Proximus: Staatshervorming Audit

Datum: 2026-03-29 Categorie: Overheidsbedrijven Status op website: Beursgenoteerd Auditor: Geautomatiseerde HART-audit

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Proximus NV van publiek recht (Proximus Group) Juridische basis: Wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven. Proximus is een "naamloze vennootschap van publiek recht": een autonoom overheidsbedrijf met beursnotering. Sinds een wetswijziging van eind 2015 worden de bestuurders niet meer bij koninklijk besluit benoemd en is het bestuur afgestemd op dat van private beursgenoteerde bedrijven. Oprichting: 1930 als Regie van Telegrafie en Telefonie (RTT). In 1992 omgevormd tot het autonome overheidsbedrijf Belgacom. Beursgang in 2004. Merknaam Proximus sinds 2014, officiële naam sinds 2015. Bestuursniveau: Federaal. De Belgische staat houdt via de FPIM (SFPI-FPIM) 53,51% van de aandelen (56,05% van de stemrechten). Proximus bezit zelf 4,53% eigen aandelen. De resterende 41,96% is vrij verhandelbaar op Euronext Brussel (toestand 31 augustus 2026). Beursnotering: Euronext Brussel (ticker: PROX)

Omzet (2025): €6,62 miljard (groep; 2024: €6,54 miljard) Personeel: 9.959 VTE in het segment Domestic en 2.602 VTE bij Proximus Global (eind 2025). Bij Proximus in België werken ongeveer 7.900 VTE (begin 2026); daarvan verdwijnen er 1.200 tegen 2030, geleidelijk en via natuurlijk verloop. Capex (2025): €1,249 miljard (2024: €1,355 miljard) Marktkapitalisatie: sterk gedaald. Tussen eind 2019 en eind 2024 zakte de koers van €25,52 naar €5,03, een daling van ongeveer 80%. Op 338 miljoen aandelen is dat ongeveer €6,9 miljard verdampte beurswaarde, waarvan ongeveer €3,7 miljard op het aandeel van de staat. Bij een koers van ongeveer €6,2 (september 2026) is het staatsaandeel ongeveer €1,1 miljard waard.

Aansturing: Raad van bestuur met bestuurders die de staat als meerderheidsaandeelhouder voordraagt. De raad van bestuur benoemt de CEO. Op 1 september 2025 trad een nieuwe CEO aan, als opvolger van de CEO die de groep sinds december 2019 leidde.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Vaste en mobiele telecommunicatie in België (marktleider, met een marktaandeel tussen 40 en 50% van de Belgische telecommarkt in 2024 volgens het BIPT)
• Internet, tv en telefonie (convergent aanbod)
• ICT-diensten voor bedrijven en overheid
• Glasvezeluitrol (FTTH): 2,6 miljoen woningen en bedrijven aansluitbaar eind 2025 (ongeveer 42% dekking); ambitie (2022): 95% van de woningen en bedrijven tegen 2032
• Internationaal: Proximus Global (BICS + Telesign + Route Mobile): CPaaS en digitale communicatie

Overlap met andere instellingen: Proximus opereert in een concurrentiële markt met Telenet, Orange Belgium (met VOO) en DIGI (sinds eind 2024). Er is geen structurele overlap met andere overheidsinstellingen, maar de overheidsrol als aandeelhouder creëert spanning met de marktlogica.

Wie is de klant? Burgers (consumenten), bedrijven, en de overheid zelf (IT-contracten). Internationaal: telecomoperatoren en tech-bedrijven wereldwijd.

Prestatie-indicatoren: Proximus was in 2024 volgens het BIPT de enige grote Belgische telecomoperator met een hogere omzet en een groter marktaandeel. Maar de beurskoers zakte tussen eind 2019 en eind 2024 met ongeveer 80%, het dividend werd gehalveerd (van €1,20 per aandeel over 2023 naar €0,60 over 2024 en 2025), en over 2025 boekte Proximus een waardevermindering van €275 miljoen op de goodwill van de internationale tak Proximus Global.

Evaluatie en kritiek:

• Er is geen Rekenhofrapport specifiek over Proximus. De governance lag wel onder vuur in het federaal parlement, onder meer over de internationale strategie en het vertrek van de CEO.
• De raad van bestuur verlengde in juli 2024 het mandaat van de CEO met zes jaar. Daarbij kreeg hij een vaste vergoeding van €400.000 per jaar als CEO van Proximus Global en een eenmalige succesvergoeding van 75.000 aandelen voor de internationale strategie. In februari 2025 kondigde hij zijn vertrek naar de Vodafone Group aan (medio mei 2025).
• De Franse telecomondernemer Xavier Niel verwierf eind 2023 ongeveer 6% van Proximus. Volgens de pers benaderde hij de staat in de lente van 2025 voor een gedeeltelijke overname, waarbij de staat meerderheidsaandeelhouder zou blijven; de staat ging er niet op in.

1C. Internationale vergelijking

Belangrijkste les: Nederland (KPN) laat zien dat een geprivatiseerde operator met een sterke regulator uitstekend kan presteren. Duitsland laat zien dat een gedeeltelijk staatsaandeel kan werken, mits de governance professioneel is en de staat zich niet bemoeit met operationele beslissingen. Het verschil zit niet in het eigendom alleen, maar in de kwaliteit van het bestuur.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Waardevernietiging: tussen eind 2019 en eind 2024 zakte de koers met ongeveer 80%, van €25,52 naar €5,03. Dat is ongeveer €6,9 miljard verdampte beurswaarde, waarvan ongeveer €3,7 miljard op het aandeel van de staat.

2. Dividendhalvering: van €1,20 per aandeel (over 2023) naar €0,60 (over 2024 en 2025); Proximus mikt op €0,30 over 2026, daarna €0,40 en €0,50. Op de 180,9 miljoen aandelen van de staat kost de halvering ongeveer €109 miljoen per jaar aan gemiste inkomsten; bij €0,30 loopt dat op tot ongeveer €163 miljoen per jaar.

3. Strategische gok internationaal: Proximus betaalde netto €636 miljoen voor 82,7% van Route Mobile (mei 2024) en bracht BICS, Telesign en Route Mobile samen in Proximus Global. Over 2025 volgde een waardevermindering van €275 miljoen op de goodwill van Proximus Global, onder meer door de dalende sms-markt en integratieproblemen. Het is een gok op een competitieve internationale CPaaS-markt met het vermogen van een bedrijf dat voor 53,51% van de staat is.

4. Governance-falen:

   • Mandaatsverlenging van de CEO met zes jaar in juli 2024, vertrek aangekondigd in februari 2025
   • Het concurrentiebeding van de CEO (twaalf maanden) gold alleen voor telecombedrijven die actief zijn in België, Luxemburg of Nederland; de overstap naar de Vodafone Group werd niet tegengehouden
   • Een vaste vergoeding van €400.000 per jaar en een succesvergoeding van 75.000 aandelen, toegekend ruim zes maanden voor de aankondiging van het vertrek
   • Politiek gekleurde bestuurssamenstelling: tot 2026 werd de raad van bestuur dertien jaar lang voorgezeten door een gewezen minister van Justitie

5. Personeelsafbouw: van de ongeveer 7.900 VTE in België verdwijnen er 1.200 tegen 2030 (-15%); tussen 2031 en 2035 gaan nog eens ongeveer 1.400 mensen met pensioen.

6. Overheidsschizofrenie: De staat is tegelijk aandeelhouder (wil rendement), regulator (via BIPT), en klant (IT-contracten). Dit creëert permanente belangenconflicten.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 2× ✅, 3× ⚠️, 4× ❌. De grootste winst is te boeken op transparantie (governance professionaliseren), verantwoordelijkheid = financiering (de staat moet een actieve, veeleisende aandeelhouder zijn), en resultaatgericht (management afrekenen op prestaties).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd Behouden als strategische participatie + governance-hervorming

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Stap 1 (eerste jaar): Governance-reset

   • Professionalisering van de raad van bestuur: geen politieke benoemingen meer, maar onafhankelijke bestuurders geselecteerd via het Onafhankelijk Benoemingsorgaan (zie HART-voorstel federaal)
   • Een concurrentiebeding van minstens twaalf maanden voor alle topfuncties, dat ook de internationale markten van de groep dekt
   • Transparante rapportage aan het parlement over strategie, prestaties en remuneratie
   • Duidelijke scheiding van de drie rollen van de staat: aandeelhouder (de Federale Staatsholding, uit de opsplitsing van de FPIM), regulator (BIPT), en klant (overheidsopdrachten via normale aanbestedingen)

2. Stap 2: Proximus als strategische participatie, actief beheerd

   • De staat behoudt zijn meerderheidsbelang. Proximus krijgt in het staatseigenaarschap-witboek een expliciete doelstelling, rendementsverwachting en dividendbeleid
   • De staat gedraagt zich als veeleisende aandeelhouder: harde rendementsdoelstellingen en consequenties bij structureel ondermaatse prestaties, zonder operationele inmenging
   • Dividenden vloeien naar het staatsinvesteringsportfolio, niet naar de lopende begroting
   • Gouden aandeel ("golden share") voor specifieke strategische beslissingen: verkoop van de glasvezelinfrastructuur, verplaatsing van het hoofdkantoor, opheffing van universele dienstverlening

3. Stap 3 (elke vijf jaar): Evaluatie

   • Het witboek evalueert de participatie om de vijf jaar. Elke wijziging van het staatsbelang vergt de goedkeuring van het parlement, en een eventuele verkoopopbrengst gaat uitsluitend naar het staatsinvesteringsportfolio, nooit naar de lopende begroting
   • Het glasvezelnetwerk kan indien nodig worden afgesplitst als apart infrastructuurbedrijf met aparte regulering (Deens model TDC NET)

Internationaal model: Combinatie van het Noorse model (eigendomsbeleid in een witboek, bestuurders op basis van competentie) met het Duitse model (een professioneel beheerd staatsaandeel in de nationale telecomoperator, Deutsche Telekom).

Geschatte opbrengst: Geen begrotingsbesparing en geen verkoopopbrengst ingerekend. De winst zit in de waarde en het dividend van het staatsaandeel: de staat bezit 180,9 miljoen aandelen, ongeveer €1,1 miljard waard bij een koers van ongeveer €6,2 (september 2026). Elke euro dividend per aandeel betekent ongeveer €181 miljoen per jaar voor de staat.

Vereiste wetswijzigingen: Aanpassing van de Wet van 21 maart 1991 voor de invoering van een golden share-mechanisme (naar Frans model, binnen de grenzen van het EU-recht) en voor een wettelijk benoemingsproces voor de bestuurders namens de staat. Aanpassing van de statuten van Proximus NV.

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Proximus. Hervormd De overheid moet stoppen met passief aandeelhouder te spelen en miljarden te laten verdampen. Proximus blijft een strategische participatie van de staat, met professioneel bestuur, geen politieke benoemingen en harde rendementsdoelen.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Proximus is het grootste telecombedrijf van België: 6,6 miljard euro omzet (2025), ongeveer 7.900 voltijdse banen bij Proximus in België, en marktleider met 40 tot 50% van de Belgische telecommarkt (2024). Het bedrijf is beursgenoteerd, maar de Belgische staat bezit 53,51% van de aandelen via de Federale Participatie- en Investeringsmaatschappij (FPIM). De staat is dus meerderheidsaandeelhouder van een bedrijf dat opereert in een volledig concurrentiële markt, naast Telenet, Orange en DIGI.

Wat er mis gaat

De staat is een passieve aandeelhouder, en dat kost geld. Tussen eind 2019 en eind 2024 verloor het Proximus-aandeel ongeveer 80% van zijn waarde: goed voor zo'n 6,9 miljard euro verdampte beurswaarde, waarvan ongeveer 3,7 miljard op het aandeel van de staat. Het dividend werd gehalveerd van €1,20 naar €0,60 per aandeel, wat de staat ongeveer 109 miljoen euro per jaar kost. Proximus mikt over 2026 op amper €0,30.

De governance schiet tekort. In juli 2024 verlengde de raad van bestuur het mandaat van de CEO met zes jaar, met een vaste vergoeding van 400.000 euro per jaar voor zijn internationale rol en een succesvergoeding van 75.000 aandelen. Ruim zes maanden later kondigde diezelfde CEO zijn vertrek naar de Vodafone Group aan. Zijn concurrentiebeding gold alleen voor telecombedrijven in België, Luxemburg en Nederland. De internationale expansie via Route Mobile kostte netto 636 miljoen euro; over 2025 moest Proximus 275 miljoen euro afschrijven op de waarde van zijn internationale tak.

De staat speelt drie rollen tegelijk: aandeelhouder (via FPIM), regulator (via BIPT), en klant (via overheidscontracten). Dat is een permanent belangenconflict. De politiek gekleurde bestuurssamenstelling maakt het compleet: tot 2026 werd de raad van bestuur dertien jaar lang voorgezeten door een gewezen minister. Bestuurders moeten gekozen worden op basis van telecomexpertise, niet op basis van partijkleur.

Hoe het elders werkt

In Nederland werd KPN volledig geprivatiseerd in 2006. Het resultaat: KPN haalde voor de vijfde keer op rij de hoogste score ter wereld in de umlaut-test van mobiele netwerken (988 op 1000 punten in 2026), met scherpe concurrentie en een sterke onafhankelijke regulator (ACM). België is volgens het BIPT duurder dan de buurlanden voor kleine mobiele abonnementen, vast internet en de zwaarste bundels (2024).

In Duitsland houdt de staat nog 28,6% van Deutsche Telekom, rechtstreeks en via staatsbank KfW, en beheert dat belang als een professionele aandeelhouder. In 2024 verkocht KfW voor 2,5 miljard euro aan aandelen om Deutsche Bahn en het spoorwegnet te versterken: een staatsbelang wordt daar beheerd als vermogen, met een duidelijke bestemming.

Wat HART voorstelt

Drie stappen:

Stap 1, meteen: professionaliseer het bestuur. Geen politieke benoemingen meer. Onafhankelijke bestuurders via een professioneel selectieproces. Een concurrentiebeding van minstens twaalf maanden voor alle topfuncties, dat ook de internationale markten van de groep dekt. Volledige transparantie over remuneratie en strategie richting het parlement.

Stap 2: Proximus blijft een strategische participatie van de staat. De staat gedraagt zich als veeleisende aandeelhouder, met harde rendementsdoelstellingen en consequenties bij structureel ondermaatse prestaties, zonder zich te bemoeien met het dagelijks management. De dividenden gaan naar het staatsinvesteringsportfolio, niet naar de lopende begroting. Een "golden share" beschermt tegen vijandige overnames en tegen de verkoop van kritieke infrastructuur (glasvezel, universele dienstverlening).

Stap 3, elke vijf jaar: evalueer de participatie in een publiek staatseigenaarschap-witboek. Elke wijziging van het staatsbelang vergt de goedkeuring van het parlement, en een eventuele opbrengst gaat naar het staatsinvesteringsportfolio, nooit naar de lopende begroting.

Wat het oplevert

• Een staatsbelang van ongeveer 1,1 miljard euro (september 2026) dat weer waarde en dividend opbouwt voor elke Belg: elke euro dividend per aandeel betekent ongeveer 181 miljoen euro per jaar voor de staat
• Professioneel bestuur dat wordt afgerekend op resultaten, niet op partijpolitieke loyaliteit
• Einde aan de waardevernietiging door passief aandeelhouderschap
• Duidelijke scheiding van rollen: de Staatsholding is eigenaar, het BIPT reguleert onafhankelijk, de markt concurreert
• Bescherming van strategische belangen (glasvezel, universele dienst) via golden share, zonder dat de staat zich bemoeit met het dagelijks management
• Een signaal aan de markt dat België zijn overheidsbedrijven serieus neemt, wat het vertrouwen van investeerders herstelt en de koers ten goede komt

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Geschatte besparing: geen; Proximus blijft een strategische participatie en er wordt geen verkoopopbrengst ingerekend (eenmalige opbrengsten tellen niet als besparing); voorheen een eenmalige opbrengst van €500 miljoen tot €1 miljard uit een afbouw naar 25-30%
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)