Vlaams Parlement: Audit 2026-03-30

Lijn: Vlaams Parlement: 124 leden

Categorie: Vlaanderen, Regering Auditor: HART staatshervorming-audit (geautomatiseerd) Datum: 30 maart 2026

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Vlaams Parlement Juridische basis: Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen (BWHI, 8 augustus 1980), gewijzigd door het Sint-Michielsakkoord (1993) en de Bijzondere Wet van 16 juli 1993. Directe verkiezingen sinds 1995. Oprichtingsgeschiedenis:

• 1971–1980: Cultuurraad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap
• 1980–1995: Vlaamse Raad (met dubbelmandaat: federale parlementsleden zetelden ook Vlaams)
• 1995–heden: Vlaams Parlement met rechtstreekse verkiezingen

Bestuursniveau: Deelstaat (Vlaamse Gemeenschap + Vlaams Gewest, in België uniek samengevoegd sinds 1980)

Samenstelling: 124 leden

• 118 rechtstreeks verkozen in het Vlaams Gewest
• 6 verkozen in het kiescollege Brussel-Hoofdstad (beperkt stemrecht: enkel over gemeenschapsbevoegdheden)

Zetelverdeling per kieskring (besluit van de Vlaamse Regering van 2 december 2022, van toepassing sinds de verkiezingen van 2024):

Zetelverdeling na de verkiezingen van 9 juni 2024:

De fractiesamenstelling verschuift tijdens de legislatuur (overstappers en onafhankelijken); de meerderheid telt 65 van de 124 zetels.

Parlementsvoorzitter: Freya Van den Bossche (Vooruit), sinds 8 januari 2025.

Budget: €123,9 miljoen (begroting 2026), waarvan:

• Bijna volledig gefinancierd door de Vlaamse overheid (dotatie €117,9 miljoen); eigen en financiële opbrengsten en reserves vullen aan
• Personeelskosten: €78,4 miljoen; dotaties aan partijen en fracties: €23,3 miljoen
• In december 2025 kondigde het parlement een besparingspakket van €23 miljoen aan

Personeel:

• 124 parlementsleden
• 258 medewerkers van parlementsleden en fracties
• 233 personeelsleden (Algemeen Secretariaat)
• Totaal: ~615 personen

Vergoeding parlementsleden:

• Parlementaire vergoeding: €53.511/jaar (bedrag aan index 100%)
• Onkostenvergoeding: €14.983/jaar (bedrag aan index 100%)
• Kantoormateriaalvergoeding: verlaagd van ongeveer €10.000 naar ruim €2.000 (besparingspakket december 2025)
• Uittredingsvergoeding: in december 2025 beslist om ze te beperken tot maximaal 12 maanden, goed voor hoogstens €107.888 bruto, berekend op de vergoeding zonder onkostenvergoeding (voordien tot 24 maanden)

1B. Wat doet het in de praktijk?

Drie kerntaken:

1. Wetgeving: Decreten stemmen (hebben kracht van wet binnen Vlaamse bevoegdheden)
2. Regeringscontrole: Vlaamse Regering aanstellen en controleren (actuele vragen, interpellaties, hoorzittingen, onderzoekscommissies)
3. Begroting: Jaarlijkse Vlaamse begroting goedkeuren (€66,0 miljard uitgaven en €61,6 miljard ontvangsten, ESR-geconsolideerd, begroting 2026)

Bevoegdheidsdomeinen:

• Gemeenschapsbevoegdheden: Onderwijs, cultuur, welzijn, gezondheidszorg, taalbeleid, media, sport, jeugd, kinderopvang, kinderbijslag (Groeipakket)
• Gewestbevoegdheden: Ruimtelijke ordening, milieu, water, landbouw, wonen, economie, energie, lokaal bestuur, werkgelegenheid, openbare werken, mobiliteit, buitenlandse handel

Werkwijze:

• Plenaire vergadering: elke woensdag (alle 124 leden)
• Commissievergaderingen: dinsdag t/m vrijdag (vaste commissies per beleidsdomein)
• Bureau + Uitgebreid Bureau: dagelijks bestuur en agendabepaling

Structureel probleem: de 6 Brusselse leden De 6 Brusselse leden mogen enkel stemmen over gemeenschapsbevoegdheden, niet over gewestbevoegdheden. Dit creëert twee klassen parlementsleden. Bovendien vertegenwoordigt een Brusselse Vlaamse volksvertegenwoordiger veel minder kiezers dan een collega uit het Vlaams Gewest: bij de verkiezingen van 2024 ging het om ongeveer 13.200 geldige stembiljetten per Brusselse zetel (78.962 voor 6 zetels) tegenover ongeveer 36.400 per zetel in het Vlaams Gewest (4,30 miljoen voor 118 zetels), bijna drie keer minder. Dat komt neer op een de facto meervoudig stemrecht. Naarmate gemeenschapsbevoegdheden via staatshervormingen naar Brusselse organen verschuiven, wordt hun positie steeds moeilijker te verantwoorden.

Overlap en spanning met andere niveaus:

• Vlaanderen ontvangt ruim de helft van zijn middelen via dotaties uit de Bijzondere Financieringswet (€34,7 miljard op €61,6 miljard ontvangsten, ongeveer 56%, begroting 2026) → beperkte fiscale autonomie
• Geen bevoegdheid over sociale zekerheid, spoorwegen, nationale luchthaven, migratie
• Belangen- en bevoegdheidsconflicten met het federale niveau (bv. klimaat, energie, mobiliteit) worden beslecht via het Overlegcomité of het Grondwettelijk Hof, niet door het parlement zelf
• 29 deelstaatsenatoren (leden van Vlaams Parlement die ook in Senaat zetelen): overblijfsel van dubbelmandaat

Controle-instrumenten:

• Rekenhof voert audits uit, formuleert aanbevelingen en volgt op in welke mate ze worden uitgevoerd
• Verzoekschriften (petitierecht): wie minstens 15.000 handtekeningen verzamelt, krijgt een verplichte hoorzitting in de bevoegde commissie; de indiener ontvangt het commissieverslag en de beslissing van de plenaire vergadering
• Aanwezigheidscijfers commissies zijn publiek consulteerbaar per vergadering, maar in 2011 besliste het Uitgebreid Bureau om geen globale aanwezigheidscijfers per parlementslid te publiceren

1C. Internationale vergelijking

Ratio inwoners per parlementslid:

Inwoners: Vlaams Gewest, Oostenrijkse deelstaten en Nederlandse provincies op 1 januari 2026; Duitse deelstaten op 31 december 2024; kanton Zürich eind 2025. Zetels: Landtag NRW na de verkiezingen van 2022 (wettelijk minimum 181), Beierse Landtag na de verkiezingen van 2023 (wettelijk minimum 180).

Analyse:

• Het Vlaams Parlement zit qua ratio (~55.600:1) in de middenmoot van vergelijkbare Europese deelstaatparlementen.
• Het telt minder leden dan de grote Duitse Landtage (NRW 195, Beieren 203), maar die deelstaten tellen ook twee (Beieren) tot tweeënhalve keer (NRW) zoveel inwoners als Vlaanderen.
• Nederland heeft géén apart deelstaatparlement. Provinciale Staten hebben veel beperktere bevoegdheden (39 tot 55 leden per provincie). Het Nederlandse model is sterk unitair met decentrale uitvoering.
• Denemarken en Zweden hebben geen regionale parlementen met wetgevende macht, enkel verkozen regionale raden met beperkte, vooral uitvoerende bevoegdheden.
• De Zwitserse kantonale parlementen zijn relatief groot, maar kantons zijn veel kleiner en hebben diepgaande autonomie (eigen belastingen, eigen rechtbanken).

Wat werkt beter elders?

• Duitsland: Landtage hebben weinig eigen belastingbevoegdheid: naast kleine lokale belastingen (zoals op honden of tweede verblijven) bepalen ze zelf alleen het tarief van de belasting op vastgoedaankopen (Grunderwerbsteuer, artikel 105 Grundgesetz). Hun gewicht komt uit twee andere bronnen. Ze controleren een regering die via de Bundesrat mee beslist over federale wetgeving, en dankzij concurrerende bevoegdheden (artikel 72 Grundgesetz) mogen de Länder wetgeven zolang en voor zover de Bund dat niet doet.
• Zwitserland: Elk kanton heeft een eigen belastingwet en legt zelf de tarieven van de inkomsten- en winstbelasting vast: dat is echte fiscale autonomie. Kantonsparlementen combineren wetgevende macht met directe democratie (referenda). Burgerparticipatie houdt het parlement scherp.
• Nederland: Zonder deelstaatparlement is het systeem goedkoper en eenvoudiger, maar biedt het minder democratische controle op regionaal niveau. Vlaanderen heeft meer bevoegdheden dan een Nederlandse provincie, dus een parlement is gerechtvaardigd.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Beperkte fiscale autonomie: ruim de helft van de inkomsten (ongeveer 56%, begroting 2026) komt via dotaties uit de Bijzondere Financieringswet. Het parlement keurt een begroting goed waar het de inkomstenzijde nauwelijks controleert. Dit ondermijnt het principe "wie beslist, betaalt".

2. Commissiewerk vs. plenaire vergadering: Het echte wetgevende werk gebeurt in commissies. De plenaire vergadering is vaak een formaliteit met vooraf bepaalde uitkomsten. Kritiek op afwezigheid en rubber-stamping.

3. Transparantie aanwezigheid: Het Uitgebreid Bureau besliste in 2011 om geen globale aanwezigheidscijfers te publiceren. Per vergadering is aanwezigheid consulteerbaar, maar een totaaloverzicht per parlementslid ontbreekt.

4. Brusselse leden, een tweedeling: 6 leden met beperkt stemrecht creëert een ongelijkheid die moeilijk uitlegbaar is. Bij verschuiving van gemeenschapsbevoegdheden naar Brusselse organen wordt hun mandaat steeds leger.

5. Resterende dubbelrol Senaat: 29 Vlaamse parlementsleden zijn ook deelstaatsenator. Dit is een overblijfsel van het dubbelmandaat dat de workload verdeelt en de focus verwatert.

6. Omvang kabinetten vs. parlement: De Vlaamse regering telde eind 2025 ongeveer 288 kabinetsmedewerkers (262,8 voltijdse equivalenten). Die schaduwadministratie ondermijnt de controletaak van het parlement. Ministers worden gebrieft door kabinetsleden, niet door de administratie die het parlement controleert.

7. Geen eigen Grondwet of constitutionele autonomie: Het Vlaams Parlement is gebonden door de federale Grondwet en bijzondere wetten. Het kan zijn eigen instellingen niet fundamenteel hervormen zonder federale medewerking.

8. Besparingspakket van december 2025: een goed begin, maar structureel onvoldoende: De besparing van €23 miljoen (lagere vergoedingen, minder indexering, 14 ambtenaren niet vervangen) is positief, maar raakt niet aan de structurele kwesties (aantal leden, commissiestructuur, fiscale autonomie).

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De drie principes waar de grootste winst te boeken valt:

1. Verantwoordelijkheid = Financiering (❌): Zonder fiscale autonomie is het parlement een bestedingsorgaan, geen volwaardig parlement.
2. Concurrerende bevoegdheden (❌): Het exclusieve bevoegdheidsmodel blokkeert innovatie en creëert bevoegdheidsconflicten.
3. Transparantie (⚠️): Aanwezigheidsdata en begrotingstransparantie moeten structureel beter.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔴 Afgeschaft. Het Vlaams Parlement verdwijnt als gewest- en gemeenschapsparlement. Zijn rol gaat naar de vijf Vlaamse deelstaatparlementen (Antwerpen, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Vlaams-Brabant en Limburg), elk met eigen belastingbevoegdheid, concurrerende bevoegdheden en betere transparantie, naar de gemeenschapsraad van het Nederlandstalige concordaat voor onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag, en naar de Nederlandstalige controleraad (art. 2, 31 en 36 HART-grondwet).

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

1. Vijf deelstaatparlementen in plaats van één: Het Vlaams Parlement verdwijnt als gewest- en gemeenschapsparlement. De vijf Vlaamse provincies worden deelstaten, en hun provincieraden worden deelstaatparlementen van hoogstens 21 leden plus één per volle 100.000 inwoners: Antwerpen 40, Oost-Vlaanderen 37, West-Vlaanderen 33, Vlaams-Brabant 33 en Limburg 30, samen 173 deeltijdse zetels met presentiegeld (art. 2 en 43 HART-grondwet). Elk parlement stemt de deelstaatwetten en de begroting, kiest de regering en legt zijn kiesstelsel en werking vast in een eigen organiek statuut. Onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen de vijf Vlaamse deelstaten in het Nederlandstalige concordaat (met Brussel voor zijn Nederlandstalige instellingen), waartoe elk parlement bij deelstaatwet toetreedt (art. 31). Het permanente onderzoek doet de Nederlandstalige controleraad, met een kamer per deelstaat (art. 36).

2. Fiscale autonomie: Elke Vlaamse deelstaat krijgt volwaardige belastingbevoegdheid. Binnen tien jaar komt minstens 70% van de inkomsten van de Vlaamse deelstaten uit eigen belastingen (een eigen tarief in de personenbelasting binnen federale bandbreedtes, de onroerende voorheffing, de registratie-, schenk- en erfbelasting, de verkeersbelasting en de milieuheffingen; art. 53 en 54). De vennootschapsbelasting blijft federaal, zonder opcentiemen, en FOD Financiën int voor alle niveaus (art. 52). De verticale fiscale kloof daalt van ruim de helft naar hoogstens 30%.

3. Concurrerende bevoegdheden (Duits model): Naast homogene bevoegdheidspakketten komen er gedeelde bevoegdheden: op domeinen waar de federale overheid niet wetgeeft, mag elk deelstaatparlement zelf deelstaatwetten stemmen; federale wetgeving heeft voorrang (art. 26 en 28). Dit voorkomt beleidsvacuüms en stimuleert innovatie tussen deelstaten.

4. Brusselse leden: Met het Vlaams Parlement verdwijnen ook de 6 Brusselse zetels met beperkt stemrecht. Brusselse Vlamingen worden vertegenwoordigd in het parlement van de deelstaat Brussel, waar minstens één op vijf zetels naar Nederlandstalige leden gaat (7 van 33), en via een Nederlandstalig Brussels regeringslid in de gemeenschapsraad van het Nederlandstalige concordaat (art. 6, zie apart HART-voorstel).

5. Afschaffing deelstaatsenatoren: De 29 dubbelmandaten met de Senaat verdwijnen. De Senaat wordt vervangen door de Raad van de Deelstaten, die bestaat uit de twaalf deelstaatregeringen (art. 35, zie apart HART-voorstel).

6. Verplichte transparantie, in elk deelstaatparlement:

   • Globale aanwezigheidscijfers per parlementslid worden jaarlijks gepubliceerd
   • Begroting en uitvoering worden gepresenteerd in een publiek leesbaar dashboard met open data (naar Zweeds model: maandelijkse publicatie van de uitvoering van de staatsbegroting)
   • Elke commissie publiceert een jaarlijks resultaatsrapport

7. Burgerparticipatie:

   • Het digitaal burgerparlement werkt ook per deelstaat: een voorstel met steunbetuigingen van 0,21% van de inwoners (in Antwerpen 4.100) gaat naar het deelstaatparlement, dat erover debatteert en stemt binnen zes maanden, en met handtekeningen van 0,67% (in Antwerpen 13.000) vragen de kiezers van die deelstaat een volksveto over een nieuwe deelstaatwet (art. 37). Elke deelstaat kan bij deelstaatwet ook eigen burgerinitiatieven en burgerstemmingen regelen
   • Permanente digitale verantwoording: elke minister publiceert doorlopend resultaten en verschijnt voor het parlement zodra rode vlaggen dat vragen

Internationaal referentiemodel: de Duitse Landtage (concurrerende bevoegdheden, sterke commissies), de Zwitserse kantons (deeltijdse parlementen, fiscale autonomie en burgerparticipatie) en de Zweedse open begrotingsdata.

Geschatte impact:

• Besparing: niet apart becijferd. Het Vlaams Parlement en de vijf Vlaamse provincieraden maken plaats voor vijf deeltijdse deelstaatparlementen met presentiegeld; het kantonmodel raamt de politieke bovenbouw als geheel (426 verkozenen in plaats van 879), niet per parlement. Het verdwijnen van de 29 deelstaatsenatoren telt mee in de besparing op de Senaat (apart HART-voorstel) en wordt hier niet opnieuw geteld.
• Echte winst zit in betere beleidskwaliteit door fiscale verantwoordelijkheid: als het parlement zelf belastingen heft, wordt elke euro zorgvuldiger uitgegeven
• De verticale fiscale kloof daalt van ruim de helft naar hoogstens 30% en brengt Vlaanderen dichter bij de Zwitserse kantons

Implementatiepad:

• Grondslag: de HART-grondwet maakt de vijf Vlaamse provincies deelstaten met een eigen parlement en regering (art. 2 en 43) en regelt het concordaat (art. 31); geen bijzondere wet met meerderheden in taalgroepen
• Elke Vlaamse deelstaat legt zijn kiesstelsel en de werking van zijn parlement vast in zijn organiek statuut (art. 43) en treedt bij deelstaatwet toe tot het Nederlandstalige concordaat (art. 31 §2)
• De Bijzondere Financieringswet maakt plaats voor een vereveningswet en een wet die de band rond het referentietarief vastlegt, beide met instemming van de Raad van de Deelstaten (art. 35, 53 en 55)
• Tijdshorizon: de eerstvolgende staatshervorming, met de fiscale autonomie gefaseerd over tien jaar

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Vlaams Parlement: afgeschaft Van één bestedingsparlement naar vijf volwaardige, deeltijdse deelstaatparlementen met eigen belastingbevoegdheid, concurrerende bevoegdheden en verplichte transparantie. Onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen de Vlaamse deelstaten samen in het Nederlandstalige concordaat.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het Vlaams Parlement telt 124 leden: 118 verkozen in Vlaanderen en 6 in Brussel. Het is verantwoordelijk voor onderwijs, welzijn, cultuur, ruimtelijke ordening, milieu, economie, mobiliteit en meer. Het parlement stemt decreten, controleert de Vlaamse Regering en keurt jaarlijks een begroting goed van €66 miljard uitgaven (2026). Het parlement zelf kost €123,9 miljoen per jaar (begroting 2026) en telt zo'n 615 mensen (124 parlementsleden, 258 medewerkers van parlementsleden en fracties, 233 personeelsleden van het Algemeen Secretariaat).

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem: het Vlaams Parlement geeft geld uit dat het niet zelf int. Ruim de helft van de Vlaamse inkomsten (ongeveer 56% in 2026) komt via federale dotaties uit de Bijzondere Financieringswet. Dat maakt het parlement in de praktijk een bestedingsorgaan, geen volwaardig parlement. Een parlement dat geen controle heeft over de inkomstenzijde van de begroting, kan burgers niet echt verantwoording afleggen over de belastingdruk.

Daar komen structurele anomalieën bij. Zes Brusselse leden mogen alleen stemmen over gemeenschapsbevoegdheden. Ze zijn tweederangsparlementsleden, en per zetel vertegenwoordigen ze bijna drie keer minder kiezers dan hun collega's uit het Vlaams Gewest. 29 parlementsleden zetelen ook in de Senaat als deelstaatsenator, een overblijfsel van het dubbelmandaat. En het Uitgebreid Bureau besliste in 2011 om geen globale aanwezigheidscijfers per parlementslid te publiceren.

België kent exclusieve bevoegdheden: als iets federaal is, mag Vlaanderen er niet aan komen, en omgekeerd. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk creëert het bevoegdheidsconflicten en beleidsvacuüms. Op terreinen waar de federale overheid jarenlang niet wetgeeft (bv. bepaalde aspecten van klimaatbeleid), kan het Vlaams Parlement niet inspringen.

Hoe het elders werkt

In Zwitserland hebben deelstaten echte fiscale autonomie. Elk kanton heeft een eigen belastingwet en legt zelf de tarieven van de inkomsten- en winstbelasting vast; het kantonsparlement beslist dus over de uitgaven én over de belastingen die de inwoners daarvoor betalen. Duitsland kent concurrerende bevoegdheden: wat de Bund niet regelt, mogen de Länder regelen. Zo kan een Landtag als die van Nordrhein-Westfalen (195 leden, 18 miljoen inwoners) zelf wetgeven waar de Bund niet optreedt. Dat voorkomt beleidsvacuüms en maakt deelstaten tot laboratoria voor innovatie.

Zweden publiceert de uitvoering van de staatsbegroting elke maand als open data. Zwitserland combineert kantonale parlementen met directe democratie: burgers kunnen via referenda wetgeving afdwingen of blokkeren.

Wat HART voorstelt

1. Vijf deelstaatparlementen: Het Vlaams Parlement maakt plaats voor de parlementen van Antwerpen, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Vlaams-Brabant en Limburg. De provincieraden worden deelstaatparlementen, samen 173 deeltijdse zetels met presentiegeld. Onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen de Vlaamse deelstaten samen in het Nederlandstalige concordaat. Het permanente onderzoek doet de Nederlandstalige controleraad.

2. Eigen belastingbevoegdheid: Elke Vlaamse deelstaat bepaalt zelf zijn tarief in de personenbelasting, binnen federale bandbreedtes, en heft eigen belastingen, zoals de onroerende voorheffing, de erfbelasting en de milieuheffingen. De vennootschapsbelasting blijft federaal. Binnen tien jaar moet minstens 70% van de inkomsten uit eigen belastingen komen. Wie beslist, betaalt. En wie betaalt, controleert.

3. Concurrerende bevoegdheden: Op domeinen waar de federale overheid niet wetgeeft, mogen de deelstaten deelstaatwetten stemmen; federale wetgeving heeft voorrang. Dit volgt het Duitse Grundgesetz-model en voorkomt beleidsvacuüms.

4. Geen Brusselse zetels met beperkt stemrecht: Brusselse Vlamingen worden vertegenwoordigd in het parlement van de deelstaat Brussel, met minstens 7 van de 33 zetels voor Nederlandstaligen, en via een Nederlandstalig Brussels regeringslid in de gemeenschapsraad van het concordaat (zie apart voorstel).

5. Geen deelstaatsenatoren meer: De 29 dubbelmandaten verdwijnen met de afschaffing van de Senaat (zie apart voorstel).

6. Verplichte transparantie: Jaarlijkse publicatie van aanwezigheidscijfers per parlementslid. Een publiek begrotingsdashboard. Elke commissie rapporteert jaarlijks over bereikte resultaten.

7. Burgerparticipatie: Het digitaal burgerparlement werkt ook per deelstaat: met steunbetuigingen van 0,21% van de inwoners gaat een voorstel naar het deelstaatparlement, en met handtekeningen van 0,67% vragen de kiezers van die deelstaat een volksveto over een nieuwe deelstaatwet. Permanente digitale verantwoording door elke minister.

Wat het oplevert

De directe besparing is niet apart becijferd: vijf deeltijdse deelstaatparlementen met presentiegeld komen in de plaats van 124 Vlaamse parlementsleden en 175 provincieraadsleden, en het kantonmodel telt voor het hele land 426 verkozenen in plaats van 879. Maar de echte winst is structureel: een parlement dat zelf belastingen heft, geeft zorgvuldiger uit. In Zwitserland legt elk kanton zelf zijn belastingtarieven vast en legt het daarover verantwoording af aan de eigen inwoners. Open begrotingsdata, zoals in Zweden, laten elke burger zien wat er met zijn belastinggeld gebeurt.

De verticale fiscale kloof, het verschil tussen wie het geld uitgeeft en wie het int, daalt van ruim de helft naar hoogstens 30%. Dat brengt Vlaanderen dichter bij een goed functionerende federale staat als Zwitserland. In plaats van één bestedingsparlement komen er vijf volwaardige deelstaatparlementen die de Vlaamse burger echte verantwoording kunnen afleggen.

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Geschatte besparing: niet apart becijferd: het Vlaams Parlement maakt plaats voor vijf deeltijdse deelstaatparlementen, en het kantonmodel raamt de politieke bovenbouw als geheel, niet per parlement; de 29 deelstaatsenatoren tellen mee in de besparing op de Senaat.
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)