safe.brussels: Audit 2026-03-31

Lijn: safe.brussels (Brussels Gewest: ION)

Status op staatshervorming-pagina: Brussels Gewest. ION's Auditor: Geautomatiseerd (HART-skill) Datum: 2026-03-31

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Brussel - Preventie & Veiligheid (BPV); sinds juli 2022 met de werknaam safe.brussels Juridische basis: Ordonnantie van 28 mei 2015 tot oprichting van een instelling van openbaar nut waarin het beheer van het preventie- en veiligheidsbeleid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is samengebracht (BS 10/06/2015). De ordonnantie van 4 april 2019 voegde de gewestelijke opleidingsschool Brusafe toe; de ordonnantie van 16 mei 2024 hief die afzonderlijke regeling weer op, waarna Brusafe op 1 januari 2025 als directie in safe.brussels opging. Type: Instelling van Openbaar Nut (ION), onder rechtstreeks gezag van de minister-president en de Hoge Ambtenaar Bestuursniveau: Brussels Hoofdstedelijk Gewest Opgericht: 2015 (ordonnantie), met een eigen begroting sinds 1 januari 2017 Adres: Lignestraat 40, 1000 Brussel Ondernemingsnummer: 0664.962.516

Budget: safe.brussels had in 2024 €121,3 miljoen ontvangsten, bijna volledig een dotatie van het gewest (€119,5 miljoen). Ongeveer driekwart van de uitgaven zijn transfers: in 2024 €87,3 miljoen subsidies, waarvan €35 miljoen aan de politiezones, €27,6 miljoen aan de gemeenten voor hun plaatselijke preventie- en buurtplannen, €10,5 miljoen aan de opleidingsscholen (GIP, GSOB, Brusafe), €5,3 miljoen aan gewestelijke instellingen (onder meer de MIVB) en €8,9 miljoen aan vzw's. De eigen werking kostte in 2024 ongeveer €25 miljoen (personeel €9,3 miljoen, werking €11,7 miljoen, investeringen €4,3 miljoen). Het gewest ontvangt van de federale overheid jaarlijks €55 miljoen voor veiligheid en preventie, onder meer in verband met de Europese toppen en de internationale functie van Brussel (2024: €35 miljoen voor de politiezones, €20 miljoen voor gemeentelijke preventie).

Personeel: 156 personeelsleden eind 2024 (118 gewestelijk personeel, 38 gedetacheerd), of 119 VTE; nog zonder het Brusafe-personeel dat op 1 januari 2025 overkwam. De directeur-generaal is tevens Hoge Ambtenaar van de Brusselse Agglomeratie. De organisatie rekruteert analisten, projectmanagers, subsidiebeheerders, juristen, HR-, communicatie- en logistieke medewerkers.

Aansturing: safe.brussels rapporteert aan de Brusselse Regering en de Gewestelijke Veiligheidsraad (GVR). De directeur-generaal oefent als Hoge Ambtenaar ook de bevoegdheden uit van de voormalige gouverneur van het administratief arrondissement Brussel-Hoofdstad (afgeschaft na de Zesde Staatshervorming), onder meer voor noodplanning en crisisbeheer.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Coördinatie veiligheidsbeleid Verbinding tussen politiezones, gemeenten, brandweer, ambulancediensten en gewestelijke instellingen
2. Globaal Veiligheids- en Preventieplan (GVPP) Opstellen, coördineren en monitoren (meerjarenplan; het plan 2021-2024 telde 9 thema's en 77 maatregelen)
3. Criminaliteitsobservatorium Jaarlijkse publicatie van criminaliteitsstatistieken en veiligheidsenquêtes
4. Crisisbeheer Activering van het Gewestelijk Crisiscentrum (76 activeringen en 6 crisisoefeningen in 2022; 115 activeringen in 2024)
5. Toezicht politiezonebegrotingen Budgettaire controle op de Brusselse politiezones (zes zones, bij wet samengevoegd tot één zone met ingang van 1 januari 2028)
6. Bestuurlijke aanpak Ondersteuning van gemeenten bij bestuurlijke handhaving (o.a. drugspanden, mensenhandel)
7. Camerabeleid Coördinatie gewestelijk cameranetwerk
8. Subsidieverdeling Beheer van subsidies aan een veertigtal preventieorganisaties en aan de plaatselijke preventie- en buurtplannen van de 19 gemeenten
9. Opleidingscampus Sinds de zomer van 2020 een gewestelijke opleidingscampus in Haren met 4 scholen: de Brusselse politieacademie, de brandweerschool, de school voor dringende medische hulp en de Gewestelijke School voor Openbaar Bestuur. Sinds 1 januari 2025 is Brusafe als directie Learning and Development geïntegreerd in safe.brussels.

Overlap met andere instellingen:

• Federale Politie (coördinatie grote operaties, terrorisme)
• 6 lokale politiezones (operationele policing; de Kamer keurde op 13 mei 2026 de fusie tot één zone goed, met ingang van 1 januari 2028)
• 19 gemeenten (lokale preventie, GAS-boetes: 271.113 GAS-dossiers in 2022)
• SIAMU/DBDMH (Brusselse brandweer: 16.542 interventies in 2022)
• FOD Binnenlandse Zaken (nationale veiligheid, civiele veiligheid)
• OCAD (dreigingsanalyse)
• NCCN (nationaal crisiscentrum)

Klanten: Brusselse burgers en bezoekers (indirect), politiezones, gemeentebesturen, preventieorganisaties.

Prestatie-indicatoren:

• Criminaliteitsstatistieken worden jaarlijks gepubliceerd (Observatorium)
• In 2022: 4.009 gewelddadige berovingen zonder wapen in de openbare ruimte (44% van het Belgische totaal)
• 75.303 door de politie geregistreerde eigendomsdelicten in 2022 (het meest voorkomende thema)
• Bijna de helft van de inwoners voelt zich nooit onveilig in hun buurt (gewestelijke veiligheidsenquête, cijfers 2022)
• 104.319 ambulance-interventies in 2022, 15% meer dan in 2021

Evaluatie en kritiek:

• Geen specifieke Rekenhof-audit over de werking van safe.brussels zelf; het Rekenhof keurde de algemene rekening 2023 wel goed
• Wél vernietigende Rekenhof-kritiek op het financieel beheer van het Brussels Gewest als geheel (november 2021: geen certificering van de gewestrekeningen 2020)
• 40 preventieorganisaties trokken in oktober 2025 aan de alarmbel over hun financiering: 15% budgetkorting in 2025, jarenlang geen indexering, risico op onderbreking van diensten voor tienduizenden Brusselaars (daklozen, slachtoffers mensenhandel, verslavingszorg, slachtoffers seksueel geweld)
• Parlementaire kritiek (februari 2025) op de passiviteit van de toenmalige minister-president, die antwoordde dat hij bijna geen bevoegdheden heeft inzake veiligheid

1C. Internationale vergelijking

Nederland. 25 Veiligheidsregio's Het Nederlandse model is het meest relevante referentiepunt. Nederland is verdeeld in 25 veiligheidsregio's, bestuurd door de burgemeesters van de deelnemende gemeenten. Elke regio coördineert brandweer, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening (GHOR). De financiering komt voor circa 85% van de gemeenten, via het Gemeentefonds (directe link met lokale verantwoordelijkheid); het Rijk vult aan. Er is een gestandaardiseerde opschalingsprocedure (GRIP, Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure) volgens een landelijk referentiekader, wat snelle opschaling mogelijk maakt. De 25 voorzitters vormen samen het Veiligheidsberaad voor nationale coördinatie.

Verschil met Brussel: In Nederland is de coördinatie-instelling een samenwerkingsverband van gemeenten (bottom-up), niet een gewestelijke ION die boven de gemeenten staat (top-down). De burgemeester is en blijft gezagsdrager. In Brussel is safe.brussels een gewestelijke laag die naast de politiezones, de gemeenten, de federale politie en de brandweer opereert, maar zonder operationeel gezag.

Duitsland. Ordnungsamt + Landespolizei In Duitse steden is het Ordnungsamt (gemeentelijke ordedienst) verantwoordelijk voor lichte handhaving: foutparkeren, zwerfvuil, lokale verordeningen. De Landespolizei (deelstaatpolitie) doet de zware handhaving. Er is geen aparte "coördinatie-ION". De burgemeester of senator coördineert via de bestaande structuren. Rampenbestrijding in vredestijd is een bevoegdheid van de deelstaten; het federale Bundesamt für Bevölkerungsschutz und Katastrophenhilfe (BBK) staat in voor de civiele bescherming en ondersteunt de deelstaten.

Denemarken. SSP-model Het Deense SSP-model (Skole-Socialforvaltning-Politi), gestart in 1977, is een lokaal samenwerkingsverband tussen scholen, sociale diensten en politie voor criminaliteitspreventie bij kinderen en jongeren. Het is geen aparte instelling: de coördinatie zit ingebakken in de bestaande structuren op gemeentelijk niveau, en de meeste Deense gemeenten werken ermee.

Conclusie internationale vergelijking: Geen van de referentielanden heeft een apart agentschap voor "coördinatie van preventie en veiligheid" als tussenlaag boven de politie en gemeenten. De coördinatie zit ofwel bij de burgemeester (NL, DE), ofwel ingebakken in bestaande samenwerkingsverbanden (DK). Een aparte ION is een Brusselse anomalie die voortkomt uit de bestuurlijke complexiteit van 19 gemeenten en 6 politiezones.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Coördinatie zonder gezag safe.brussels coördineert, maar heeft geen operationeel gezag over politie, brandweer of gemeenten. Het kan niet afdwingen, alleen aansturen. De toenmalige minister-president zei in februari 2025 in het Brussels Parlement zelf dat hij bijna geen bevoegdheden heeft inzake veiligheid.

2. Tussenlaag zonder directe meerwaarde safe.brussels verdeelt subsidies (€87 miljoen in 2024) en maakt plannen (GVPP), maar de operationele uitvoering ligt bij politie en gemeenten. Het is een bureaucratische schakel tussen het gewest en de lokale actoren.

3. Budgettaire noodkreet preventieorganisaties 40 organisaties die via safe.brussels gefinancierd worden sloegen alarm over 15% budgetkorting in 2025 en jarenlange niet-indexering. Dit toont dat de coördinatielaag de eigen gesubsidieerde organisaties niet kan beschermen tegen besparingen.

4. Dubbele pet directeur-generaal De DG van safe.brussels is sinds 2022 tevens Hoge Ambtenaar van de Brusselse Agglomeratie. Dit creëert een rolconflict: coördinatie van veiligheid + restbevoegdheden van de voormalige gouverneur + toezicht op politiezonebegrotingen.

5. Fragmentatie Brussels veiligheidslandschap safe.brussels opereert naast 6 politiezones, 19 gemeenten, SIAMU, federale politie, OCAD, NCCN: een web van instanties, precies het probleem dat het moest oplossen. De politiezonefusie (één zone vanaf 1 januari 2028) maakt safe.brussels als coördinatielaag deels overbodig.

6. Geen meting van de meerwaarde De jaarverslagen publiceren personeel en budget, en het Rekenhof keurde de rekening 2023 goed. Maar er zijn geen publieke indicatoren die tonen wat de coördinatie zelf oplevert voor de veiligheid.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0 × ✅, 5 × ⚠️, 4 × ❌. De grootste winst is te boeken op Eenvoud (afschaffen extra laag), Verantwoordelijkheid = Financiering (wie beslist moet ook betalen) en Resultaatgerichtheid (meten wat de coördinatie oplevert).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd safe.brussels wordt ontbonden als zelfstandige ION. De nuttige functies worden geïntegreerd in het ene Brusselse politiekorps van de deelstaat (de zes zones worden één zone vanaf 1 januari 2028) en het Brusselse deelstaatbestuur.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. safe.brussels als ION wordt opgeheven. De instelling is een product van de bestuurlijke fragmentatie die ze moest oplossen. Met de fusie van de 6 politiezones naar 1 zone verdwijnt de voornaamste bestaansreden.

2. Functies worden herverdeeld:

   • Crisisbeheer + camerabeleid + bestuurlijke handhaving → Geïntegreerd in het Brusselse politiekorps, één korps voor de deelstaat, onder de Brusselse deelstaatregering, die de crisisbeheersing en de veiligheid coördineert
   • Criminaliteitsobservatorium → Overgeheveld naar het Brusselse statistiekbureau BISA (statistiek hoort bij een statistiekbureau, niet bij een operationele veiligheidsinstelling)
   • Subsidieverdeling preventie (plaatselijke preventie- en buurtplannen, preventieorganisaties) → Rechtstreeks door de administratie van de Brusselse deelstaat, zonder tussenlaag; het Brusselse politiekorps krijgt geen aparte federale subsidie: het staat op de deelstaatbegroting, en de verevening vergoedt de hoofdstedelijke functie van Brussel (art. 55 HART-grondwet)
   • Opleidingscampus (4 opleidingsscholen) → Autonome opleidingsinstelling onder het Brusselse politiekorps, naar Nederlands model (politieacademie los van coördinatie)
   • Toezicht politiezonebegrotingen → Overbodig bij één korps: de begroting van het Brusselse politiekorps is deel van de deelstaatbegroting, die het Brussels parlement stemt en controleert, met een evaluatie door het Rekenhof (art. 42 HART-grondwet) en het toezicht op de deelstaatpolitie bij de tweetalige Brusselse kamer van de controleraden (zie de audit Brusselse politiezone)

3. De functie van Hoge Ambtenaar verdwijnt, net als de gouverneurs, en er komt geen ambtelijke commissaris in de plaats: zoals in elke deelstaat coördineert de Brusselse deelstaatregering zelf de noodplanning en de crisisbeheersing, in afstemming met het NCCN.

Internationaal model: Duits model (deelstaatpolitie, rampenbestrijding bij de deelstaat, geen aparte coördinatie-ION) + Deens SSP-model (preventie ingebakken in bestaande structuren).

Geschatte efficiëntiewinst:

• Afschaffing overhead ION (directie, HR, juridisch, communicatie, logistiek van safe.brussels zelf)
• Directere subsidiestromen: minder bureaucratie, snellere financiering van preventieorganisaties
• Eén aanspreekpunt voor veiligheid in Brussel (de korpschef van het Brusselse politiekorps) i.p.v. een web van DG safe.brussels + 6 korpschefs + 19 burgemeesters
• Conservatieve schatting: €2-5 miljoen per jaar aan overhead. De eigen werking van safe.brussels kostte in 2024 ongeveer €25 miljoen (personeel €9,3 miljoen, werking €11,7 miljoen, investeringen €4,3 miljoen); de inhoudelijke taken (crisiscentrum, observatorium, camera's, opleidingen, subsidies) blijven bestaan, alleen de aparte directie en ondersteunende diensten verdwijnen (10 à 20% van de eigen werkingskosten)

Implementatiepad:

• Zodra de eengemaakte politiezone operationeel is (vanaf 1 januari 2028): crisisbeheer en camerabeleid integreren in de zone
• Binnen twee jaar daarna: observatorium naar BISA, subsidieverdeling naar de deelstaatadministratie
• Aansluitend: safe.brussels als ION formeel opgeheven bij deelstaatwet
• De opleidingscampus wordt een autonome opleidingsinstelling

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

safe.brussels. Hervormd (ION opgeheven, functies geïntegreerd) Brussel heeft geen extra coördinatielaag nodig bovenop politie, gemeenten en brandweer. De nuttige functies van safe.brussels worden geïntegreerd in het ene Brusselse politiekorps en het deelstaatbestuur.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

safe.brussels is een Instelling van Openbaar Nut (ION) van het Brussels Gewest, opgericht in 2015 na de Zesde Staatshervorming. Het coördineert het preventie- en veiligheidsbeleid in Brussel: het maakt het Globaal Veiligheids- en Preventieplan (GVPP), verdeelt ongeveer €87 miljoen per jaar aan subsidies (2024), vooral aan de politiezones (€35 miljoen) en de gemeenten (€27,6 miljoen), beheert een criminaliteitsobservatorium en het gewestelijk crisiscentrum, coördineert het gewestelijk cameranetwerk, en runt de opleidingscampus in Haren met 4 scholen voor politie, brandweer, dringende medische hulp en openbaar bestuur. Het telde eind 2024 156 personeelsleden. De directeur-generaal is tevens Hoge Ambtenaar van de Brusselse Agglomeratie, een functie die de bevoegdheden van de afgeschafte gouverneur van Brussel-Hoofdstad overnam.

Wat er mis gaat

safe.brussels coördineert, maar heeft geen enkel operationeel gezag. Het kan niet ingrijpen bij veiligheidsproblemen. Het kan alleen plannen maken en geld verdelen. Resultaat: een extra bureaucratische laag in een al onbegrijpelijk landschap van 6 politiezones, 19 gemeentebesturen, de Brusselse brandweer, de federale politie en het nationaal crisiscentrum.

De concrete problemen zijn zichtbaar. In 2022 vonden in Brussel 4.009 gewelddadige berovingen zonder wapen in de openbare ruimte plaats: 44% van het Belgische totaal, in een gewest met ruim 10% van de bevolking. Veertig preventieorganisaties die via safe.brussels gefinancierd worden sloegen in 2025 alarm: 15% budgetkorting, jarenlang geen indexering, en risico op onderbreking van diensten voor tienduizenden kwetsbare Brusselaars (daklozen, slachtoffers mensenhandel en seksueel geweld, verslavingszorg). De toenmalige minister-president zei in februari 2025 in het Brussels Parlement zelf dat hij bijna geen bevoegdheden heeft inzake veiligheid.

Wat de coördinatie oplevert, wordt niet gemeten. De jaarverslagen tonen personeel en budget, maar geen indicatoren die aantonen dat Brussel er veiliger door wordt. De burger kan niet nagaan wat deze instelling oplevert voor wat ze kost.

Hoe het elders werkt

Geen enkel vergelijkbaar land heeft een apart "coördinatieagentschap voor veiligheid" als tussenlaag boven politie en gemeenten.

Nederland verdeelt het land in 25 veiligheidsregio's, bestuurd door de burgemeesters van de deelnemende gemeenten. De burgemeester is en blijft gezagsdrager. Er staat geen extra instelling tussen. De financiering komt voor circa 85% van de gemeenten, via het Gemeentefonds, wat een directe link legt tussen betalen en beslissen. Een gestandaardiseerde opschalingsprocedure (GRIP) volgens een landelijk referentiekader maakt snelle opschaling mogelijk bij crises.

In Duitsland coördineert de burgemeester of deelstaatsenator de veiligheid via bestaande structuren (Ordnungsamt voor lichte handhaving, Landespolizei voor zware). In Denemarken is het SSP-model (school-sociaal-politie) sinds 1977 een samenwerkingsverband dat preventie inbouwt in bestaande gemeentelijke diensten, zonder aparte instelling.

Wat HART voorstelt

safe.brussels als ION wordt opgeheven. De nuttige functies worden herverdeeld:

Het crisisbeheer, camerabeleid en de bestuurlijke handhaving gaan naar het ene Brusselse politiekorps van de deelstaat, dat de zes zones vervangt. Eén korpschef, één gezag, één aanspreekpunt, onder de Brusselse deelstaatregering, die de crisisbeheersing en de veiligheid coördineert.

Het criminaliteitsobservatorium wordt ondergebracht bij het Brusselse statistiekbureau BISA. Statistiek hoort bij een statistiekbureau, niet bij een operationele instelling.

De subsidieverdeling voor preventie (ongeveer €27,6 miljoen per jaar voor de plaatselijke preventie- en buurtplannen van de gemeenten en ongeveer €9 miljoen voor preventieorganisaties, 2024) gaat rechtstreeks via de administratie van de Brusselse deelstaat, zonder tussenlaag. De federale €35 miljoen voor de politie verdwijnt als aparte subsidie: het Brusselse politiekorps staat op de deelstaatbegroting, en de verevening vergoedt de hoofdstedelijke functie van Brussel met een publieke formule (art. 55 HART-grondwet). Sneller, transparanter, minder overhead.

De opleidingscampus (politieacademie, brandweerschool, dringende medische hulp, bestuursschool) wordt een autonome opleidingsinstelling onder het Brusselse politiekorps.

De functie van Hoge Ambtenaar verdwijnt, net als de gouverneurs: de Brusselse deelstaatregering coördineert zelf de noodplanning en de crisisbeheersing, in afstemming met het nationaal crisiscentrum.

Wat het oplevert

Een veiligheidsstructuur die de burger begrijpt: één politiekorps, één korpschef, één verantwoordelijke. Geen extra ION die coördineert zonder gezag. Directere en voorspelbare subsidiestromen naar preventieorganisaties. Geschatte besparing op overhead: €2-5 miljoen per jaar. En vooral: duidelijkheid. Als er iets misgaat in Brussel, weet iedereen wie verantwoordelijk is.

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)