VDAB (Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding): Audit

Datum: 2026-03-30 Categorie: Vlaamse Deelstaat. Gewestbevoegdheden Status-voorstel: 🟠 Hervormd: Regisseur met verplichte interregionale samenwerking

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB) Juridische basis: Decreet van 7 mei 2004 tot oprichting van het publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigd agentschap "Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding" (gewijzigd in 2020 en 2024) Oprichting: Oorspronkelijk opgericht in 1989 bij de regionalisering van het arbeidsmarktbeleid. Huidig juridisch kader dateert van 2004. Bestuursniveau: Vlaams Gewest (gewestbevoegdheid sinds de bijzondere wet van 8 augustus 1988) Rechtsvorm: Publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigd agentschap (EVA)

Budget: ~€900 miljoen werkingsbudget, in totaal meer dan €1 miljard als je alle kredieten (incl. opleidingen, OCMW-trajecten, ESF-middelen) meerekent Personeel: ~4.761 VTE (eind 2024), gedaald van 5.160 in 2018 Aansturing: Raad van bestuur onder toezicht van de Vlaamse minister van Werk. Het Vlaamse regeerakkoord 2024-2029 bepaalt dat de raad wordt afgeslankt met minstens helft min één onafhankelijke bestuurders.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken (decreet 2004, gewijzigd 2020):

1. Arbeidsbemiddeling matching van werkzoekenden met vacatures
2. Beroepsopleiding organisatie en financiering van opleidingen voor werkzoekenden
3. Competentieontwikkeling loopbaanbegeleiding, competentiebalans
4. Activering controle op beschikbaarheid van werkzoekenden, sanctionering
5. Regie arbeidsmarkt coördinatie van partners (uitzendbureaus, OCMW's, opleidingsverstrekkers)
6. Datamanagement arbeidsmarktinformatie, vacatureanalyse, AI-matching

Overlap met andere instellingen:

• Le Forem (Wallonië): identieke taken voor Waalse werkzoekenden. Aparte IT-systemen, aparte vacaturebanken, apart beleid.
• Actiris (Brussel): idem voor Brusselse werkzoekenden. VDAB verzorgt wél de beroepsopleiding voor Nederlandstaligen in Brussel.
• ADG/Arbeitsamt (Duitstalige Gemeenschap): idem voor ~78.000 inwoners.
• RVA (federaal): controle op werkloosheidsuitkeringen en sanctionering. Gedeelde bevoegdheid met gewestelijke diensten sinds 6e staatshervorming.

België heeft dus vier afzonderlijke arbeidsbemiddelingsdiensten voor een bevolking van 11,5 miljoen. Elk met een eigen IT-platform, een eigen vacaturebank, eigen opleidingscentra, en eigen beleidslogica.

Wie is de "klant"?

• ~220.000 niet-werkende werkzoekenden in Vlaanderen (fluctuerend)
• ~370.000 vacatures per jaar via VDAB
• Werkgevers die personeel zoeken
• OCMW's en lokale besturen (als partner)

Prestatie-indicatoren:

• Uitstroompercentage naar werk na begeleiding
• Snelheid van matching (tijd tot eerste contact)
• Klanttevredenheid werkzoekenden en werkgevers
• Het Rekenhof signaleerde in 2021 dat VDAB onvoldoende inzicht heeft in de kosteneffectiviteit van uitbestede trajecten

Rekenhof-audit 2021. Belangrijkste conclusies:

• VDAB ging juridisch incorrecte samenwerkingen aan met externe partners
• Subsidies en overeenkomsten waren herhaaldelijk niet wettelijk conform
• Geen duidelijk uitbestedingsbeleid
• Gebrek aan inzicht in (kosten)effectiviteit van eigen en partnertrajecten
• 20 aanbevelingen geformuleerd; VDAB was zich vaak al jaren bewust van de problemen, maar verandertrajecten leverden geen overtuigende resultaten
• Minister Crevits eiste een actieplan

1C. Internationale vergelijking

Nederland: UWV WERKbedrijf

• Structuur: Eén nationaal uitvoeringsorgaan (UWV) voor heel Nederland (17,5 miljoen inwoners)
• Personeel: ~23.500 medewerkers (incl. alle uitkeringstaken. Niet enkel arbeidsbemiddeling)
• Budget: Meerdere miljarden (UWV beheert ook WW, WIA, Wajong)
• Model: Sinds 2015: "Werkcentra". Samenwerkingsverbanden per arbeidsmarktregio waarin UWV, gemeenten, onderwijs en private partijen samenwerken op één locatie
• Digitalisering: Werk.nl als centraal digitaal platform; VUM-systeem (Verbeteren Uitwisseling Matchingsgegevens) voor data-uitwisseling tussen UWV, gemeenten en private partijen
• Bevolking per dienst: 17,5 miljoen inwoners → 1 dienst = ratio 1:17,5 mln

Duitsland: Bundesagentur für Arbeit (BA)

• Structuur: Eén federaal agentschap met >95.000 medewerkers (2014), 156 Agenturen für Arbeit, ~300 lokale kantoren
• Model: Federaal kader met lokale uitvoering. Eén landelijk IT-systeem, één vacaturebank
• Budget: ~€38 miljard (2023, totaal incl. uitkeringen)
• Bijzonderheid: Gemeenten voeren de taken voor langdurig werklozen uit (Jobcenter = samenwerkingsverband BA + gemeente), maar binnen hetzelfde wettelijk kader
• Bevolking per dienst: 84 miljoen → 1 dienst

Denemarken: Gemeentelijke Jobcentra

• Structuur: 98 gemeenten runnen elk een Jobcenter. Centraal aangestuurd door STAR (Styrelsen for Arbejdsmarked og Rekruttering)
• Model: Flexicurity. Zeer flexibele arbeidsmarkt + genereuze uitkeringen + intensieve activering
• Budget: DKK 12,7 miljard (±€1,7 mld) voor actief arbeidsmarktbeleid (2019)
• Resultaten: Deense werknemers die hun job verliezen vinden sneller een nieuwe baan dan bijna alle andere werknemers ter wereld (OESO)
• Besteding: Denemarken besteedt als % van bbp 4× zoveel als het gemiddelde OESO-land aan actief arbeidsmarktbeleid. En meer dan enig ander land
• Bevolking per dienst: 5,9 miljoen → 1 nationaal kader met lokale uitvoering

Vergelijking ratio bevolking/arbeidsbemiddelingsdiensten

België heeft per capita de meest gefragmenteerde arbeidsbemiddeling van vergelijkbare Europese landen.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Vierdubbele structuur = vierdubbele kosten Vier aparte IT-systemen, vier aparte vacaturebanken, vier managementlagen, vier aparte opleidingsnetwerken. De vacaturebank van VDAB toont niet automatisch vacatures uit Wallonië of Brussel. En omgekeerd. Een werkgever in de Brusselse rand moet soms bij drie diensten tegelijk aankloppen.

2. Interregionale mobiliteit blijft ondermaats

• Vlaanderen: ~3 kandidaten per vacature (structurele krapte)
• Wallonië: werkloosheidsgraad 8,4% (2022)
• Brussel: werkloosheidsgraad 11,5% (2022)
• Ondanks een "historisch arbeidsmarktakkoord" (2023) tussen Vlaanderen en Wallonië blijven de resultaten mager
• 7 op 10 Brusselse werkzoekenden zeggen bereid te zijn in Vlaanderen te werken, maar taalkennis en mobiliteit zijn barrières
• Pendelstroom Wallonië → Vlaanderen groeide van 41.682 (2014-2015) naar 56.371 (2019-2020), maar blijft ver onder het potentieel

3. Rekenhof-kritiek (2021): uitbestedingsbeleid een "zootje"

• Juridisch incorrecte samenwerkingen
• Geen kosteneffectiviteitsanalyse
• Subsidies niet wettelijk conform
• Jarenlange bekende problemen zonder overtuigende oplossing

4. €100+ miljoen voor OCMW-trajecten zonder resultaatsgarantie VDAB betaalt jaarlijks meer dan €100 miljoen aan OCMW's voor activering van leefloners, maar er is geen structurele resultaatsgarantie of vergelijkende prestatiemeting.

5. OESO-kritiek: lage coördinatie De OESO merkt op dat de coördinatie tussen publieke arbeidsbemiddelingsdiensten in België laag is, in contrast met Scandinavische landen en Duitsland.

6. AI-voorsprong maar eilandwerking VDAB is een Europese koploper in AI-matching (Jobnet, Jobbereik, Kans op Werk): al >1 miljoen gebruikers. Maar die technologie werkt enkel voor het Vlaamse gewest. Forem en Actiris bouwen hun eigen systemen.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 1 ✅, 4 ⚠️, 4 ❌. De grootste winst is te boeken op eenvoud (één kader i.p.v. vier diensten), verantwoordelijkheid = financiering (wie activeert moet ook de kostenconsequenties dragen), en resultaatgerichtheid (vergelijkbare KPI's, benchmarking, resultaatsfinanciering).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd VDAB wordt de deelstatelijke uitvoeringsarm binnen een nieuw nationaal kader voor arbeidsbemiddeling.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

1. Eén federaal kader, vier deelstatelijke uitvoeringen (zie RVA-hervorming)

   • Eén Belgische Arbeidswet die minimumnormen vastlegt voor activering, termijnen, sanctionering, digitale dienstverlening en resultaatsmeting
   • De vier deelstaten (Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Ostbelgien) voeren uit binnen dit kader. Vergelijkbaar met het Duitse Jobcenter-model (Bundesagentur + Jobcenter)
   • Cruciaal: Dit kaderwet werkt samen met de RVA-hervorming. VDAB wordt de deelstatelijke Jobcenter die drie functies integreert: (a) werkloosheidsuitkering/uitbetaling, (b) activering en begeleiding, (c) arbeidsbemiddeling. Allemaal onder één roof, naar Duits voorbeeld. De RVA als federaal instituut wordt opgeheven; haar taken voor uitkering en uitbetaling schuiven naar de deelstatelijke Jobcenters (VDAB, Forem, Actiris, ADG), terwijl de federale coördinatie via het gecentraliseerde platform plaatsvindt.
   • Ruimte voor deelstatelijke innovatie (concurrerende bevoegdheden), maar binnen gedeelde standaarden

2. Eén vacatureplatform voor heel België

   • Eén geïntegreerde vacaturebank (bouw voort op VDAB's AI-technologie als basis)
   • Elke werkzoekende ziet álle vacatures in heel België, ongeacht taalgebied
   • Automatische vertaling van vacatureteksten (AI)
   • Eén werkzoekendenprofiel dat meegaat bij verhuizing tussen gewesten

3. Fiscal alignment: wie activeert, draagt de kosten (zie RVA-hervorming)

   • De deelstaat die verantwoordelijk is voor activering draagt ook (mede) de financiële consequenties van niet-activering
   • Bonus-malussysteem: deelstaten die beter presteren op uitstroom naar werk krijgen een financieel voordeel
   • Dit sluit de klassieke fiscal gap: Doordat de deelstatelijke Jobcenter (VDAB, Forem, etc.) nu zowel de uitkeringen uitbetaalt als de activering uitvoert, verdwijnt het perverse prikkel waarbij de federale RVA uitkeringen betaalde terwijl de gewesten (zonder financiële consequenties) minder actief waren. Nu: wie niet activeert, ziet zijn eigen (deelstatelijke) begroting opdraaien voor uitkeringen. Dit is het kern-inzicht van het Duitse Jobcenter-model.

4. Verplichte benchmarking en resultaatsfinanciering

   • Vergelijkbare KPI's voor alle vier diensten (uitstroompercentage, tijd-tot-werk, kosten per traject, klanttevredenheid)
   • Jaarlijkse vergelijkende publicatie door het Belgisch CPB (versterkt Planbureau)
   • Deel van de financiering gekoppeld aan resultaten

5. Interregionale mobiliteitsplicht

   • Werkzoekenden die langer dan 6 maanden werkloos zijn, worden automatisch ook vacatures aangeboden in andere deelstaten
   • Taalcursussen als integraal onderdeel van het activeringstraject
   • Grensoverschrijdende stages en proefperiodes vergemakkelijkt

Internationaal referentiemodel: Duitsland (SGB III. Bundesagentur + Jobcenter met geïntegreerde uitkering, uitbetaling en activering) gecombineerd met Deense flexicurity-elementen (intensieve activering, hoge investering in opleiding, sterke resultaatsmeting). Dit model sluit aan bij de RVA-hervorming waarin de federale uitkeringsfunctie naar de deelstaten schuift.

Geschatte efficiëntiewinst:

• Eén IT-platform i.p.v. vier: besparing op ontwikkeling, onderhoud, licenties (~€15-25 mln/jaar)
• Schaalvoordelen bij opleiding en inkoop: ~€10-20 mln/jaar
• Betere matching door groter aanbod: moeilijk te kwantificeren maar potentieel enorm (elke maand sneller naar werk = minder uitkeringskosten)
• Totaal structureel: geschat €30-50 mln/jaar aan directe besparingen, plus indirecte besparingen door snellere activering

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Federaal kaderwet + opbouw geïntegreerd vacatureplatform
• Jaar 2-3: Harmonisatie KPI's, start benchmarking, bonus-malussysteem ontworpen
• Jaar 3-5: Volledig operationeel geïntegreerd platform, resultaatsfinanciering actief

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

VDAB (arbeidsbemiddeling): Hervormd Eén nationaal arbeidsmarktplatform met deelstatelijke uitvoering, zodat elke werkzoekende in België álle vacatures ziet en elke werkgever álle kandidaten bereikt. In plaats van vier gescheiden eilanden.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

België heeft vier compleet gescheiden arbeidsbemiddelingsdiensten: VDAB voor Vlaanderen (~4.761 medewerkers, €900 mln budget), Le Forem voor Wallonië, Actiris voor Brussel (€700 mln budget), en het Arbeitsamt (ADG) voor de Duitstalige Gemeenschap. Elk heeft een eigen vacaturebank, een eigen IT-systeem, eigen opleidingscentra, en een eigen beleidslogica. De VDAB is opgericht bij decreet van 7 mei 2004 als extern verzelfstandigd agentschap van de Vlaamse overheid.

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem is versnippering. Vier diensten voor 11,5 miljoen inwoners. Dat bestaat nergens in vergelijkbaar Europa. Een werkzoekende in Brussel-stad (werkloosheidsgraad 11,5%) ziet niet automatisch de duizenden openstaande vacatures in Vlaams-Brabant (waar werkgevers wanhopig personeel zoeken). Een werkgever in de Brusselse rand moet soms bij drie diensten aankloppen.

Het Rekenhof concludeerde in 2021 dat VDAB's uitbestedingsbeleid een "zootje" was: juridisch incorrecte samenwerkingen, geen kosteneffectiviteitsanalyse, subsidies die niet wettelijk conform waren. VDAB betaalt jaarlijks meer dan €100 miljoen aan OCMW's voor activeringstrajecten zonder structurele resultaatsgarantie.

Ondertussen investeert elke dienst apart in technologie. VDAB bouwde indrukwekkende AI-matching (meer dan 1 miljoen gebruikers), maar die technologie stopt aan de taalgrens. Forem en Actiris bouwen hun eigen systemen. Dat is alsof elke provincie een eigen Google zou bouwen.

De OESO merkt op dat de coördinatie tussen Belgische arbeidsbemiddelingsdiensten laag is vergeleken met Scandinavische landen en Duitsland. En de fiscal gap is giftig: de federale RVA betaalt de werkloosheidsuitkeringen, maar de gewesten zijn verantwoordelijk voor activering. Wie activeert, draagt niet de kosten van niet-activeren. Wie betaalt, kan niet activeren.

Dit probleem wordt structureel opgelost door de RVA-hervorming: de werkloosheidsuitkeringen en uitbetaling schuiven van het federale RVA naar de deelstatelijke Jobcenters (waar VDAB fungeert). Op die manier draagt elke deelstaat zowel de financiële als beleidsmatige verantwoordelijkheid. Wat in Duitsland aantoont dat dit het juiste prikkel geeft voor actieve activering.

Hoe het elders werkt

Nederland heeft één UWV voor 17,5 miljoen inwoners. Duitsland heeft één Bundesagentur für Arbeit met lokale Jobcenter voor 84 miljoen inwoners. Denemarken heeft één nationaal kader (STAR) met 98 gemeentelijke jobcentra voor 5,9 miljoen inwoners. En besteedt als percentage van het bbp vier keer zoveel als het gemiddelde OESO-land aan actief arbeidsmarktbeleid. Resultaat: Deense werknemers die hun job verliezen, vinden sneller een nieuwe baan dan bijna alle andere werknemers ter wereld.

Het Duitse model is bijzonder relevant: een federaal kader (Sozialgesetzbuch III) met lokale uitvoering door Jobcenter (samenwerkingsverband federaal + gemeente). Eén vacaturebank, één IT-systeem, één set regels. Maar met lokale flexibiliteit in de uitvoering.

Wat HART voorstelt (zie ook: RVA-hervorming)

Eén federaal kaderwet voor arbeidsbemiddeling met minimumnormen voor activering, termijnen, sanctionering en digitale dienstverlening. De vier deelstaten voeren uit binnen dit kader. VDAB evolueert naar een deelstatelijke Jobcenter die niet alleen arbeidsbemiddeling doet, maar ook werkloosheidsuitkeringen beheert en uitbetaalt, naar het Duitse model. Dit integreert drie functies onder één roof: uitkering, uitbetaling, én activering/begeleiding.

Dit werkt samen met de RVA-hervorming: De federale RVA wordt opgeheven. Haar taken (uitkering, uitbetaling) gaan naar de deelstatelijke Jobcenters (VDAB, Forem, Actiris, ADG). De federale coördinatie gebeurt via het geïntegreerde digitale platform (gebouwd op VDAB's AI). Resultaat: elke deelstaat heeft de volle verantwoordelijkheid en het volle prikkel voor activering. Want nu betaalt zij zelf de uitkeringen als de activering faalt.

Concreet:

• Eén geïntegreerd vacatureplatform voor heel België, gebouwd op de AI-technologie die VDAB al ontwikkelde. Elke werkzoekende ziet álle vacatures, met automatische vertaling. Het platform is nationaal, de uitvoering is deelstatelijk (via de Jobcenters).
• Eén werkzoekendenprofiel dat meegaat bij verhuizing. Geen herinschrijving bij elke gewestgrens.
• Een bonus-malussysteem: deelstaten die beter presteren op uitstroom naar werk krijgen financieel voordeel. Dit sluit de klassieke fiscal gap door koppeling met RVA-hervorming: nu betaalt de deelstaat zelf de uitkeringen, dus heeft zij het volle prikkel.
• Verplichte benchmarking: vergelijkbare KPI's voor alle diensten, jaarlijks gepubliceerd. Transparantie over wat werkt en wat niet.
• Na 6 maanden werkloosheid: automatisch vacatures uit alle deelstaten, inclusief taalcursussen als onderdeel van het traject.
• De deelstatelijke Jobcenters (VDAB, Forem, Actiris, ADG) combineren voortaan arbeidsbemiddeling, activering, én werkloosheidsuitkering/uitbetaling. Zodat geen enkele deelstaat kan zeggen "dat is niet mijn verantwoordelijkheid".

Wat het oplevert

Directe besparingen van geschat €30-50 miljoen per jaar door één IT-platform, gedeelde opleiding en schaalvoordelen. Maar de echte winst zit in betere matching: elke maand die een werkzoekende sneller aan het werk gaat, bespaart de federale overheid ~€1.500 aan uitkeringen. Als het geïntegreerde platform slechts 10.000 mensen per jaar één maand sneller aan werk helpt, is dat €15 miljoen extra besparing. Bovenop de structurele efficiëntiewinst.

En bovenal: een arbeidsmarkt die werkt als één geheel, waar talent en vacatures elkaar vinden ongeacht taalgrens. Dat is niet links of rechts. Dat is gezond verstand.

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Lijn: VDAB (arbeidsbemiddeling)
• Categorie: Vlaamse Deelstaat. Gewestbevoegdheden
• Principescore: 1 ✅ · 4 ⚠️ · 4 ❌
• Classificatie: 🟠 Hervormd
• Referentiemodel: Duitsland (BA + Jobcenter) + Denemarken (flexicurity)
• Geschatte besparing: €30-50 mln/jaar structureel + indirecte besparingen door betere matching