Vlaamse Regering: 9 ministers

Audit Staatshervorming HART

Datum: 2026-03-30 Status: 🟠 Hervormd Lijn: Vlaamse Deelstaat. Regering

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Vlaamse Regering is de uitvoerende macht van de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest. Twee entiteiten die in 1980 hun instellingen fuseerden tot één Vlaams Parlement en één Vlaamse Regering. Dit is uniek in België: alleen Vlaanderen heeft gewest- en gemeenschapsinstellingen samengevoegd.

Juridische basis:

• Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen (BWHI) van 8 augustus 1980, met name artikel 63 §1
• Bijzonder Decreet over de Vlaamse Instellingen van 7 juli 2006
• Belgische Grondwet, artikel 121-126

Samenstelling (wettelijk):

• Maximaal 11 ministers, minister-president inbegrepen
• Minstens één lid moet woonachtig zijn in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
• Genderregel: maximaal twee derde van hetzelfde geslacht

Huidige samenstelling. Regering-Diependaele I (sinds 30 september 2024): Coalitie N-VA (31 zetels) + Vooruit (18 zetels) + CD&V (16 zetels) = 65/124 zetels

Totaal: 9 ministers (onder het wettelijk maximum van 11). Opmerkelijk: 6 van de 9 ministers zijn vrouwen.

Budget:

• Vlaamse begroting 2026: ~€60,9 miljard aan inkomsten (ESR-gecorrigeerd)
• Begrotingstekort: van €3,1 miljard (2025) dalend naar €1,7 miljard (2026)
• Besparingsoperatie van €1,5 miljard in 2026

Personeelsbestand Vlaamse overheid:

• Eind 2024: 27.972 personeelsleden (25.660 VTE)
• Daling van 1.519 ten opzichte van 2023
• 59% vrouwen
• Grootste beleidsdomein: Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie, Landbouw en Sociale Economie (>6.000 VTE)

Kabinetten:

• 289 personeelsleden over alle kabinetten (wettelijk maximum: 303)
• Gemiddeld 32,1 per minister
• Minister-president en vice-ministers: max. 14 ondersteunende personeelsleden per kabinet
• Andere ministers: max. 9 ondersteunende personeelsleden per kabinet
• Totale kost kabinetten: niet publiek beschikbaar als apart cijfer, maar geschat op €15-20 miljoen/jaar

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Uitvoering van Vlaamse decreten (gewest- én gemeenschapsbevoegdheden)
• Begroting opstellen en uitvoeren
• Personenbelasting-opcentiemen en gewestbelastingen beheren
• Regelgevende besluiten nemen (Besluiten van de Vlaamse Regering)
• Vertegenwoordiging in federale en Europese fora

Overlap en complexiteit:

• De fusie van gewest en gemeenschap betekent dat de Vlaamse Regering bevoegdheden combineert die in Wallonië en Brussel door meerdere regeringen worden uitgeoefend
• Dit is in principe efficiënter, maar creëert interne complexiteit: één minister kan verantwoordelijk zijn voor zowel gewestelijke als gemeenschapszaken
• Voorbeeld: minister Crevits combineert binnenlands bestuur (gewest) met integratie (gemeenschap) en sociale economie
• Bevoegdheidsverdeling met het federale niveau leidt regelmatig tot conflicten, met name bij gezondheidszorg, arbeidsmarkt en energie

Kabinettencultuur: Het Belgische (en dus ook Vlaamse) systeem van ministeriële kabinetten is uniek in Europa. Kabinetsmedewerkers vormen de facto een parallelle beleidsstructuur naast de ambtenarij. De relatie kabinet-administratie is een bekend knelpunt:

• Kabinetten nemen beleidsvoorbereidend werk over van de administratie
• Dit leidt tot demotivatie bij ambtenaren en verlies van institutioneel geheugen
• De "draaideur" tussen kabinet en administratie (detachering) creëert belangenverstrengeling

Prestatie-indicatoren: Het Rekenhof gaf de prestatie-informatie bij de Vlaamse begroting 2025 een "matige score." De Vlaamse Regering verlaagde haar ambitie van minstens één prestatie-indicator per beleidsdomein, maar engageerde zich ertoe dat indicatorensets bij de begrotingsopmaak 2026 worden vervolledigd. Vanaf 2026 wordt een "Verantwoordingsdag" ingevoerd.

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Geen ministeriële kabinetten Nederland kent geen kabinettensysteem in Belgische zin. Ministers hebben slechts enkele politieke adviseurs (1-2 per minister) plus woordvoerders. Alle beleidsvoorbereiding gebeurt door de vaste ambtenarij (departementen). Dit model is goedkoper, professioneler en voorkomt de draaideurproblematiek. Nederland heeft ~17 ministers op rijksniveau, maar geen deelstaatregeringen. De provincies (12) worden bestuurd door Gedeputeerde Staten (4-7 gedeputeerden per provincie, zonder kabinetten).

Duitsland. Länder met kleinere kabinetten zonder kabinettencultuur De 16 Duitse deelstaten (Länder) hebben elk een eigen Landesregierung:

• Nordrhein-Westfalen (18 miljoen inwoners, vergelijkbaar met België): 12 ministers + minister-president, geen kabinettensysteem à la belge
• Beieren (13 miljoen inwoners): minister-president + 17 ministers/staatssecretarissen
• Duitse deelstaatministers werken met een klein persoonlijk secretariaat (Ministerbüro, 5-10 personen), maar de beleidsvoorbereiding gebeurt door de Ministerialverwaltung (departementale ambtenarij)
• Geen parallelle kabinetsstructuur. Het ambtelijk apparaat is de beleidsmachine

Denemarken. Radicale vereenvoudiging in 2007 Denemarken schafte in 2007 zijn 14 provincies (amter) af en verving ze door 5 regio's met beperkte bevoegdheden (voornamelijk gezondheidszorg). Gemeenten werden van 271 naar 98 gefuseerd. De centrale regering heeft ~23 ministers. Regionaal bestuur is efficiënt, met 41-koppige rechtstreeks verkozen regioraden. Maar geen eigen regeringen met ministers.

Zweden. Twee bestuurslagen, geen regionale ministers Zweden heeft 21 län (provincies) met:

• County Administrative Boards (länsstyrelser): door de rijksoverheid aangestelde gouverneurs die nationaal beleid uitvoeren
• Regioner (regio's): rechtstreeks verkozen raden die gezondheidszorg en openbaar vervoer beheren Geen ministeriële kabinetten op regionaal niveau. De scheiding tussen nationaal uitvoerend gezag en regionale democratie is helder.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Kabinettensysteem als schaduwadministratie: De 289 kabinetsmedewerkers vormen mini-administraties die het werk van 28.000 ambtenaren overschaduwen. Volgens het tijdschrift Samenleving & Politiek (2023) leidt dit tot "demotivatie en verlies van verantwoordelijkheidsgevoel" bij de vaste ambtenarij.

2. Gebrek aan prestatiemeting: Het Rekenhof oordeelt jaar na jaar dat de prestatie-informatie bij de begroting onvoldoende is. De Vlaamse Regering stelt verbeteringen steeds uit.

3. Bevoegdheidsversnippering met federaal niveau: De Vlaamse Regering deelt cruciale bevoegdheden (gezondheidszorg, arbeidsmarkt, energie, klimaat) met het federale niveau, wat leidt tot overlegstructuren, samenwerkingsakkoorden en bevoegdheidsconflicten.

4. Fiscale autonomie beperkt: Ondanks de Vlaamse begroting van €60+ miljard komt een groot deel via dotaties uit de bijzondere financieringswet. De fiscal gap (verschil tussen wie beslist over uitgaven en wie de belasting int) is aanzienlijk.

5. Democratisch deficit Brussel-vertegenwoordiging: Minstens één minister moet uit Brussel komen, maar de Vlaamse Gemeenschap heeft in Brussel geen eigen gewestbevoegdheden. Alleen gemeenschapsbevoegdheden via de VGC.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij principe 7 (resultaatgericht) invoering van echte KPI's en evaluatiecyclus, principe 6 (concurrerende bevoegdheden) overstap naar Duits model om bevoegdheidsconflicten te elimineren, en principe 2 (transparantie) hervorming van het kabinettensysteem.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd De Vlaamse Regering blijft bestaan als deelstaatregering, maar het kabinettensysteem wordt afgebouwd, prestatiemeting wordt verplicht, en de bevoegdheidsverdeling wordt herijkt via concurrerende bevoegdheden.

3B. Concreet voorstel

1. Kabinetten afbouwen naar Duits/Nederlands model

• Maximaal 5-7 politieke adviseurs per minister (i.p.v. 32 gemiddeld)
• Beleidsvoorbereiding terug naar de vaste ambtenarij
• Verbod op detachering van ambtenaren naar kabinetten
• Transparantieverplichting: CV's, activiteitenregisters en verloning van alle adviseurs openbaar
• Geschatte besparing: ~€10-12 miljoen/jaar + enorme efficiëntiewinst in de ambtenarij

2. Verplichte prestatiemeting (Zweeds model)

• Elke minister definieert SMART-KPI's per beleidsdomein bij aantreden
• Jaarlijkse Verantwoordingsdag wordt een echte parlementaire controle, niet alleen een presentatiemoment
• Onafhankelijke evaluatie door het Rekenhof, niet door de eigen administratie
• Publicatie van een "staatsbalans" naar Zweeds/Nederlands model (CPB)

3. Concurrerende bevoegdheden (Duits model)

• Deelstaten (waaronder Vlaanderen) mogen wetgeven in alle domeinen waar de federale overheid niet expliciet heeft geregeld
• Dit elimineert bevoegdheidsconflicten en stimuleert regionale innovatie
• Vereist aanpassing van de bijzondere wet

4. Grotere fiscale autonomie

• Vlaamse Regering moet meer eigen inkomsten genereren (minder afhankelijk van federale dotaties)
• Doel: fiscal gap <30% (momenteel geschat op ~50%)
• Model: Zwitserse kantons of Duitse Länder

Internationaal model: Combinatie van het Duitse Landesregierung-model (kleine politieke staf, sterke ambtenarij, concurrerende bevoegdheden) met het Zweedse prestatiemeetingsmodel.

Implementatiepad:

• Kabinetenhervorming: kan via Vlaams decreet, binnen 1 legislatuur
• Prestatiemeting: kan via regeerakkoord, onmiddellijk starten
• Concurrerende bevoegdheden: vereist wijziging bijzondere wet, dus federale bijzondere meerderheid. Langere termijn
• Fiscale autonomie: idem, gekoppeld aan herziening financieringswet

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Vlaamse Regering (9 ministers): Hervormd De ministers blijven, maar de schaduwadministratie van 289 kabinetsmedewerkers wordt afgebouwd. Beleidswerk gaat terug naar de ambtenarij, elke minister wordt afgerekend op meetbare resultaten.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Vlaamse Regering telt 9 ministers die samen verantwoordelijk zijn voor een begroting van meer dan 60 miljard euro en bijna 28.000 ambtenaren. Dat is op zich compact. Vlaanderen is de enige deelstaat die gewest- en gemeenschapsbevoegdheden combineert in één regering, wat een laag bestuur scheelt ten opzichte van Wallonië en Brussel. Het probleem zit niet in het aantal ministers, maar in hoe ze werken.

Elke minister heeft een kabinet: een persoonlijke beleidsploeg van gemiddeld 32 medewerkers, 289 in totaal. Die kabinetten doen niet alleen politiek advies. Ze nemen ook beleidsvoorbereidend werk over van de 28.000 ambtenaren die daarvoor zijn aangeworven. Het resultaat is een parallelle beleidsstructuur die de echte ambtenarij ondermijnt.

Wat er mis gaat

Drie fundamentele problemen:

Ten eerste het kabinettensysteem. België en Vlaanderen zijn nagenoeg de enige in Europa die werken met grote ministeriële kabinetten. In Nederland heeft een minister 1-2 politieke adviseurs. In Duitsland een Ministerbüro van 5-10 personen. In Vlaanderen: 32 per minister. Die kabinetten creëren demotivatie bij ambtenaren ("waarom beleid voorbereiden als het kabinet het toch overneemt?"), belangenverstrengeling via detachering, en een gebrek aan institutioneel geheugen. Bij elke nieuwe regering begint het kabinetspersoneel opnieuw.

Ten tweede het gebrek aan resultaatmeting. Het Rekenhof geeft de prestatie-informatie bij de Vlaamse begroting jaar na jaar een matige score. Er zijn te weinig KPI's, te weinig evaluaties, en geen consequenties als beleid niet werkt. De beloofde "Verantwoordingsdag" start pas in 2026. En het is nog onduidelijk of het meer wordt dan een presentatiemoment.

Ten derde de bevoegdheidsversnippering. De Vlaamse Regering deelt cruciale bevoegdheden met het federale niveau. Gezondheidszorg, arbeidsmarkt, energie, klimaat. België kent exclusieve bevoegdheden: óf federaal, óf deelstatelijk, met een grijs gebied ertussen. Elk grijs gebied betekent overleg, samenwerkingsakkoorden, en jaren vertraging. Het Grondwettelijk Hof behandelt jaarlijks tientallen bevoegdheidsconflicten.

Hoe het elders werkt

In Duitsland werken deelstaatregeringen zonder kabinetten in Belgische zin. Nordrhein-Westfalen. 18 miljoen inwoners, groter dan heel België. Heeft 12 ministers die werken met een klein politiek secretariaat (Ministerbüro) en een professionele ambtenarij die het beleidswerk doet. Geen 289 kabinetsmedewerkers, geen schaduwadministratie. En het werkt: Duitse Länder scoren consequent beter op bestuurskwaliteit-indices.

Belangrijker: Duitsland kent concurrerende bevoegdheden (konkurrierende Gesetzgebung). Deelstaten mogen wetgeven in alle domeinen waar de federale overheid niet expliciet heeft geregeld. Dit voorkomt bevoegdheidsconflicten en stimuleert innovatie. Als één Land een goed werkgelegenheidsbeleid ontwikkelt, kunnen andere het overnemen.

In Zweden wordt elke overheidsinstelling jaarlijks beoordeeld op meetbare resultaten. Het Statskontoret (een onafhankelijk agentschap) evalueert de efficiëntie van het bestuur. Ministers worden niet alleen afgerekend op intenties, maar op cijfers.

Wat HART voorstelt

1. Kabinetten halveren en hervormen. Maximaal 5-7 politieke adviseurs per minister, naar Duits/Nederlands model. Alle beleidsvoorbereiding terug naar de vaste ambtenarij. Transparantieverplichting: namen, CV's, verloning en activiteiten van alle adviseurs openbaar. Verbod op detachering van ambtenaren naar kabinetten.

2. Verplichte prestatiemeting. Elke minister definieert bij aantreden meetbare KPI's per beleidsdomein. Jaarlijkse evaluatie door het Rekenhof, niet door de eigen administratie. De Verantwoordingsdag wordt een echte parlementaire afrekening: als doelen niet gehaald worden, moet de minister uitleggen waarom en wat er verandert.

3. Concurrerende bevoegdheden invoeren. Naar Duits model: de Vlaamse deelstaat mag wetgeven in alle domeinen waar de federale overheid niet expliciet heeft geregeld. Dit elimineert bevoegdheidsconflicten, versnelt besluitvorming, en geeft Vlaanderen (en alle deelstaten) ruimte om te innoveren.

4. Fiscale autonomie vergroten. De Vlaamse Regering moet meer eigen inkomsten genereren. Wie beslist over de uitgaven, moet ook de belasting innen. Doel: de fiscal gap terugbrengen van ~50% naar minder dan 30%.

Wat het oplevert

• Directe besparing van ~€10-12 miljoen/jaar door kleinere kabinetten. Maar de echte winst zit in de efficiëntiewinst van een ambtenarij die weer zelf beleid mag maken
• Betere beleidsresultaten door echte prestatiemeting en evaluatie
• Minder bevoegdheidsconflicten en snellere besluitvorming door concurrerende bevoegdheden
• Meer democratische controle: de burger kan zien wie beslist, wie betaalt, en wat het oplevert
• Een Vlaamse overheid die werkt zoals in Duitsland of Nederland. Professioneel, transparant, resultaatgericht

Fase 5: Bronnenlijst