RIZIV (Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering): Audit

Datum: 2026-03-29 Categorie: Parastatalen Sociale Zekerheid Budget: ~€46,8 mld (begroting 2026) Personeel: eigen beheersbegroting ~€166 mln (2024), waarvan ~€129 mln personeelsuitgaven (personeelsaantal niet publiek beschikbaar) Status voorstel: 🟠 Hervormd

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV), in het Frans INAMI (Institut national d'assurance maladie-invalidité), is een federale openbare instelling van sociale zekerheid. Het werd opgericht door de wet van 9 augustus 1963 en functioneert op basis van de gecoördineerde wet van 14 juli 1994 betreffende de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen.

Bestuursniveau: Federaal, onder de bevoegdheid van de minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid.

Administrateur-generaal: Pedro Facon, sinds 1 januari 2026, voor een mandaat van zes jaar.

Personeelsomvang: Een actueel personeelsaantal staat niet in de publieke overzichten van het RIZIV. De beheersbegroting (de eigen werking, zonder het Fonds voor Medische Ongevallen) bedroeg €165,8 miljoen in 2024, waarvan €129,1 miljoen personeelsuitgaven (6de bestuursovereenkomst). Het RIZIV deelt sinds 2021 het Galileegebouw in Brussel met de FOD Volksgezondheid en het FAGG.

Budget ziekteverzekering 2026: €46,775 miljard, waarvan €40,986 miljard voor terugbetaling van geneeskundige verstrekkingen (+3,2% t.o.v. 2025). Na de pensioenen is de ziekteverzekering de grootste uitgavenpost van de Belgische sociale zekerheid.

Structuur: 6 diensten:

1. Dienst voor Geneeskundige Verzorging: het kloppend hart: nomenclatuur, tarieven, akkoorden met zorgverstrekkers, begrotingsbeheer
2. Dienst voor Uitkeringen: arbeidsongeschiktheid, moederschapsrust, invaliditeit
3. Dienst voor Geneeskundige Evaluatie en Controle (DGEC): controle op correcte facturatie door zorgverstrekkers
4. Dienst voor Administratieve Controle: controle op verzekeringsinstellingen (ziekenfondsen)
5. Fonds voor Medische Ongevallen: vergoeding van schade door medische ongevallen zonder aansprakelijkheid
6. Algemeen Ondersteunende Diensten (AOD): HR, financiën, IT, communicatie, data

Belangrijkste organen:

• Algemene Raad: bepaalt beleidslijnen, keurt de begroting goed, bewaakt het financieel evenwicht. Samenstelling: 3/4 van de mandaten voor de financiers (werkgevers, werknemers, zelfstandigen, overheid), 1/4 voor de verzekeringsinstellingen.
• Verzekeringscomité: bereidt nomenclatuurwijzigingen voor en keurt akkoorden goed. Samengesteld uit evenveel vertegenwoordigers van de verzekeringsinstellingen en van de zorgverleners.
• Akkoorden- en overeenkomstencommissies: per beroepsgroep (artsen, tandartsen, apothekers, kinesitherapeuten, verpleegkundigen, vroedvrouwen, logopedisten enz.), naast onder meer de Commissie voor begrotingscontrole, de Wetenschappelijke Raad en het College van artsen-directeurs

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Vaststellen welke medische prestaties worden terugbetaald en tegen welk tarief (nomenclatuur)
• Onderhandelen van tariefakkoorden tussen zorgverleners en ziekenfondsen
• Beheren van de begroting voor geneeskundige verzorging (~€41 mld in 2026)
• Controleren van correcte facturatie door zorgverstrekkers
• Beheren van arbeidsongeschiktheids- en invaliditeitsuitkeringen
• Toekennen van RIZIV-identificatienummers aan alle Belgische zorgverleners

Overlap met andere instellingen:

• Tot negen ministers bevoegd voor gezondheid: het RIZIV opereert federaal, maar preventie, ouderenzorg, revalidatie en eerstelijnszorg zijn (deels) overgeheveld naar gewesten en gemeenschappen. Dit creëert een complexe bevoegdheidsverdeling.
• FOD Volksgezondheid: deelt gebouw en faciliteiten, overlappende bevoegdheden rond ziekenhuisfinanciering en gezondheidszorgbeleid
• Ziekenfondsen: voeren de terugbetalingen uit, maar het RIZIV bepaalt de regels en controleert
• Deelstaatinstellingen (AVIQ, Departement Zorg, Iriscare): bevoegd voor persoonsgebonden materies die raken aan gezondheidszorg

Klanten: Vrijwel alle inwoners (België telde 11,9 miljoen inwoners op 1 januari 2026), alle zorgverleners met een RIZIV-nummer, 7 verzekeringsinstellingen (5 landsbonden met samen 21 ziekenfondsen, de HZIV en de Kas der geneeskundige verzorging van HR Rail, juni 2026), ziekenhuizen.

Prestatie-indicatoren: Het RIZIV werkt met bestuursovereenkomsten met de federale overheid. De 6de liep van 2022 tot en met 2025 en was gestructureerd rond 4 strategische domeinen: toegankelijkheid, samenwerking, hervorming & innovatie, en optimaal gebruik van middelen. KPI's worden gerapporteerd maar zijn moeilijk publiek toegankelijk.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: Zorginstituut Nederland + NZa

• Structuur: Twee complementaire organisaties: Zorginstituut Nederland (adviesorgaan: wat wordt terugbetaald?) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) (markttoezichthouder: tarieven, kwaliteit, toegankelijkheid).
• Model: Gereguleerde concurrentie. Private non-profit zorgverzekeraars voeren de basisverzekering uit. De overheid stelt het basispakket vast. Acceptatieplicht voor verzekeraars.
• Budget: in totaal €114,1 mld voor de zorg in 2026, basisverzekering (Zvw) en langdurige zorg (Wlz) inbegrepen.
• Resultaat: Nederland staat vierde in de World Index of Healthcare Innovation 2024 (FREOPP).
• Verschil met België: Eén centraal kader, geen gewestelijke fragmentatie. Duidelijke scheiding advies (Zorginstituut) vs. toezicht (NZa) vs. uitvoering (verzekeraars).

Duitsland: GKV-Spitzenverband

• Structuur: De GKV-Spitzenverband is de centrale koepel van de non-profit Krankenkassen (ziekenfondsen), 93 op 1 januari 2026. Publiekrechtelijke instelling sinds 1 juli 2008.
• Taken: Onderhandelt landelijke kaderovereenkomsten, bepaalt vergoedingsregels, vertegenwoordigt fondsen tegenover de federale overheid.
• Budget: €336 mld uitgaven voor verstrekkingen in 2025 (GKV-systeem, ongeveer 74 miljoen verzekerden).
• Verschil met België: Verzekerden kiezen vrij hun Krankenkasse. Concurrentie tussen fondsen op service en premie (aanvullend). Het GKV-Spitzenverband is een koepel, geen operationeel beheerder. De uitvoering zit bij de individuele fondsen.

Denemarken

• Structuur: Belastinggefinancierd systeem. Geen ziekenfondsen. De regio's beheren ziekenhuiszorg en betalen de huisartsen (vijf regio's sinds 2007, vier vanaf 1 januari 2027); 98 gemeenten beheren preventie, revalidatie en ouderenzorg.
• Centraal niveau: Het Deense Ministerie van Volksgezondheid en de Sundhedsstyrelsen (gezondheidsautoriteit) stellen kaders.
• Resultaat: Sterke digitalisering, met sundhed.dk als centraal patiëntportaal.
• Verschil met België: Geen tussenniveau van ziekenfondsen of een RIZIV-achtige instelling. Directe financiering via belastingen → directe democratische controle.

Zweden

• Structuur: 21 regio's financieren en organiseren gezondheidszorg. 290 gemeenten doen ouderenzorg en thuiszorg. Geen ziekenfondsen.
• Kenmerken: Sterk gedecentraliseerd maar binnen een helder wettelijk kader. Benchmarking en kwaliteitsvergelijking tussen regio's via SALAR.
• Verschil met België: Decentralisatie gaat gepaard met transparantie en vergelijkbaarheid. België decentraliseert ook, maar zonder coördinatie of vergelijkingskader.

Zwitserland

• Structuur: Verplichte basisverzekering (LAMal/KVG, sinds 1996) via private verzekeraars. Bundesamt für Gesundheit (BAG) stelt het kader. Kantonnale verschillen in premies.
• Verschil met België: Gereguleerde concurrentie zoals Nederland, maar kantonnaal gedifferentieerd. Verzekerden betalen een jaarlijkse franchise en premies per persoon, niet naar inkomen.

1D. Knelpunten en kritiek

Rekenhof-kritiek (structureel)

Het Rekenhof heeft het RIZIV herhaaldelijk bekritiseerd (Boek 2024 en Boek 2025 over de Sociale Zekerheid):

• Jaarrekeningen te laat: Het RIZIV maakt zijn jaarrekeningen structureel te laat op. De jaarrekening 2021 werd pas op 12 april 2024 door het Algemeen Beheerscomité goedgekeurd.
• Fouten: Het principe van de vastgestelde rechten en het matchingprincipe worden niet nageleefd, verrichtingen worden laattijdig verwerkt, er worden geen voorzieningen voor risico's aangelegd, en bij de verwerking van facturen schoot de functiescheiding tekort.
• Vastgoed: Bijna €20 miljoen (€19,3 mln) aan kosten van de federale overheid kwam ten laste van het RIZIV en de sociale zekerheid: €7,3 mln huur en €1,3 mln onroerende voorheffing voor het deel van het gebouw dat de FOD Volksgezondheid en het FAGG gebruikten (maart 2021 tot maart 2023), en €10,7 mln renovatiekosten die de Regie der Gebouwen moest dragen maar die het RIZIV niet doorrekende (eind 2020).
• Internationale vorderingen: De vorderingen op korte termijn stegen in 2020 met €439,7 miljoen; het Rekenhof wijst op mogelijk foutief gecumuleerde boekingen en overgewaardeerde vorderingen en schulden uit internationale verdragen.
• Groeiende balansposten (2021): de vorderingen op korte termijn stegen met €437,1 miljoen, de schulden op korte termijn met €204,6 miljoen.
• Conclusie Rekenhof: De jaarrekeningen 2019, 2020 en 2021 geven geen getrouw beeld van het vermogen, de financiële toestand en de resultaten van het RIZIV.

Fraudeproblematiek

• In 2025 stelde de DGEC na 334 afgeronde onderzoeken vast dat zorgverstrekkers €15,86 miljoen onterecht aanrekenden, waarvan €4,34 miljoen fraude in 47 gevallen; de rest waren vooral administratieve fouten (bron: VRT NWS, 17 maart 2026). Dat is het op één na hoogste bedrag sinds 2021; het hoogste was €18,3 miljoen (2023).
• Op 22 december 2025 werd het Actieplan handhaving in de gezondheidszorg 2026-2030 goedgekeurd om fraudebestrijding te versterken.
• De elektronische verificatie van de identiteit van de patiënt (eID-lezing) is sinds 1 januari 2025 verplicht in ziekenhuizen die de derdebetalersregeling toepassen, na een overgangsfase in 2024. Bij tandartsen geldt ze bij derdebetaler vanaf 1 oktober 2026.

Fragmentatie gezondheidszorg

• Tot negen ministers bevoegd voor gezondheid over alle regeringen heen: academisch gedocumenteerd in peer-reviewed publicaties (International Journal of Health Policy and Management, 2023).
• COVID-19 maakte de fragmentatie pijnlijk zichtbaar: 9 ministers moesten coördineren in crisistijd.
• Bevoegdheidsverdeling tussen federaal (curatieve zorg, geneesmiddelen) en deelstaten (preventie, ouderenzorg, eerstelijn) is onduidelijk en leidt tot gaten.

Complexiteit overlegmodel

• De RIZIV-nomenclatuur telt duizenden codes en is nauwelijks te doorgronden voor patiënten of niet-specialisten.
• Het overlegmodel (Verzekeringscomité, akkoorden- en overeenkomstencommissies) is traag en corporatistisch.
• Politieke impasse over de begroting 2025: op 21 oktober 2024 raakte het begrotingsvoorstel in de Algemene Raad niet goedgekeurd, omdat de regeringsvertegenwoordigers niet unaniem waren. Er kwam een voorlopige begroting; de Ministerraad legde de begroting 2025 pas op 28 februari 2025 vast.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 1× ✅, 4× ⚠️, 4× ❌. De grootste winst is te boeken op transparantie (sluitende boekhouding), eenvoud (minder lagen en commissies), en internationaal bewezen modellen (heldere scheiding tussen pakketbeheer, uitvoering en toezicht).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: het RIZIV wordt fundamenteel hervormd tot een slanker, transparanter orgaan met heldere taakverdeling.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Splitsing in drie heldere functies (naar Nederlands model voor pakketbeheer en toezicht):

   • Belgisch Zorginstituut (nieuw): bepaalt het basispakket: welke zorg wordt terugbetaald? Op basis van wetenschappelijk bewijs en kosteneffectiviteit, onafhankelijk van zorgverleners en ziekenfondsen.
   • Belgische Zorgautoriteit (nieuw): toezicht en fraudebestrijding: bewaakt toegankelijkheid, tarieven en kwaliteit, stelt de adviserende artsen aan. Onafhankelijke regulator.
   • Uitvoering: het Belgisch Zorginstituut voert de verplichte ziekteverzekering zelf uit en betaalt terug op basis van e-facturatie, zonder tussenkomst van ziekenfondsen. De ziekenfondsen worden ontzuild en doen alleen nog aanvullende verzekering, onder dezelfde regels als private verzekeraars (partijpunt Gezondheidszorg, standpunt 3; overgang van vijf jaar).

2. Einde aan het corporatistisch overlegmodel:

   • De akkoorden- en overeenkomstencommissies, waarin zorgverleners en ziekenfondsen mee over tarieven beslissen, worden vervangen door een transparant proces van evidencebased besluitvorming.
   • Zorgverstrekkers worden gehoord via consultaties, maar beslissen niet mee over hun eigen tarieven.

3. Vereenvoudiging nomenclatuur:

   • Van duizenden codes naar een modulair systeem met bundled payments (betaling per zorgtraject i.p.v. per handeling).
   • Volledige digitalisering en real-time monitoring.

4. Boekhoudkundige sanering:

   • Verplichting tot IPSAS-conforme jaarrekeningen (International Public Sector Accounting Standards).
   • Onafhankelijke externe audit (niet alleen Rekenhof).
   • Publicatie jaarrekeningen binnen 6 maanden na afsluiting boekjaar.

5. Bevoegdheidsherverdeling:

   • Curatieve zorg en geneesmiddelenbeleid blijven federaal.
   • Preventie en de organisatie van de eerstelijnszorg worden concurrerend: de deelstaten organiseren ze, inclusief bijbehorend budget, en de federatie kan gezondheidsdoelen vastleggen (art. 28 HART-grondwet). De ouderenzorg zit daar sinds de zesde staatshervorming al.
   • Einde aan de 9-ministerstructuur: maximaal 2 niveaus bevoegd voor gezondheid (federaal + deelstaat).

Internationaal referentiemodel: Nederland (Zorginstituut + NZa) voor de institutionele splitsing; Estland (Tervisekassa: één openbare uitvoerder van de verplichte ziekteverzekering) voor de uitvoering; Denemarken voor de digitalisering.

Geschatte efficiëntiewinst:

• Administratieve besparing door vereenvoudiging: €15-35 mln/jaar (HART-raming: ongeveer 10 à 20% van de eigen beheersbegroting van ~€166 mln, door minder commissies, minder overlap en minder coördinatiekosten). Dit bedrag valt binnen de besparing van de integratie van de federale gezondheidsinstellingen (audit FOD Volksgezondheid) en komt er niet bovenop. De besparing op de administratiekosten van de ziekenfondsen (€1,53 mld in 2026) hoort bij de hervorming van de ziekenfondsen.
• Betere fraudedetectie door digitalisering: doel minimaal 1% van het budget, ongeveer €450 mln/jaar (detectie in 2025: €15,86 mln op €45,2 mld). Dat is een doelstelling, geen raming; het gaat om teruggevorderde bedragen, niet om een besparing van de staatshervorming.
• Betere zorgallocatie door evidencebased pakketbeheer: niet te kwantificeren maar structureel significant

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Boekhoudkundige sanering, IPSAS-implementatie, nomenclatuurvereenvoudiging starten, wettelijk kader voor de splitsing van het RIZIV in Zorginstituut + Zorgautoriteit
• Jaar 1-3: Operationele splitsing en nieuwe governancestructuur, samen met de integratie van de andere federale gezondheidsinstellingen (overgang van drie jaar, geharmoniseerd personeelsstatuut, geen gedwongen ontslagen)
• Jaar 3-5: Preventie en de organisatie van de eerstelijnszorg naar de deelstaten, als concurrerende bevoegdheid (art. 28 HART-grondwet); de uitvoering van de verplichte ziekteverzekering gaat stapsgewijs van de ziekenfondsen naar het Zorginstituut (overgang van vijf jaar)
• Vereist: wijziging gecoördineerde wet van 14 juli 1994; de bevoegdheden volgen uit art. 27 en 28 HART-grondwet, zonder bijzondere meerderheidswet

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

RIZIV. Hervormd Het RIZIV wordt gesplitst in een onafhankelijk Zorginstituut (dat bepaalt welke zorg wordt terugbetaald en de verplichte ziekteverzekering zelf uitvoert) en een Zorgautoriteit (die controleert en toezicht houdt). Einde aan de situatie waarin zorgverleners meebeslissen over hun eigen tarieven, en einde aan de boekhoudkundige chaos bij een instelling die €47 miljard per jaar beheert.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het RIZIV beheert de verplichte ziekteverzekering in België: €46,8 miljard in 2026. Het bepaalt welke medische handelingen worden terugbetaald en tegen welk tarief, via een systeem van duizenden codes (de "nomenclatuur"). Het instituut heeft een eigen werkingsbudget van ongeveer €166 miljoen per jaar (2024) en werkt met akkoorden- en overeenkomstencommissies per beroepsgroep, waarin zorgverleners en ziekenfondsen samen de tarieven en terugbetalingsregels bepalen. De ziekenfondsen betalen de terugbetalingen uit en krijgen daarvoor €1,53 miljard administratiekosten (2026).

Wat er mis gaat

Drie grote problemen.

Ten eerste: de boekhouding klopt niet. Het Rekenhof heeft het RIZIV herhaaldelijk op de vingers getikt. De jaarrekeningen komen jaren te laat en geven volgens het Rekenhof geen getrouw beeld: de jaarrekening 2021 werd pas in april 2024 goedgekeurd. We praten over een instelling die ruim €45 miljard per jaar beheert. Bijna €20 miljoen aan huur, onroerende voorheffing en renovatiekosten voor gebouwdelen van de federale overheid kwam ten laste van het RIZIV en de sociale zekerheid. En de vorderingen op korte termijn stegen in één jaar met €440 miljoen (2020), terwijl het Rekenhof de vorderingen uit internationale verdragen overgewaardeerd noemt en wijst op mogelijk foutief gecumuleerde boekingen. Geen enkel privaat bedrijf zou hiermee wegkomen.

Ten tweede: het systeem is onnodig complex. In België zijn over alle regeringen heen tot negen ministers bevoegd voor gezondheid, een internationaal unicum dat ook academisch is gedocumenteerd. Het RIZIV zelf werkt met een reeks commissies waarin zorgverleners meebeslissen over hun eigen tarieven. Dat is alsof een aannemer zelf mag bepalen hoeveel je hem betaalt. De nomenclatuur telt duizenden codes die zelfs artsen nauwelijks doorgronden, laat staan patiënten.

Ten derde: de fraudecontrole is ondermaats. In 2025 werd slechts €15,86 miljoen aan onterechte facturatie vastgesteld op een budget van €45,2 miljard. Dat is 0,035%. In de Verenigde Staten schat de National Health Care Anti-Fraud Association het verlies door fraude op minstens 3% van de zorguitgaven, volgens sommige overheidsdiensten tot 10%. Als het Belgische percentage ook maar 1% zou zijn, gaat het om ongeveer €450 miljoen per jaar.

Hoe het elders werkt

Nederland heeft in 2006 de ziekteverzekering hervormd met twee kerninstellingen. Het Zorginstituut Nederland adviseert onafhankelijk welke zorg in het basispakket hoort. Puur op basis van wetenschappelijk bewijs en kosteneffectiviteit. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) houdt toezicht op de markt: tarieven, toegankelijkheid en kwaliteit. De uitvoering gebeurt door private non-profit verzekeraars die met elkaar concurreren op service. Nederland staat vierde wereldwijd in de World Index of Healthcare Innovation 2024.

Duitsland werkt met 93 concurrerende ziekenfondsen (Krankenkassen, 2026) die burgers vrij kunnen kiezen, gecoördineerd door de GKV-Spitzenverband. Estland heeft één openbare zorgverzekeraar, de Tervisekassa, zonder tussenschakels. Denemarken heeft helemaal geen ziekenfondsen: de zorg wordt gefinancierd uit belastingen en georganiseerd door de regio's en gemeenten, met een centraal digitaal patiëntportaal (sundhed.dk) dat elke burger toegang geeft tot zijn volledige medische dossier.

Wat HART voorstelt

We splitsen het RIZIV in twee onafhankelijke instellingen:

1. Een Belgisch Zorginstituut dat op wetenschappelijke basis bepaalt welke zorg wordt terugbetaald. Geen onderhandeling tussen belangengroepen, maar evidencebased besluitvorming. De nomenclatuur wordt vereenvoudigd van duizenden losse codes naar bundled payments: betaling per zorgtraject in plaats van per handeling.

2. Een Belgische Zorgautoriteit die toezicht houdt op verzekeringsinstellingen, tarieven controleert, fraude opspoort en kwaliteit bewaakt. Een echte waakhond met tanden, naar het model van de Nederlandse NZa.

Het Zorginstituut voert de verplichte ziekteverzekering ook zelf uit: terugbetalingen verlopen automatisch via e-facturatie, zonder tussenkomst van ziekenfondsen. De ziekenfondsen worden ontzuild en doen alleen nog aanvullende verzekering, onder dezelfde regels als private verzekeraars. De boekhoudkundige chaos stopt: verplichte IPSAS-conforme jaarrekeningen, onafhankelijke externe audit, en publicatie binnen zes maanden.

En we maken een einde aan de 9-ministerstructuur voor gezondheid. Curatieve zorg en geneesmiddelen blijven federaal. Preventie en de organisatie van de eerstelijnszorg worden concurrerend: de deelstaten organiseren ze, inclusief het bijbehorende budget, en de federatie kan gezondheidsdoelen vastleggen; de ouderenzorg zit daar al. Maximaal twee niveaus bevoegd, met heldere grenzen.

Wat het oplevert

Een gezondheidszorgsysteem dat de burger kan begrijpen en vertrouwen. Administratieve besparingen van €15 tot €35 miljoen per jaar in het RIZIV zelf door minder commissies, minder overlap en minder coördinatiekosten, een deel van de €50 tot €100 miljoen die de integratie van alle federale gezondheidsinstellingen oplevert. Betere fraudedetectie: als we het detectiepercentage van 0,035% naar 1% brengen, zoals HART als doel stelt, gaat het om ongeveer €450 miljoen per jaar. En bovenal: betere zorg, omdat beslissingen over terugbetaling gebaseerd worden op wetenschappelijk bewijs in plaats van op onderhandelingen tussen belangengroepen.

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)