Intergouvernementeel Overlegorgaan: Vervangt Senaat

Audit datum: 2026-03-30 Status: 🟠 Nieuw/hervormd Classificatie: Nieuw orgaan. Vervangt zowel de Senaat als het Overlegcomité

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Het Intergouvernementeel Overlegorgaan is een nieuw HART-voorstel. Het bestaat vandaag niet als zodanig in België. Het is bedoeld als opvolger van twee bestaande instellingen:

1. De Senaat (60 leden, €44,6 mln/jaar, ~20 uur plenair per jaar): die HART afschaft (zie audit "Senaat. Audit 2026-03-28")
2. Het Overlegcomité (Comité de concertation): het huidige informele coördinatieorgaan tussen de Belgische regeringen

Het Overlegcomité vandaag:

Het Overlegcomité werd opgericht bij de gewone wet van 9 augustus 1980 tot hervorming der instellingen (artikel 31), ter uitvoering van artikel 141 van de Grondwet. Het is het centrale orgaan voor overleg, samenwerking en coördinatie tussen de federale staat, de gemeenschappen en de gewesten.

Samenstelling (dubbele pariteit):

• Eerste minister (voorzitter) + 5 leden federale regering
• Minister-president Vlaamse Regering + 1 minister
• Minister-president Franse Gemeenschapsregering
• Minister-president Waalse Regering
• Minister-president Brusselse Hoofdstedelijke Regering + 1 lid van andere taalgroep
• Minister-president Duitstalige Gemeenschap (bij relevante dossiers)
• Totaal: 12 leden + DG wanneer relevant

Werking:

• Beslist bij consensus elke regering heeft feitelijk een vetorecht
• Kan interministeriële conferenties (IMC's) oprichten voor sectorale coördinatie. Er bestaan ~22 IMC's (volksgezondheid, leefmilieu, wetenschapsbeleid, buitenlands beleid, etc.)
• Behandelt belangenconflicten een parlement kan een motie indienen, waarna het Overlegcomité binnen 60 dagen een bemiddelingspoging doet
• Volgt samenwerkingsakkoorden op. De bindende afspraken tussen de entiteiten

Geen eigen budget of personeel: Het Overlegcomité heeft geen apart budget of eigen administratie. Het wordt ondersteund door de FOD Kanselarij van de Eerste Minister. De IMC's hebben evenmin een eigen secretariaat. Ze worden voorbereid door de betrokken kabinetten en administraties.

Geen juridische bindingskracht: Het Overlegcomité neemt geen juridisch bindende beslissingen. Enkel samenwerkingsakkoorden die door alle betrokken parlementen worden goedgekeurd, hebben juridische kracht. De IMC's zijn louter consultatief.

1B. Wat doet het Overlegcomité in de praktijk?

Kernfuncties:

1. Belangenconflicten voorkomen en oplossen als een parlement meent dat een andere entiteit zijn belangen schaadt, kan het een motie indienen. Het Overlegcomité heeft dan 60 dagen om te bemiddelen. De wet voorziet geen sanctie als die termijn niet gehaald wordt.
2. Bevoegdheidsconflicten vermijden voorafgaand overleg bij wetsontwerpen die andere entiteiten raken
3. Samenwerkingsakkoorden opvolgen maar zonder afdwingingsmechanisme
4. Crisisbeheer tijdens COVID-19 (2020) en de energiecrisis (2022) werd het Overlegcomité het de facto beslissingsorgaan, wat zijn informele status schril contrasteerde met zijn feitelijke macht

Kritieke zwaktes:

• Geen transparantie: Noch de agenda, noch de beslissingen van het Overlegcomité worden systematisch openbaar gemaakt. De Vlaamse Parlementswebsite noemt dit "democratisch onaanvaardbaar".
• Consensus = veto: Elke regering kan elk besluit blokkeren. Er bestaat geen doorbraakmechanisme bij impasse.
• Geen afdwinging: De 60-dagentermijn voor belangenconflicten wordt niet nageleefd, en er staat geen sanctie op.
• Geen eigen capaciteit: Zonder eigen administratie of analyseafdeling is het Overlegcomité afhankelijk van de goodwill en de capaciteit van de betrokken kabinetten.
• Grondwettelijke schizzofrenie: De activiteiten van het Overlegcomité zijn veel breder dan wat de wet voorziet. Het functioneert als quasi-regering bij crisissen, zonder daarvoor democratisch gemandateerd of gecontroleerd te zijn.

Overlap:

• Met de Senaat: de Senaat is de jure de parlementaire ontmoetingsplaats van de deelstaten; het Overlegcomité is de facto die plek. Na afschaffing van de Senaat verdwijnt de jure-functie, maar de de facto-functie heeft dringend versterking nodig.
• Met de 22 IMC's: deze sectorale conferenties functioneren los van elkaar, zonder coördinatie, zonder vaste vergadercadans, en zonder bindende beslissingskracht. Hun effectiviteit varieert sterk per beleidsdomein.
• Met het toekomstige Intergouvernementeel Overlegorgaan (HART-voorstel): dit orgaan vervangt zowel het Overlegcomité als de Senaat en bundelt de coördinatiefuncties in één transparant, bindend en democratisch gecontroleerd orgaan.

1C. Internationale vergelijking

Kernobservaties per land:

Duitsland. Bundesrat + MPK (het referentiemodel): Duitsland combineert twee organen. De Bundesrat is een grondwettelijk orgaan: de 16 Länder-regeringen sturen vertegenwoordigers die als blok stemmen op instructie van hun minister-president. Bij ~40% van alle federale wetten (alle wetten die deelstaten raken) heeft de Bundesrat instemmingsrecht. Zonder goedkeuring van de Bundesrat wordt de wet niet aangenomen. Bij onenigheid bestaat een Vermittlungsausschuss (bemiddelingscommissie) met gelijke vertegenwoordiging van Bundestag en Bundesrat. De Bundesrat heeft een eigen secretariaat van ~200 personeelsleden en een budget van ~€35 mln.

Daarnaast bestaat de Ministerpräsidentenkonferenz (MPK): een informeel overlegorgaan van de 16 minister-presidenten dat 4 keer per jaar vergadert. De MPK beslist met 13/16 meerderheid (geen unanimiteit). Twee keer per jaar vergadert de MPK samen met de Bondskanselier. Het voorzitterschap rouleert jaarlijks. De MPK behandelt horizontale coördinatie (tussen Länder onderling) en voorbereiding van gezamenlijke standpunten richting de federale overheid.

Daaronder functioneren 18 sectorale Ministerkonferenzen (o.a. KMK voor onderwijs, IMK voor binnenlandse zaken): vergelijkbaar met de Belgische IMC's, maar met een vaste structuur, een eigen secretariaat, en een gevestigde traditie van bindende afspraken via Staatsverträge.

Zwitserland. KdK (Conferentie van Kantonnale Regeringen): Opgericht in 1993 om de kantons een sterkere stem te geven tegenover de federale overheid. De KdK bevordert samenwerking op domeinen waar kantons bevoegd zijn en coördineert op federale dossiers die kantons raken. Onderzoek toont een arbeidsverdeling: de KdK richt zich op verticale politieke invloed (kantons → federaal), terwijl sectorale conferenties horizontale beleidscoördinatie doen. Het secretariaat wordt beheerd door de ch Stiftung.

Oostenrijk. Landeshauptleutekonferenz (LHK): Een informeel orgaan (niet in de grondwet) van de 9 gouverneurs. Beslist alleen bij unanimiteit. Vergadert meerdere keren per jaar, met roulerend voorzitterschap (halfjaarlijks, alfabetisch). Wordt beschouwd als "het machtigste bestuursorgaan van de deelstaten". Machtiger dan de Bundesrat (die in Oostenrijk als tandenloos geldt). Ondersteund door het Verbindungsbüro der Länder (permanent liaisonkantoor, opgericht 1951).

Nederland. IPO + VNG: Het Interprovinciaal Overleg (IPO) vertegenwoordigt de 12 provincies als vereniging. Geen grondwettelijk orgaan, maar een effectieve lobby- en coördinatiestructuur met eigen secretariaat. Aangevuld met de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) voor gemeentelijk niveau.

1D. Knelpunten en kritiek op het huidige Belgische systeem

1. Het Overlegcomité is een black box. Geen publieke agenda, geen publieke notulen, geen systematische rapportage aan de parlementen. Beslissingen worden genomen achter gesloten deuren door regeringsleden die al druk genoeg zijn met hun eigen portefeuille. Democratische controle is onmogelijk.

2. Consensus = verlamming. Elke regering kan elk besluit blokkeren. In een land met 6 regeringen over een communautaire breuklijn betekent dit dat structurele hervormingen bijna onmogelijk zijn. Tijdens COVID-19 bleek dat het systeem alleen werkt onder extreme tijdsdruk. Niet als structureel bestuursmechanisme.

3. De IMC's zijn vrijblijvend. De 22 interministeriële conferenties hebben geen bindende beslissingskracht, geen eigen secretariaat, en geen vaste vergadercadans. Hun effectiviteit hangt volledig af van de politieke wil van de betrokken ministers. Sommige IMC's vergaderen jarenlang niet.

4. Samenwerkingsakkoorden zijn log en traag. Het afsluiten van een samenwerkingsakkoord vereist goedkeuring door alle betrokken parlementen. Dit proces kan jaren duren. Het FDI-screeningsakkoord (2022) deed er meer dan twee jaar over van concept tot inwerkingtreding. Ondertussen functioneert België zonder regeling.

5. Geen doorbraakmechanisme. Als het Overlegcomité er niet uit komt bij een belangenconflict, is er geen volgende stap. Geen arbitrage, geen finale beslissingsbevoegdheid, geen rechterlijke tussenkomst. Het conflikt blijft gewoon bestaan.

6. De Senaat was het verkeerde antwoord op het juiste probleem. De Senaat was bedoeld als parlementaire ontmoetingsplaats van de deelstaten. Maar deelstaatcoördinatie vereist regeringsvertegenwoordigers met mandaat, niet parlementsleden die op partijlijn stemmen. De afschaffing van de Senaat (lopend proces Arizona-regering) lost het probleem niet op. Het schrapt alleen het verkeerde orgaan. Zonder versterking van het Overlegcomité wordt de coördinatie zwakker, niet sterker.

Academische kritiek:

• Het Springer-hoofdstuk "Belgium: Challenges of Dual Federalism for Effective Governance" (2025) analyseert hoe het Belgische duale federalisme structurele coördinatieproblemen creëert
• ConstitutionNet (2025) signaleert "the absence of a parliamentary forum dedicated to the oversight of intergovernmental decision-making"
• De European Commission Country Report (2025) dringt aan op betere coördinatie tussen bestuursniveaus voor structurele hervormingen

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Noot: Deze toetsing beoordeelt het HART-voorstel voor een nieuw Intergouvernementeel Overlegorgaan, niet de huidige situatie. De huidige situatie (Overlegcomité + Senaat) scoort slecht op bijna alle principes. De Senaat-audit documenteert dat uitgebreid.

Synthese: 9 van 9 principes voldaan. Dit is het enige item in de hele audit dat op alle principes scoort. De toevoeging van verplichte digitale burgerconsultatie (naar aanleiding van academische feedback van Prof. Pilet, UCLouvain) versterkt zowel de democratische legitimiteit als de digitale dimensie. De uitdaging zit in de implementatie, niet in het concept.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Nieuw/hervormd Een nieuw orgaan dat het Overlegcomité vervangt, de nuttige functies van de Senaat overneemt, en de coördinatie tussen bestuursniveaus fundamenteel versterkt.

3B. Concreet voorstel

Naam: Intergouvernementeel Overlegorgaan (IGO)

Wat het vervangt:

• De Senaat (afgeschaft. Zie aparte audit)
• Het Overlegcomité (in huidige vorm)
• De losse structuur van 22 interministeriële conferenties (geherstructureerd onder het IGO)

Samenstelling (in HART-model met 4 deelstaten):

• Minister-presidenten van de 4 deelstaten (Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Ostbelgien)
• Eerste minister (federaal)
• Relevante vakministers per agendapunt (variabele samenstelling per thema)
• Totaal plenair: 5 vaste leden + vakministers
• Elk lid stemt namens zijn/haar regering, niet op persoonlijke titel. Naar Bundesrat-model

Besluitvorming:

• Gekwalificeerde meerderheid als standaard, in plaats van het huidige consensusprincipe. Twee pistes liggen open: een drempel van 4 op 5 entiteiten (vergelijkbaar met de Duitse MPK, 13/16 ~ 81%; biedt meer bescherming voor kleinere entiteiten en respecteert de communautaire balans) of een drempel van 3 op 5 entiteiten (meer slagkracht, maar riskeert dat twee entiteiten structureel overstemd worden). Een tussenvorm, zoals differentiatie per beleidsdomein (4/5 voor institutionele zaken, 3/5 voor operationele coördinatie), wordt onderzocht.
• Unanimiteit alleen voor grondwetswijzigingen en institutionele hervormingen
• Doorbraakmechanisme bij impasse: als na 90 dagen geen akkoord, bemiddelingscommissie (naar Duits Vermittlungsausschuss). Als bemiddeling faalt: de Kamer beslist met tweederdemeerderheid + taalgroepmeerderheden (bestaand Belgisch mechanisme).
• Geen vetorecht van één entiteit bij gewone besluiten. Het fundamentele verschil met het huidige Overlegcomité

Bevoegdheden:

1. Instemmingsrecht bij federale wetten die deelstaatbevoegdheden raken. Naar Bundesrat-model. Geschat ~30-40% van alle federale wetten.
2. Formele coördinatie van bevoegdheden die meerdere niveaus raken: gezondheid, arbeidsmarkt, mobiliteit, klimaat, energie
3. Toezicht op samenwerkingsakkoorden met jaarlijkse evaluatie en afdwingingsmechanisme
4. Standpuntbepaling voor Belgische posities in de Raad van de EU. Een functie die vandaag nergens democratisch verankerd is
5. Belangenconflicten overgenomen van het Overlegcomité, maar met bindende termijnen en een doorbraakmechanisme
6. Grondwetsherziening en bijzondere wetten overgenomen van de Senaat, samen met de Kamer

Structuur en ondersteuning:

• Permanent secretariaat (~30-40 personeelsleden): agenda-voorbereiding, dossieranalyse, opvolging van samenwerkingsakkoorden, rapportage
• Sectorale werkgroepen (vervangt de huidige 22 IMC's): vaste vergadercadans, met mandaat om voorstellen voor te bereiden voor het plenaire IGO
• Digitaal platform: openbare agenda, livestreaming van plenaire vergaderingen, publicatie van notulen en stemresultaten binnen 48 uur

Vergadercadans:

• Plenair: maandelijks (12x/jaar): vergelijk: Overlegcomité vandaag is ad hoc, MPK is 4x/jaar
• Sectorale werkgroepen: tweemaandelijks per domein
• Jaarlijkse Verantwoordingsdag (apart HART-voorstel): het IGO rapporteert openbaar aan alle parlementen over de werking van het federale samenwerkingsmodel

Geschatte kosten:

• Permanent secretariaat: ~€4-5 mln/jaar (30-40 FTE + werkingskosten)
• Vergaderinfrastructuur: gebruik van bestaande gebouwen (Kamer, voormalig Senaat)
• Totaal: ~€5-6 mln/jaar

Geschatte besparing vs. huidige situatie:

• Afschaffing Senaat: -€44,6 mln
• Oprichting IGO: +€5-6 mln
• Nettobesparing: ~€39-40 mln/jaar en een orgaan dat daadwerkelijk functioneert

Internationaal model: Een hybride van:

• Duits Bundesrat: instemmingsrecht bij wetten die deelstaten raken, blocstemming per entiteit
• Duitse MPK: regulier overleg minister-presidenten, gekwalificeerde meerderheid, roterend voorzitterschap
• Duits Vermittlungsausschuss: bemiddelingscommissie bij impasse
• Zwitserse KdK: apart secretariaat, transparantie, publieke standpunten
• Belgische taalwaarborgen: behoud van taalgroepmeerderheden bij institutionele kwesties

Implementatiepad:

1. 2025-2026: Grondwettelijke basis leggen. De voor herziening vatbaar verklaarde artikelen (Senaat) worden gebruikt om ook het IGO grondwettelijk te verankeren
2. 2027: Bijzondere wet: oprichting IGO, opheffing Overlegcomité in huidige vorm, samenstelling, bevoegdheden, besluitvormingsregels
3. 2028: Operationalisering: secretariaat aanwerven, sectorale werkgroepen inrichten, digitaal platform bouwen
4. 2029: Volledig operationeel bij de verkiezingen. De nieuwe Kamer en het nieuwe IGO starten samen

Vereiste wetswijzigingen:

• Grondwetsherziening: artikelen 36, 56, 67-73 (Senaat → IGO), 77-78 (bicamerale procedure → instemmingsprocedure IGO), 141 (Overlegcomité → IGO), 195 (herzieningsprocedure)
• Bijzondere wet: nieuwe organieke wet voor het IGO (ter vervanging van de relevante bepalingen in de gewone wet van 9 augustus 1980)
• Gewone wetten: aanpassing procedures voor samenwerkingsakkoorden, belangenconflicten, EU-standpuntbepaling

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Intergouvernementeel Overlegorgaan. Nieuw België heeft zes regeringen die naast elkaar werken in plaats van samen. HART richt een Intergouvernementeel Overlegorgaan op waar deelstaatregeringen en de federale overheid bindende afspraken maken. Open, maandelijks, met een doorbraakmechanisme als het vastzit en verplichte digitale burgerconsultatie vóór elk besluit dat deelstaten raakt.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De coördinatie tussen de Belgische regeringen verloopt via het Overlegcomité. Een orgaan dat je niet kent, en dat is precies het probleem. Het Overlegcomité bestaat uit de eerste minister, de minister-presidenten en enkele ministers. Het vergadert wanneer het uitkomt, achter gesloten deuren, zonder openbare agenda of notulen. Het beslist bij consensus, wat betekent dat elke regering elk besluit kan blokkeren. Als ze het niet eens worden, is er geen volgende stap: geen arbitrage, geen deadline met tanden, geen rechterlijke uitspraak. Het conflict blijft gewoon bestaan.

Daarnaast bestaan er 22 interministeriële conferenties. Sectorale overlegorganen voor gezondheid, milieu, energie enzovoort. Die hebben geen bindende beslissingskracht, geen eigen personeel, en sommige vergaderen jarenlang niet. Het hele systeem draait op goodwill. Als die er niet is. En in een land met een communautaire breuklijn is dat regelmatig. Gebeurt er niets.

De Senaat was ooit bedoeld als parlementaire ontmoetingsplaats van de deelstaten, maar die functie is al lang overgenomen door het Overlegcomité. De Senaat kost €44,6 miljoen per jaar voor 20 uur vergaderen. De Arizona-regering is bezig die af te schaffen. HART steunt dat, maar signaleert een gevaar: als je de Senaat afschaft zonder het Overlegcomité te versterken, vervang je een lege schelp door een gat.

Wat er mis gaat

Het kernprobleem is dubbel. Ten eerste: geen transparantie. De burger kan niet zien wie wat beslist in het Overlegcomité. De Vlaamse Parlementswebsite noemt dat zelf "democratisch onaanvaardbaar." Ten tweede: geen slagkracht. Consensusbesluitvorming in een land met zes regeringen over een taalgrens leidt tot verlamming. Tijdens COVID-19 bleek het Overlegcomité plotseling wel te kunnen functioneren als beslissingsorgaan. Maar alleen onder extreme tijdsdruk, zonder wettelijk kader, en zonder parlementaire controle. Het was crisismanagement op zijn Belgisch: improvisatie die werkt tot ze niet meer werkt.

Samenwerkingsakkoorden. De bindende afspraken tussen de entiteiten. Doen er jaren over om af te sluiten. Het FDI-screeningsakkoord kostte meer dan twee jaar van concept tot inwerkingtreding. Ondertussen functioneert België zonder regeling, terwijl de rest van Europa al lang klaar is.

En als een entiteit de belangen van een andere schaadt? Dan start een belangenconflictprocedure. Het Overlegcomité krijgt 60 dagen om te bemiddelen. Maar de wet voorziet geen sanctie als die termijn niet wordt gehaald. En er is geen doorbraakmechanisme als de bemiddeling faalt. Het conflict blijft gewoon liggen.

Hoe het elders werkt

Duitsland combineert twee organen die samen doen wat België niet lukt. De Bundesrat is een grondwettelijk orgaan: de 16 deelstaatregeringen sturen vertegenwoordigers die als blok stemmen op instructie van hun minister-president. Bij ~40% van alle federale wetten. Elke wet die de deelstaten raakt. Heeft de Bundesrat instemmingsrecht. Zonder "ja" van de Bundesrat wordt de wet niet aangenomen. Bij onenigheid bestaat een bemiddelingscommissie (Vermittlungsausschuss) met gelijke vertegenwoordiging van beide kamers. De Bundesrat heeft een eigen secretariaat van ~200 personeelsleden en kost ~€35 miljoen. Minder dan de Belgische Senaat, maar met een veelvoud aan output.

Daarnaast vergaderen de 16 minister-presidenten vier keer per jaar in de Ministerpräsidentenkonferenz (MPK): voor horizontale coördinatie en gezamenlijke standpunten. De MPK beslist met 13 van de 16 stemmen, geen unanimiteit. Het voorzitterschap rouleert jaarlijks. Onder de MPK functioneren 18 sectorale ministerconferenties met vaste structuur en eigen secretariaten.

Zwitserland koos in 1993 voor de Conferentie van Kantonnale Regeringen (KdK): een apart orgaan met eigen secretariaat dat de 26 kantons vertegenwoordigt richting het federale niveau. Onderzoek toont een heldere taakverdeling: de KdK doet verticale invloed (kantons → federaal), sectorale conferenties doen horizontale coördinatie (kantons onderling).

In Oostenrijk is de Landeshauptleutekonferenz informeel, niet in de grondwet, maar met een permanent liaisonkantoor sinds 1951. "het machtigste bestuursorgaan van de deelstaten." Het is machtiger dan de formele Bundesrat, die als tandenloos wordt beschouwd.

Wat HART voorstelt

1. Oprichting van een Intergouvernementeel Overlegorgaan (IGO) grondwettelijk verankerd, niet informeel. Het vervangt zowel de Senaat als het Overlegcomité. De minister-presidenten van de vier deelstaten en de eerste minister vormen het plenaire orgaan. Vakministers sluiten aan per agendapunt.

2. Instemmingsrecht bij wetten die deelstaten raken naar Duits model. Geschat ~30-40% van alle federale wetten. Geen symbolisch adviesrecht, maar echt instemmingsrecht: zonder akkoord van het IGO wordt de wet niet aangenomen.

3. Gekwalificeerde meerderheid in plaats van consensus. Twee pistes: 4 op 5 entiteiten (naar Duits MPK-model, 13/16; sterkere bescherming kleinere entiteiten) of 3 op 5 (meer slagkracht, risico op structureel overstemmen van twee entiteiten). Een gedifferentieerd model (4/5 voor institutionele kwesties, 3/5 voor operationele coördinatie) wordt onderzocht. Unanimiteit alleen bij grondwetswijzigingen. Dit voorkomt de verlamming die het huidige systeem kenmerkt, terwijl het grote beslissingen beschermt.

4. Doorbraakmechanisme bij impasse. Als het IGO er na 90 dagen niet uit komt: bemiddelingscommissie (naar Duits Vermittlungsausschuss). Als dat faalt: de Kamer beslist met tweederdemeerderheid en taalgroepmeerderheden.

5. Permanent secretariaat (~30-40 personeelsleden): agenda-voorbereiding, dossieranalyse, opvolging van samenwerkingsakkoorden. Gehuisvest in het voormalige Senaatsgebouw.

6. Volledige transparantie. Openbare vergaderingen, livestreaming, publicatie van notulen en stemresultaten binnen 48 uur. Jaarlijkse Verantwoordingsdag aan alle parlementen.

7. Herstructurering van de 22 IMC's tot sectorale werkgroepen onder het IGO, met vaste vergadercadans, eigen mandaat, en rapportageplicht.

8. Verplichte digitale burgerconsultatie vóór elk IGO-besluit dat deelstaatbevoegdheden raakt. Via het digitaal participatieplatform (zie HART-hoofdstuk Digitale Overheid, Standpunt 9) kunnen burgers standpunten, argumenten en alternatieven indienen. Het IGO is verplicht een gemotiveerd antwoord te publiceren op de meest ondersteunde voorstellen. Dit adresseert het academisch gesignaleerde risico (Prof. Pilet, UCLouvain) dat een puur executief overlegorgaan structureel moeilijker te doorgronden is dan een parlementair debat, en bouwt een participatief tegenwicht in zonder de executieve slagkracht te ondermijnen. Naar Taiwanees Join-model.

9. Verplichte wetenschappelijke en stakeholder-impactanalyse vóór elk IGO-besluit met budgettaire of maatschappelijke impact. Twee componenten. Ten eerste: het versterkte Planbureau/Belgisch CPB (zie HART-hoofdstuk Overheid, Standpunt 9) levert bij elk agendapunt een onafhankelijke impactanalyse, vooraf, niet achteraf. Naar Zweeds "remiss"-model, waar elke wetswijziging verplicht wordt voorgelegd aan betrokken wetenschappelijke instellingen en stakeholders vóór behandeling in het parlement. Ten tweede: de relevante sociale partners en adviesorganen (NAR voor arbeidsmarkt, CRB voor economie, Hoge Gezondheidsraad voor gezondheid, etc.) krijgen een formeel adviesrecht met behandelplicht. Het IGO moet elk advies gemotiveerd beantwoorden en publiceren, net zoals bij de burgerconsultatie. Dit is geen nieuw orgaan maar een verplichte koppeling van bestaande expertise aan de nieuwe besluitvormingsstructuur. Wat verandert: vandaag zijn adviesraden vrijblijvend en worden ze routinematig genegeerd. In het IGO-model worden ze structureel ingebed in de besluitvormingsfase, niet in de implementatiefase. Dit adresseert het academisch signaal (Prof. Pilet, ULB) dat wetenschappers en stakeholders betrokken moeten worden bij de élaboration de la décision, niet pas wanneer de beslissing al genomen is.

Wat het oplevert

• €39-40 miljoen per jaar nettobesparing de Senaat kost €44,6 mln, het nieuwe IGO ~€5-6 mln
• Één orgaan in plaats van drie: weg met de Senaat, het Overlegcomité en 22 losse IMC's; één transparant orgaan met echte tanden
• Doorbraak in plaats van verlamming: geen unanimiteitsvereiste meer bij gewone besluiten, een bemiddelingscommissie bij impasse, bindende termijnen
• Democratische controle: de burger kan voor het eerst zien hoe de Belgische regeringen samenwerken. Of juist niet
• Effectieve EU-vertegenwoordiging: een grondwettelijk verankerd orgaan dat Belgische standpunten voorbereidt voor de Raad van de EU, in plaats van het huidige ad hoc-systeem
• Een signaal: België kan zichzelf hervormen. Niet door instellingen af te schaffen en te hopen dat het lukt, maar door ze te vervangen door iets dat werkt.

Fase 5: Bronnenlijst