RSZ (Rijksdienst voor Sociale Zekerheid): Audit

Datum: 2026-03-29 Categorie: Parastatalen Sociale Zekerheid Status voorstel: 🟠 Hervormd: Eén aangifte voor sociale bijdragen en bedrijfsvoorheffing, RSZ wordt de kern van één Rijksdienst voor Sociale Zekerheid als data- en verdeelmotor

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ) / Office national de sécurité sociale (ONSS) Juridische basis: Besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders; Wet van 27 juni 1969 (herziening); Wet van 29 juni 1981 (algemene beginselen sociale zekerheid werknemers); Wet van 18 april 2017 (hervorming financiering) Opgericht: 1944 (na het Sociaal Pact) Bestuursniveau: Federaal Beheer: Paritair beheerscomité (werkgevers- en werknemersorganisaties), onder voogdij van de minister van Sociale Zaken

Budget (2025):

• Beheersbegroting (eigen werking): ~€301 miljoen
  • Personeelsuitgaven: €172,6 miljoen (57%)
  • Informatica: €112,6 miljoen (37%), waarvan €110,9 miljoen via Smals
  • Overige werkingskosten en investeringen: €16,0 miljoen (5%)
• Doorstroom Globaal Financieel Beheer: €101,2 miljard inkomsten / €99,9 miljard uitgaven
• Buiten Globaal Beheer: €15,9 miljard inkomsten / €15,9 miljard uitgaven

Personeel (2025):

• ~1.668 medewerkers
• 62% vrouwen, 38% mannen
• 52% Nederlandstalig, 48% Franstalig
• 95% statutair, 5% contractueel
• 81% voltijds, 19% deeltijds

1B. Wat doet het in de praktijk?

De RSZ heeft drie kerntaken:

1. Bijdragen innen

• Int de werkgevers- en werknemersbijdragen voor de sociale zekerheid, ook van overheidswerkgevers (sinds de fusie met de DIBISS in 2017 ook de bijdragen van de provinciale en lokale besturen)
• In 2025: €83,4 miljard aan geïnde bijdragen; ~3 miljoen geboekte betalingen (€75,3 miljard)
• ~251.700 werkgevers en ~4 miljoen werknemers (2025)
• 6-maands inningsgraad: 99,2% (2025)
• Punctuele betaling: 95,89% geïnd op de wettelijke vervaldag (2025)
• ~21.300 werkgevers in gerechtelijke invordering (1 januari 2025)
• 26.373 aanvragen voor een minnelijk afbetalingsplan (€617 miljoen, 2025)
• ~52 miljoen Dimona-aangiftes per jaar (in- en uitdiensttredingen, 2025)
• ~235.000 kwartaalaangiftes DmfA (loon- en prestatiegegevens, 2025)

2. Instellingen financieren (Globaal Financieel Beheer) Sinds 1995 verdeelt de RSZ via het systeem van Globaal Financieel Beheer de geïnde bijdragen over de takken van de sociale zekerheid. In 2025 ging €97,6 miljard naar de takken:

• Pensioenen (FPD): €42,0 miljard (43,1%)
• Geneeskundige verzorging en uitkeringen (RIZIV): €48,2 miljard (49,4%)
• Werkloosheid (RVA): €6,8 miljard (6,9%)
• Beroepsziekten en arbeidsongevallen (Fedris): €0,6 miljard (0,6%)

3. Gegevens beheren en verspreiden

• Verzamelt en verspreidt administratieve basisgegevens voor alle socialezekerheidsinstellingen
• Werkt via de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (KSZ) als datanetwerk
• 800 papieren formulieren vervangen door 220 elektronische processen
• Meer dan 1 miljard papieren uitwisselingen omgezet naar elektronische berichten
• Meer dan 3.000 professionele actoren wisselen data uit binnen het netwerk

Overlap en complexiteit:

• De RSZ int niet voor zelfstandigen: zij betalen hun bijdragen per kwartaal aan een sociaal verzekeringsfonds, onder toezicht van het RSVZ
• Statutaire ambtenaren hebben een apart stelsel: hun bijdragen voor de geneeskundige verzorging lopen via de RSZ, maar hun pensioenen worden buiten het Globaal Financieel Beheer gefinancierd, door de werkgevende overheid (voor de lokale besturen via een pensioenfonds waarvoor de RSZ de bijdragen int)
• De financieringsstroom is complex: naast bijdragen ook "alternatieve financiering" (€22,7 miljard in 2025, +6,1%) = doorgesluisde belastinginkomsten. Samen met de rijkstoelagen kwam in 2025 33% van de middelen van het globaal beheer van de overheid
• Gewesten en gemeenschappen dragen bij voor geregionaliseerde doelgroepverminderingen (€379 miljoen in 2025)
• De fiscal gap is aanzienlijk: wie de uitgaven doet (uitkeringsinstelling) is niet wie de inkomsten int (RSZ), en de federale overheid vult structureel bij

1C. Internationale vergelijking

Nederland: geïntegreerd model (Belastingdienst) In Nederland int de Belastingdienst de premies volksverzekeringen samen met de loonbelasting, en sinds 2006 (Wet financiering sociale verzekeringen) ook de premies werknemersverzekeringen, die voordien het UWV inde. De werkgever doet één gecombineerde aangifte en één betaling. Het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen) beheert de werknemersverzekeringen en betaalt uitkeringen. De SVB (Sociale Verzekeringsbank) beheert de volksverzekeringen (AOW, kinderbijslag).

• Voordeel: één loket, één aangifte, lagere administratieve lasten voor werkgevers
• De Belastingdienst heeft al de infrastructuur voor inning en controle
• Eén systeem voor ~9,2 miljoen werknemersbanen (CBS, 2025; België: ~4 miljoen werknemers, RSZ 2025)

Duitsland: gedecentraliseerde inning via ziekenfondsen In Duitsland innen de Krankenkassen (ziekenfondsen) als Einzugsstellen de volledige sociale bijdrage (Gesamtsozialversicherungsbeitrag, § 28h SGB IV). De werkgever betaalt aan het ziekenfonds van de werknemer, dat de bijdragen doorstort naar pensioen, werkloosheid, langdurige zorg en ziekte. De Bundesagentur für Arbeit, Deutsche Rentenversicherung en GKV-Spitzenverband coördineren.

• Gedecentraliseerd maar gestandaardiseerd
• Concurrentie tussen ziekenfondsen stimuleert efficiëntie

Denemarken: ATP + belastingfinanciering Denemarken combineert belastingfinanciering (de meeste sociale uitkeringen worden uit belastingen betaald) met het ATP-systeem (Arbejdsmarkedets Tillægspension) voor aanvullend pensioen. ATP beheert ook de administratie van diverse sociale uitkeringen (vakantiegeld, ouderschapsverlof, huurtoeslag).

• ATP: 5,8 miljoen leden, meer dan DKK 694 miljard pensioenvermogen (volgens ATP)
• Eén organisatie voor pensioenbeheer en uitbetaling: betaalt jaarlijks ongeveer DKK 360 miljard aan uitkeringen uit, ongeveer twee op de drie kronen van de Deense welzijnsuitgaven
• Bijna volledig digitaal

Zwitserland: kantonale Ausgleichskassen Zwitserland kent een gedecentraliseerd systeem via 72 compensatiekassen (Ausgleichskassen): 26 kantonale en 46 sectorale (Verbandsausgleichskassen), naast twee federale kassen. Werkgevers sluiten aan bij de kas van hun beroepsvereniging of anders bij die van hun kanton. De bijdragen (10,6% van het loon voor AHV, IV en EO samen, waarvan 8,7% AHV) worden via deze kassen geïnd en centraal herverdeeld.

• Gedecentraliseerd maar functioneel
• Past bij het Zwitserse federale model met sterke kantonale autonomie

1D. Knelpunten en kritiek

1. Complexe financieringsarchitectuur Het systeem van Globaal Financieel Beheer + alternatieve financiering + overheidsdotaties maakt het bijna onmogelijk voor een burger (of zelfs een parlementslid) om te begrijpen wie hoeveel bijdraagt en wie hoeveel krijgt. De "alternatieve financiering", eigenlijk doorgesluisde belastingen, bedroeg €22,7 miljard in 2025, 6,1% meer dan een jaar eerder. Dit is een verborgen subsidie aan de sociale zekerheid die de echte kost versluiert.

2. Gescheiden inningscircuits België heeft drie aparte stelsels (werknemers, zelfstandigen, ambtenaren) en twee gescheiden inningscircuits: de RSZ voor alle werkgevers, en de sociale verzekeringsfondsen onder toezicht van het RSVZ voor de zelfstandigen. De pensioenen van statutaire ambtenaren lopen dan weer buiten het globaal beheer. In Nederland int de Belastingdienst belasting en premies in één beweging. Dit leidt tot dubbele infrastructuur, dubbele IT-systemen en hogere kosten.

3. Hoge IT-afhankelijkheid van Smals €110,9 miljoen (37% van de beheersbegroting, 2025) gaat naar Smals voor IT-diensten. Smals is een vzw die IT levert aan de hele sociale zekerheid. De RSZ heeft beperkte eigen IT-capaciteit en is structureel afhankelijk van deze ene leverancier. Diversificatie en marktwerking ontbreken.

4. Dubieuze debiteuren en invorderingsproblemen Hoewel de inningsgraad op 6 maanden 99,2% bedraagt (2025), zaten begin 2025 nog altijd 21.280 werkgevers in gerechtelijke invordering. De aanvragen voor een minnelijk afbetalingsplan betroffen in 2025 €617 miljoen, en van de verschuldigde bedragen in zulke plannen werd slechts 71,2% effectief geïnd. Het Rekenhof maakte bij de controle van de jaarrekeningen 2021 en 2022 telkens opmerkingen over onder meer de dubieuze debiteuren. Door een verkeerde aanrekening van waardeverminderingen op dubieuze debiteuren was het begrotingsresultaat 2022 van de RSZ volgens het Rekenhof met €287,3 miljoen overschat.

5. Geen volledige resultaatmeting De RSZ meet zijn inningsgraad en verwerkingssnelheid, maar er is geen publiek beschikbare, onafhankelijke benchmark van de administratieve kost per geïnde euro vergeleken met buitenlandse equivalenten. De beheersovereenkomst bevat KPI's, maar de resultaten zijn beperkt publiek.

6. Paritair beheer: democratisch deficit De RSZ wordt bestuurd door een paritair beheerscomité van werkgevers- en werknemersorganisaties. Dit is historisch gegroeid uit het Sociaal Pact van 1944, maar het betekent dat de sociale partners, niet het parlement, de facto meebeslissen over de besteding van ongeveer €100 miljard per jaar (€99,9 miljard uitgaven van het globaal beheer in 2025). De democratische legitimiteit hiervan is betwistbaar.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij transparantie (principe 2), eenvoud (principe 4), en internationaal bewezen modellen (principe 9). De RSZ functioneert operationeel goed, maar zit ingebed in een onnodig complexe architectuur.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: De RSZ wordt niet afgeschaft maar fundamenteel getransformeerd. De werkgever doet één aangifte voor de sociale bijdragen en de bedrijfsvoorheffing, en de RSZ blijft de bijdragen innen. De RSZ wordt de kern van één Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (fusie van RSZ, RSVZ, RJV en Fedris), een slankere data- en verdelingsmotor.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

1. Eén aangifte voor sociale bijdragen en bedrijfsvoorheffing Naar Nederlands model doet de werkgever één aangifte voor de sociale bijdragen en de bedrijfsvoorheffing; de RSZ int de sociale bijdragen. Dit elimineert de dubbele aangifte en verlaagt de administratieve lasten.

2. RSZ wordt de kern van één Rijksdienst voor Sociale Zekerheid De kerntaken, inning, Globaal Financieel Beheer (verdeling over de takken), gegevensbeheer en statistieken, gaan naar één Rijksdienst voor Sociale Zekerheid: de fusie van RSZ, RSVZ, RJV en Fedris, met gedeelde IT, HR en kantoren (zie de audit FOD Sociale Zekerheid). Die Rijksdienst int de bijdragen en beheert de verdeling. Het paritair beheer maakt plaats voor een raad van bestuur onder parlementaire controle; de sociale partners adviseren. De werkloosheidsverzekering blijft federaal bij de RVA; de deelstaten betalen een stijgend deel van de uitkering, vooraf vergoed via de verevening (art. 28 §2 HART-grondwet; zie de audit RVA).

3. Eén inning voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren De gescheiden inningscircuits worden samengevoegd: zelfstandigen betalen hun sociale bijdrage via de belastingaangifte, zonder apart sociaal verzekeringsfonds (zie de audit RSVZ), en ook de pensioenbijdragen voor statutaire ambtenaren lopen via hetzelfde circuit. Eén premie-aangifte, één systeem, één databasis.

4. Transparante financieringsstromen De "alternatieve financiering" wordt afgeschaft als apart concept. Sociale zekerheid wordt gefinancierd uit (a) premies en (b) een wettelijk vastgelegde federale dotatie. Beide bedragen worden jaarlijks gepubliceerd in een burgerbegroting.

5. Onafhankelijke efficiency-audit Driejaarlijkse benchmark door het Rekenhof of een extern bureau: administratieve kost per geïnde euro, vergeleken met Nederland, Denemarken en Duitsland.

Naar welk niveau? Blijft federaal (en dat is correct: sociale zekerheid is solidariteit op nationale schaal).

Internationaal referentiemodel: Nederland (Belastingdienst int de premies werknemersverzekeringen sinds 2006) + Denemarken (ATP als geïntegreerd uitvoeringsorgaan).

Geschatte besparing:

• Samenvoeging inningscircuits: €30-60 miljoen/jaar (eliminatie dubbele IT, administratie, huisvesting; HART-raming, 10 à 20% van de beheersbegroting van €301 miljoen in 2025). Deze winst maakt deel uit van de besparing van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid als geheel (naar schatting €50-100 miljoen per jaar, zie de audit FOD Sociale Zekerheid) en telt niet apart.
• Lagere administratieve lasten werkgevers: niet gekwantificeerd maar significant (één aangifte in plaats van meerdere); een maatschappelijke baat, geen begrotingsbesparing
• Transparantere financiering: indirect. Betere democratische controle op ~€100 miljard/jaar

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Wettelijk kader voor geïntegreerde inning, IT-migratieplanning
• Jaar 3-4: Pilootproject geïntegreerde aangifte (sector per sector)
• Jaar 5: Volledige uitrol, de RSZ gaat op in de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid
• Vereist: wijziging wet van 27 juni 1969, wet van 18 april 2017, en organieke wetten RSZ/RSVZ

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

RSZ (Rijksdienst voor Sociale Zekerheid): Hervormd De werkgever doet één aangifte voor de sociale bijdragen en de bedrijfsvoorheffing, zoals in Nederland. De RSZ wordt de kern van één Rijksdienst voor Sociale Zekerheid, een slankere verdelingsmotor. Eén aangifte, één betaling, één systeem: voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De RSZ is het financiële hart van de Belgische sociale zekerheid. Elk kwartaal int de RSZ de sociale bijdragen van werkgevers en werknemers, in 2025 goed voor €83,4 miljard, en verdeelt die over de pensioenen, gezondheidszorg, werkloosheid en andere takken. In totaal gaf het Globaal Financieel Beheer in 2025 €99,9 miljard uit. De RSZ heeft ~1.668 medewerkers en een werkingskost van ~€301 miljoen (2025), waarvan 57% personeelskosten en 37% IT-kosten (grotendeels via Smals).

Wat er mis gaat

Het probleem zit niet in de RSZ zelf, die operationeel goed functioneert met een inningsgraad van 99,2% na zes maanden (2025), maar in de architectuur eromheen. België heeft drie aparte stelsels en twee gescheiden inningscircuits: de RSZ voor alle werkgevers en de sociale verzekeringsfondsen, onder toezicht van het RSVZ, voor de zelfstandigen. De pensioenen van statutaire ambtenaren lopen dan weer buiten het globaal beheer. Een zelfstandige met personeel betaalt zijn eigen bijdragen via een sociaal verzekeringsfonds en die van zijn werknemers via de RSZ: meerdere aangiftes, meerdere systemen, meerdere deadlines.

Daarbovenop is de financiering een raadsel. Naast de bijdragen ontving de sociale zekerheid van de werknemers in 2025 €22,7 miljard aan "alternatieve financiering": doorgesluisde belastinginkomsten waarvan het verband met de sociale zekerheid historisch is gegroeid maar niet meer logisch verklaarbaar is. De federale overheid vult verder bij met dotaties. Het resultaat: niemand kan uitleggen waar de ongeveer €100 miljard per jaar precies vandaan komt en naartoe gaat. Het Rekenhof maakte bij de controle van de jaarrekeningen 2021 en 2022 telkens opmerkingen over onder meer de dubieuze debiteuren van de RSZ.

Het paritair beheerscomité van werkgevers- en werknemersorganisaties bestuurt de RSZ sinds 1944. Dat was logisch toen de sociale zekerheid een "verzekering van werkgevers en werknemers" was. Maar een derde van de financiering van het globaal beheer komt intussen van de overheid (33% in 2025), en dan is het democratisch deficit onmiskenbaar: het parlement, en dus de burger, heeft te weinig greep op de besteding.

Hoe het elders werkt

Nederland heeft in 2006 de knoop doorgehakt. Sindsdien int de Belastingdienst ook de premies werknemersverzekeringen, samen met de loonbelasting en de premies volksverzekeringen. De werkgever doet één gecombineerde aangifte per maand. Het UWV (vergelijkbaar met de RVA plus de uitkeringstak van het RIZIV) beheert de werknemersverzekeringen, de SVB de volksverzekeringen. Het doel: één loket en lagere administratieve lasten voor werkgevers.

Denemarken gaat nog verder. Daar worden de meeste sociale uitkeringen rechtstreeks uit belastingen betaald, zonder apart inningscircuit. Het ATP (Arbejdsmarkedets Tillægspension) combineert pensioenbeheer en de uitbetaling van sociale uitkeringen in één organisatie voor 5,8 miljoen leden. Bijna volledig digitaal.

Wat HART voorstelt

1. Eén aangifte, één inning. De Rijksdienst int de sociale bijdragen, met één aangifte voor de sociale bijdragen en de bedrijfsvoorheffing, naar Nederlands model. De werkgever doet één aangifte per kwartaal (op termijn per maand). Geen dubbele aangifte meer.

2. RSZ wordt de kern van één Rijksdienst voor Sociale Zekerheid. De kerntaken, inning, verdeling over de takken, gegevensbeheer en statistieken, gaan naar één Rijksdienst: de fusie van RSZ, RSVZ, RJV en Fedris, met gedeelde IT, HR en kantoren. De Rijksdienst int de bijdragen en beheert de verdeling. Een raad van bestuur onder parlementaire controle vervangt het paritair beheer; de sociale partners adviseren.

3. Eén inning voor iedereen. De gescheiden circuits voor werknemers (RSZ), zelfstandigen (sociale verzekeringsfondsen) en ambtenaren worden samengevoegd. Zelfstandigen betalen hun bijdrage aan de Rijksdienst, berekend op hun belastingaangifte, zonder apart verzekeringsfonds. Eén premiesysteem, één databasis, één controle-instantie.

4. Transparante financiering. Het concept "alternatieve financiering" verdwijnt. De sociale zekerheid wordt gefinancierd uit (a) premies en (b) een wettelijk vastgelegde federale dotatie. Beide bedragen worden jaarlijks gepubliceerd in een burgerbegroting die elke Belg kan begrijpen.

5. Driejaarlijkse benchmark. Het Rekenhof vergelijkt de administratieve kost per geïnde euro met Nederland, Denemarken en Duitsland. Resultaten zijn publiek.

Wat het oplevert

• Besparing €30-60 miljoen/jaar door eliminatie van dubbele inningsinfrastructuur, IT-systemen en administratie, als deel van de besparing van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid als geheel (naar schatting €50-100 miljoen per jaar)
• Lagere lasten voor werkgevers: één aangifte in plaats van meerdere, minder complexiteit, snellere verwerking
• Transparantie: elke burger kan zien hoeveel er binnenkomt en waar het naartoe gaat
• Betere fraudedetectie: de fiscus heeft al de data om bijdrage-ontduiking te kruisen met belastingontduiking
• Democratische controle: het parlement beslist over de besteding van ongeveer €100 miljard, niet een paritair comité uit 1944

De RSZ is geen slechte instelling. Integendeel, het is een van de beter functionerende parastatalen. Maar het zit vast in een architectuur uit 1944. Nederland heeft bewezen dat het anders en beter kan. België verdient datzelfde.

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)