SPW (Service Public de Wallonie): 8 directies-generaal. Audit
Datum: 2026-03-30 Categorie: Wallonië. SPW & Instellingen Status-voorstel: 🟠 Hervormd: Fundamentele modernisering en afslanking
Fase 1: Diepteonderzoek
1A. Wat is het precies?
Officiële naam: Service Public de Wallonie (SPW) Juridische basis: Georganiseerd bij besluiten van de Waalse Regering; het personeel valt onder de Code de la fonction publique wallonne. Operationeel sinds 1 augustus 2008, na de fusie van het Ministère de la Région wallonne (MRW) en het Ministère wallon de l'Équipement et des Transports (MET). Oprichting: 1 augustus 2008 Bestuursniveau: Waals Gewest Rechtsvorm: Centraal overheidsapparaat van het Waals Gewest. Geen aparte rechtspersoonlijkheid, maar de kernadministratie die het beleid van de Waalse Regering uitvoert.
Budget: De Waalse gewestbegroting telt ongeveer €21,3 miljard aan uitgaven (initiële begroting 2026). Het grootste deel daarvan loopt via het SPW: in 2024 verwerkte het 163.655 facturen en subsidieaanvragen voor samen €17,6 miljard. Het eigen werkingsbudget van het SPW (personeel, gebouwen, ICT) is maar een fractie daarvan; de rest zijn transfers, subsidies en investeringen die via het SPW lopen. Personeel: 10.981 agenten (juli 2025), al meer dan vijftien jaar stabiel rond 10.000. Eind 2018 was 57,2% statutair en 42,8% contractueel (IWEPS). Aansturing: Het SPW valt rechtstreeks onder de Waalse Regering. Het wordt geleid door een secretaris-generaal en de directeurs-generaal. De politieke aansturing loopt via de bevoegde ministers en hun kabinetten: ongeveer 570 VTE voor de Waalse regering en de regering van de Franse Gemeenschap samen, waarvan ongeveer 367 voor het Waals Gewest (referentiekader 2024-2029).
De 8 directies-generaal
Het organigram van 2019 telde acht entiteiten. Sinds de reorganisatie van 2021 heeft het SPW negen entiteiten met een eigen naam: het secretariaat-generaal, waaronder ook SPW Support en SPW Digital vallen, en zes operationele directies-generaal. In de begroting zijn dat zeven structuren (Waalse begroting 2026).
Transversaal:
- SPW Secrétariat Général: centrale coördinatie, strategie, audit, internationale betrekkingen
- SPW Support: personeel, gebouwen, logistiek, communicatie, juridische zaken
- SPW Digital: IT-infrastructuur en digitale dienstverlening (3 departementen en 5 polen; meer dan 9.500 pc's, 2.950 servers waarvan 2.700 virtuele, 2024)
Operationeel: 4. SPW Mobilité et Infrastructures: wegen, waterwegen, openbaar vervoer 5. SPW Agriculture, Ressources naturelles et Environnement: landbouw, natuur, milieu 6. SPW Territoire, Logement, Patrimoine, Énergie: ruimtelijke ordening, wonen, erfgoed, energie 7. SPW Intérieur et Action sociale: toezicht op de lokale besturen, sociale integratie 8. SPW Économie, Emploi et Recherche: economie, werkgelegenheid, onderzoek 9. SPW Finances: belastingen, begroting, boekhouding
1B. Wat doet het in de praktijk?
Kerntaken: Het SPW is de uitvoerende arm van de Waalse Regering. Het bereidt beleid voor, voert het uit, beheert subsidiestromen, verleent vergunningen, int belastingen, onderhoudt infrastructuur (wegen, waterwegen), en biedt dienstverlening aan burgers en bedrijven. In 2024 verwerkte het:
- 163.655 facturen en subsidieaanvragen (€17,6 miljard)
- meer dan €3 miljard aan belastingrechten gevestigd (waarvan €2,1 miljard onroerende voorheffing) en €3,1 miljard aan belastingen geïnd
- ongeveer 200 auditmissies uitgevoerd
- 4.305 sanctiedossiers behandeld
- 60.000 m² kantoorruimte heringericht
Overlap met andere instellingen: Het SPW overlapt structureel met meerdere niveaus:
- Federaal: FOD's dekken deels dezelfde beleidsdomeinen (economie, werkgelegenheid, milieu). Na de zesde staatshervorming zijn bevoegdheden verdeeld maar niet altijd helder afgebakend.
- Provincies: De 5 Waalse provincies hebben overlappende taken in bovenlokale coördinatie, noodplanning en toezicht. Ze zijn grote werkgevers: Henegouwen alleen telt 4.200 personeelsleden buiten het onderwijs en ongeveer 5.000 leerkrachten.
- OIP's en pararégionaux: Naast het SPW bestaan 39 Waalse OIP's (Organismes d'Intérêt Public, 2026), zoals AVIQ, Forem, IFAPME en SWDE, elk met eigen rechtspersoonlijkheid, eigen personeel en eigen begroting. Dit creëert een complex web van uitvoeringsorganisaties.
- FWB (Fédération Wallonie-Bruxelles): Gemeenschapsbevoegdheden (onderwijs, cultuur, welzijn) worden apart beheerd, wat leidt tot coördinatieproblemen op Waals grondgebied.
Prestatie-indicatoren: Het SPW publiceert jaarlijks een rapport d'activités met outputcijfers (aantal verwerkte dossiers, facturen, etc.), maar:
- Er zijn geen systematische outcome-indicatoren (wat is het effect op de burger?)
- Het Rekenhof kan al jaren geen getrouw beeld van de rekeningen certificeren (zie hieronder)
- Er is geen benchmark met andere regio's of landen
Rekenhof-bevindingen:
- Rekening 2020 (juli 2021): afkeurend oordeel wegens afwijkingen met een aanzienlijke en verspreide impact. Schuld aan Sowafinal verkeerd geboekt (€694 miljoen). Coronasteun overschat met €303 miljoen. 1.655 hectare grond niet gewaardeerd.
- Rekening 2024 (37e boek van opmerkingen, november 2025): "Lacunes systémiques et dérives dans la gestion financière." Vorderingen en voorschotten niet geïnventariseerd of niet correct gewaardeerd. Vastgoedpatrimonium slecht gekend en ondergewaardeerd. Ongeveer €873 miljoen rentelasten op de regionale schuld (2024). Het Rekenhof kan géén getrouw beeld van het Waals vermogen certificeren.
- Verzekeringen (22e boek van opmerkingen, 2011): veel verzekeringscontracten gesloten zonder overheidsopdracht, geen inventaris van de polissen, geen risicobeheer volgens erkende standaarden.
Cyberaanval april 2025: Op 17 april 2025 werd het SPW getroffen door een grootschalige cyberaanval. Volgens de Waalse Regering drongen de aanvallers binnen via verouderde, kwetsbaarder servers die vanaf het internet bereikbaar waren, en verwierven ze daarna beheerdersrechten. Ongeveer 10.000 computers en meer dan 800 toepassingen waren betrokken. In de pers werd gewag gemaakt van IP-adressen gelinkt aan Rusland. Gevolgen: wekenlange onbereikbaarheid van websites en systemen, 60 dagen uitstel voor administratieve termijnen, €10 miljoen extra budget voor cyberbeveiliging, noodcontracten met Microsoft (€316.000) en NRB (€412.000). Het federaal parket nam het onderzoek over. Vijf maanden na de aanval was 82% van de 662 bedrijfsactiviteiten weer volledig operationeel.
1C. Internationale vergelijking
Nederland: Provinciale administratie + Rijksdiensten
- Structuur: 12 provincies met elk een compact ambtelijk apparaat. Rijksdiensten (Rijkswaterstaat, UWV enzovoort) voeren nationaal beleid uit in het hele land.
- Totaal provinciaal personeel: 12.359 fte voor de 12 provincies samen (2024), gemiddeld ongeveer 1.000 per provincie, voor 18,1 miljoen inwoners (2026)
- Vergelijking: Wallonië heeft bijna 11.000 SPW-medewerkers en 39 OIP's voor 3,7 miljoen inwoners. Een deel van wat het SPW doet (wegen, waterwegen, economie) ligt in Nederland bij het Rijk, maar ook dan is het regionale apparaat in Nederland verhoudingsgewijs veel kleiner.
- Sleutel: Nederland combineert een compacte provinciale laag met sterke nationale uitvoeringsdiensten, en heeft sinds 2007 één kaderwet voor zelfstandige bestuursorganen. Geen duplicatie per regio.
Duitsland: Nordrhein-Westfalen (NRW)
- Structuur: NRW (ongeveer 18 miljoen inwoners, bijna vijf keer Wallonië) heeft een Landesverwaltung met 3 niveaus: de obersten Landesbehörden (11 ministeries en de Staatskanzlei), 5 Bezirksregierungen als middenbestuur, en lagere administratieve diensten.
- Model: Concurrerende bevoegdheden met het federale niveau. De Länder hebben volledige beleidsautonomie tenzij de Bond wetgeeft.
- Schaal: NRW beheert met zijn Landesverwaltung een breder takenpakket dan het SPW, voor bijna vijf keer meer inwoners, met een duidelijke drietrapsstructuur.
Denemarken: 5 regio's (2007-hervorming)
- Structuur: Na de grote hervorming van 2007 werden 13 counties (amter) vervangen door 5 regio's (gemiddeld ongeveer 1,2 miljoen inwoners). Regio's zijn vooral verantwoordelijk voor gezondheidszorg. De gemeenten gingen van 271 naar 98 en kregen meer taken.
- Digitalisering: 98% van de Denen van 16 tot 74 jaar gebruikte een website of app van de overheid (2025; België 85%). Digitaal-eerst als standaard.
- Vertrouwen: 72% van de Denen is tevreden over de administratieve overheidsdiensten die ze gebruikten (OESO-gemiddelde: 66%) en 44% vertrouwt de nationale regering (OESO-gemiddelde: 39%) (OESO-vertrouwensenquête, 2023).
- Sleutel: Denemarken toont dat schaalvergroting en digitalisering samen tot betere dienstverlening en meer efficiëntie kunnen leiden.
Zwitserland: Kantonale administraties
- Structuur: 26 kantons met elk een eigen administratie, van ongeveer 17.000 inwoners (Appenzell Innerrhoden) tot ongeveer 1,6 miljoen (Zürich).
- Model: Extreme subsidiariteit, maar met sterke interkantonale samenwerking (concordaten) en digitale standaardisering.
- Fiscale verantwoordelijkheid: Kantons innen hun eigen belastingen en financieren daarmee het grootste deel van hun eigen beleid. De fiscal gap is klein.
1D. Knelpunten en kritiek
Chronische boekhoudkundige chaos: Het Rekenhof kan al jaren geen getrouw beeld certificeren. In de rekening 2024 waren vorderingen niet geïnventariseerd en was het vastgoed slecht gekend en ondergewaardeerd. De budgettaire en boekhoudkundige consolidatie van de hele Waalse overheidsperimeter treedt pas uiterlijk op 1 januari 2030 in werking.
Versnippering met OIP's: Naast het SPW bestaan 39 Organismes d'Intérêt Public met eigen rechtspersoonlijkheid, elk met eigen HR, eigen IT en eigen boekhouding. Dit maakt geïntegreerd beleid en schaalvoordelen onmogelijk.
Cybersecurity-falen: De aanval van april 2025 verliep via verouderde servers die vanaf het internet bereikbaar waren. Een basale beveiligingsfout voor een organisatie met meer dan 9.500 pc's en 2.950 servers. Na de aanval werden ongeveer 30 verouderde toepassingen met samen meer dan 220 servers uit dienst genomen.
Politisering van topbenoemingen: De hervorming van het Waalse topmanagement (eerste lezing september 2025, definitief goedgekeurd eind juli 2026) vervangt de tijdelijke mandaten door contracten van onbepaalde duur (CDI) en schaft het certificat de management public als toegangsvoorwaarde af. De tekst van de eerste lezing voorzag daarbij een ontbindingsclausule bij een regeringswissel. Critici, onder wie de ambtenarenvakbond GERFA, waarschuwen dat dit de politisering juist versterkt: topmanagers worden via hun prestatiecontract gebonden aan de beleidsdoelen van de regering.
Digitale achterstand: De Waalse Regering erkent zelf een "technologische schuld" door jarenlange onderinvestering in IT (begroting 2026); het werkingsbudget voor informatica stijgt in 2026 naar ongeveer €59 miljoen. "Mon Espace" bestaat, maar is geen volwaardig once-only-platform.
Gebrek aan resultaatmeting: Het SPW rapporteert outputcijfers (aantallen dossiers) maar geen outcome-indicatoren (effect op burger, tevredenheid, doorlooptijden vergeleken met benchmarks).
Kabinetscultuur: Met ongeveer 570 VTE kabinetsmedewerkers voor de Waalse regering en de regering van de Franse Gemeenschap samen (referentiekader 2024-2029) wordt veel beleidswerk buiten de administratie om gedaan. Dit ondermijnt de professionalisering van het SPW zelf.
Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes
| # | Principe | Oordeel | Onderbouwing |
|---|---|---|---|
| 1 | Subsidiariteit | ⚠️ | Het SPW zit op gewestniveau, wat in principe juist is. Maar de versnippering met 39 OIP's en de overlapping met provincies en FWB zorgen ervoor dat bevoegdheden niet helder op één niveau zitten. |
| 2 | Transparantie | ❌ | Het Rekenhof kan geen getrouw financieel beeld certificeren. Kabinetten doen beleidswerk buiten de administratie om. De burger kan niet zien wie beslist en wie betaalt. |
| 3 | Verantwoordelijkheid = Financiering | ⚠️ | Het SPW int ruim €3 miljard belastingen (2024), maar het grootste deel daarvan is onroerende voorheffing die vooral naar gemeenten en provincies gaat. Voor zijn eigen middelen is Wallonië sterk afhankelijk van wat federaal geïnd en doorgestort wordt (bijzondere financieringswet). De fiscal gap is groot: wie het geld uitgeeft (Wallonië) is niet wie het int (grotendeels federaal). |
| 4 | Eenvoud | ❌ | SPW + 39 OIP's + 5 provincies + FWB op hetzelfde grondgebied + 261 gemeenten + kabinetten = een onontwarbaar kluwen. Geen 16-jarige kan dit uitleggen. |
| 5 | Schaalgrootte | ⚠️ | 10.981 agenten voor 3,7 miljoen inwoners is op zich werkbaar. Maar de versnippering over SPW + 39 OIP's + provincies maakt dat individuele entiteiten vaak te klein zijn voor professioneel beheer (IT, HR, boekhouding). |
| 6 | Concurrerende bevoegdheden | ❌ | Er is geen concurrerende-bevoegdhedenlogica. De verdeling federaal/gewest/gemeenschap is rigide, exclusief en conflictgevoelig. Geen innovatieruimte. |
| 7 | Resultaatgericht | ❌ | Geen systematische outcome-indicatoren. Geen benchmarking. Output wordt gerapporteerd (dossiers verwerkt), outcomes niet (effect op burger). |
| 8 | Digitaal-eerst | ❌ | De Waalse Regering erkent zelf een technologische schuld door jarenlange onderinvestering. Verouderde servers (cyberaanval 2025). Versnipperde digitaliseringsstrategie. "Mon Espace" is een begin maar geen volwaardig once-only-platform. |
| 9 | Internationaal bewezen | ❌ | Het SPW-model (zware centrale administratie + tientallen satelliet-OIP's + provinciale laag + aparte gemeenschapslaag) heeft geen internationaal equivalent dat werkt. Nederland, Denemarken en Duitsland werken met compactere, meer geïntegreerde modellen. |
Synthese: 0 ✅, 3 ⚠️, 6 ❌. Het SPW faalt op 6 van de 9 principes. De grootste winst is te boeken op transparantie (betrouwbare boekhouding), eenvoud (integratie OIP's en één bestuurslaag: de provincies worden deelstaten, zonder gewest erboven) en digitaal-eerst (volwaardig e-government-platform).
Fase 3: HART-voorstel
3A. Classificatie
🟠 Hervormd: het SPW wordt fundamenteel gemoderniseerd en afgeslankt, en gaat samen met de provinciale administraties op in de administraties van de vijf Waalse deelstaten (Henegouwen, Luik, Namen, Waals-Brabant en Luxemburg). Schaalgevoelige diensten worden gemeenschappelijke diensten van de Waalse deelstaten (art. 32 HART-grondwet). De inning van de belastingen gaat naar FOD Financiën, de ene belastingdienst voor alle overheden (art. 52).
3B. Concreet voorstel
Wat verandert er:
Rationalisatie OIP's: De 39 Waalse OIP's worden gerationaliseerd tot ongeveer 15 instellingen. Operationele kerninstellingen (Waals Jobcenter/Forem, AWE/milieu, WEA/economie, Agence Wallonne de l'Habitation/sociale huur) worden zelfstandige uitvoeringsagentschappen met prestatiecontracten, per deelstaat of als gemeenschappelijke dienst van de Waalse deelstaten waar de schaal dat vraagt, zoals de Forem voor de arbeidsbemiddeling (art. 32 HART-grondwet). Kleinere en ondersteunende OIP's (CRA-W, APAQ-W, IFAPME e.a.) integreren in de deelstaatadministraties of in een gemeenschappelijke dienst, met shared services voor HR, IT en boekhouding.
Eén bestuurslaag: de provincies worden deelstaten: De 5 Waalse provincies worden deelstaten, zonder gewest erboven (art. 2 HART-grondwet). Hun administratie en het SPW gaan samen op in de deelstaatadministratie. Het bestuurlijk toezicht en de bovenlokale coördinatie, noodplanning inbegrepen, worden taken van elke deelstaat (SPW Intérieur gaat erin op), en de deelstaatregering coördineert de crisisbeheersing zonder gouverneur; persoonsgebonden taken gaan naar versterkte gemeenten.
Professioneel financieel beheer: Verplichting tot IPSAS-conforme boekhouding binnen 3 jaar. Extern geaudite jaarrekening. Publicatie van een jaarlijkse transparantie-index met doorlooptijden, tevredenheidsscores en kosten per dienstverlening.
Digitaal-eerst-transformatie: Alle burgerdiensten digitaal binnen 5 jaar. "Mon Espace" gaat op in de ene app en de ene website voor alle overheden, op de Belgische X-Road, met only-once als afdwingbaar recht, naar Deens model (art. 44 HART-grondwet, digitaliseringsplan). Investering in cybersecurity-basisnormen (geen verouderde servers meer).
Kabinetten afbouwen: Hoogstens 5 politieke medewerkers per regeringslid, zoals in alle regeringen (art. 40 en 43 §3 HART-grondwet; zie wl-regering). Beleidswerk terug naar de administratie. Dit versterkt de professionalisering van de administratie.
Resultaatcontracten: Elke DG krijgt meetbare KPI's op outcomes (niet alleen outputs). Jaarlijkse benchmarking met Vlaamse equivalenten en internationale referenties.
Internationaal model: Combinatie van het Zwitserse model (kantonale administraties met interkantonale samenwerking via concordaten) en het Deense model (digitaal-eerst + schaalvergroting + resultaatmeting).
Geschatte efficiëntiewinst:
- Integratie OIP's en een gedeeld dienstencentrum: geteld in de audit Overige OIP's (item wl-overige-oip), niet hier
- Samengaan van de provinciale administraties en het SPW in de vijf deelstaatadministraties: niet apart becijferd
- Kabinettenreductie: geteld in de koepelaudit Ministeriële kabinetten (alle bestuursniveaus samen hooguit ongeveer €165 miljoen per jaar), niet hier
- Betere digitalisering en resultaatcontracten: minder manuele verwerking, kortere doorlooptijden, minder fouten (niet becijferd)
- Totaal voor deze audit: geen eigen besparing. Elk onderdeel wordt één keer geteld, in de audit waar het thuishoort, zodat niets dubbel meetelt.
Implementatiepad:
- Jaar 1-2: IPSAS-conforme boekhouding, kabinetten afbouwen, OIP-integratie voorbereiden
- Jaar 2-3: Eerste OIP's integreren (begin met ondersteunende diensten), aansluiten op de ene app en de X-Road
- Jaar 3-5: Volledige integratie in de vijf deelstaatadministraties (de provincies worden deelstaten, art. 2 HART-grondwet), gemeenschappelijke diensten bij akkoord of concordaat (art. 32), resultaatcontracten operationeel
Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)
Deel A: Het partijpunt
SPW (Service Public de Wallonie): Hervormd De Waalse kernadministratie wordt gemoderniseerd en gaat op in de vijf Waalse deelstaten, met gemeenschappelijke diensten waar de schaal dat vraagt: 39 OIP's gerationaliseerd tot ongeveer 15 instellingen, digitaal als standaard, en voor het eerst in jaren een boekhouding die klopt.
Deel B: De uitleg
Hoe het nu werkt
Het Service Public de Wallonie (SPW) is het ambtelijk apparaat van de Waalse Regering. Bijna 11.000 ambtenaren (2025), verdeeld over het secretariaat-generaal en zes directies-generaal, voeren het Waalse beleid uit: van wegen en waterwegen tot economie, milieu, wonen en belastingen. In 2024 verwerkte het SPW voor €17,6 miljard aan facturen en subsidies. De Waalse begroting telt ongeveer €21,3 miljard aan uitgaven (2026).
Naast het SPW bestaan er nog eens 39 verzelfstandigde instellingen (OIP's, Organismes d'Intérêt Public), zoals de Forem (arbeidsbemiddeling), AVIQ (welzijn en handicap) en IFAPME (beroepsopleiding). Elk van die organisaties heeft een eigen raad van bestuur, eigen personeelsdienst, eigen IT-afdeling en eigen boekhouding. Tel daar de 5 Waalse provincies bij op, en het Waals bestuur is een labyrint van instanties.
Wat er mis gaat
Het Rekenhof kan al jaren geen betrouwbaar financieel beeld van Wallonië goedkeuren. In november 2025 was het verdict over de rekening 2024 opnieuw vernietigend: vorderingen niet geïnventariseerd, vastgoed slecht gekend en ondergewaardeerd, boekhoudregels niet gerespecteerd. Het verschil met landen als Nederland of Denemarken, waar overheden professioneel geaudite jaarrekeningen publiceren, is schrijnend.
In april 2025 werd het SPW getroffen door een grootschalige cyberaanval. De aanvallers drongen binnen via verouderde servers die vanaf het internet bereikbaar waren: een basale beveiligingsfout. Wekenlang waren overheidssites onbereikbaar. Administratieve termijnen moesten met 60 dagen worden verlengd. De Waalse Regering moest €10 miljoen vrijmaken om de cyberbeveiliging te versterken.
Ondertussen werken ongeveer 570 kabinetsmedewerkers (VTE, Waalse regering en regering van de Franse Gemeenschap samen) vaak buiten de administratie om aan beleid. Dat ondermijnt de professionaliteit van het SPW: waarom investeren in sterke ambtenaren als het beleidswerk toch op het kabinet wordt gedaan?
De versnippering over SPW + 39 OIP's + 5 provincies maakt schaalvoordelen onmogelijk. Elke organisatie runt haar eigen IT, eigen HR, eigen boekhouding. Dat is 45 keer dezelfde overhead, terwijl Wallonië als geheel maar 3,7 miljoen inwoners telt.
Hoe het elders werkt
In Nederland werken bij de 12 provincies samen ongeveer 12.400 fte (2024), gemiddeld zo'n 1.000 per provincie. De zware uitvoering (wegen, water, arbeidsmarkt) zit bij nationale diensten als Rijkswaterstaat en UWV, en sinds 2007 geldt één kaderwet voor zelfstandige bestuursorganen. Geen provinciale duplicatie, geen wildgroei zonder regels.
Denemarken ging in 2007 nog verder: 13 counties werden samengevoegd tot 5 regio's, het aantal gemeenten daalde van 271 naar 98, en digitalisering werd de standaard. Resultaat: 98% van de Denen gebruikt websites of apps van de overheid (2025) en 72% is tevreden over de administratieve overheidsdiensten die ze gebruikten (OESO-gemiddelde: 66%). Efficiënter, transparanter, dichter bij de burger.
Nordrhein-Westfalen (Duitsland), een deelstaat met ongeveer 18 miljoen inwoners of bijna vijf keer Wallonië, beheert een breder takenpakket met een heldere drietrapsstructuur: 11 ministeries en de Staatskanzlei, 5 Bezirksregierungen als middenbestuur en de lagere diensten.
Wat HART voorstelt
HART wil het SPW hervormen tot moderne administraties van de vijf Waalse deelstaten, met gemeenschappelijke diensten waar de schaal dat vraagt:
Ten eerste: de 39 verzelfstandigde instellingen (OIP's) worden gerationaliseerd tot ongeveer 15. Operationele kerninstellingen (het Waals Jobcenter, de Waalse Milieumaatschappij AWE, het Waals Economisch Agentschap WEA en de Agence Wallonne de l'Habitation voor sociale huur) worden zelfstandige uitvoeringsagentschappen met prestatiecontracten, per deelstaat of als gemeenschappelijke dienst van de Waalse deelstaten. Kleinere en ondersteunende OIP's integreren in de deelstaatadministraties met shared services: één HR-dienst, één IT-platform, één boekhouding. Raden van bestuur worden adviesraden zonder eigen overhead.
Ten tweede: de Waalse provincies worden deelstaten, zonder gewest erboven. Hun administratie en het SPW gaan samen op in de deelstaatadministratie. Het toezicht op de gemeenten en de bovenlokale coördinatie, noodplanning inbegrepen, worden taken van elke deelstaat, zonder gouverneur; persoonsgebonden taken gaan naar versterkte gemeenten.
Ten derde: binnen 3 jaar een boekhouding die voldoet aan internationale standaarden (IPSAS), extern geaudit en publiek toegankelijk. Geen "anomalieën van miljarden euro's" meer.
Ten vierde: alle burgerdiensten digitaal binnen 5 jaar. "Mon Espace" gaat op in de ene app en de ene website voor alle overheden, naar Deens model. Investeren in cybersecurity zodat een aanval als die van april 2025 niet meer kan gebeuren.
Ten vijfde: kabinetten terugbrengen tot hoogstens 5 politieke medewerkers per regeringslid, zoals in alle regeringen. Beleidswerk hoort bij de administratie, niet bij politieke medewerkers.
Ten zesde: elk departement krijgt meetbare doelstellingen op resultaat (niet alleen op het aantal verwerkte dossiers) met jaarlijkse benchmarking.
Wat het oplevert
De besparingen van deze hervorming worden elk één keer geteld, in de audit waar ze thuishoren: de fusie van de OIP's en het gedeelde dienstencentrum bij de overige Waalse OIP's en de kleinere kabinetten in de besparing op alle kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen per jaar voor alle bestuursniveaus). Het samengaan van de provinciale administraties en het SPW in de deelstaten is niet apart becijferd. Betere digitalisering vermindert daarnaast verwerkingskosten en fouten.
Maar de grootste winst is niet financieel: het is een overheid die de burger kan uitleggen wie verantwoordelijk is, die een boekhouding heeft die klopt, die digitaal bereikbaar is, en die wordt afgerekend op resultaten. Dat is wat Wallonië verdient. Dat is wat HART wil bouwen.
Fase 5: Bronnenlijst
| Bron | URL | Datum | Gebruikt voor |
|---|---|---|---|
| SPW. Chiffres clés (rapport d'activités 2024) | https://spw.wallonie.be/rapport-dactivites-du-spw-chiffres-cles | 2025 | Output 2024 (163.655 facturen en subsidieaanvragen, €17,6 mld; belastingen; audits; sancties; kantoren; pc's en servers) |
| SPW. Des chiffres et des êtres: le profil de la fonction publique wallonne | https://spw.wallonie.be/actualites/des-chiffres-et-des-etres-decouvrir-le-profil-de-la-fonction-publique-wallonne | 2025-07-25 | 10.981 agenten |
| SPW. Structure / Organigrammes | https://spw.wallonie.be/organigrammes | 2026 | Entiteiten van het SPW |
| SPW. SPW Support | https://spw.wallonie.be/administrations/spw-secretariat-general/spw-support | 2026 | SPW Support: vijf departementen (personeel en ambtenarenzaken, roerende goederen, vastgoed, communicatie, juridische zaken en vertaling) |
| SPW. SPW Digital | https://spw.wallonie.be/administrations/spw-secretariat-general/spw-digital | 2026 | SPW Digital onder het secretariaat-generaal: 3 departementen en 5 polen |
| Wikipedia. Service public de Wallonie | https://fr.wikipedia.org/wiki/Service_public_de_Wallonie | 2026 | Oprichting 1 augustus 2008, fusie MRW en MET, structuur |
| Forum for the Future. SPW: nouvel organigramme, nouvelles appellations | https://blog.forumforthefuture.be/fr/article/spw-nouvel-organigramme-nouvelles-appellations/4860 | 2019 | Organigram van 2019 met acht entiteiten |
| SPW Finances. Budget 2026, exposé général | https://finances.wallonie.be/files/Budget%202026/Budget%202026/expose/ExpGen.pdf | 2025 | Uitgaven €21,3 mld (2026), zeven structuren van het SPW, technologische schuld, informaticabudget ongeveer €59 mln |
| SPW Finances. Budget 2025 | https://finances.wallonie.be/home/finances-wallonnes/budget-wallon/budget-2025.html | 2025 | Initiële begroting 2025 (€22,0 mld uitgaven), ter vergelijking |
| IWEPS. L'emploi public en Wallonie et en Fédération Wallonie-Bruxelles (editie 2020) | https://www.iweps.be/wp-content/uploads/2020/04/RS3_Fonction_publique2020-4.pdf | 2020 | SPW 10.045 agenten eind 2018, 42,8% contractueel; personeel stabiel sinds 2009 |
| IWEPS. Emploi public en Wallonie | https://www.iweps.be/publication/lemploi-public-en-wallonie-et-en-federation-wallonie-bruxelles/ | 2021 | Publieke werkgelegenheid; SPW al vijftien jaar stabiel rond 10.000 agenten |
| Province de Hainaut. L'administration provinciale | https://www.hainaut.be/la-province/l-administration-provinciale | 2026 | 4.200 personeelsleden buiten het onderwijs en ongeveer 5.000 leerkrachten |
| Wallonie.be. Other public stakeholders in Wallonia | https://www.wallonie.be/en/stakeholders-and-institutions/wallonia/other-public-stakeholders-in-wallonia | 2026 | 39 OIP's |
| Wallex. Besluit van de Waalse Regering van 15 juli 2024 (kabinetten) | https://wallex.wallonie.be/eli/arrete/2024/07/15/2024010995 | 2024 | Referentiekader kabinetten 2024-2029 (ongeveer 570 VTE Waals Gewest en Franse Gemeenschap, waarvan ongeveer 367 Waals Gewest) |
| La Libre. Cour des comptes: compte 2020 du SPW | https://www.lalibre.be/economie/conjoncture/2021/07/01/la-cour-des-comptes-pointe-plusieurs-milliards-deuros-danomalies-sur-le-compte-2020-du-service-public-de-wallonie-UTLRVYCSDBAH3FUQQOBORC3C74/ | 2021-07-01 | Afkeurend oordeel rekening 2020 (€694 mln Sowafinal, €303 mln coronasteun, 1.655 ha) |
| L-Post. Cour des comptes: finances de la Région wallonne en 2024 (37e cahier) | https://lpost.be/politique/la-cour-des-comptes-dresse-un-bilan-accablant-des-finances-de-la-region-wallonne-en-2024-entre-opacite-et-controle-defaillant/ | 2025-11-17 | Systeemfouten financieel beheer, geen getrouw beeld, €873 mln rentelasten |
| Parlement de Wallonie. Le 22ème Cahier d'observations de la Cour des comptes | https://www.parlement-wallonie.be/le-22eme-cahier-dobservations-de-la-cour-des-comptes-examine-au-sein-du-parlement-wallon | 2011 | Controle verzekeringen SPW |
| IBR. Certification du compte général en Wallonie | https://www.ibr-ire.be/fr/actualites/news-detail/certification-du-compte-g-n-ral-en-wallonie | 2026-04-10 | Consolidatie uiterlijk 1 januari 2030 |
| La Libre. Y a-t-il trop de fonctionnaires au SPW? | https://www.lalibre.be/debats/opinions/2025/02/19/y-a-t-il-trop-de-fonctionnaires-au-service-public-de-wallonie-HCOLKKIDLVCJNA22AM2JKCERE4/ | 2025-02-19 | Debat over personeelsomvang |
| Waalse Regering. Persbericht hervorming topmanagement | https://galant.wallonie.be/home/communiques-de-presse/presses/fonction-publique-reduction-du-nombre-de-hauts-managers-ouverture-aux-talents-de-la-societe-civile-conditions-d-acces-rehaussees-recrutement-externalise-evaluations-renforcees-remuneration-basee-sur-les-resultats-les-gouvernements-wallon-et-de-la-fed.html | 2025-09-01 | Eerste lezing: CDI met ontbindingsclausule bij regeringswissel, afschaffing CMP, prestatiecontracten gekoppeld aan de doelen van de legislatuur |
| MaTribune. Réforme du haut management de la fonction publique wallonne | https://matribune.be/reforme-galant-du-haut-management-de-la-fonction-publique-wallonne-un-modele-inspire-du-prive/ | 2025-09-12 | Ontbindingsclausules, politiseringsrisico |
| La Libre. La réforme des top managers va vers plus de politisation, selon le Gerfa | https://www.lalibre.be/belgique/politique-belge/2025/11/27/la-reforme-de-la-nomination-des-tops-managers-wallons-et-francophones-va-vers-plus-de-politisation-selon-le-gerfa-2FCH4EZZ7FCTZBJL56PYJANQ2U/ | 2025-11-27 | Kritiek van GERFA |
| RTBF. La réforme des top managers est lancée | https://www.rtbf.be/article/la-reforme-des-top-managers-est-lancee-en-wallonie-et-a-la-federation-wallonie-bruxelles-voici-ce-qui-va-changer-pour-les-hauts-fonctionnaires-11777912 | 2026-08-31 | Hervorming definitief goedgekeurd eind juli 2026: CDI als regel, CMP niet langer vereist |
| RTBF. Cyberaanval SPW | https://www.rtbf.be/article/les-connexions-internet-du-service-public-de-wallonie-coupees-a-la-suite-d-une-intrusion-11535036 | 2025-04 | Cyberaanval: internetverbindingen afgesloten, luchthavens en sluizen onder toezicht |
| RTBF. Cyberattaque contre le SPW: l'objectif reste inconnu | https://www.rtbf.be/article/cyberattaque-contre-le-spw-l-objectif-de-l-attaque-reste-inconnu-pas-de-trace-d-exfiltration-massive-de-donnees-11545756 | 2025-05-12 | Binnengedrongen via verouderde servers bereikbaar vanaf het internet, termijnen met 60 dagen verlengd |
| Wikipedia. Cyberattaque contre le Service Public de Wallonie (2025) | https://fr.wikipedia.org/wiki/Cyberattaque_contre_le_Service_Public_de_Wallonie_(2025) | 2026 | 10.000 computers, 800+ toepassingen, IP-adressen gelinkt aan Rusland (pers), €10 mln, federaal parket |
| L-Post. Cyberattaque contre le SPW: une information judiciaire est ouverte au parquet fédéral | https://lpost.be/politique/cyberattaque-contre-le-spw-une-information-judiciaire-est-ouverte-au-parquet-federal/ | 2025-05-15 | Contracten Microsoft (€316.000) en NRB (€412.000), onderzoek federaal parket |
| La Libre. Cinq mois après la cyberattaque contre le SPW | https://www.lalibre.be/belgique/societe/2025/09/08/cinq-mois-apres-la-cyberattaque-contre-le-sp-wallonie-82-des-services-sont-a-nouveau-pleinement-operationnels-FAMBNGH6INCNVG7OLO7N4COS44/ | 2025-09-08 | 82% van 662 activiteiten hersteld, 30 verouderde toepassingen en 220+ servers uit dienst |
| Wallonie.be. Digital Wallonia 2025-2029 | https://www.wallonie.be/fr/actualites/digital-wallonia-2025-2029-une-nouvelle-ere-numerique-pour-la-wallonie | 2025 | Digitaliseringsstrategie |
| Statbel. Bevolking per gewest op 1 januari 2026 | https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=7ef37f09-4a96-4c4c-8d90-350d3dafb4ac | 2026 | Wallonië 3.713.450 inwoners (1 januari 2026) |
| Statbel. Geografie (gemeenten) | https://statbel.fgov.be/nl/over-statbel/methodologie/classificaties/geografie | 2025 | 261 gemeenten in het Waals Gewest |
| Binnenlands Bestuur. Ruim 500 provincie-ambtenaren erbij | https://www.binnenlandsbestuur.nl/carriere/ruim-500-provincie-ambtenaren-erbij | 2025-06-17 | Nederlandse provincies: 12.359 fte (2024) |
| CBS. Bevolking Nederland | https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/85496NED | 2026 | 18,1 miljoen inwoners |
| Wikipedia. Provinces of the Netherlands | https://en.wikipedia.org/wiki/Provinces_of_the_Netherlands | 2026 | Nederlandse provinciale structuur |
| Overheid.nl. Kaderwet zelfstandige bestuursorganen | https://wetten.overheid.nl/BWBR0020495 | 2007 | Nederlandse kaderwet voor zelfstandige bestuursorganen, in werking sinds 1 februari 2007 |
| Danske Regioner. The Local Government Reform, in brief | https://www.regioner.dk/media/2845/the-local-government-reform-in-brief.pdf | 2005 | Denemarken: 98 gemeenten in plaats van 271, 5 regio's vooral voor gezondheidszorg |
| Wikipedia. Regions of Denmark | https://en.wikipedia.org/wiki/Regions_of_Denmark | 2026 | 13 counties (amter) afgeschaft op 1 januari 2007 |
| OESO. Drivers of Trust in Public Institutions 2024, landennota Denemarken | https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/06/oecd-survey-on-drivers-of-trust-in-public-institutions-2024-results-country-notes_33192204/denmark_c2330f34/ac5b6973-en.pdf | 2024 | Denemarken: 44% vertrouwen in de nationale regering (OESO 39%), 72% tevreden over administratieve diensten (OESO 66%), gegevens 2023 |
| Eurostat. E-government activities of individuals (isoc_ciegi_ac) | https://ec.europa.eu/eurostat/api/dissemination/statistics/1.0/data/isoc_ciegi_ac?format=JSON&lang=EN&geo=DK&geo=BE&geo=EU27_2020&unit=PC_IND&ind_type=IND_TOTAL&time=2025 | 2025 | Gebruik van overheidswebsites of -apps: Denemarken 98%, België 85% |
| Land.NRW. Landesverwaltung | https://www.land.nrw/landesverwaltung-nordrhein-westfalen | 2026 | NRW: drie niveaus, 5 Bezirksregierungen |
| Land.NRW. Ministerien und Vertretungen | https://www.land.nrw/ministerien-und-vertretungen | 2026 | NRW: 11 ministeries en de Staatskanzlei |
| IT.NRW. Einwohnerzahl im Jahr 2025 wieder unter 18 Millionen | https://www.it.nrw/nrw-einwohnerzahl-im-jahr-2025-wieder-unter-18-millionen-128478 | 2026 | NRW: 17.986.214 inwoners eind 2025, ongeveer 18 miljoen |
| Wikipedia. Kanton Appenzell Innerrhoden | https://de.wikipedia.org/wiki/Kanton_Appenzell_Innerrhoden | 2025 | 16.796 inwoners (30 september 2025) |
| Wikipedia. Kanton Zürich | https://de.wikipedia.org/wiki/Kanton_Z%C3%BCrich | 2025 | 1.630.151 inwoners (30 september 2025) |
- Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)