 2023–2028 met de Waalse Regering.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Organisatie en promotie van alternerend leren (leercontracten voor jongeren vanaf 15 jaar + ondernemersvorming voor volwassenen vanaf 18 jaar)
2. Coördinatie van het netwerk van 7 ASBL-opleidingscentra met 24 vestigingen in 17 Waalse steden
3. Continue beroepsopleiding voor zelfstandigen en KMO's
4. Begeleiding bij ondernemingscreatie en -overname
5. Curriculumontwikkeling en accreditatie van formatoren

Cijfers (schooljaar 2025-2026, tenzij anders vermeld):

• 20.493 lerenden in beroepsopleiding
• 9.410 in alternerend leren met contracten
• 22.142 werkenden in bijscholing (2025)
• 606 deelnemers aan de startersmodules voor ondernemingscreatie (2025)
• 11.222 nieuwe inschrijvingen
• opleidingen voor meer dan 200 beroepen
• 11.384 partnerbedrijven (2025)

Overlap met andere instellingen:

• Le Forem: de Waalse arbeidsbemiddelingsdienst biedt ook beroepsopleidingen aan en verwijst werkzoekenden door naar IFAPME
• Centres de compétence: 21 competentiecentra in Wallonië die gespecialiseerde technische opleidingen aanbieden, gedeeltelijk gefinancierd door dezelfde Waalse middelen
• Enseignement de Promotion Sociale: het volwassenenonderwijs van de Franse Gemeenschap biedt vergelijkbare kwalificerende opleidingen aan
• SFPME (Service de la Formation PME) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest: Franstalig equivalent voor Brussel

Prestatie-indicatoren:

• Slaagcijfer: Slechts 30% van de ingeschrevenen behaalt het diploma (2025). Dit is het kernprobleem
• Na het diploma leercontract: 88,8% werkt of studeert verder binnen 6 maanden (66,5% werkt, 22,3% studeert verder; enquête 2024)
• Na het diploma ondernemersvorming: 86,8% werkt of studeert verder binnen 6 maanden (80,4% werkt, 6,4% studeert verder; enquête 2024)
• Tevredenheid (enquête 2025): 94% van de jonge lerenden en meer dan 90% van de volwassenen tevreden; 80% van de werkgevers bereid om opnieuw een leerling op te leiden
• Kwaliteit: ISO 9001-certificering voor kwaliteitsmanagementsysteem, Qfor-label voor bijscholing

Hervorming van de subsidiëring (december 2025): In december 2025 keurde de Waalse Regering twee besluiten goed die de subsidiëring van IFAPME-centra voortaan koppelen aan resultaten: aanwezigheid en certificering. Tegelijk werden de aanwervingsvoorwaarden voor formatoren versoepeld. De bevoegde Waalse minister vatte het probleem zo samen: "Aujourd'hui, seuls 30% des inscrits terminent leur formation alors que 80% des diplômés trouvent un emploi en moins de 6 mois."

1C. Internationale vergelijking

Duitsland. Duale Ausbildung (het referentiemodel)

• Ongeveer 1,22 miljoen leerlingen in het duale systeem (eind 2024)
• Structuur: 3-4 dagen/week in bedrijf, 1-2 dagen beroepsschool, duur 2-3,5 jaar
• Wettelijk kader: Berufsbildungsgesetz (BBiG), landelijk uniform
• Tewerkstellingsgraad: 91,9% van de recent afgestudeerden uit het beroepsonderwijs heeft werk, bijna evenveel als bij hoger opgeleiden (92,3%); in België is dat 63,9% (2024)
• 94,3% van de recent afgestudeerden uit het beroepsonderwijs had werkplekleren, tegenover 65,2% in de EU en 48,8% in België (2024)
• Overname: 79% van de geslaagde leerlingen blijft na het diploma bij het opleidingsbedrijf (2024)
• Het werkplekdeel wordt grotendeels door de bedrijven betaald (inclusief de leervergoeding); de beroepsscholen door de Länder en de lokale besturen
• Hervorming 2024: BVaDiG-wet geeft recht op erkenning van informeel verworven competenties

Nederland. MBO (Middelbaar Beroepsonderwijs)

• 38 regionale opleidingscentra (ROC's) en 16 beroepscolleges (sectorale vakscholen en agrarische opleidingscentra) (2025)
• 700+ opleidingen op 4 kwalificatieniveaus
• Twee leerwegen: BOL (voltijds, 20-60% stage) en BBL (duaal, >60% werkplek)
• Centraal gecoördineerd door SBB (Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven)
• Eén Ministerie (OCW) verantwoordelijk voor beleid, wetgeving én financiering
• Geen aparte instelling naast de arbeidsbemiddelaar (UWV): opleiding is geïntegreerd in het onderwijssysteem

Denemarken. EUD (Erhvervsuddannelser)

• Ongeveer 100 beroepsopleidingen in 4 brede instroomroutes
• Typisch 2/3 van de tijd in bedrijf, 1/3 op school (minimum 60% werkplek in de gewone EUD-opleiding)
• Het beroepsonderwijs is duaal opgebouwd. Wie geen leerplaats vindt, kan de praktijk volgen in een praktijkcentrum (praktikcenter) van de school
• Sterk gecentraliseerd nationaal kader met lokale uitvoering

Vlaanderen. De Vlaamse hervorming als les

• Syntra Vlaanderen (het Vlaamse equivalent van IFAPME) werd op 1 januari 2021 afgeschaft als agentschap
• Taken verdeeld over: Departement Werk & Sociale Economie (werkplekcomponent duaal leren), VDAB (leertijd en erkenning van leerbedrijven), VLAIO (ondernemersvorming)
• De Syntra-opleidingscentra zelf bleven bestaan als private vzw's, zonder impact op de opleidingen
• Duaal leren blijft goed presteren: van de schoolverlaters uit een duaal traject in de derde graad secundair onderwijs was een jaar later gemiddeld maar 6% werkzoekend (schoolverlaters 2024); de Syntra-centra telden in het schooljaar 2025-2026 meer dan 2.000 inschrijvingen voor duaal leren (+5%)
• De les: Het aparte agentschap was overbodig. De functies konden geïntegreerd worden in bestaande structuren zonder de centra of de opleidingen te onderbreken

1D. Knelpunten en kritiek

1. Dramatisch lage voltooiingsgraad (30%): Van alle ingeschrevenen behaalt slechts 30% het diploma. Het probleem komt geregeld terug in parlementaire vragen en was de aanleiding voor de hervorming van de subsidiëring. De oorzaken volgens een enquête uit 2014 bij de opleiding tot bedrijfsleider: verkeerde oriëntatie/verlies van interesse (hoofdoorzaak), moeilijkheid om opleiding te combineren met privé- en beroepsleven; de meeste afhakers hadden al een arbeidscontract.

2. Dreigend tekort aan formatoren: In het Waals Parlement werd in 2021 gewezen op een dreigend tekort aan IFAPME-formatoren in knelpuntberoepen. Formatoren zijn grotendeels beroepsbeoefenaars die lesgeven naast hun hoofdberoep. In december 2025 versoepelde de Waalse Regering de aanwervingsvoorwaarden voor formatoren.

3. Structurele overlap: IFAPME opereert naast Le Forem (beroepsopleiding voor werkzoekenden), de Centres de compétences, het Enseignement de Promotion Sociale, en de Hautes Écoles. De burger/werkzoekende moet navigeren tussen minstens 4 verschillende opleidingsaanbieders met elk eigen intake, regels en diplomering.

4. Versnipperde governance: Het IFAPME-netwerk bestaat uit 7 autonome ASBL-centra die elk hun eigen bestuur, personeelsbeleid en financieel beheer hebben. Het centrale IFAPME coördineert maar bestuurt niet rechtstreeks. Dit maakt kwaliteitscontrole en uniforme standaarden moeilijk.

5. Beperkte digitalisering: Het ISO-certificaat betreft kwaliteitsmanagement, niet de digitale dienstverlening. Er is geen geïntegreerd digitaal platform dat opleiding, stage, certificering en arbeidsmarktbemiddeling bij IFAPME en Le Forem verbindt.

6. Geen geïntegreerd arbeidsmarktbeleid: In tegenstelling tot het Duitse model (waar de Agentur für Arbeit en het duale systeem nauw samenwerken) en het Nederlandse model (waar SBB onderwijs en bedrijfsleven landelijk verbindt), staat IFAPME los van Le Forem. Er is samenwerking, maar geen structurele integratie.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 1× ✅, 4× ⚠️, 4× ❌. De grootste winst is te boeken op eenvoud (integratie van de opleidingsaanbieders), resultaatgerichtheid (voltooiingsgraad van 30% naar minimaal 60%) en digitaal-eerst (geïntegreerd platform voor opleiding-arbeidsmarkt).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd IFAPME wordt als apart OIP afgeschaft en geïntegreerd in een versterkte Waalse arbeidsmarkt- en opleidingsdienst: Le Forem, dat samen met IFAPME het Waals Jobcenter wordt (zie Forem-audit), naar Vlaams model (Syntra-hervorming 2021).

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er precies?

1. IFAPME als apart publiekrechtelijk organisme wordt opgeheven
2. De kerntaken worden verdeeld:
   • Leercontracten en alternerend leren → geïntegreerd in Le Forem, het toekomstige Waals Jobcenter (naar analogie met VDAB in Vlaanderen)
   • Ondernemersvorming en bijscholing KMO's → ondergebracht bij de Waalse economische diensten, gemeenschappelijke diensten van de vijf Waalse deelstaten (naar analogie met VLAIO in Vlaanderen)
   • Curriculumontwikkeling en kwaliteitsbewaking → naar de Waalse administratie voor werk, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Waalse deelstaten (naar analogie met het Departement Werk en Sociale Economie in Vlaanderen)
3. De 7 ASBL-opleidingscentra blijven bestaan als private uitvoerders, maar worden aangestuurd door Le Forem via prestatiecontracten met harde KPI's
4. Eén digitaal platform verbindt opleiding, stage, certificering en arbeidsmarktbemiddeling (naar Nederlands SBB-model)

Naar welk niveau? Blijft deelstatelijk (de vijf Waalse deelstaten in plaats van het Waals Gewest; ze kunnen de bemiddeling en de opleiding samen door de Forem laten doen, art. 28 en 32 HART-grondwet): dit is correct op basis van het subsidiariteitsprincipe.

Welk internationaal model?

• Primair: Vlaams model (Syntra-hervorming 2021): toont dat integratie kan zonder de centra of de opleidingen te onderbreken
• Secundair: Nederlands model (MBO + SBB): voor de digitale integratie en kwaliteitsborging
• Tertiair: Duits model (duale Ausbildung): voor de sterke bedrijfsbetrokkenheid en nationale standaarden

Geschatte efficiëntiewinst:

• Besparing op overhead: 192 centrale administratiemedewerkers IFAPME (2025), waarvan naar schatting 30-40% overlapt met Le Forem-functies, plus IT en huisvesting. Geschatte besparing: €5-8 miljoen/jaar op dubbele overhead, bovenop de lineaire besparing van 1% die de Waalse begroting al oplegt. Ter vergelijking: de werkingssubsidie voor centrale dienst, territoriale diensten en pedagogische omkadering bedraagt €39,6 miljoen (2026). Dit is dezelfde besparing als die van de fusie Forem-IFAPME in de Forem-audit; ze telt één keer, in deze audit
• Hogere voltooiingsgraad: als 30% → 50% (conservatief scenario; het doel is minstens 60%), levert dat bij ongeveer 11.200 nieuwe inschrijvingen per jaar ruim 2.000 extra gediplomeerden per jaar op. Wie aan het werk gaat, brengt belastingontvangsten en vermeden uitkeringen op; die maatschappelijke winst zit niet in de besparing
• Minder uitval = minder verspilde opleidingskosten: bij ~20.000 lerenden en 70% uitval is de verspilling enorm

Implementatiepad:

1. Jaar 1: Wetgevend kader. Decreet tot opheffing IFAPME en integratie taken
2. Jaar 2: Transitieperiode. Personeel, contracten en systemen worden overgeheveld
3. Jaar 3: Operationeel. Le Forem neemt leercontracten en alternerend leren over, prestatiecontracten met ASBL-centra
4. Jaar 4: Digitaal platform operationeel

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

IFAPME (opleiding KMO's): Hervormd Het aparte Waalse opleidingsinstituut IFAPME wordt geïntegreerd in de Waalse arbeidsmarktdienst Le Forem, het toekomstige Waals Jobcenter. De opleidingscentra blijven bestaan, maar worden aangestuurd op resultaten in plaats van op inschrijvingen.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

IFAPME is een Waals publiekrechtelijk organisme dat alternerend leren organiseert: jongeren en volwassenen combineren opleiding in een van de 24 vestigingen met werkervaring bij een bedrijf. Het netwerk telt ~20.500 lerenden in beroepsopleiding en ~22.100 werkenden in bijscholing, met opleidingen voor meer dan 200 beroepen (2025). IFAPME krijgt €88,3 miljoen uit de Waalse begroting (2026) en wordt aangestuurd door een beheerscomité met sociale partners. De uitvoering gebeurt door 7 autonome vzw-centra met eigen bestuur.

Wat er mis gaat

Het kernprobleem is vernietigend: slechts 30% van de ingeschrevenen behaalt een diploma. Zeventig procent van de lerenden haakt onderweg af: door verkeerde oriëntatie, omdat ze al werk hebben vóór het diploma, of omdat de combinatie opleiding-werk-privé te zwaar is. Wie wél afstudeert, werkt of studeert in bijna negen op de tien gevallen verder binnen zes maanden (86,8% tot 88,8% naargelang de opleiding, enquête 2024). Het probleem is dus niet de kwaliteit van de opleiding, maar het systeem eromheen.

Daarnaast is het opleidingslandschap in Wallonië een doolhof. Een werkzoekende die zich wil omscholen, moet kiezen tussen IFAPME, Le Forem, het volwassenenonderwijs (Promotion Sociale), de 21 competentiecentra en het regulier hoger onderwijs. Vijf deuren voor één behoefte. Er is geen geïntegreerd platform dat de burger doorheen dit aanbod loodst.

Tot slot was er tot december 2025 geen enkele koppeling tussen subsidiëring en resultaten. De ASBL-centra kregen hun middelen volgens het aantal cursisten en lesuren, ongeacht hoeveel lerenden hun diploma behaalden. Pas in december 2025 besliste de Waalse Regering om de subsidiëring te koppelen aan aanwezigheid en certificering.

Hoe het elders werkt

Vlaanderen heeft in 2021 dezelfde hervorming doorgevoerd. Syntra Vlaanderen, het Vlaamse equivalent van IFAPME, werd als apart agentschap opgeheven. De leertijd ging naar VDAB, de ondernemersvorming naar VLAIO, de werkplekcomponent van duaal leren naar het Departement Werk en Sociale Economie. De opleidingscentra (Syntra vzw's) bleven gewoon bestaan. Duaal leren werkt: van de Vlaamse schoolverlaters uit een duaal traject in de derde graad secundair onderwijs is een jaar later maar 6% werkzoekend (schoolverlaters 2024).

In Duitsland is alternerend leren de standaard, niet de uitzondering. Het duale systeem telt ongeveer 1,22 miljoen leerlingen (eind 2024). 91,9% van de recent afgestudeerden uit het beroepsonderwijs heeft werk, tegenover 63,9% in België (2024), en bedrijven dragen het leeuwendeel van de kosten. Het cruciale verschil: er is geen aparte uitvoerende opleidingsinstelling. De Kammern (kamers van koophandel en ambachten) coördineren rechtstreeks met bedrijven en beroepsscholen.

In Nederland zijn de 38 regionale opleidingscentra (ROC's) de spil (2025), gecoördineerd door één nationaal orgaan (SBB) dat kwalificaties beheert, leerbedrijven erkent en arbeidsmarktinformatie verzamelt.

Wat HART voorstelt

IFAPME als apart publiekrechtelijk organisme wordt opgeheven. De taken gaan naar waar ze thuishoren:

Eén: leercontracten en alternerend leren worden geïntegreerd in Le Forem, het toekomstige Waals Jobcenter, zodat opleiding en arbeidsbemiddeling onder één dak zitten. Wie zich als werkzoekende aanmeldt, krijgt meteen het volledige aanbod, inclusief alternerend leren, in plaats van doorverwezen te worden naar een apart organisme.

Twee: ondernemersvorming en KMO-bijscholing gaan naar de Waalse economische diensten, gemeenschappelijke diensten van de vijf Waalse deelstaten, waar ze aansluiten bij het bredere ondernemerschapsbeleid.

Drie: de 7 vzw-opleidingscentra blijven bestaan als uitvoerders, maar worden aangestuurd via prestatiecontracten met harde afspraken over voltooiingsgraad, tewerkstelling na diploma, en tevredenheid van werkgevers.

Vier: één digitaal platform verbindt opleiding, stage, certificering en arbeidsmarktbemiddeling, naar Nederlands SBB-model. De burger geeft zijn gegevens maar één keer op.

Wat het oplevert

De integratie bespaart naar schatting €5-8 miljoen per jaar aan dubbele overhead tussen IFAPME en Le Forem (dezelfde besparing als de fusie in het Waals Jobcenter, één keer geteld). Maar de echte winst zit in de resultaten. Stijgt de voltooiingsgraad van 30% naar 50%, nog een voorzichtig scenario, dan zijn er jaarlijks ruim 2.000 extra gediplomeerden, van wie bijna negen op de tien binnen zes maanden werkt of verder studeert. Elke gediplomeerde die aan het werk gaat in plaats van uit te vallen, levert de samenleving jaar na jaar belastinginkomsten en vermeden uitkeringen op. En de burger krijgt eindelijk één loket voor opleiding en werk, in plaats van vijf.

Fase 5: Bronnenlijst

Synthese

IFAPME levert kwalitatieve opleidingen. Wie afstudeert, vindt werk. Maar het systeem faalt in zijn kernmissie: 70% van de lerenden valt uit. Het organisatorische model (apart OIP met 7 autonome vzw-centra) is een relict uit de jaren 2000 dat niet past in een modern, geïntegreerd arbeidsmarktbeleid. Vlaanderen bewees in 2021 dat het anders kan: Syntra Vlaanderen werd opgeheven, de taken geïntegreerd, en de centra bleven draaien. Wallonië moet hetzelfde pad bewandelen.

Metadata

• Geschatte besparing: €5-8 mln/jaar dubbele overhead (Wallonië; zelfde besparing als de fusie Forem-IFAPME in de Forem-audit; telt één keer, in deze audit)
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)