Vlaams Parlement: Audit 2026-03-30

Lijn: Vlaams Parlement: 124 leden

Categorie: Vlaamse Deelstaat. Regering Auditor: HART staatshervorming-audit (geautomatiseerd) Datum: 30 maart 2026

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Vlaams Parlement Juridische basis: Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen (BWHI, 8 augustus 1980), gewijzigd door het Sint-Michielsakkoord (1993) en de Bijzondere Wet van 16 juli 1993. Directe verkiezingen sinds 1995. Oprichtingsgeschiedenis:

• 1971–1980: Cultuurraad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap
• 1980–1995: Vlaamse Raad (met dubbelmandaat: federale parlementsleden zetelden ook Vlaams)
• 1995–heden: Vlaams Parlement met rechtstreekse verkiezingen

Bestuursniveau: Deelstaat (Vlaamse Gemeenschap + Vlaams Gewest. In België uniek samengevoegd sinds 1980)

Samenstelling: 124 leden

• 118 rechtstreeks verkozen in het Vlaams Gewest
• 6 verkozen in het kiescollege Brussel-Hoofdstad (beperkt stemrecht: enkel over gemeenschapsbevoegdheden)

Zetelverdeling per kieskring (2024):

Fractiesamenstelling (2024–2029):

Parlementsvoorzitter: Freya Van den Bossche (Vooruit), sinds 8 januari 2025.

Budget: ~€131,3 miljoen (2024), waarvan:

• Dotatie Vlaamse overheid: ~€113,9 miljoen
• Eigen inkomsten: ~€17,3 miljoen
• In december 2025 werd een besparingspakket van €23 miljoen aangekondigd

Personeel:

• 124 parlementsleden
• ~258 medewerkers van parlementsleden en fracties
• ~230 personeelsleden Algemeen Secretariaat
• Totaal: ~612 personen

Vergoeding parlementsleden (2025):

• Basiswedde: €53.511/jaar (100%-index)
• Onkostenvergoeding: €14.983/jaar (100%-index)
• Kantoormateriaalvergoeding: verlaagd van ~€10.000 naar ~€2.000 (na besparingen dec. 2025)
• Uittredingsvergoeding: max. 12 maanden, max. €107.888 bruto (hervormd dec. 2025)

1B. Wat doet het in de praktijk?

Drie kerntaken:

1. Wetgeving: Decreten stemmen (hebben kracht van wet binnen Vlaamse bevoegdheden)
2. Regeringscontrole: Vlaamse Regering aanstellen en controleren (actuele vragen, interpellaties, hoorzittingen, onderzoekscommissies)
3. Begroting: Jaarlijkse Vlaamse begroting goedkeuren (~€55 miljard in 2025)

Bevoegdheidsdomeinen:

• Gemeenschapsbevoegdheden: Onderwijs, cultuur, welzijn, gezondheidszorg, taalbeleid, media, sport, jeugd, kinderopvang, kinderbijslag (Groeipakket)
• Gewestbevoegdheden: Ruimtelijke ordening, milieu, water, landbouw, wonen, economie, energie, lokaal bestuur, werkgelegenheid, openbare werken, mobiliteit, buitenlandse handel

Werkwijze:

• Plenaire vergadering: elke woensdag (alle 124 leden)
• Commissievergaderingen: dinsdag t/m vrijdag (~14 vaste commissies)
• Bureau + Uitgebreid Bureau: dagelijks bestuur en agendabepaling

Structureel probleem. 6 Brusselse leden: De 6 Brusselse leden mogen enkel stemmen over gemeenschapsbevoegdheden, niet over gewestbevoegdheden. Dit creëert twee klassen parlementsleden. Bovendien vertegenwoordigt een Brusselse Vlaamse volksvertegenwoordiger ~4x minder kiezers dan een Vlaamse collega. Een de facto meervoudig stemrecht. Naarmate gemeenschapsbevoegdheden via staatshervormingen naar Brusselse organen verschuiven, wordt hun positie steeds moeilijker te verantwoorden.

Overlap en spanning met andere niveaus:

• Vlaanderen ontvangt ~75% van zijn middelen via federale dotaties → beperkte fiscale autonomie
• Geen bevoegdheid over sociale zekerheid, spoorwegen, nationale luchthaven, migratie
• Bevoegdheidsconflicten met federaal niveau (bv. klimaat, energie, mobiliteit) worden beslecht via Overlegcomité, niet door het parlement zelf
• 29 deelstaatsenatoren (leden van Vlaams Parlement die ook in Senaat zetelen): overblijfsel van dubbelmandaat

Controle-instrumenten:

• Rekenhof voert audits uit en formuleert aanbevelingen; opvolging gebeurt via een monitoringsysteem met meerdere evaluatiemomenten (1-2 jaar na audit, dan 2-3 jaar, met max. 3 extra evaluaties)
• Aanwezigheidscijfers commissies zijn publiek consulteerbaar per vergadering, maar het Uitgebreid Bureau weigerde globale aanwezigheidsstatistieken te publiceren

1C. Internationale vergelijking

Ratio inwoners per parlementslid:

Analyse:

• Het Vlaams Parlement zit qua ratio (~54.000:1) in de middenmoot van vergelijkbare Europese deelstaatparlementen.
• Het is aanzienlijk kleiner dan de grote Duitse Landtagen (NRW 237, Beieren 187), terwijl Vlaanderen qua bevolking tussen die twee staten in zit.
• Nederland heeft géén apart deelstaatparlement. Provinciale Staten hebben veel beperktere bevoegdheden (max. 55 leden per provincie). Het Nederlandse model is sterk unitair met decentrale uitvoering.
• Denemarken en Zweden hebben geen regionale parlementen. Enkel regionaal bestuur met beperkte bevoegdheden.
• De Zwitserse kantonale parlementen zijn relatief groot, maar kantons zijn veel kleiner en hebben diepgaande autonomie (eigen belastingen, eigen rechtbanken).

Wat werkt beter elders?

• Duitsland: Landtagen hebben echte fiscale autonomie (eigen belastingen + aandeel in gedeelde belastingen). Ze controleren een regering die via de Bundesrat ook federaal meebeslist. Dit geeft deelstaatparlementen echt gewicht.
• Zwitserland: Kantonsparlementen combineren wetgevende macht met directe democratie (referenda). Burgerparticipatie maakt parlement scherpgehouden.
• Nederland: Zonder deelstaatparlement is het systeem goedkoper en eenvoudiger, maar biedt het minder democratische controle op regionaal niveau. Vlaanderen heeft meer bevoegdheden dan een Nederlandse provincie. Een parlement is gerechtvaardigd.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Beperkte fiscale autonomie: ~75% van de inkomsten komt van federale dotaties. Het parlement keurt een begroting goed waar het de inkomstenzijde nauwelijks controleert. Dit ondermijnt het principe "wie beslist, betaalt".

2. Commissiewerk vs. plenaire vergadering: Het echte wetgevende werk gebeurt in commissies. De plenaire vergadering is vaak een formaliteit met vooraf bepaalde uitkomsten. Kritiek op afwezigheid en rubber-stamping.

3. Transparantie aanwezigheid: Het Uitgebreid Bureau weigerde globale aanwezigheidscijfers te publiceren. Per vergadering is aanwezigheid consulteerbaar, maar een totaaloverzicht ontbreekt.

4. Brusselse leden. Tweedeling: 6 leden met beperkt stemrecht creëert een ongelijkheid die moeilijk uitlegbaar is. Bij verschuiving van gemeenschapsbevoegdheden naar Brusselse organen wordt hun mandaat steeds leger.

5. Resterende dubbelrol Senaat: 29 Vlaamse parlementsleden zijn ook deelstaatsenator. Dit is een overblijfsel van het dubbelmandaat dat de workload verdeelt en de focus verwatert.

6. Omvang kabinetten vs. parlement: De Vlaamse regering heeft ~272 kabinetsleden. Die schaduwadministratie ondermijnt de controletaak van het parlement. Ministers worden gebrieft door kabinetsleden, niet door de administratie die het parlement controleert.

7. Geen eigen Grondwet of constitutionele autonomie: Het Vlaams Parlement is gebonden door de federale Grondwet en bijzondere wetten. Het kan zijn eigen instellingen niet fundamenteel hervormen zonder federale medewerking.

8. Besparingspakket 2025. Goed begin, maar structureel onvoldoende: De besparing van €23 miljoen (lagere vergoedingen, minder indexering, 14 ambtenaren niet vervangen) is positief, maar raakt niet aan de structurele kwesties (aantal leden, commissiestructuur, fiscale autonomie).

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De drie principes waar de grootste winst te boeken valt:

1. Verantwoordelijkheid = Financiering (❌): Zonder fiscale autonomie is het parlement een bestedingsorgaan, geen volwaardig parlement.
2. Concurrerende bevoegdheden (❌): Het exclusieve bevoegdheidsmodel blokkeert innovatie en creëert bevoegdheidsconflicten.
3. Transparantie (⚠️): Aanwezigheidsdata en begrotingstransparantie moeten structureel beter.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd Het Vlaams Parlement blijft bestaan als het hart van de Vlaamse democratie, maar wordt fundamenteel versterkt met fiscale autonomie, concurrerende bevoegdheden en betere transparantie.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er?

1. Fiscale autonomie: Het Vlaams Parlement krijgt volwaardige belastingbevoegdheid. Minstens 60% van de Vlaamse inkomsten komt uit eigen belastingen (eigen tarieven personenbelasting, vennootschapsbelasting, milieubelastingen). De fiscal gap daalt van ~50% naar <30%.

2. Concurrerende bevoegdheden (Duits model): Op domeinen waar de federale overheid niet wetgeeft, mag het Vlaams Parlement zelf decreten uitvaardigen. Dit voorkomt beleidsvacu üms en stimuleert innovatie tussen deelstaten.

3. Brusselse leden: De 6 Brusselse zetels worden geschrapt. Brusselse Vlamingen worden vertegenwoordigd via de Brusselse deelstaatstructuur (met grondwettelijke taalgaranties. Zie apart HART-voorstel). Het Vlaams Parlement telt voortaan 118 leden.

4. Afschaffing deelstaatsenatoren: De 29 dubbelmandaten met de Senaat verdwijnen. De Senaat wordt vervangen door een Intergouvernementeel Overlegorgaan (zie apart HART-voorstel).

5. Verplichte transparantie:

   • Globale aanwezigheidscijfers per parlementslid worden jaarlijks gepubliceerd
   • Begroting wordt gepresenteerd in een publiek leesbaar dashboard (naar Zweeds model)
   • Elke commissie publiceert een jaarlijks resultaatsrapport

6. Burgerparticipatie:

   • Digitaal petitierecht met verplichte parlementaire behandeling bij 10.000 handtekeningen
   • Jaarlijkse Verantwoordingsdag waarop elke minister voor het parlement verschijnt (naar Nederlands/Zweeds model)

Internationaal referentiemodel: Nordrhein-Westfalen Landtag (fiscale autonomie, concurrerende bevoegdheden, sterke commissies) gecombineerd met Zweedse begrotingstransparantie en Zwitserse burgerparticipatie-elementen.

Geschatte impact:

• Besparing door schrappen 6 Brusselse zetels + 29 senaatsmandaten: ~€3-5 miljoen/jaar (bescheiden)
• Echte winst zit in betere beleidskwaliteit door fiscale verantwoordelijkheid: als het parlement zelf belastingen heft, wordt elke euro zorgvuldiger uitgegeven
• Fiscal gap reductie van ~50% naar <30% brengt Vlaanderen in lijn met Duitse en Zwitserse deelstaten

Implementatiepad:

• Vereist wijziging Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen (2/3 meerderheid + meerderheden in taalgroepen)
• Vereist herziening Bijzondere Financieringswet
• Tijdshorizon: 7e of 8e staatshervorming (realistische horizon: 2029-2035)

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Vlaams Parlement. Hervormd Van bestedingsparlement naar volwaardig deelstaatparlement. 118 leden met eigen belastingbevoegdheid, concurrerende bevoegdheden en verplichte transparantie.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het Vlaams Parlement telt 124 leden: 118 verkozen in Vlaanderen en 6 in Brussel. Het is verantwoordelijk voor onderwijs, welzijn, cultuur, ruimtelijke ordening, milieu, economie, mobiliteit en meer. Het parlement stemt decreten, controleert de Vlaamse Regering en keurt jaarlijks een begroting van ~€55 miljard goed. Het kost zelf ~€131 miljoen per jaar en heeft zo'n 612 medewerkers (parlementsleden, fractiepersoneel en ambtenaren van het Algemeen Secretariaat samen).

Wat er mis gaat

Het fundamentele probleem: het Vlaams Parlement geeft geld uit dat het niet zelf int. Ongeveer 75% van de Vlaamse inkomsten komt via federale dotaties. Dat maakt het parlement in de praktijk een bestedingsorgaan, geen volwaardig parlement. Een parlement dat geen controle heeft over de inkomstenzijde van de begroting, kan burgers niet echt verantwoording afleggen over de belastingdruk.

Daar komen structurele anomalieën bij. Zes Brusselse leden mogen alleen stemmen over gemeenschapsbevoegdheden. Ze zijn tweederangsparlementsleden. 29 parlementsleden zetelen ook in de Senaat als deelstaatsenator. Een overblijfsel van het dubbelmandaat. En het Uitgebreid Bureau weigerde jarenlang om globale aanwezigheidscijfers te publiceren.

België kent exclusieve bevoegdheden: als iets federaal is, mag Vlaanderen er niet aan komen, en omgekeerd. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk creëert het bevoegdheidsconflicten en beleidsvacu üms. Op terreinen waar de federale overheid jarenlang niet wetgeeft (bv. bepaalde aspecten van klimaatbeleid), kan het Vlaams Parlement niet inspringen.

Hoe het elders werkt

In Duitsland hebben deelstaten echte fiscale autonomie. De Landtag van Nordrhein-Westfalen (237 leden, 18 miljoen inwoners) beslist over eigen belastingtarieven en keurt een begroting goed waarvan het de inkomstenzijde mee controleert. Bovendien kent Duitsland concurrerende bevoegdheden: wat de Bund niet regelt, mogen de Länder regelen. Dat voorkomt beleidsvacu üms en maakt deelstaten tot laboratoria voor innovatie.

Zweden publiceert alle begrotingsdata in een voor burgers leesbaar dashboard en organiseert een jaarlijkse Verantwoordingsdag waarop ministers verantwoording afleggen. Zwitserland combineert kantonale parlementen met directe democratie: burgers kunnen via referenda wetgeving afdwingen of blokkeren.

Wat HART voorstelt

1. Eigen belastingbevoegdheid: Het Vlaams Parlement bepaalt zelf de tarieven van de personenbelasting, delen van de vennootschapsbelasting en milieubelastingen. Minstens 60% van de inkomsten moet uit eigen belastingen komen. Wie beslist, betaalt. En wie betaalt, controleert.

2. Concurrerende bevoegdheden: Op domeinen waar de federale overheid niet wetgeeft, mag Vlaanderen decreten uitvaardigen. Dit volgt het Duitse Grundgesetz-model en voorkomt beleidsvacu üms.

3. 118 leden, geen Brusselse zetels: De 6 Brusselse zetels worden geschrapt. Brusselse Vlamingen worden beschermd via grondwettelijke taalgaranties in de Brusselse deelstaat (zie apart voorstel). Het parlement krimpt naar 118 leden.

4. Geen deelstaatsenatoren meer: De 29 dubbelmandaten verdwijnen met de afschaffing van de Senaat (zie apart voorstel).

5. Verplichte transparantie: Jaarlijkse publicatie van aanwezigheidscijfers per parlementslid. Een publiek begrotingsdashboard. Elke commissie rapporteert jaarlijks over bereikte resultaten.

6. Burgerparticipatie: Digitaal petitierecht met verplichte parlementaire behandeling bij 10.000 handtekeningen. Jaarlijkse Verantwoordingsdag.

Wat het oplevert

De directe besparing is bescheiden (~€3-5 miljoen per jaar door minder mandaten). Maar de echte winst is structureel: een parlement dat zelf belastingen heft, geeft zorgvuldiger uit. De Duitse ervaring leert dat fiscale autonomie leidt tot scherpere begrotingsdiscipline. De Zweedse ervaring leert dat transparantie het vertrouwen in de politiek vergroot.

De fiscal gap. Het verschil tussen wie het geld uitgeeft en wie het int. Daalt van ~50% naar minder dan 30%. Dat brengt Vlaanderen in lijn met goed functionerende federale staten als Duitsland en Zwitserland. Het Vlaams Parlement evolueert van een bestedingsparlement naar een volwaardig deelstaatparlement dat de Vlaamse burger echte verantwoording kan afleggen.

Fase 5: Bronnenlijst