IFAPME (Institut wallon de Formation en Alternance et des indépendants et Petites et Moyennes Entreprises): Audit

Datum: 2026-03-30 Categorie: Waalse Deelstaat. OIP's Status: 🟠 Hervormd: Integratie in deelstatelijke arbeidsmarktdienst

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Institut wallon de Formation en Alternance et des indépendants et Petites et Moyennes Entreprises (IFAPME)

Juridische basis: Decreet van 17 juli 2003 (Moniteur Belge 05.08.2003) houdende oprichting van het IFAPME als organisme d'intérêt public (OIP): een Waals publiekrechtelijk organisme van categorie B. Het IFAPME is de opvolger van het vroegere IFPME (Institut de Formation permanente pour les Classes moyennes et les Petites et Moyennes Entreprises).

Oprichtingsdatum: 2003 in huidige vorm, maar de wortels gaan meer dan 100 jaar terug in de traditie van leercontracten en ondernemersvorming in Wallonië.

Bestuursniveau: Waals Gewest (exclusieve bevoegdheid sinds de regionalisering van beroepsopleiding)

Budget: De Waalse dotatie bedroeg in 2017 circa €66,2 miljoen op een totaal van ~€82,3 miljoen aan inkomsten. De rest komt uit eigen inkomsten en Europese fondsen. In mei 2024 werd een extra enveloppe van €13,7 miljoen toegekend via het Waals relanceplan. De niet-indexering van OIP-dotaties in de Waalse begroting 2025 treft ook IFAPME.

Personeel:

• 202 medewerkers in de centrale administratie
• 266 medewerkers in de begeleidingsdiensten (Services de proximité de l'alternance)
• 3.633 formatoren (trainers) in het netwerk. Grotendeels zelfstandigen uit het werkveld, geen ambtenaren
• Totaal netwerk: ~4.100 personen

Aansturing: Beheerscomité met vertegenwoordigers van werknemersorganisaties, werkgeversorganisaties en sectoren. Voorzitter: David Zimmermann. Administrateur-generaal: Sandrine Villette (ad interim). Beheerscontract 2023–2028 met de Waalse Regering.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Organisatie en promotie van alternerend leren (leercontracten voor jongeren vanaf 15 jaar + ondernemersvorming voor volwassenen vanaf 18 jaar)
2. Coördinatie van het netwerk van 7 ASBL-opleidingscentra met 24 vestigingen in 17 Waalse steden
3. Continue beroepsopleiding voor zelfstandigen en KMO's
4. Begeleiding bij ondernemingscreatie en -overname
5. Curriculumontwikkeling en accreditatie van formatoren

Cijfers (2024-2025):

• 20.493 lerenden in beroepsopleiding
• 9.410 in alternerend leren met contracten
• 22.336 werkenden in bijscholing
• 2.951 personen begeleid bij ondernemingscreatie (2024)
• 11.122 nieuwe inschrijvingen (academiejaar 2025-2026)
• 200+ opleidingen in diverse beroepen

Overlap met andere instellingen:

• Le Forem: de Waalse arbeidsbemiddelingsdienst biedt ook beroepsopleidingen aan en verwijst werkzoekenden door naar IFAPME
• Centres de compétences: 25 competentiecentra in Wallonië die gespecialiseerde technische opleidingen aanbieden, gedeeltelijk gefinancierd door dezelfde Waalse middelen
• Enseignement de Promotion Sociale: het volwassenenonderwijs van de Franse Gemeenschap biedt vergelijkbare kwalificerende opleidingen aan
• SFPME (Service de la Formation PME) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest: Franstalig equivalent voor Brussel

Prestatie-indicatoren:

• Slaagcijfer: Slechts 30% van de ingeschrevenen behaalt het diploma. Dit is het kernprobleem
• Tewerkstelling na diploma: 88,8% van de gediplomeerde leerlingen vindt werk binnen 6 maanden (66,5% in loondienst, 22,3% studeert verder)
• Tewerkstelling ondernemersvorming: 86,8% werkt binnen 6 maanden (80,4% in loondienst, 6,4% studeert verder)
• Tevredenheid: 95%+ lerenden tevreden, 90%+ werkgevers bereid tot herhaling
• Kwaliteit: ISO 9001-certificering voor kwaliteitsmanagementsysteem, Qfor-label voor bijscholing

Recentste evaluatie/hervorming: In december 2025 nam de Waalse Regering twee besluiten die de subsidiëring van IFAPME-centra voortaan koppelen aan resultaten: aanwezigheid en certificering. Minister Pierre-Yves Jeholet: "Aujourd'hui, seuls 30% des inscrits terminent leur formation alors que 80% des diplômés trouvent un emploi en moins de 6 mois."

1C. Internationale vergelijking

Duitsland. Duale Ausbildung (het referentiemodel)

• 1,5+ miljoen leerlingen in het duale systeem
• Structuur: 3-4 dagen/week in bedrijf, 1-2 dagen beroepsschool, duur 2-3,5 jaar
• Wettelijk kader: Berufsbildungsgesetz (BBiG), landelijk uniform
• Tewerkstellingsgraad: 96% vindt werk binnen 6 maanden (vs. 78% bij universitair afgestudeerden)
• 94,5% van recente VET-afgestudeerden had werkplekleren (EU-hoogste, EU-gemiddelde: 65,2%)
• Retentiegraad: 70-80% van leerlingen wordt vast aangeworven door opleidingsbedrijf
• Kosten worden grotendeels door bedrijven gedragen. Geen publieke subsidiëring van het werkplekdeel
• Hervorming 2024: BVaDiG-wet geeft recht op erkenning van informeel verworven competenties

Nederland. MBO (Middelbaar Beroepsonderwijs)

• 41 grote regionale opleidingscentra (ROC's) + 16 sectorale vakscholen
• 700+ opleidingen op 4 kwalificatieniveaus
• Twee leerwegen: BOL (voltijds, 20-60% stage) en BBL (duaal, >60% werkplek)
• Centraal gecoördineerd door SBB (Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven)
• Eén Ministerie (OCW) verantwoordelijk voor beleid, wetgeving én financiering
• Geen aparte instelling naast de arbeidsbemiddelaar (UWV): opleiding is geïntegreerd in het onderwijssysteem

Denemarken. EUD (Erhvervsuddannelser)

• 100+ beroepsspecialisaties in 4 brede instroomroutes
• 2/3 van de tijd in bedrijf, 1/3 op school (wettelijk minimum 50% werkplek)
• Vrijwel alle upper-secondary VET is apprenticeship. Geen schoolgebaseerd alternatief
• Sterk gecentraliseerd nationaal kader met lokale uitvoering

Vlaanderen. De Vlaamse hervorming als les

• Syntra Vlaanderen (het Vlaamse equivalent van IFAPME) werd op 1 januari 2021 afgeschaft als agentschap
• Taken verdeeld over: Departement Werk & Sociale Economie (werkplekcomponent duaal leren), VDAB (leercontracten), VLAIO (ondernemersvorming)
• De Syntra-opleidingscentra zelf bleven bestaan als private vzw's
• Resultaat: 93,7% van afgestudeerden duaal leren vindt snel werk; Syntra overschreed in 2026 voor het eerst 2.000 inschrijvingen voor duaal leren (+5%)
• De les: Het aparte agentschap was overbodig. De functies konden geïntegreerd worden in bestaande structuren zonder verlies aan kwaliteit

1D. Knelpunten en kritiek

1. Dramatisch lage voltooiingsgraad (30%): Van alle ingeschrevenen behaalt slechts 30% het diploma. Dit is het meest geciteerde probleem in parlementaire vragen en media. De oorzaken zijn volgens een enquête uit 2014: verkeerde oriëntatie/verlies van interesse (hoofdoorzaak), moeilijkheid om opleiding te combineren met privé- en beroepsleven, en het feit dat veel lerenden al een arbeidscontract hebben en de opleiding opgeven zodra ze werk vinden.

2. Dreigend tekort aan formatoren: Parlementslid Eddy Fontaine waarschuwde in 2021 voor een penurie aan IFAPME-formatoren. Omdat formatoren grotendeels zelfstandige beroepsbeoefenaars zijn die les geven naast hun hoofdberoep, is de vergoeding onvoldoende competitief.

3. Structurele overlap: IFAPME opereert naast Le Forem (beroepsopleiding voor werkzoekenden), de Centres de compétences, het Enseignement de Promotion Sociale, en de Hautes Écoles. De burger/werkzoekende moet navigeren tussen minstens 4 verschillende opleidingsaanbieders met elk eigen intake, regels en diplomering.

4. Versnipperde governance: Het IFAPME-netwerk bestaat uit 7 autonome ASBL-centra die elk hun eigen bestuur, personeelsbeleid en financieel beheer hebben. Het centrale IFAPME coördineert maar bestuurt niet rechtstreeks. Dit maakt kwaliteitscontrole en uniforme standaarden moeilijk.

5. Beperkte digitalisering: Het ISO-certificaat betreft kwaliteitsmanagement, maar de dienstverlening zelf is nog overwegend fysiek en op papier. Er is geen geïntegreerd digitaal platform dat opleiding, stage, certificering en arbeidsmarktbemiddeling verbindt.

6. Geen geïntegreerd arbeidsmarktbeleid: In tegenstelling tot het Duitse model (waar de Agentur für Arbeit en het duale systeem nauw samenwerken) en het Nederlandse model (waar MBO en UWV geïntegreerd opereren), staat IFAPME los van Le Forem. Er is samenwerking, maar geen structurele integratie.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 2× ✅/⚠️, 3× ⚠️, 4× ❌. De grootste winst is te boeken op eenvoud (integratie van de opleidingsaanbieders), resultaatgerichtheid (voltooiingsgraad van 30% naar minimaal 60%) en digitaal-eerst (geïntegreerd platform voor opleiding-arbeidsmarkt).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd IFAPME wordt als apart OIP afgeschaft en geïntegreerd in een versterkte Waalse arbeidsmarkt- en opleidingsdienst, naar Vlaams model (Syntra-hervorming 2021).

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er precies?

1. IFAPME als apart publiekrechtelijk organisme wordt opgeheven
2. De kerntaken worden verdeeld:
   • Leercontracten en alternerend leren → geïntegreerd in Le Forem (naar analogie met VDAB in Vlaanderen)
   • Ondernemersvorming en bijscholing KMO's → ondergebracht bij de Waalse economische diensten (naar analogie met VLAIO in Vlaanderen)
   • Curriculumontwikkeling en kwaliteitsbewaking → naar het Departement Werk van de Waalse deelstaat
3. De 7 ASBL-opleidingscentra blijven bestaan als private uitvoerders, maar worden aangestuurd door Le Forem via prestatiecontracten met harde KPI's
4. Eén digitaal platform verbindt opleiding, stage, certificering en arbeidsmarktbemiddeling (naar Nederlands SBB-model)

Naar welk niveau? Blijft deelstatelijk (Waals Gewest): dit is correct op basis van het subsidiariteitsprincipe.

Welk internationaal model?

• Primair: Vlaams model (Syntra-hervorming 2021): bewezen dat integratie werkt zonder kwaliteitsverlies
• Secundair: Nederlands model (MBO + SBB): voor de digitale integratie en kwaliteitsborging
• Tertiair: Duits model (duale Ausbildung): voor de sterke bedrijfsbetrokkenheid en nationale standaarden

Geschatte efficiëntiewinst:

• Besparing op overhead: ~202 centrale administratiemedewerkers IFAPME waarvan minstens 30-40% overlapt met Le Forem-functies. Geschatte besparing: €5-8 miljoen/jaar op dubbele overhead
• Hogere voltooiingsgraad: als 30% → 50% (conservatief), levert elke extra gediplomeerde een werkende op met gemiddeld €35.000/jaar aan belastingbijdrage en vermeden werkloosheidsuitkering
• Minder uitval = minder verspilde opleidingskosten: bij ~20.000 lerenden en 70% uitval is de verspilling enorm

Implementatiepad:

1. 2027: Wetgevend kader. Decreet tot opheffing IFAPME en integratie taken
2. 2028: Transitieperiode. Personeel, contracten en systemen worden overgeheveld
3. 2029: Operationeel. Le Forem neemt leercontracten en alternerend leren over, prestatiecontracten met ASBL-centra
4. 2030: Digitaal platform operationeel

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

IFAPME (opleiding KMO's): Hervormd Het aparte Waalse opleidingsinstituut IFAPME wordt geïntegreerd in de Waalse arbeidsmarktdienst Le Forem. De opleidingscentra blijven bestaan, maar worden aangestuurd op resultaten in plaats van op inschrijvingen.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

IFAPME is een Waals publiekrechtelijk organisme dat alternerend leren organiseert: jongeren en volwassenen combineren opleiding in een van de 24 vestigingen met werkervaring bij een bedrijf. Het netwerk telt ~20.500 lerenden in beroepsopleiding en ~22.300 werkenden in bijscholing, verspreid over 200+ opleidingen. IFAPME ontvangt jaarlijks circa €66 miljoen aan Waalse subsidies en wordt aangestuurd door een beheerscomité met sociale partners. De uitvoering gebeurt door 7 autonome vzw-centra met eigen bestuur.

Wat er mis gaat

Het kernprobleem is vernietigend: slechts 30% van de ingeschrevenen behaalt een diploma. Zeventig procent van de lerenden haakt onderweg af. Door verkeerde oriëntatie, omdat ze al werk vinden vóór het diploma, of omdat de combinatie opleiding-werk-privé te zwaar is. Wie wél afstudeert, vindt in 88% van de gevallen werk binnen zes maanden. Het probleem is dus niet de kwaliteit van de opleiding, maar het systeem eromheen.

Daarnaast is het opleidingslandschap in Wallonië een doolhof. Een werkzoekende die zich wil omscholen, moet kiezen tussen IFAPME, Le Forem, het volwassenenonderwijs (Promotion Sociale), de 25 competentiecentra en het regulier hoger onderwijs. Vijf deuren voor één behoefte. Er is geen geïntegreerd platform dat de burger doorheen dit aanbod loodst.

Tot slot was er tot december 2025 geen enkele koppeling tussen subsidiëring en resultaten. De ASBL-centra kregen hun dotatie ongeacht hoeveel lerenden hun diploma behaalden. Pas na decennia van kritiek heeft de Waalse Regering resultaatgebonden financiering ingevoerd.

Hoe het elders werkt

Vlaanderen heeft in 2021 exact dezelfde hervorming doorgevoerd. Syntra Vlaanderen. Het Vlaamse equivalent van IFAPME. Werd als apart agentschap opgeheven. De leercontracten gingen naar VDAB, de ondernemersvorming naar VLAIO, de beleidscoördinatie naar het Departement Werk. De opleidingscentra (Syntra vzw's) bleven gewoon bestaan. Resultaat: 93,7% van de afgestudeerden van duaal leren vindt snel werk, en het aantal inschrijvingen stijgt jaarlijks.

In Duitsland is alternerend leren de standaard, niet de uitzondering. Het duale systeem bereikt 1,5 miljoen leerlingen, 96% vindt werk binnen 6 maanden, en bedrijven dragen het leeuwendeel van de kosten. Het cruciale verschil: er is geen apart opleidingsagentschap. De Kammern (kamers van koophandel en ambachten) coördineren rechtstreeks met bedrijven en beroepsscholen.

In Nederland zijn de 41 regionale opleidingscentra (ROC's) de spil, gecoördineerd door één nationaal orgaan (SBB) dat kwalificaties beheert, bedrijven accrediteert en arbeidsmarktdata verzamelt. Allemaal digitaal geïntegreerd.

Wat HART voorstelt

IFAPME als apart publiekrechtelijk organisme wordt opgeheven. De taken gaan naar waar ze thuishoren:

Eén: leercontracten en alternerend leren worden geïntegreerd in Le Forem, zodat opleiding en arbeidsbemiddeling onder één dak zitten. Wie zich als werkzoekende aanmeldt, krijgt meteen het volledige aanbod. Inclusief alternerend leren. In plaats van doorverwezen te worden naar een apart organisme.

Twee: ondernemersvorming en KMO-bijscholing gaan naar de Waalse economische diensten, waar ze aansluiten bij het bredere ondernemerschapsbeleid.

Drie: de 7 vzw-opleidingscentra blijven bestaan als uitvoerders, maar worden aangestuurd via prestatiecontracten met harde afspraken over voltooiingsgraad, tewerkstelling na diploma, en tevredenheid van werkgevers.

Vier: één digitaal platform verbindt opleiding, stage, certificering en arbeidsmarktbemiddeling. Naar Nederlands SBB-model. De burger geeft zijn gegevens maar één keer op.

Wat het oplevert

De integratie bespaart €5-8 miljoen per jaar aan dubbele overhead tussen IFAPME en Le Forem. Maar de echte winst zit in de resultaten. Als de voltooiingsgraad stijgt van 30% naar 50%. Nog altijd onder het Vlaamse en Duitse niveau. Betekent dat jaarlijks duizenden extra gediplomeerden die snel werk vinden. Elke gediplomeerde die aan het werk gaat in plaats van uitvalt, levert de samenleving tienduizenden euro's op aan belastinginkomsten en vermeden uitkeringen. En de burger krijgt eindelijk één loket voor opleiding en werk, in plaats van vijf.

Fase 5: Bronnenlijst

Synthese

IFAPME levert kwalitatieve opleidingen. Wie afstudeert, vindt werk. Maar het systeem faalt in zijn kernmissie: 70% van de lerenden valt uit. Het organisatorische model (apart OIP met 7 autonome vzw-centra) is een relict uit de jaren 2000 dat niet past in een modern, geïntegreerd arbeidsmarktbeleid. Vlaanderen bewees in 2021 dat het anders kan: Syntra Vlaanderen werd opgeheven, de taken geïntegreerd, de centra bleven draaien, en de resultaten verbeterden. Wallonië moet hetzelfde pad bewandelen.