RSZ (Rijksdienst voor Sociale Zekerheid): Audit

Datum: 2026-03-29 Categorie: Parastatalen Sociale Zekerheid Status voorstel: 🟠 Hervormd: Inning integreren in fiscaliteit, RSZ transformeren tot data- en verdeelmotor

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ) / Office national de sécurité sociale (ONSS) Juridische basis: Besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders; Wet van 27 juni 1969 (herziening); Wet van 29 juni 1981 (algemene beginselen sociale zekerheid werknemers); Wet van 18 april 2017 (hervorming financiering) Opgericht: 1944 (na het Sociaal Pact) Bestuursniveau: Federaal Beheer: Paritair beheerscomité (werkgevers- en werknemersorganisaties), onder voogdij van de minister van Sociale Zaken

Budget (2024):

• Beheersbegroting (eigen werking): ~€293 miljoen
  • Personeelsuitgaven: €167,5 miljoen (57%)
  • Informatica (vooral via Smals): €111,2 miljoen (38%)
  • Overige werkingskosten: €14 miljoen (5%)
• Doorstroom Globaal Financieel Beheer: €98,3 miljard inkomsten / €95,9 miljard uitgaven
• Buiten Globaal Beheer: €18,7 miljard inkomsten / €19,9 miljard uitgaven

Personeel (2022-cijfers, recentst beschikbaar in detail):

• ~1.665 medewerkers
• 61% vrouwen, 39% mannen
• 53% Nederlandstalig, 47% Franstalig
• 92% statutair, 8% contractueel
• 80% voltijds, 20% deeltijds

1B. Wat doet het in de praktijk?

De RSZ heeft drie kerntaken:

1. Bijdragen innen

• Int de werkgevers- en werknemersbijdragen voor de sociale zekerheid
• In 2024: €73,2 miljard aan boekingen, ~3 miljoen transacties
• 6-maands inningsgraad: 99,5%
• Punctuele betaling (Q4 2024): 96,52% op tijd
• ~19.400 werkgevers in gerechtelijke invordering
• 28.374 minnelijke afbetalingsplannen (€632 miljoen)
• ~39 miljoen Dimona-aangiftes per jaar (in- en uitdiensttredingen)
• ~244.000 kwartaalaangiftes DmfA (loon- en prestatiegegevens)

2. Instellingen financieren (Globaal Financieel Beheer) Sinds 1995 verdeelt de RSZ via het systeem van Globaal Financieel Beheer de geïnde bijdragen over de takken van de sociale zekerheid:

• Pensioenen (FPD): €40,3 miljard (43,1%)
• Geneeskundige verzorging (RIZIV): €46,1 miljard (incl. uitkeringen. 49,3%)
• Werkloosheid (RVA): €6,6 miljard (7,0%)
• Arbeidsongevallen (Fedris): €0,6 miljard (0,6%)

3. Gegevens beheren en verspreiden

• Verzamelt en verspreidt administratieve basisgegevens voor alle socialezekerheidsinstellingen
• Werkt via de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (KSZ) als datanetwerk
• 800 papieren formulieren vervangen door 220 elektronische processen
• Meer dan 1 miljard papieren uitwisselingen omgezet naar elektronische berichten
• Meer dan 3.000 professionele actoren wisselen data uit binnen het netwerk

Overlap en complexiteit:

• De RSZ int enkel voor het werknemersstelsel. Zelfstandigen hebben een apart stelsel (RSVZ) met eigen sociale verzekeringsfondsen
• Ambtenaren hebben nóg een apart stelsel
• De financieringsstroom is complex: naast bijdragen ook "alternatieve financiering" (€21,4 miljard in 2024, +10,4%) = doorgesluisde belastinginkomsten
• Gewesten en gemeenschappen dragen bij voor geregionaliseerde doelgroepverminderingen (€581 miljoen in 2024)
• De fiscal gap is aanzienlijk: wie de uitgaven doet (uitkeringsinstelling) is niet wie de inkomsten int (RSZ), en de federale overheid vult structureel bij

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Geïntegreerd model (Belastingdienst) In Nederland int de Belastingdienst sinds 2006 alle sociale premies samen met de loonbelasting. De werkgever doet één aangifte en één betaling. Het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen) beheert de werknemersverzekeringen en betaalt uitkeringen. De SVB (Sociale Verzekeringsbank) beheert de volksverzekeringen (AOW, kinderbijslag).

• Voordeel: één loket, één aangifte, lagere administratieve lasten voor werkgevers
• De Belastingdienst heeft al de infrastructuur voor inning en controle
• Eén systeem voor ~9 miljoen werknemers (België: ~5 miljoen)

Duitsland. Gedecentraliseerde inning via ziekenfondsen In Duitsland innen de Krankenkassen (ziekenfondsen) alle sociale bijdragen via het systeem van "Gemeinsamer Beitragseinzug". De werkgever betaalt aan het ziekenfonds van de werknemer, dat vervolgens de bijdragen verdeelt over pensioen, werkloosheid, langdurige zorg en ziekte. De Bundesagentur für Arbeit, Deutsche Rentenversicherung en GKV-Spitzenverband coördineren.

• Gedecentraliseerd maar gestandaardiseerd
• Concurrentie tussen ziekenfondsen stimuleert efficiëntie

Denemarken. ATP + Belastingdienst Denemarken combineert belastingfinanciering (de meeste sociale uitkeringen worden uit belastingen betaald) met het ATP-systeem (Arbejdsmarkedets Tillægspension) voor aanvullend pensioen. ATP beheert ook de administratie van diverse sociale uitkeringen (vakantiegeld, ouderschapsverlof, huurtoeslag).

• ATP: 5,8 miljoen leden, DKK 694 miljard beheerd vermogen
• Zeer efficiënt: combineert inning, administratie en uitkering in één organisatie
• Bijna volledig digitaal

Zwitserland. Kantonale Ausgleichskassen Zwitserland kent een gedecentraliseerd systeem via ~100 compensatiekassen (Ausgleichskassen): zowel kantonaal als sectoraal. Werkgevers registreren zich bij de compensatiekas van hun kanton. De bijdragen (8,7% AHV/IV) worden via deze kassen geïnd en centraal herverdeeld.

• Gedecentraliseerd maar functioneel
• Past bij het Zwitserse federale model met sterke kantonale autonomie

1D. Knelpunten en kritiek

1. Complexe financieringsarchitectuur Het systeem van Globaal Financieel Beheer + alternatieve financiering + overheidsdotaties maakt het bijna onmogelijk voor een burger (of zelfs een parlementslid) om te begrijpen wie hoeveel bijdraagt en wie hoeveel krijgt. De "alternatieve financiering". Eigenlijk doorgesluisde belastingen. Bedraagt €21,4 miljard en steeg met 10,4% in één jaar. Dit is een verborgen subsidie aan de sociale zekerheid die de echte kost versluiert.

2. Gescheiden inningscircuits België heeft drie aparte inningssystemen: RSZ (werknemers), RSVZ (zelfstandigen), en een apart stelsel voor ambtenaren. In Nederland doet de Belastingdienst dit in één beweging. Dit leidt tot dubbele infrastructuur, dubbele IT-systemen, en hogere kosten.

3. Hoge IT-afhankelijkheid van Smals €111 miljoen (38% van de beheersbegroting) gaat naar Smals voor IT-diensten. Smals is een vzw die IT levert aan de hele sociale zekerheid. De RSZ heeft beperkte eigen IT-capaciteit en is structureel afhankelijk van deze ene leverancier. Diversificatie en marktwerking ontbreken.

4. Dubieuze debiteuren en invorderingsproblemen Hoewel de inningsgraad op 6 maanden 99,5% bedraagt, zaten in 2024 nog altijd 19.405 werkgevers in gerechtelijke invordering. De minnelijke afbetalingsplannen betreffen €632 miljoen waarvan slechts 71,4% effectief geïnd wordt. Het Rekenhof heeft herhaaldelijk opmerkingen gemaakt over de boekhouding van dubieuze debiteuren.

5. Geen volledige resultaatmeting De RSZ meet zijn inningsgraad en verwerkingssnelheid, maar er is geen publiek beschikbare, onafhankelijke benchmark van de administratieve kost per geïnde euro vergeleken met buitenlandse equivalenten. De beheersovereenkomst bevat KPI's, maar de resultaten zijn beperkt publiek.

6. Paritair beheer. Democratisch deficit De RSZ wordt bestuurd door een paritair beheerscomité van werkgevers- en werknemersorganisaties. Dit is historisch gegroeid uit het Sociaal Pact van 1944, maar anno 2026 betekent het dat de sociale partners. Niet het parlement. De facto meebeslissen over de besteding van bijna €100 miljard per jaar. De democratische legitimiteit hiervan is betwistbaar.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij transparantie (principe 2), eenvoud (principe 4), en internationaal bewezen modellen (principe 9). De RSZ functioneert operationeel goed, maar zit ingebed in een onnodige complexe architectuur.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd De RSZ wordt niet afgeschaft maar fundamenteel getransformeerd. De inningsfunctie wordt geïntegreerd in de fiscale administratie (FOD Financiën). De RSZ wordt een slankere data- en verdelingsmotor.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

1. Inning van sociale bijdragen → FOD Financiën Naar Nederlands model worden sociale bijdragen samen met de bedrijfsvoorheffing geïnd door de FOD Financiën. De werkgever doet één aangifte en één betaling. Dit elimineert het dubbele inningscircuit en verlaagt de administratieve lasten.

2. RSZ wordt "Sociale Zekerheidskas" (SZK) De overblijvende kerntaken. Globaal Financieel Beheer (verdeling over takken), gegevensbeheer, en statistieken. Worden ondergebracht in een slankere organisatie. Deze "Sociale Zekerheidskas" beheert de verdeling, niet de inning.

3. Eén stelsel voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren De gescheiden inningscircuits (RSZ, RSVZ, ambtenarenpensioen) worden samengevoegd. Eén premie-aangifte, één systeem, één databasis.

4. Transparante financieringsstromen De "alternatieve financiering" wordt afgeschaft als apart concept. Sociale zekerheid wordt gefinancierd uit (a) premies en (b) een wettelijk vastgelegde federale dotatie. Beide bedragen worden jaarlijks gepubliceerd in een burgerbegroting.

5. Onafhankelijke efficiency-audit Driejaarlijkse benchmark door het Rekenhof of een extern bureau: administratieve kost per geïnde euro, vergeleken met Nederland, Denemarken en Duitsland.

Naar welk niveau? Blijft federaal (en dat is correct. Sociale zekerheid is solidariteit op nationale schaal).

Internationaal referentiemodel: Nederland (Belastingdienst int premies sinds 2006) + Denemarken (ATP als geïntegreerd uitvoeringsorgaan).

Geschatte besparing:

• Samenvoeging inningscircuits: €30-60 miljoen/jaar (eliminatie dubbele IT, administratie, huisvesting): (€100M = 34% van operationeel budget, te optimistisch zonder geïtemiseerde breakdown)
• Lagere administratieve lasten werkgevers: niet gekwantificeerd maar significant (één aangifte i.p.v. meerdere)
• Transparantere financiering: indirect. Betere democratische controle op ~€100 miljard/jaar

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Wettelijk kader voor geïntegreerde inning, IT-migratieplanning
• Jaar 3-4: Pilootproject geïntegreerde aangifte (sector per sector)
• Jaar 5: Volledige uitrol, RSZ wordt SZK
• Vereist: wijziging wet van 27 juni 1969, wet van 18 april 2017, en organieke wetten RSZ/RSVZ

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

RSZ (Rijksdienst voor Sociale Zekerheid): Hervormd De inning van sociale bijdragen wordt geïntegreerd in de belastingdienst, zoals in Nederland. De RSZ wordt een slankere verdelingsmotor. Eén aangifte, één betaling, één systeem. Voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De RSZ is het financiële hart van de Belgische sociale zekerheid. Elk kwartaal int de RSZ de sociale bijdragen van werkgevers en werknemers. In 2024 goed voor €73,2 miljard. En verdeelt die over de pensioenen, gezondheidszorg, werkloosheid en andere takken. In totaal stroomt er via het systeem van Globaal Financieel Beheer €95,9 miljard per jaar door. De RSZ heeft ~1.665 medewerkers en een werkingskost van ~€293 miljoen, waarvan 57% personeelskosten en 38% IT-kosten (grotendeels via Smals).

Wat er mis gaat

Het probleem zit niet in de RSZ zelf. Die functioneert operationeel goed met een inningsgraad van 99,5%. Maar in de architectuur eromheen. België heeft drie gescheiden inningssystemen: de RSZ voor werknemers, de RSVZ voor zelfstandigen, en een apart stelsel voor ambtenaren. Elke werkgever die zowel werknemers als zelfstandige helpers heeft, zit met meerdere aangiftes, meerdere systemen, meerdere deadlines.

Daarbovenop is de financiering een raadsel. Naast de bijdragen ontvangt de sociale zekerheid €21,4 miljard aan "alternatieve financiering". Doorgesluisde belastinginkomsten waarvan het verband met de sociale zekerheid historisch is gegroeid maar niet meer logisch verklaarbaar is. De federale overheid vult verder bij met dotaties. Het resultaat: niemand kan uitleggen waar de bijna €100 miljard per jaar precies vandaan komt en naartoe gaat. Zelfs het Rekenhof worstelt met de boekhouding.

Het paritair beheerscomité van werkgevers- en werknemersorganisaties bestuurt de RSZ sinds 1944. Dat was logisch toen de sociale zekerheid een "verzekering van werkgevers en werknemers" was. Maar nu een derde van de financiering uit belastingen komt, is het democratisch deficit onmiskenbaar: het parlement. En dus de burger. Heeft te weinig greep op de besteding.

Hoe het elders werkt

Nederland heeft in 2006 de knoop doorgehakt. De Belastingdienst int sindsdien alle sociale premies samen met de loonbelasting. De werkgever doet één aangifte per maand. Het UWV (vergelijkbaar met RVA + RIZIV samen) beheert de werknemersverzekeringen, de SVB de volksverzekeringen. Het resultaat: lagere administratieve lasten, betere data, snellere fraudedetectie.

Denemarken gaat nog verder. Daar worden de meeste sociale uitkeringen rechtstreeks uit belastingen betaald. Geen apart inningscircuit nodig. Het ATP (Arbejdsmarkedets Tillægspension) combineert pensioenbeheer, uitkeringsadministratie en data-analyse in één organisatie voor 5,8 miljoen leden. Bijna volledig digitaal.

Wat HART voorstelt

1. Eén aangifte, één inning. De FOD Financiën int de sociale bijdragen samen met de bedrijfsvoorheffing, naar Nederlands model. De werkgever doet één aangifte per kwartaal (op termijn per maand). Geen apart RSZ-circuit meer.

2. RSZ wordt Sociale Zekerheidskas (SZK). De overblijvende taken. Verdeling over de takken, gegevensbeheer, statistieken. Blijven bij een slankere opvolger. De SZK beheert de verdeling, niet de inning.

3. Eén stelsel. De gescheiden circuits voor werknemers (RSZ), zelfstandigen (RSVZ) en ambtenaren worden samengevoegd. Eén premiesysteem, één databasis, één controle-instantie.

4. Transparante financiering. Het concept "alternatieve financiering" verdwijnt. De sociale zekerheid wordt gefinancierd uit (a) premies en (b) een wettelijk vastgelegde federale dotatie. Beide bedragen worden jaarlijks gepubliceerd in een burgerbegroting die elke Belg kan begrijpen.

5. Driejaarlijkse benchmark. Het Rekenhof vergelijkt de administratieve kost per geïnde euro met Nederland, Denemarken en Duitsland. Resultaten zijn publiek.

Wat het oplevert

• Besparing €30-60 miljoen/jaar door eliminatie van dubbele inningsinfrastructuur, IT-systemen en administratie
• Lagere lasten voor werkgevers: één aangifte i.p.v. meerdere, minder complexiteit, snellere verwerking
• Transparantie: elke burger kan zien hoeveel er binnenkomt en waar het naartoe gaat
• Betere fraudedetectie: de fiscus heeft al de data om bijdrage-ontduiking te kruisen met belastingontduiking
• Democratische controle: het parlement beslist over de besteding van €100 miljard, niet een paritair comité uit 1944

De RSZ is geen slechte instelling. Integendeel, het is een van de beter functionerende parastatalen. Maar het zit vast in een architectuur van 80 jaar oud. Nederland heeft bewezen dat het anders en beter kan. België verdient datzelfde.

Fase 5: Bronnenlijst