arrow_back Terug naar overzicht

Kamer van Volksvertegenwoordigers: 150 leden

Audit datum: 2026-03-28 Status: 🟠 Hervormd Classificatie: Fundamenteel hervormen: inkrimpen in zetels, versterken per kamerlid, moderniseren

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Kamer van Volksvertegenwoordigers is het enige rechtstreeks verkozen wetgevende orgaan op federaal niveau in België. Het is de facto de belangrijkste democratische instelling van het land.

Juridische basis:

Oprichting: 1831, bij de stichting van België. Samen met de Senaat vormt de Kamer het Federaal Parlement, maar sinds de zesde staatshervorming (van kracht in 2014) is de Kamer verreweg het dominante orgaan.

Bestuursniveau: Federaal.

Samenstelling (2024-2029):

Budget: dotatie van €179,7 miljoen (initiële begroting 2026), na €185,1 miljoen (2024) en €185,0 miljoen (2025). Tussen 2019 en 2024 steeg de dotatie met 28%, grotendeels (22%) door de opeenvolgende indexeringen. De federale partijfinanciering (€37,6 miljoen in 2026) staat op een aparte begrotingslijn. De Kamer geniet financiële autonomie: zij stelt haar eigen begroting vast, zonder dat de regering of de andere kamer die kan wijzigen.

Personeel: een eigen administratie (wedden van het personeel: €59,5 miljoen in de begroting 2024) en de politieke medewerkers van de fracties, die de Kamer betaalt (€46,3 miljoen in 2024, inclusief de extra kost van de verkiezingen). In 2021 waren dat afgerond 346 fractiemedewerkers, ruim 2 per kamerlid.

Vergoeding per parlementslid (sinds 1 maart 2025, niet meer geïndexeerd tot het einde van de zittingsperiode 2024-2029):

Wie stuurt aan: De Kamervoorzitter leidt het Bureau, het bestuursorgaan dat de dagelijkse werking aanstuurt. De Conferentie van Voorzitters bepaalt de agenda.

Controle: Pas sinds de wet van 23 november 2023 (in werking op 1 januari 2024) controleert het Rekenhof jaarlijks de rekeningen van de Kamer, voor het eerst over boekjaar 2023, en helpt het bij de opmaak van haar begroting. Daarvóór controleerde de Kamer zichzelf, bijna twee eeuwen lang.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

  1. Wetgeving: wetsontwerpen (regering) en wetsvoorstellen (parlementsleden) behandelen, amenderen en stemmen
  2. Begrotingsrecht: de rijksbegroting goedkeuren en opvolgen
  3. Regeringscontrole: ministers ondervragen, interpellaties, vertrouwensstemmingen, onderzoekscommissies
  4. Regeringsvorming: vertrouwensstemming voor nieuwe regeringen
  5. Internationale verdragen: goedkeuring

In de praktijk:

Overlap:

Klant: De burger (democratische vertegenwoordiging), de regering (wetgevend kader), en de samenleving (controle op de uitvoerende macht).

Prestatie-indicatoren:

Externe audit:

1C. Internationale vergelijking

Land Lagerhuis Leden Bevolking (1/1/2026) Inwoners/lid Ondersteuning per lid Wetenschappelijke dienst Eenkamer? Budget
België Kamer 150 11,9 mln 79.000 ruim 2 fractiemedewerkers (2021) Nee Nee (+ Senaat) €179,7 mln (2026)
Nederland Tweede Kamer 150 18,1 mln 121.000 fractiemedewerkers Dienst Analyse en Onderzoek Nee (+ Eerste Kamer) €248,8 mln (raming 2026)
Denemarken Folketing 179 6,0 mln 34.000 n.b. n.b. Ja (sinds 1953) DKK 1.034 mln (2026, zonder ombudsman en Rigsrevision)
Zweden Riksdag 349 10,6 mln 30.000 n.b. Riksdagens utredningstjänst Ja (sinds 1971) SEK 2.388 mln (2026, leden, partijen en administratie)
Zwitserland Nationalrat 200 9,1 mln* 46.000 militieparlement Parlamentsdienste Nee (+ Ständerat) CHF 112 mln (2024, parlementsdiensten)
Duitsland Bundestag 630 83,5 mln 132.000 eigen medewerkersbudget van €27.396/maand (2026) Wissenschaftliche Dienste (rond 100 medewerkers, 2024) Nee (+ Bundesrat) €1.280 mln (2026)
Finland Eduskunta 200 5,7 mln 28.000 n.b. Eduskunnan tietopalvelu Ja (sinds 1906) €148 mln (2026, inclusief ombudsman en rekenkamer)

* Zwitserland: bevolking op 31 december 2025; militieparlement, leden werken deeltijds. Budgetten in lokale munt en met een verschillende afbakening: ze zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar.

Kubuswortelwet (1972): de optimale omvang van een parlement is ongeveer de derdemachtswortel van de bevolking. Voor België (11,9 mln): ∛11.867.634 ≈ 228. De Kamer met 150 leden zit daar ruim onder. Maar België heeft ook nog de Senaat en 5 deelstaatparlementen: samen 617 zetels, of ongeveer 475 personen. Dat is meer dan het dubbele van de norm.

Kernobservaties:

1D. Knelpunten en kritiek

1. Geen externe controle tot 2023 De Kamer controleerde bijna twee eeuwen lang haar eigen financiën. Pas de wet van 23 november 2023 gaf het Rekenhof controlebevoegdheid, voor het eerst over boekjaar 2023. De eerste doorlichting door het Rekenhof (december 2023) kwam er pas na de zaak van de afscheidsvergoedingen aan gewezen topambtenaren.

2. Stijgende kosten De dotatie steeg tussen 2019 en 2024 met 28% tot €185,1 mln, grotendeels door indexering; in 2026 is ze €179,7 mln. Het IT-budget steeg van €6,7 mln (initieel 2022) tot €9,3 mln (2024), en de Kamer leunt voor structurele IT-ondersteuning op consultancy omdat ze IT-profielen moeilijk rekruteert.

3. Geen prestatiemeting Er zijn geen formele KPI's voor de wetgevende werking. Hoelang duurt het gemiddeld om een wet te stemmen? Hoeveel wetten worden na evaluatie bijgestuurd? Hoeveel parlementaire vragen leiden tot concrete actie? Niemand weet het, want niemand meet het.

4. Overcapaciteit in het totale parlementaire landschap België telt 617 parlementaire zetels in zeven assemblees (ongeveer 475 personen) voor 11,9 mln inwoners (2026). Op nationaal niveau alleen zijn het er 210 (Kamer en Senaat). Ter vergelijking: Nederland, geen federale staat, heeft 225 nationale parlementsleden (Tweede en Eerste Kamer) voor 18,1 mln inwoners. De overlap en coördinatiekosten tussen 6 parlementen zijn enorm.

5. Partijfinanciering via de Kamer De Kamer is het kanaal voor de federale partijfinanciering: €37,6 mln (2026), plus fractietoelagen en de lonen van de fractiemedewerkers. Volgens VIVES (KU Leuven) kregen de partijen €159,8 mln overheidsgeld in 2021: €75,4 mln aan subsidies (vooral dotaties en fractietoelagen, grotendeels via de parlementen) en €84,4 mln aan lonen van parlementaire medewerkers. Dit systeem maakt partijen financieel afhankelijk van het systeem dat ze moeten controleren.

6. Cumulatie van mandaten Volgens een studie van UCLouvain (2024) cumuleren sommige parlementsleden tot 20 mandaten. Dit ondermijnt de tijd en focus die ze aan hun kernwerk kunnen besteden.

7. Taalkundige rigiditeit De vaste opdeling in taalgroepen (89 NL / 61 FR) maakt de Kamer kwetsbaar voor blokkering via alarmbelprocedures. Dit is een structureel probleem bij hervormingswetgeving.

8. Onvoldoende onderzoekscapaciteit per kamerlid Een Belgisch kamerlid beschikt gemiddeld over ruim 2 fractiemedewerkers (346 voor 150 leden in 2021), grotendeels politiek en pers. Vergelijk: een Duits Bundestag-lid heeft een eigen medewerkersbudget van €27.396 per maand (2026) voor wetenschappelijke medewerkers en secretariaat, en toegang tot de Wissenschaftliche Dienste des Bundestages (rond 100 medewerkers in acht vakafdelingen, 2024). In Nederland maakt de Dienst Analyse en Onderzoek van de Tweede Kamer budgettaire analyses, toetst ze amendementen op hun financiële dekking en analyseert ze wetsvoorstellen. België heeft géén onafhankelijke parlementaire onderzoeksdienst. Dit gat heeft structurele gevolgen: kamerleden leunen voor analyses op hun partij, wat de particratie in stand houdt, en voor cijfers en juridische analyses op wat de regering aanlevert. Het probleem van de Kamer is niet het aantal leden, het is hun individuele slagkracht.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

# Principe Oordeel Onderbouwing
1 Subsidiariteit ✅ Een federaal parlement hoort op federaal niveau. Dat klopt. De vraag is of het niet te groot is én of de bevoegdheidsverdeling met 5 andere parlementen helder is.
2 Transparantie ⚠️ Tot 2023 was er geen enkele externe financiële controle. Sinds boekjaar 2023 controleert het Rekenhof jaarlijks de rekeningen, maar dat blijft een controle op wettigheid en regelmatigheid. Uitgaven zijn niet real-time publiek raadpleegbaar.
3 Verantwoordelijkheid = Financiering ⚠️ De Kamer stelt haar eigen budget vast zonder externe goedkeuring; het Rekenhof adviseert alleen. Dit is financiële autonomie zonder rem. De burger betaalt, maar heeft geen enkel instrument om de Kameruitgaven te beïnvloeden.
4 Eenvoud ❌ België heeft 6 parlementen met samen 617 zetels. De Kamer + Senaat vormen samen het Federaal Parlement, maar de Senaat is grotendeels overbodig. De burger begrijpt het systeem niet.
5 Schaalgrootte ⚠️ 150 leden voor 11,9 mln inwoners is op zich verdedigbaar (Nederland heeft hetzelfde aantal voor 18,1 mln). Maar gecombineerd met 5 andere parlementen is er overcapaciteit.
6 Concurrerende bevoegdheden ❌ België kent exclusieve bevoegdheden, geen concurrerende. Dit leidt tot bevoegdheidsconflicten en verstarring. Het Duitse model (Konkurrierende Gesetzgebung) ontbreekt volledig.
7 Resultaatgericht ❌ Geen KPI's, geen systematische beleidsevaluatie, geen publieke scorecards. Het wetgevend werk wordt niet gemeten op output of impact.
8 Digitaal-eerst ⚠️ Er is een online petitieplatform (25.000 handtekeningen geven het recht om gehoord te worden) en vergaderingen zijn als video te volgen. Maar ondanks een IT-budget van €9,3 mln (2024) zijn parlementaire documenten moeilijk vindbaar, zijn uitgaven niet real-time raadpleegbaar en kunnen burgers geen wetsvoorstel afdwingen zoals met het Finse burgerinitiatief.
9 Internationaal bewezen ⚠️ Andere landen (DK, SE, FI) tonen aan dat een eenkamerstelsel goed werkt. Duitsland toont dat het kan met concurrerende bevoegdheden. Zwitserland toont dat militieparlement werkt. België leert hier niet van.

Synthese: De grootste winst is te boeken op Eenvoud (❌), Resultaatgerichtheid (❌) en Concurrerende bevoegdheden (❌). De Kamer functioneert als instelling, maar is ingebed in een onnodig complex systeem, meet haar eigen prestaties niet, en haalt digitaal te weinig uit haar middelen.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: de Kamer blijft bestaan als het centrale democratische orgaan en de enige wetgever, maar wordt fundamenteel gemoderniseerd: 60 leden in plaats van 150, sterker per kamerlid, transparanter, resultaatgericht en digitaal. Het permanente onderzoek doet de federale controleraad (art. 36 HART-grondwet); de Kamer houdt de politieke controle, en een vierde van haar leden kan de controleraad een onderzoek met voorrang opdragen (art. 33 §5). De inkrimping bespaart hooguit ±€76,5 mln per jaar, en een deel van de middelen verschuift van zetelaantal naar onderzoekscapaciteit.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

  1. Inkrimping naar 60 leden (van 150), verdeeld over de twaalf deelstaten (art. 33 HART-grondwet)

    • De kubuswortelwet geeft voor 11,9 mln inwoners ~228. Maar: naast twaalf deelstaatparlementen en zonder Senaat volstaan 60 leden om de wetten en de begroting te stemmen en de regering te dragen, want het permanente onderzoek doet de federale controleraad (art. 36).
    • Besparing: hooguit ±€76,5 mln/jaar (90 zetels minder aan €850.000 per lid; een bovengrens, want de gebouwen blijven). De Kamer van 60 kost ongeveer €51 mln per jaar. Een deel van het vrijgekomen geld gaat naar versterking van de overblijvende kamerleden (zie punt 2 en 3).
    • Nederland functioneert met 150 leden voor 18,1 mln inwoners (ongeveer 121.000 per lid). België met 60 voor 11,9 mln (ongeveer 198.000 per lid) is krapper bezet, maar laat het permanente onderzoek aan de controleraad. Ook de Luxemburgse Kamer telt 60 leden.
    • Kiesstelsel: de zetels gaan naar de deelstaten naar hun bevolking, met minstens één per deelstaat (Antwerpen 10, Oost-Vlaanderen 8, Henegouwen 7, West-Vlaanderen 6, Vlaams-Brabant 6, Brussel 6, Limburg 5, Luik 5, Namen 3, Waals-Brabant 2, Luxemburg 1, Ostbelgien 1); de wet kan een deel ervan in één landelijke kieskring laten verkiezen, zonder zetels voor een taalgroep. Opvolgers en lijststemmen afgeschaft, proportionele zetelverdeling behouden (zie partijpunt Overheid)
    • Geen taalgroepen, geen alarmbel en geen bijzondere meerderheden per taalgroep (art. 33). De vijf Vlaamse deelstaten hebben 35 van de 60 zetels: een meerderheid, maar geen twee derden (40)
    • De Kamer stemt de wetten en de begroting, kiest de eerste minister en keurt elke minister goed. De Kamervoorzitter leidt de formatie; haalt geen kandidaat binnen negentig dagen een meerderheid, dan is verkozen wie in de volgende stemming de meeste stemmen haalt. De Kamer stuurt de regering alleen weg door een nieuwe eerste minister te kiezen (constructieve motie, art. 39)

  2. Verdubbeling van de persoonlijke ondersteuning per kamerlid

    • Van gemiddeld 2 medewerkers per kamerlid naar 4, waarvan minimaal 2 wetenschappelijke/beleidsmedewerkers (jurist, econoom, beleidsanalist)
    • Kost: 60 × 2 extra FTE × ~€85.000 = ~€10 mln/jaar structureel (een parlementaire medewerker kostte in 2021 gemiddeld ongeveer €84.000: €84,4 mln loonkost voor minstens 1.008 medewerkers, VIVES)
    • Doel: kamerleden krijgen eigen onderzoekscapaciteit en worden minder afhankelijk van partij-analyses. Dit is het concreetste instrument tegen particratie.
    • Controle: de extra FTE's worden aangeworven op competentie (openbare selectie, niet via partijkaart), met cumulverbod met partijfuncties en transparante publicatie van wie welke medewerker is.

  3. Oprichting van een Parlementaire Wetenschappelijke Dienst

    • Onafhankelijk, volledig binnen de parlementsstructuur, naar model van de Duitse Wissenschaftliche Dienste des Bundestages en de Nederlandse Dienst Analyse en Onderzoek
    • Samenstelling: ~60-80 FTE waaronder juristen, economen, budgettair experts en internationale vergelijkers
    • Opdrachten: budgetramingen van wetsontwerpen (verplicht vóór elke stemming over een wet met budgettaire impact), juridische analyses, impactstudies, internationale benchmarking, fiches voor commissievergaderingen
    • Beschikbaar voor elk kamerlid op verzoek, zonder partijtussenkomst
    • Bewust géén onderbrenging bij Rekenhof of Planbureau: een parlementair instrument moet parlementair zijn, niet ingebed in een orgaan dat ook de regering adviseert
    • Kost: ~€8-10 mln/jaar
    • Samen met de federale controleraad, die permanent onderzoekt en elk ontwerp, elk voorstel en elk amendement dat een tekst wezenlijk wijzigt vooraf toetst op effect, meetbare doelen en digitale uitvoerbaarheid, met de kostprijs die het Planbureau berekent (art. 36), is dit de structurele tegenmacht tegen regeringsdominantie: de Kamer krijgt eigen analytische capaciteit en hoeft niet langer te vertrouwen op wat de regering aanlevert

  4. Afschaffing Senaat (apart auditpunt, maar onlosmakelijk verbonden)

    • Vervangen door de Raad van de Deelstaten: de twaalf deelstaatregeringen, met 42 gewogen stemmen en instemmingsrecht voor de federale wetten die de bevoegdheden of de financiën van de deelstaten raken (art. 35 HART-grondwet; zie HART-staatshervorming en de audit van de Senaat)
    • Besparing: netto ~€39-40 mln/jaar (bruto ~€45 mln, dotatie €44,6 mln in 2024 en 2025, min het secretariaat van de Raad van de Deelstaten); geteld in de audit Intergouvernementeel Overlegorgaan (Raad van de Deelstaten)

  5. Verplichte externe audit door het Rekenhof

    • De jaarlijkse controle van de rekeningen (sinds boekjaar 2023) uitbreiden tot een volledige financiële audit en doelmatigheidsaudit, integraal publiek
    • Real-time publicatie van alle uitgaven >€500 op een open data portaal
    • Benchmark met vergelijkbare parlementen (NL, DK, FI)

  6. Parlementaire KPI's en permanente verantwoording

    • Elk departement rapporteert doorlopend over meetbare doelstellingen op een live verantwoordingsdashboard; rode vlaggen komen automatisch op de agenda van de bevoegde commissie
    • De federale controleraad volgt elke aanbeveling op en publiceert een scorekaart per minister en per beleidsdomein (art. 36), ondersteund door het versterkt Planbureau en het Rekenhof; de Kamer trekt de politieke conclusie, en een verworpen zware aanbeveling verdedigt de minister in de opvolgingscommissie, die een lid van de oppositie voorzit
    • Publicatie van: gemiddelde doorlooptijd wetsontwerpen, percentage geëvalueerde wetten, aanwezigheidsgraad commissies, opvolgingsgraad parlementaire vragen

  7. Digitaal Parlement

    • Alle parlementaire documenten, stemmingen en verslagen real-time online
    • Het bestaande petitieplatform wordt het digitaal burgerparlement op één platform: een voorstel met 25.000 steunbetuigingen gaat naar de Kamer, die erover debatteert en stemt binnen zes maanden, in plaats van enkel een recht om gehoord te worden; met 80.000 handtekeningen binnen honderd dagen vragen de kiezers een volksveto over een nieuwe wet, op een van hoogstens vier vaste stemdagen per jaar (art. 37 en 44 HART-grondwet)
    • Elke commissievergadering live en in een doorzoekbaar archief, als vaste regel
    • E-voting voor parlementairen bij niet-plenaire stemmingen

  8. Hervorming partijfinanciering

    • Transparantie: elke euro partijdotatie publiek en doorzoekbaar
    • Koppeling aan democratische prestatie-indicatoren (ledenaantal, participatie, diversiteit kandidatenlijsten)
    • Geleidelijke afbouw van de overheidssubsidies aan de partijen (vooral dotaties en fractietoelagen) met 20% over 10 jaar

  9. Invoering concurrerende bevoegdheden (Duits model)

    • Naast homogene bevoegdheidspakketten: waar niveaus samen optreden, mogen deelstaten wetgeven zolang de federale wetgever dat niet doet, en bij conflict heeft de federale wet voorrang (Konkurrierende Gesetzgebung)
    • Voorkomt bevoegdheidsconflicten, stimuleert regionale innovatie
    • Vereist grondwetsherziening

Financiële balans (besparing op de Kamer zelf, deels geherinvesteerd):

De logica is niet alleen "besparen op de Kamer": een deel van de middelen verschuift van zetelaantal naar slagkracht per kamerlid. Daarnaast leveren de andere voorstellen ook structurele besparingen op:

Internationaal model: Combinatie van:

Implementatiepad:

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Kamer van Volksvertegenwoordigers: kleiner en sterker Van 150 naar 60 leden, verdeeld over de twaalf deelstaten en zonder taalgroepen, maar elk kamerlid krijgt dubbel zoveel ondersteuning. Plus een eigen onafhankelijke onderzoeksdienst, en een controleraad die permanent onderzoekt. Voor het eerst in de Belgische geschiedenis krijgt het parlement echte slagkracht tegenover de regering en de partijtoppen.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Kamer van Volksvertegenwoordigers is het hart van de Belgische democratie: 150 rechtstreeks verkozen parlementsleden die wetten stemmen, de regering controleren, en de begroting goedkeuren. De dotatie van de Kamer bedraagt €179,7 miljoen (2026; €185 miljoen in 2024 en 2025). Daarmee betaalt ze haar eigen administratie en de politieke medewerkers van de fracties, gemiddeld ruim twee per kamerlid. Een parlementslid ontvangt een brutovergoeding van ongeveer €108.000 per jaar, plus een forfaitaire onkostenvergoeding van ongeveer €32.000 per jaar (bedragen sinds maart 2025).

Wat er mis gaat

Vier fundamentele problemen.

Ten eerste: geen externe controle tot november 2023. Bijna 200 jaar na de oprichting had niemand buiten de Kamer zelf het recht om de financiën te controleren. Niet de regering, niet het Rekenhof, niemand. Pas de wet van 23 november 2023 gaf het Rekenhof die bevoegdheid; de eerste doorlichting door het Rekenhof kwam er na de zaak van de afscheidsvergoedingen aan gewezen topambtenaren. Tussen 2019 en 2024 steeg de dotatie met 28%, grotendeels door indexering. Het IT-budget groeide tot €9,3 miljoen (2024), en toch leunt de Kamer voor structurele IT-ondersteuning op externe consultants.

Ten tweede: geen resultaatmeting. Hoelang duurt het gemiddeld om een wet te stemmen? Hoeveel wetten worden na vijf jaar geëvalueerd op effectiviteit? Hoeveel parlementaire vragen leiden tot een concrete beleidswijziging? Niemand weet het, want niemand meet het. De Kamer produceert wetten, maar controleert niet of ze werken.

Ten derde: onvoldoende slagkracht per kamerlid. Een Belgisch kamerlid beschikt gemiddeld over ruim twee fractiemedewerkers, grotendeels politiek en pers. Een Duits Bundestag-lid heeft een eigen medewerkersbudget van ruim €27.000 per maand (2026) én toegang tot de Wissenschaftliche Dienste des Bundestages, met rond 100 medewerkers. België heeft géén onafhankelijke parlementaire onderzoeksdienst. Dat gat heeft structurele gevolgen: kamerleden leunen voor analyses op hun partij, wat de particratie in stand houdt, en voor cijfers en juridische analyses op wat de regering aanlevert. Het parlement controleert niet, het registreert.

Ten vierde: overcapaciteit in het totale parlementaire landschap. België telt 617 parlementaire zetels in zeven assemblees, ingenomen door ongeveer 475 personen, voor 11,9 miljoen inwoners (2026). Ter vergelijking: Nederland, geen federale staat, heeft 225 nationale parlementsleden (Tweede en Eerste Kamer samen) voor 18,1 miljoen inwoners. Volgens een studie van UCLouvain (2024) behoort België in verhouding tot zijn bevolking tot de landen met de meeste parlementairen.

Hoe het elders werkt

Duitsland heeft naast 630 Bundestag-leden de Wissenschaftliche Dienste, met rond 100 medewerkers die op verzoek van elk parlementslid en elke commissie analyses, juridische adviezen en internationale vergelijkingen maken, partijpolitiek neutraal. Dat geeft het Duitse parlement eigen analytische slagkracht tegenover de regering.

Nederland heeft 150 Tweede Kamerleden voor 18,1 miljoen inwoners, 53% meer bevolking dan België. Fracties hebben eigen medewerkers, en de Dienst Analyse en Onderzoek van de Kamer maakt budgettaire analyses, toetst amendementen op hun financiële dekking en analyseert wetsvoorstellen. Sinds 2012 wijst de Tweede Kamer zelf de informateurs aan. Nederland kent een jaarlijkse Verantwoordingsdag: op de derde woensdag van mei legt de regering verantwoording af over de resultaten van elk departement, met het oordeel van de Algemene Rekenkamer.

Denemarken schafte in 1953 zijn tweede kamer af en werkt sindsdien met één parlement (het Folketing, 179 leden). Finland kent sinds 2012 het burgerinitiatief (kansalaisaloite.fi): wie binnen zes maanden 50.000 handtekeningen verzamelt, verplicht het parlement om een wetsvoorstel van burgers te behandelen.

Wat HART voorstelt

Stap 1: in de eerste legislatuur, zonder grondwetswijziging:

Stap 2: in de tweede legislatuur, via grondwetsherziening:

Wat het oplevert

De Kamer zelf wordt goedkoper: 90 zetels minder besparen hooguit ±€76,5 miljoen per jaar (aan €850.000 per lid; een bovengrens, want de gebouwen blijven), en na de versterkte ondersteuning en de onderzoeksdienst blijft netto hooguit €56 à 58 miljoen per jaar over. De middelen worden ook verschoven: minder aan zetelaantal, meer aan slagkracht per kamerlid. Elders in het parlementaire landschap leveren de hervormingen extra structurele besparingen op: netto ~€40 miljoen per jaar door afschaffing van de Senaat (telt één keer, bij de Raad van de Deelstaten) en ~€15 miljoen per jaar door 20% minder overheidssubsidies aan de partijen, samen ongeveer €55 miljoen per jaar.

Maar de echte winst zit niet in het budget, ze zit in de democratische slagkracht. Een kamerlid dat zelf wetsontwerpen kan analyseren, budgetten kan doorrekenen en internationale vergelijkingen kan maken, is niet langer een stemknop van zijn partij. Een parlement met eigen onderzoekscapaciteit is een echte tegenmacht van de regering, geen verlengstuk ervan. Dit is het concreetste instrument tegen particratie en regeringsdominantie dat er bestaat. Niet minder democratie. Betere democratie.

Fase 5: Bronnenlijst

# Bron URL Gebruikt voor
1 Belgische Grondwet, art. 36, 42-73 (gecoördineerde tekst) https://www.senate.be/doc/const_nl.html Juridische basis Kamer, 150 leden (art. 63), zetels Senaat
2 De Kamer. Officiële website https://www.dekamer.be/ Samenstelling, reglement, werking
3 Wikipedia. Kamer van volksvertegenwoordigers https://nl.wikipedia.org/wiki/Kamer_van_volksvertegenwoordigers Historiek, structuur
4 Wikipedia. Samenstelling 2024-2029 https://nl.wikipedia.org/wiki/Kamer_van_volksvertegenwoordigers_(samenstelling_2024-2029) Taalgroepen, zetels per kieskring
5 Wet van 23 november 2023 (Rekenhof controleert de rekeningen van de Kamer) https://etaamb.openjustice.be/nl/wet-van-23-november-2023_n2024000376.html Jaarlijkse Rekenhofcontrole vanaf boekjaar 2023, in werking 1 januari 2024
6 Kamer, Begroting 2024 van de Kamer en financiering van de politieke partijen, DOC 55 3707/001 (13 december 2023) https://www.lachambre.be/FLWB/PDF/55/3707/55K3707001.pdf Dotatie 2024 (€185,1 mln), stijging 2019-2024 (28%), IT-budget, consultancy, personeels- en fractiekosten
7 Kamer, persbericht over de audit van het Rekenhof (13 december 2023) https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/pri/administration/2023_12_13_reactie_op_audit_van_het_rekenhof.pdf Eerste doorlichting door het Rekenhof
8 Algemene uitgavenbegroting 2026, sectie 01 (dotaties aan de federale wetgevende vergaderingen), DOC 56 1280/001 https://www.lachambre.be/FLWB/PDF/56/1280/56K1280001.pdf Dotatie Kamer 2026 (€179,7 mln), dotatie Senaat, federale partijfinanciering (€37,6 mln)
9 De Kamer. Statuut van het lid (laatste wijziging februari 2026) https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/depute/statuut%20van%20het%20lid.pdf Parlementaire vergoeding en onkostenvergoeding
10 De Kamer. Fiche 12.02 De commissies https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/pri/fiche/nl_12_02.pdf 11 vaste commissies
11 De Kamer. Petitieplatform (een petitie indienen of steunen) https://dekamer.mijnopinie.belgium.be/pages/introduire_ou_soutenir_une_petition?format=html&locale=nl 25.000 handtekeningen, online indienen
12 De Kamer. Petitieplatform, reglement en wet van 2 mei 2019 https://dekamer.mijnopinie.belgium.be/pages/reglement_chambre?locale=nl Wettelijke basis petities
13 De Kamer. Videoverslagen https://media.dekamer.be/ Video van plenaire en commissievergaderingen
14 VIVES (KU Leuven). Briefing 2022/04: De parlementaire medewerkers en de overheidsfinanciering van de politieke partijen https://lirias.kuleuven.be/retrieve/747394 346 medewerkers in de Kamer, 1.008 in alle parlementen, €159,8 mln overheidsfinanciering van partijen (2021)
15 Brussels Times. Excessive number of MPs (juni 2024) https://www.brusselstimes.com/1095108/political-headache-belgium-has-excessive-number-of-mps-study-shows Studie UCLouvain: aantal parlementairen, cumulatie tot 20 mandaten
16 FOD Binnenlandse Zaken. Verkiezingen https://verkiezingen.fgov.be/kandidaten-hoe-stel-ik-mij-kandidaat/kamer-van-volksvertegenwoordigers Kieskringen
17 Statbel. België telde 11.867.634 inwoners op 1 januari 2026 https://statbel.fgov.be/nl/nieuws/belgie-telde-11867634-inwoners-op-1-januari-2026 Bevolking België
18 CBS StatLine. Bevolking Nederland (1 januari 2026) https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/85496NED Bevolking Nederland
19 Eurostat. Bevolking op 1 januari (demo_gind) https://ec.europa.eu/eurostat/api/dissemination/statistics/1.0/data/demo_gind?format=JSON&lang=en&indic_de=JAN&geo=BE&geo=NL&geo=DE&geo=DK&geo=SE&geo=FI&geo=AT&geo=EE&geo=CH&geo=IE&geo=EU27_2020&sinceTimePeriod=2024 Bevolking Duitsland, Zweden, Finland
20 Danmarks Statistik. Befolkningstal https://www.dst.dk/en/Statistik/emner/borgere/befolkning/befolkningstal Bevolking Denemarken
21 Tweede Kamer, Dienst Analyse en Onderzoek. Memo vergelijking omvang parlementen (2022, bijgewerkt 2023) https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=2022D52500 Internationale vergelijking omvang, kubuswortelwet
22 Tweede Kamer. Raming der voor de Tweede Kamer in 2026 benodigde uitgaven https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2025Z05675&did=2025D13074 Budget Tweede Kamer 2026
23 Tweede Kamer. Kennis in de Kamer: de Dienst Analyse en Onderzoek https://www.tweedekamer.nl/kamerleden-en-commissies/kennis-en-onderzoek-de-kamer Nederlandse parlementaire onderzoeksdienst
24 Deense Grondwet (regeringen.dk) https://regeringen.dk/grundloven/ Folketing 179 zetels, eenkamerstelsel sinds 1953
25 Finanslov 2026, § 3 Folketinget https://www.oes-cs.dk/bevillingslove/fl26a03.pdf Budget Folketing 2026
26 Riksdag. Betänkande 2025/26:KU1 Utgiftsområde 1 Rikets styrelse https://www.riksdagen.se/sv/dokument-och-lagar/dokument/betankande/utgiftsomrade-1-rikets-styrelse_hd01ku1/html/ Budget Riksdag 2026
27 Riksdag. The Instrument of Government (2023) https://www.riksdagen.se/globalassets/05.-sa-fungerar-riksdagen/demokrati/the-instrument-of-government-2023-eng.pdf Riksdag 349 zetels
28 Valtion talousarvioesitys 2026, pääluokka 21 Eduskunta https://budjetti.vm.fi/sisalto.jsp?year=2026&lang=fi&maindoc=%2F2026%2Ftae%2FhallituksenEsitys%2FhallituksenEsitys.xml&opennode=0%3A1%3A3%3A33%3A Budget Eduskunta 2026
29 Eduskunta. Members and parliamentary bodies https://www.eduskunta.fi/en/members-and-parliamentary-bodies/ Eduskunta 200 zetels
30 Finse ministerie van Justitie. Citizens' initiative will be introduced in the beginning of March https://oikeusministerio.fi/en/-/citizens-initiative-will-be-introduced-in-the-beginning-of-march Fins burgerinitiatief: 50.000 handtekeningen, zes maanden, sinds 1 maart 2012
31 Wikipedia. Bundestag https://en.wikipedia.org/wiki/Bundestag Hervorming 736→630 zetels
32 Euronews. German electoral reform (februari 2025) https://www.euronews.com/my-europe/2025/02/23/explained-how-does-germanys-electoral-system-work-and-what-changes-this-year Bundestag-hervorming 2023-2025
33 Bundestag. Mitarbeiter (Mitarbeiterpauschale) https://www.bundestag.de/abgeordnete/mdb_diaeten/1334d-260806 Medewerkersbudget per Bundestaglid (€27.396/maand, mei 2026)
34 Bundestag. Unterabteilung Wissenschaftliche Dienste en infoflyer (februari 2024) https://www.bundestag.de/parlament/verwaltung/ua_wd Duitse parlementaire onderzoeksdienst, rond 100 medewerkers
35 Schweizerische Bundeskanzlei. Der Bund kurz erklärt 2026 https://www.bk.admin.ch/dam/de/sd-web/B74oYqykWJXb/Der%20Bund%20kurz%20erkl%C3%A4rt%202026.pdf Nationalrat 200 leden, kosten parlementsdiensten (2024)
36 Aboutswitzerland. The Federal Assembly https://www.aboutswitzerland.eda.admin.ch/en/the-federal-assembly-parliament Zwitsers militieparlement
37 Bundesamt für Statistik. Bevölkerung https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.html Bevolking Zwitserland
38 Wikipedia. Cube root law https://en.wikipedia.org/wiki/Cube_root_law Kubuswortelwet (1972)
39 VRT NWS. Hoeveel kost onze democratie? (2019) https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/05/16/hoe-veel-kost-onze-democratie/ Kost per Kamerlid (ongeveer €850.000 per jaar), basis voor de besparing van een Kamer van 60
40 Luxemburgse regering. De Kamer van Afgevaardigden https://gouvernement.lu/en/systeme-politique/chambre-deputes.html Luxemburgse Kamer: 60 leden
41 FOD Binnenlandse Zaken. Rijksregister: bevolking per gemeente en provincie (2026) https://www.ibz.rrn.fgov.be/sites/default/files/documents/fr/population/statistiques/population-bevolking-20260101.pdf Verdeling van de 60 Kamerzetels over de deelstaten (HART-berekening)