RSVZ (Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen): Audit

Datum: 2026-03-29 Status: 🟠 Hervormd: Integratie in één Socialezekerheidsinstituut Categorie: Parastatalen Sociale Zekerheid

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ) / Institut National d'Assurances Sociales pour Travailleurs Indépendants (INASTI)

Juridische basis: Koninklijk Besluit nr. 38 van 27 juli 1967 houdende inrichting van het sociaal statuut der zelfstandigen, aangevuld met KB nr. 74 van 10 november 1967 en de wet van 21 december 1970. Uitvoeringsbesluiten: KB van 19 december 1967 (Algemeen Reglement).

Oprichtingsdatum: 1967, als uitvoering van de wettelijke organisatie van het sociaal statuut der zelfstandigen.

Bestuursniveau: Federaal. Het RSVZ is een federale openbare instelling van sociale zekerheid (OISZ), onder voogdij van de minister bevoegd voor Zelfstandigen.

Personeel: ~800 medewerkers (bron: werkenvoor.be, 2025)

Locatie: Willebroekkaai 35, 1000 Brussel

Bestuursorgaan: Het Algemeen Beheerscomité voor het sociaal statuut der zelfstandigen (ABC) is het paritair advies- en beslissingsorgaan. Het RSVZ levert het secretariaat voor het ABC.

Bestuursovereenkomst: 6de bestuursovereenkomst loopt van 2022-2025.

Doelgroep: 1.299.825 zelfstandigen in België (31 december 2024), waarvan:

• 801.544 in hoofdberoep
• 341.591 in bijberoep
• 156.690 actief na pensioenleeftijd
• Regionaal: 62,4% Vlaanderen (810.508), 26,8% Wallonië (348.710), 9,7% Brussel (125.951)

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Globaal Financieel Beheer (GFB): Alle bijdragen van zelfstandigen worden gecentraliseerd bij het RSVZ en vervolgens verdeeld over de verschillende sectoren van het sociaal statuut (pensioenen, gezondheidszorg, arbeidsongeschiktheid, kinderbijslag. Die laatste sinds 2019 overgeheveld naar de deelstaten).
2. Nationale Hulpkas: Het RSVZ beheert een eigen sociaal verzekeringsfonds. De Nationale Hulpkas. Voor zelfstandigen die zich niet aansluiten bij een privaat fonds. Wie zich niet binnen de wettelijke termijn aansluit, wordt automatisch lid van de Nationale Hulpkas.
3. Secretariaat ABC: Het RSVZ biedt administratieve en juridische ondersteuning aan het Algemeen Beheerscomité.
4. Dienst Vrijstelling van Bijdragen (DVR): Behandelt aanvragen van zelfstandigen die wegens economische moeilijkheden vrijstelling vragen van hun sociale bijdragen.
5. Directie Eerlijke Concurrentie (ECL): Bestrijdt sociale fraude bij zelfstandigen. Controles op schijnaansluiting, schijnzelfstandigheid, en niet-aansluiting.
6. Regelgeving en advies: Het RSVZ bereidt wetgeving voor en geeft adviezen over het sociaal statuut van zelfstandigen.

Overlap met andere instellingen:

• RSZ (Rijksdienst voor Sociale Zekerheid): De RSZ beheert het globaal financieel beheer voor werknemers. Het RSVZ doet exact hetzelfde voor zelfstandigen. Twee parallelle systemen met gescheiden administraties, IT-platformen, en financieringsstromen.
• 11 erkende sociale verzekeringsfondsen (Acerta, Liantis, Xerius, Partena, Securex Integrity, Group S, Avixi, etc.): Private instellingen die de feitelijke bijdrage-inning en dossierbehandeling doen. Het RSVZ centraliseert daarna de geldstromen.
• FPD (Federale Pensioendienst): Betaalt de pensioenen van zelfstandigen uit. Het RSVZ financiert dit.
• RIZIV: Beheert de ziekteverzekering. Ook voor zelfstandigen, gefinancierd via het RSVZ.
• KSZ (Kruispuntbank Sociale Zekerheid): Gegevensuitwisseling.

Bijdragepercentages (2025):

• Tot €73.447,52 netto-inkomen: 20,50%
• Van €73.447,52 tot €108.238,40: 14,16%
• Boven €108.238,40: geen bijdrage (plafond)
• Minimumbijdrage hoofdberoep: ~€905,71/kwartaal (op minimuminkomen €17.374,08)

Financieel gewicht: Het stelsel van de zelfstandigen vertegenwoordigt een veel kleiner aandeel dan het werknemersstelsel. Het werknemersstelsel verwerkt ~€93,6 miljard (RSZ, 2024). Het zelfstandigenstelsel is een fractie hiervan. De bijdragen van 1,3 miljoen zelfstandigen met lagere tarieven en een plafond.

Prestatie-indicatoren: Het RSVZ werkt met een bestuursovereenkomst (2022-2025) die KPI's bevat, maar de resultaten zijn niet publiek toegankelijk in gedetailleerde vorm.

1C. Internationale vergelijking

Nederland:

• Geen apart instituut voor zelfstandigen. De SVB (Sociale Verzekeringsbank) beheert volksverzekeringen (AOW, kinderbijslag) voor iedereen. Werknemers én zelfstandigen. Het UWV beheert werknemersverzekeringen.
• ZZP'ers (zelfstandigen zonder personeel) zijn niet verplicht verzekerd voor arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. Ze betalen nationale premies via de inkomstenbelasting.
• Gevolg: geen aparte bureaucratie voor zelfstandigen, maar ook een gat in de bescherming. De Nederlandse regering worstelt al jaren met de invoering van een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor ZZP'ers.
• Efficiëntiewinst: Eén SVB voor alle volksverzekeringen = minder overhead, minder duplicatie.

Duitsland:

• Zelfstandigen zijn in principe niet verplicht sociaal verzekerd (behalve bepaalde beroepsgroepen).
• Uitzondering: de Künstlersozialkasse (KSK) voor kunstenaars en publicisten. De overheid betaalt 50% van hun ziekteverzekering, pensioen en langdurige zorg (als werkgeversequivalent).
• Rentenversicherung (pensioen) is verplicht voor bepaalde categorieën zelfstandigen (leraren, verplegers, ambachtslui).
• Geen centraal instituut voor alle zelfstandigen het is versnipperd over beroepsgroepen.

Zwitserland:

• Zelfstandigen zijn verplicht verzekerd onder AHV (ouderdom/nabestaanden), IV (invaliditeit) en EO (inkomstenverlies).
• Registratie bij de kantonale Ausgleichskasse (compensatiekas) of bij een beroepsvereniging.
• Bijdragetarief: ~10% van het inkomen.
• Geen apart instituut. De bestaande compensatiekassen behandelen werknemers en zelfstandigen.
• Efficiënt: Eén systeem, geen parallelle bureaucratie.

Denemarken:

• Geen apart systeem voor zelfstandigen. Sociale zekerheid wordt beheerd door gemeenten (sociale bijstand) en Udbetaling Danmark (uitkeringen).
• Zelfstandigen betalen belastingen waaruit sociale voorzieningen worden gefinancierd. Geen apart bijdragesysteem.
• Zeer efficiënt en digitaal: vrijwel alles loopt automatisch via het belastingsysteem.

Zweden:

• Försäkringskassan beheert sociale verzekeringen voor iedereen. Werknemers en zelfstandigen.
• Eén instituut, geen onderscheid in de administratieve behandeling.
• Zelfstandigen betalen hogere egenavgifter (eigen bijdragen) dan werknemers, maar het loopt via hetzelfde systeem.

Conclusie internationale vergelijking: België is een van de weinige landen met een volledig apart instituut voor de sociale zekerheid van zelfstandigen. In Nederland, Zwitserland, Denemarken en Zweden worden zelfstandigen mee opgenomen in het algemene systeem. Dit levert minder overhead, minder duplicatie van IT-systemen, en een eenvoudiger landschap op.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Parallelle bureaucratie: Het RSVZ (800 medewerkers) bestaat naast de RSZ (~2.500 medewerkers) met grotendeels dezelfde functie. Bijdragen innen, geldstromen beheren, en verdelen naar uitvoeringsorganen. Twee gescheiden IT-platformen, twee gescheiden boekhoudsystemen, twee gescheiden rapporteringslijnen.

2. Tussenlaag zonder directe dienstverlening: Het RSVZ levert geen directe diensten aan de burger. De bijdragen worden geïnd door 11 private sociale verzekeringsfondsen. De pensioenen worden uitbetaald door de FPD. De ziekteverzekering loopt via het RIZIV en de ziekenfondsen. Het RSVZ is in essentie een financiële doorgeefluik met een regulerende rol.

3. 11 private fondsen + 1 publiek fonds: De versnippering over 11 erkende private sociale verzekeringsfondsen (Acerta, Liantis, Xerius, Partena, Securex, etc.) plus de Nationale Hulpkas leidt tot marketingkosten, beheerskosten, en concurrentie die geen meerwaarde oplevert voor de zelfstandige. De fondsen doen grotendeels hetzelfde: bijdragen berekenen, innen, en doorstorten aan het RSVZ.

4. Digitalisering achterstand: Het ABC heeft in 2023 geadviseerd over digitalisering van het sociaal statuut. De ambitie is een "centrale gegevensbank en gegevensplatform voor de sociale zekerheid." Maar de implementatie verloopt traag en de systemen van het RSVZ en de RSZ zijn nog steeds gescheiden.

5. Beperkte transparantie: De bestuursovereenkomst 2022-2025 bevat KPI's, maar deze zijn niet publiek gedetailleerd beschikbaar. Het jaarverslag 2024 focust op wetgeving en rechtspraak. Niet op operationele prestaties, klanttevredenheid, of efficiëntie.

6. Geen democratische controle via parlement: Het RSVZ wordt aangestuurd door het ABC (paritair samengesteld uit vertegenwoordigers van zelfstandigenorganisaties) en staat onder ministeriële voogdij. Parlementaire controle is indirect en beperkt.

7. Stijgende kosten, vergrijzing: Met 156.690 zelfstandigen actief na pensioenleeftijd (stijging 6,04% in 2024) en een vergrijzende populatie, stijgen de uitgaven voor pensioenen en gezondheidszorg structureel. Het systeem heeft onvoldoende mechanismen om de houdbaarheid te garanderen.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 1× ✅, 4× ⚠️, 4× ❌. Grootste winstpunten: Eenvoud (samenvoegen RSVZ en RSZ), Transparantie (publieke KPI's en financiële rapportage), en Internationaal bewezen (aansluiting bij het universele model).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd Het RSVZ wordt geïntegreerd in de RSZ tot één Belgisch Socialezekerheidsinstituut. De specifieke regelgeving voor zelfstandigen (bijdragetarieven, plafonds, sociale rechten) blijft bestaan, maar de administratie wordt samengevoegd.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Het RSVZ wordt als aparte instelling opgeheven en geïntegreerd in de RSZ (of een nieuwe gecombineerde instelling: "Socialezekerheid België").
2. Het Globaal Financieel Beheer voor werknemers en zelfstandigen wordt samengevoegd. Één pot, met interne scheiding per statuut waar nodig.
3. De 11 private sociale verzekeringsfondsen blijven bestaan als bijdrage-inners en eerstelijnscontact, maar storten door aan de ene gecombineerde instelling.
4. De Nationale Hulpkas wordt een onderdeel van de nieuwe instelling (zoals de Hulpkas voor Werknemers al onder de RSZ functioneert).
5. Eén digitaal platform voor alle sociale zekerheid. Werknemers en zelfstandigen. Eén login, één overzicht, one-stop-shop.

Naar welk niveau: Blijft federaal.

Internationaal model: Zweden (Försäkringskassan. Één instelling voor iedereen), Zwitserland (Ausgleichskassen. Zelfde kassen voor werknemers en zelfstandigen), Denemarken (Udbetaling Danmark. Centraal uitkeringenorgaan).

Geschatte efficiëntiewinst:

• Personeelsbesparing door samenvoegen overhead: geschat 10-15% van de gecombineerde overhead (IT, HR, management, huisvesting). Bij 800 RSVZ-medewerkers is dit ~80-120 FTE.
• IT-systeemintegratie: eenmalige investering, structurele besparing op dubbele licenties, onderhoud, en ontwikkeling.
• Betere gegevenskwaliteit door één gegevensbank voor werknemers en zelfstandigen (relevant voor gemengde statuten).

Implementatiepad:

1. Jaar 1-2: Wettelijk kader: aanpassing KB nr. 38 en organieke wetten RSZ/RSVZ. Fusiewet.
2. Jaar 2-3: IT-integratie: migratie RSVZ-systemen naar het RSZ-platform of gezamenlijk nieuw platform.
3. Jaar 3-4: Organisatorische integratie: personeelsoverdracht, fusie backoffice.
4. Jaar 4-5: Volledige operationele integratie. Eén loket, één platform.

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

RSVZ (Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen): Hervormd

Het RSVZ wordt samengevoegd met de RSZ tot één Socialezekerheidsinstituut. Zelfstandigen en werknemers verdienen dezelfde professionele administratie. Zonder dubbele bureaucratie.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het RSVZ beheert de sociale zekerheid van 1,3 miljoen zelfstandigen in België. Het werd opgericht in 1967 en heeft ~800 medewerkers in Brussel. Zelfstandigen betalen hun sociale bijdragen (20,50% van hun netto-inkomen, met een plafond) aan één van de 11 erkende private sociale verzekeringsfondsen (Acerta, Liantis, Xerius, Partena, etc.) of aan de Nationale Hulpkas van het RSVZ. Deze fondsen storten de bijdragen door aan het RSVZ, dat het geld centraliseert en verdeelt over de pensioendienst (FPD), de ziekteverzekering (RIZIV) en andere takken van de sociale zekerheid.

Wat er mis gaat

België is een van de weinige landen ter wereld met een volledig apart instituut voor de sociale zekerheid van zelfstandigen. Naast het RSVZ (800 medewerkers, voor zelfstandigen) bestaat de RSZ (~2.500 medewerkers, voor werknemers): met grotendeels dezelfde functie: bijdragen centraliseren en verdelen naar dezelfde uitvoeringsorganen (FPD, RIZIV). Twee gescheiden IT-systemen, twee gescheiden boekhoudsystemen, twee managementstructuren. Wie zowel werknemer als zelfstandige is (een groeiende groep), heeft met twee parallelle systemen te maken. De burger weet niet eens dat het RSVZ bestaat. Alle interactie verloopt via het sociaal verzekeringsfonds of het ziekenfonds. Het RSVZ is in essentie een financiële doorgeefluik met een regulerende rol, zonder directe dienstverlening aan de burger. Ondertussen zijn de prestatie-indicatoren uit de bestuursovereenkomst niet publiek beschikbaar en is er geen transparante verantwoording over kosten en resultaten.

Hoe het elders werkt

In Zweden beheert Försäkringskassan de sociale verzekeringen voor iedereen. Werknemers en zelfstandigen. In één systeem. In Zwitserland registreren zelfstandigen zich bij dezelfde kantonale compensatiekassen als werknemers en betalen ~10% van hun inkomen. In Denemarken worden sociale voorzieningen voor iedereen gefinancierd via het belastingsysteem en uitbetaald door Udbetaling Danmark. Geen apart systeem, geen apart instituut. In Nederland bestaat er zelfs helemaal geen apart orgaan voor zelfstandigen: de SVB beheert volksverzekeringen voor iedereen, het UWV alleen werknemersverzekeringen. Het resultaat in al deze landen: minder overhead, betere gegevensuitwisseling, en een eenvoudiger systeem.

Wat HART voorstelt

Het RSVZ wordt geïntegreerd in de RSZ tot één gecombineerd Socialezekerheidsinstituut. De specifieke regels voor zelfstandigen (lagere bijdragetarieven, plafond, eigen sociale rechten) blijven volledig bestaan. Het is de administratie die samengaat, niet het statuut. De 11 private sociale verzekeringsfondsen blijven bestaan als eerstelijnscontact en bijdrage-inners. De Nationale Hulpkas wordt een onderdeel van het nieuwe instituut, net zoals de Hulpkas voor Werknemers al onder de RSZ functioneert. Eén digitaal platform geeft elke burger. Werknemer, zelfstandige, of beide. Een volledig overzicht van zijn sociale zekerheid op één plek. Het Algemeen Beheerscomité voor zelfstandigen (ABC) blijft bestaan als adviesorgaan, maar rapporteert aan de raad van bestuur van het gecombineerde instituut.

Wat het oplevert

Samenvoeging van overhead (IT, HR, management, huisvesting) levert een geschatte besparing van 80-120 VTE en structurele jaarlijkse besparingen op dubbele IT-systemen en licenties. Betere dienstverlening voor de groeiende groep burgers met gemengde statuten (werknemer + zelfstandige). Eén gegevensbank verbetert de gegevenskwaliteit en maakt het once-only-principe eindelijk mogelijk. En bovenal: een systeem dat de burger begrijpt. Eén instituut, één platform, één overzicht. Zoals het in Zweden, Zwitserland en Denemarken al jaren werkt.

Fase 5: Bronnenlijst

Synthese

Het RSVZ is een internationaal unicum: een volledig apart instituut voor de sociale zekerheid van zelfstandigen. In vrijwel alle vergelijkbare landen worden zelfstandigen opgenomen in het algemene socialezekerheidsysteem. Met 800 medewerkers en geen directe dienstverlening aan de burger functioneert het RSVZ als een financiële tussenlaag. De integratie met de RSZ zou het systeem eenvoudiger, transparanter, en goedkoper maken. Zonder dat de specifieke regels voor zelfstandigen veranderen. Het Zweedse, Zwitserse en Deense model bewijzen dat het kan.