Innoviris (Brussels Instituut voor Onderzoek en Innovatie): Audit

Datum: 2026-03-31 Categorie: Brussels Gewest. Instellingen Status-voorstel: 🟡 Fusie

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Innoviris. Opgericht als Institut d'Encouragement de la Recherche scientifique et de l'Innovation de Bruxelles (IRSIB); de ordonnantie van 27 juli 2017 (art. 34) hernoemde het IRSIB tot Innoviris.

Juridische basis: Ordonnantie van 26 juni 2003 houdende oprichting van het Instituut ter bevordering van het wetenschappelijk onderzoek en de innovatie van Brussel. De steun zelf regelen twee ordonnanties van 27 juli 2017 ter bevordering van onderzoek, ontwikkeling en innovatie (aan bedrijven en aan niet-commerciële organisaties); ze vervingen de ordonnantie van 26 maart 2009 en laten het beheer van de dossiers aan Innoviris.

Oprichtingsdatum: 2003 (als IRSIB), bij ordonnantie van 27 juli 2017 hernoemd tot Innoviris.

Bestuursniveau: Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Innoviris is een Instelling van Openbaar Nut (ION) van categorie A, wat betekent dat het onder direct toezicht van de Brusselse regering staat.

Budget: In 2025 kende Innoviris €43,7 miljoen toe aan 406 nieuwe projecten. In 2024 was dat €44,6 miljoen voor 325 projecten bij 215 organisaties, in 2023 €46 miljoen voor 358 projecten. De belangrijkste inkomstenbron is de dotatie van het Brussels Gewest, aangevuld met Europese middelen. Volgens de pers daalden de middelen in 2026 van €39 naar €30 miljoen, een besparing van 20 à 25%; Innoviris financiert in 2026 geen nieuwe projecten en schortte al zijn programma's op. De werkingskosten van de instelling zelf staan niet afzonderlijk in het jaarverslag.

Personeel: Het personeelsbestand staat niet in het jaarverslag en niet op de website. Een betrouwbaar aantal medewerkers is niet publiek beschikbaar.

Aansturing: Innoviris wordt aangestuurd door een directeur-generaal en staat onder toezicht van de Brusselse minister bevoegd voor Wetenschappelijk Onderzoek en Innovatie. Innoviris verzorgt het secretariaat van de Raad voor het Wetenschapsbeleid van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, die advies geeft.

Adres: Charleroisesteenweg 112, 1060 Brussel.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Cofinanciering van onderzoeks- en innovatieprojecten bij bedrijven, onderzoekscentra, non-profit en publieke sector
2. Promotie van STEM-onderwijs en wetenschapsbewustzijn
3. Vertegenwoordiging van Brussel in O&I-aangelegenheden op nationaal, Europees en internationaal niveau
4. Ondersteuning van projecten gericht op stedelijke uitdagingen (mobiliteit, voeding, gezondheid, sociale inclusie)

Programma's: onder meer Innovation Vouchers, Proof of Concept en Proof of Business, Spin-off, R&D Projects, Patents (octrooien), Co-Create (sociale innovatie), Applied PhD, Brains for Brussels (talentaantrekking), Research Platforms, Prospective Research en de Innovative Starters Award.

Overlap met andere instellingen:

• VLAIO (Vlaanderen): Vergelijkbare missie, maar via VLAIO was in 2025 ruim €430 miljoen innovatiesteun voor bedrijven begroot, bijna tien keer meer dan Innoviris toekende. VLAIO combineert innovatie met ondernemerschap.
• SPW Recherche (Wallonië): Waalse tegenhanger, opereert binnen de Service Public de Wallonie.
• Federaal: FOD Economie en BELSPO hebben ook onderzoeksprogramma's.
• BELCOO: Gezamenlijk programma van VLAIO, SPW Recherche en Innoviris voor interregionale O&O-projecten tussen bedrijven, dat de versnippering probeert te overbruggen. In 2026 kan het geen nieuwe projecten financieren.

Klant: Brusselse KMO's, start-ups, grote ondernemingen, ziekenhuizen, universiteiten (VUB, ULB, UCLouvain Saint-Louis), onderzoeksinstellingen, publieke organisaties.

Prestatie-indicatoren: Innoviris rapporteert over het aantal gefinancierde projecten en de toegekende bedragen. Het jaarverslag 2024 bevat een impactmodel en een hefboomraming (bedrijven investeren gemiddeld €0,80 extra per euro van Innoviris in een O&O-project), maar er zijn geen publiek beschikbare onafhankelijke evaluaties van de impact per programma (bv. gecreëerde jobs, omzetgroei bij begunstigden, spin-offs).

Recentste audit/evaluatie: Geen publiek beschikbaar Rekenhof-rapport specifiek over Innoviris gevonden. De Raad voor het Wetenschapsbeleid publiceert adviezen, maar onafhankelijke impactevaluaties zijn schaars.

1C. Internationale vergelijking

Nederland. RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland):

• Gecentraliseerd nationaal agentschap onder het Ministerie van Economische Zaken
• Voert de grote nationale innovatieregelingen uit voor heel Nederland (18,1 miljoen inwoners)
• Eén loket voor de nationale regelingen; regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's) werken regionaal aan, binnen een gezamenlijke meerjarenstrategie van Rijk en provincies
• Programma's: WBSO (fiscaal), Innovatiekrediet, MIT (regionaal/topsectoren), PPS-toeslagen
• Voert naast innovatie ook regelingen uit voor energie, landbouw en internationaal ondernemen
• Resultaat: Nederland hoort bij de drie innovatieleiders van de EU (European Innovation Scoreboard 2026)

Denemarken. Innovation Fund Denmark (Danmarks Innovationsfond):

• Opgericht op 1 april 2014 door de fusie van drie fondsen en raden: de Advanced Technology Foundation, de Raad voor Strategisch Onderzoek en de Raad voor Technologie en Innovatie
• Gebaseerd op een breed politiek akkoord, met als doel een eenvoudiger en flexibeler financieringssysteem
• Eén centraal fonds voor heel Denemarken (6,0 miljoen inwoners)
• Programma's: InnoBooster (KMO's), Grand Solutions, Industrial Researcher, InnoExplorer, InnoFounder
• Resultaat: Denemarken hoort bij de drie innovatieleiders van de EU (European Innovation Scoreboard 2026)

Duitsland. Federaal + Länder-model:

• Federaal: de ministeries voor onderzoek en economie, SPRIN-D (disruptieve innovatie) + DFG (fundamenteel onderzoek)
• 16 Länder hebben elk eigen innovatieagentschappen en -programma's
• Maar: federale programma's zijn dominant en er is sterke coördinatie
• Concurrerende bevoegdheden: Länder mogen innoveren zolang het federale niveau niet wetgeeft
• Resultaat: Duitsland investeert 3,1% van het bbp in O&O (2024)

Zwitserland. Innosuisse:

• Nationaal innovatieagentschap sinds 1 januari 2018 (opvolger van KTI/CTI)
• Centraal federaal agentschap ondanks 26 kantons
• Eén nationaal loket voor de projectfinanciering van innovatie, in alle vier taalgebieden
• Bedrijven dragen zelf 40 tot 60% van de projectkosten; Innosuisse financiert het deel van de onderzoekspartner
• Resultaat: Zwitserland staat in 2025 voor het vijftiende jaar op rij eerst in de Global Innovation Index

Conclusie internationale vergelijking: De kleinere innovatieleiders (Denemarken, Nederland, Zwitserland) organiseren hun belangrijkste innovatiefinanciering via één nationaal agentschap; Duitsland combineert eigen Länderprogramma's met dominante federale programma's en sterke coördinatie. In België werken drie gewestelijke agentschappen elk met eigen regels, voor een bevolking van 11,9 miljoen. Het niveau van de inspanning is niet het probleem: België besteedde in 2024 3,4% van het bbp aan O&O, de tweede hoogste van de EU. De schaalgrootte van Innoviris (€43,7 mln in 2025 voor 1,26 miljoen inwoners in 2026) is functioneel, maar de versnippering over drie gewesten creëert onnodige overhead en barrières voor interregionale samenwerking.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Schaalgrootte: Met €43,7 miljoen (2025) is Innoviris klein naast VLAIO (ruim €430 miljoen innovatiesteun begroot in 2025). Deze beperkte schaal maakt het moeilijk om kritische massa te bereiken in grote onderzoeksdomeinen (bv. AI, biotech, cleantech). De middelen zijn bovendien kwetsbaar: door een besparing van 20 à 25% financiert Innoviris in 2026 geen enkel nieuw project.

2. Interregionale barrières: Brusselse bedrijven die willen samenwerken met Vlaamse of Waalse partners moeten door verschillende systemen, regels en kalenders navigeren. Het BELCOO-programma is een lapmiddel, geen structurele oplossing, en kan in 2026 geen nieuwe projecten financieren.

3. Transparantie personeelsbestand: Het aantal medewerkers en de operationele kosten worden niet transparant gecommuniceerd. Ongewoon voor een publieke instelling.

4. Impactmeting: Er zijn geen publiek beschikbare onafhankelijke impactevaluaties. Hoeveel jobs creëren de gesubsidieerde projecten? Wat is de return on investment voor de belastingbetaler? Innoviris rapporteert vooral inputs (€ toegekend, # projecten) en een hefboomraming, maar niet systematisch outputs en outcomes.

5. Bestuurlijke complexiteit Brussel: Innoviris opereert in een gewest met 19 gemeenten, 3 gemeenschapscommissies en ruim twintig instellingen van openbaar nut. De afstemming met hub.brussels (ondernemerschap en export), visit.brussels (toerisme), citydev.brussels (economische expansie) en perspective.brussels (planning) leidt tot overlap en coördinatiekosten.

6. Lopende zaken: Na de verkiezingen van juni 2024 werkte Innoviris lang onder een Brusselse regering in lopende zaken (615 dagen, tot februari 2026). De externe goedkeuring van dossiers duurde gemiddeld 66 dagen in 2024, tegenover 44 dagen in 2022.

7. Taalcomplexiteit: Als tweetalige instelling in een tweetalig gewest moet alles in het Frans en Nederlands, wat administratieve overhead creëert die niet bestaat bij VLAIO of SPW Recherche.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0 ✅ · 4 ⚠️ · 5 ❌

De grootste winst is te boeken op:

1. Schaalgrootte + Internationaal bewezen: Fusie of structurele samenwerking met de andere regionale agentschappen
2. Resultaatgericht: Verplichte impactevaluaties en publieke KPI's
3. Eenvoud: Eén loket per gewest (in Brussel binnen het BAE), met structurele interregionale samenwerking en gelijke regels voor gezamenlijke projecten

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟡 Fusie. Innoviris gaat op in het Brussels Agentschap Economie (BAE). BAE benchmarkt jaarlijks tegen Vlaams VEA (VLAIO+PMV) en Waals WEA (Wallonie Entreprendre).

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

Innoviris wordt geïntegreerd als Pijler 1 (Innovatie & Subsidies) binnen het Brussels Agentschap Economie (BAE): de fusie van hub.brussels, finance&invest.brussels, Innoviris, visit.brussels en citydev.brussels (economisch deel). BAE is het Brusselse spiegelbeeld van het Vlaamse VEA (VLAIO+PMV) en het Waalse WEA (Wallonie Entreprendre), elk met drie interne pijlers. Innovatie blijft een deelstaatbevoegdheid. De winst komt uit schaalvergroting binnen Brussel en structurele benchmarking tussen de drie regionale agentschappen.

Structuur BAE:

• Pijler 1: Innovatie & Subsidies (Innoviris-taken: onderzoeks- en innovatiesubsidies, STEM-promotie, Europese vertegenwoordiging)
• Pijler 2: Financiering & Investering (finance&invest.brussels: participaties, leningen, waarborgen. Equivalent van PMV in het VEA en van Wallonie Entreprendre, sinds 2023 de fusie van SRIW, SOWALFIN en SOGEPA, in het WEA)
• Pijler 3: Internationalisering & Citymarketing (hub.brussels binnenlands + visit.brussels-kerntaken)
• Eén digitaal portaal: Eén aanvraagplatform voor Brusselse ondernemers en onderzoekers
• Concurrentie tussen de deelstaten: Jaarlijkse interregionale benchmarking BAE vs. VEA vs. WEA door versterkt Planbureau. Drie deelstatelijke agentschappen die publiek vergelijkbaar presteren

Naar welk niveau? De deelstaat Brussel (ongewijzigd). Innovatie blijft deelstatelijk. De efficiëntiewinst komt uit consolidatie binnen Brussel en interregionale benchmarking, niet uit federalisering.

Internationaal model: Deens EIFO (fusie + onafhankelijk bestuur) voor de financieringspijler. Business.gov.nl als referentie voor het digitale ondernemersloket. RVO (Nederland) als bewijs dat één loket werkt.

Geschatte efficiëntiewinst:

• Besparing op overhead door de fusie van vijf Brusselse economische instellingen (gedeelde HR, IT, boekhouding en huisvesting, één bestuur): HART-raming €5-10 miljoen/jaar op kruissnelheid, ongeveer een tiende van hun gezamenlijke werkingskosten. Die besparing telt één keer, in de audit hub.brussels.
• Innoviris-specifiek: minder administratieve overhead, meer middelen naar projecten.
• Eliminatie van overlap tussen Innoviris, hub.brussels en citydev.brussels bij ondernemersondersteuning.
• Structurele benchmarking met VEA en WEA dwingt resultaatgerichtheid af.

Implementatiepad:

1. Jaar 1: Ordonnantie BAE-oprichting. Gemeenschappelijk front-office en digitaal portaal.
2. Jaar 2: Juridische fusie Innoviris + hub.brussels + finance&invest.brussels + visit.brussels + citydev.brussels (eco) → BAE.
3. Jaar 3: Volledige operationele integratie. Eerste interregionale benchmarking BAE vs. VEA vs. WEA.

Vereiste wetswijzigingen: Brusselse ordonnantie tot oprichting BAE en opheffing van de afzonderlijke ION's. Aanpassing van de ordonnantie van 26 juni 2003 (Innoviris) en van de ordonnanties van 27 juli 2017 (O&O-steun). Geen bijzondere meerderheidswet vereist. Dit is een intra-Brusselse hervorming.

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Innoviris (Brussels onderzoek & innovatie): Fusie Innoviris gaat op in het Brussels Agentschap Economie (BAE), samen met hub.brussels, finance&invest.brussels, visit.brussels en het economische deel van citydev.brussels. Innovatiesubsidies worden een pijler binnen het BAE. Jaarlijkse benchmarking BAE vs. Vlaams VEA (VLAIO+PMV) vs. Waals WEA (Wallonie Entreprendre): concurrentie tussen de deelstaten als motor voor verbetering.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Innoviris is het Brussels Instituut voor Onderzoek en Innovatie, opgericht in 2003. Het cofinanciert jaarlijks honderden onderzoeks- en innovatieprojecten bij Brusselse bedrijven, universiteiten en onderzoekscentra: in 2025 ging €43,7 miljoen naar 406 nieuwe projecten. Daarnaast promoot het STEM-onderwijs en vertegenwoordigt het Brussel op Europees niveau in innovatie-aangelegenheden.

Naast Innoviris heeft Vlaanderen VLAIO (ruim €430 miljoen innovatiesteun voor bedrijven begroot in 2025) en Wallonië zijn eigen innovatieprogramma's binnen SPW Recherche. Federaal zijn er ook nog BELSPO en programma's bij FOD Economie. In totaal zijn er dus minstens vijf instanties die zich bezighouden met innovatiesubsidies, in een land van 11,9 miljoen inwoners.

Wat er mis gaat

Het kernprobleem is versnippering. Een Brusselse biotech-startup die wil samenwerken met een Gents labo en een Luikse producent, moet door drie verschillende subsidiesystemen met drie verschillende regels, deadlines en evaluatieprocedures. Het BELCOO-programma probeert dat te overbruggen, maar het is een pleister op een houten been.

De schaal is een tweede probleem. Met €43,7 miljoen (2025) kan Innoviris moeilijk concurreren met internationale innovatieregio's. Ter vergelijking: via VLAIO was in 2025 bijna tien keer zoveel innovatiesteun begroot, ongeveer €62 per inwoner tegenover €35 in Brussel. En de middelen zijn kwetsbaar: door een besparing van 20 à 25% kon Innoviris in 2026 geen enkel nieuw project financieren.

Ten derde is er een transparantieprobleem. Innoviris publiceert geen personeelscijfers, geen operationele kosten, en geen onafhankelijke impactevaluaties. We weten hoeveel euro's er worden uitgedeeld en hoeveel bedrijven er zelf bij leggen, maar niet wat dat oplevert in termen van jobs, omzet, patenten of spin-offs.

Hoe het elders werkt

Denemarken fuseerde in 2014 drie fondsen en raden tot één Innovation Fund Denmark, op basis van een breed politiek akkoord en met één doel: een eenvoudiger en flexibeler financieringssysteem. Denemarken hoort bij de drie innovatieleiders van de EU (European Innovation Scoreboard 2026).

Zwitserland heeft 26 kantons en vier taalgebieden, een vergelijkbare complexiteit als België, en toch sinds 2018 één nationaal innovatieagentschap: Innosuisse. De kantons behouden hun eigen economisch beleid, maar de projectfinanciering van innovatie is nationaal. Zwitserland staat al vijftien jaar op rij eerst in de Global Innovation Index (2025).

Nederland heeft RVO als één nationaal loket voor de grote innovatieregelingen. Regionale ontwikkelingsmaatschappijen werken daarop aan, binnen een gezamenlijke strategie van Rijk en provincies. Nederland hoort eveneens bij de drie innovatieleiders van de EU.

Wat HART voorstelt

HART wil Innoviris integreren als Pijler 1 (Innovatie & Subsidies) binnen het Brussels Agentschap Economie (BAE): samen met hub.brussels, finance&invest.brussels, visit.brussels en het economische deel van citydev.brussels. Concreet:

1. Innoviris' onderzoeks- en innovatiesubsidies, STEM-promotie en Europese vertegenwoordiging worden de innovatiepijler van BAE. De gespecialiseerde kennis blijft behouden in een intern departement.
2. Finance&invest.brussels wordt Pijler 2 (Financiering & Investering): het Brusselse equivalent van PMV in het Vlaamse VEA en van Wallonie Entreprendre in het Waalse WEA. Onafhankelijk investeringscomité (EIFO-model), verplichte co-investering (min. 50%), sunset-clausule max 7 jaar.
3. Hub.brussels binnenlands + visit.brussels worden Pijler 3 (Internationalisering & Citymarketing). Hub.brussels' buitenlandkantoren gaan in twee fasen op in het federale diplomatieke netwerk: eerst gedeelde Belgium Houses, daarna volledige integratie (zie hub.brussels en FOD Buitenlandse Zaken).
4. Eén digitaal portaal voor Brusselse ondernemers. Van innovatiesubsidie tot exportadvies tot participatie in één aanvraagomgeving.
5. Jaarlijkse interregionale benchmarking BAE vs. VEA vs. WEA door het versterkt Planbureau. Concurrentie tussen de deelstaten als motor voor verbetering. Coördinatie met SFPIM (federaal) voor gezamenlijke deep tech-investeringsstrategie, conform partijpunt Economie en Ondernemen.

Wat het oplevert

• Minder overhead: Vijf Brusselse economische instellingen worden er één. Geschatte besparing: €5-10 miljoen per jaar op overhead (HART-raming). Geld dat naar projecten en ondernemers gaat.
• Eén loket: Een Brusselse ondernemer die wil innoveren, financiering zoekt en wil exporteren, komt binnen bij BAE en wordt intern doorverwezen. Geen vijf websites, vijf aanvraagformulieren en vijf wachtrijen meer.
• Structurele benchmarking: Drie symmetrische regionale agentschappen (VEA, WEA, BAE) publiceren jaarlijks vergelijkbare cijfers. Transparantie en gezonde concurrentie dwingen resultaatgerichtheid af.
• Betere impactmeting: Eén geïntegreerd systeem maakt onafhankelijke evaluatie mogelijk. Wat levert elke euro innovatiesubsidie werkelijk op in termen van jobs, omzet, patenten en spin-offs?
• Schaalvoordeel binnen Brussel: Innoviris' €43,7 mln (2025) wordt onderdeel van een groter BAE-geheel met finance&invest.brussels (ruim €416 miljoen aan leningen, participaties en waarborgen tussen 2018 en 2023) en hub.brussels. Meer slagkracht, minder administratie.

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Geauditeerde lijn: Innoviris
• Sectie: Brussel. Instellingen
• Geschatte besparing: €5-10 mln/jaar in Brussel door de fusie tot het BAE; telt één keer, in de audit hub.brussels.
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)