Vlaamse Regering: 9 ministers

Audit Staatshervorming HART

Datum: 2026-03-30 Status: 🔴 Afgeschaft Lijn: Vlaanderen: Regering

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Vlaamse Regering is de uitvoerende macht van de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest. Twee entiteiten die in 1980 hun instellingen fuseerden tot één Vlaams Parlement en één Vlaamse Regering. Dit is uniek in België: alleen Vlaanderen heeft gewest- en gemeenschapsinstellingen samengevoegd.

Juridische basis:

• Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen (BWHI) van 8 augustus 1980, artikel 1 §1 (de organen van de Vlaamse Gemeenschap oefenen ook de bevoegdheden van het Vlaamse Gewest uit) en artikel 63 §1 (ten hoogste elf leden, minstens één lid met woonplaats in Brussel-Hoofdstad)
• Bijzonder Decreet over de Vlaamse Instellingen van 7 juli 2006, artikel 20 (samenstelling)
• Belgische Grondwet, artikelen 121 tot 126 (gemeenschaps- en gewestregeringen) en artikel 11bis

Samenstelling (wettelijk):

• Maximaal 11 ministers, minister-president inbegrepen
• Minstens één lid moet zijn woonplaats hebben in het tweetalig gebied Brussel-Hoofdstad
• Genderregel: de regering telt personen van verschillend geslacht (Grondwet, artikel 11bis)

Samenstelling in september 2026 (regering aangetreden op 30 september 2024): Coalitie N-VA (31 zetels) + Vooruit (18 zetels) + CD&V (16 zetels) = 65/124 zetels

Totaal: 9 ministers (onder het wettelijk maximum van 11). Opmerkelijk: 6 van de 9 ministers zijn vrouwen.

Budget (initiële begroting 2026, volgens het Rekenhof):

• Uitgaven: ongeveer €66,0 miljard, ontvangsten €61,6 miljard (ESR-geconsolideerd)
• Vorderingensaldo: -€2,9 miljard; tegenover de eigen begrotingsdoelstelling van de Vlaamse Regering (onder meer zonder de Oosterweelwerken) -€1,7 miljard
• Geconsolideerde schuld: ongeveer €56,6 miljard (raming eind 2026)

Personeelsbestand Vlaamse overheid:

• Eind 2025: 28.166 personeelsleden (25.705 VTE)
• Na een daling van 1.519 personeelsleden in 2024 weer een lichte stijging (+194 in 2025)
• 59% vrouwen
• Grootste beleidsdomein: Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie, Landbouw en Sociale Economie (>6.000 VTE)

Kabinetten:

• Ongeveer 290 kabinetsmedewerkers, samen 262,8 VTE (toestand 31 december 2025)
• Gemiddeld ongeveer 32 per minister
• Het kabinettenbesluit laat vaste stafleden toe (16 bij de minister-president, 14 per viceminister-president, 4 bij de andere ministers), plus een pool van 112 inhoudelijke raadgevers en 12 extra personeelsleden voor alle kabinetten samen
• Minister-president en viceministers-president: max. 14 ondersteunende personeelsleden per kabinet; andere ministers: max. 9
• Samen komt dat, bij één minister-president, drie viceministers-president en vijf ministers, op 303 plaatsen (202 stafleden en 101 ondersteunende personeelsleden), facilitaire ondersteuning niet meegerekend
• Kost: de Vlaamse uitgavenbegroting bevat per kabinet een artikel met apparaatskredieten, samen €42,4 miljoen in 2026 (ruim €160.000 per VTE, werking inbegrepen)

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

• Uitvoering van Vlaamse decreten (gewest- én gemeenschapsbevoegdheden)
• Begroting opstellen en uitvoeren
• Personenbelasting-opcentiemen en gewestbelastingen beheren
• Regelgevende besluiten nemen (Besluiten van de Vlaamse Regering)
• Vertegenwoordiging in federale en Europese fora

Overlap en complexiteit:

• De fusie van gewest en gemeenschap betekent dat de Vlaamse Regering bevoegdheden combineert die in Wallonië en Brussel door meerdere regeringen worden uitgeoefend
• Dit is in principe efficiënter, maar creëert interne complexiteit: één minister kan verantwoordelijk zijn voor zowel gewestelijke als gemeenschapszaken
• Voorbeeld (2026): de minister van Binnenland (binnenlands bestuur, gewest) is ook bevoegd voor Integratie en Inburgering (gemeenschap) en Sociale Economie
• Bevoegdheidsverdeling met het federale niveau leidt regelmatig tot conflicten, met name bij gezondheidszorg, arbeidsmarkt en energie

Kabinettencultuur: Het Belgische (en dus ook Vlaamse) systeem van ministeriële kabinetten is in Europa een uitzondering: grote kabinetten bestaan in West-Europa vooral nog in België, Frankrijk en Italië (Samenleving & Politiek, 2023). Kabinetsmedewerkers vormen de facto een parallelle beleidsstructuur naast de ambtenarij. De relatie kabinet-administratie is een bekend knelpunt:

• Kabinetten nemen beleidsvoorbereidend werk over van de administratie
• Dit leidt tot demotivatie bij ambtenaren en verlies van institutioneel geheugen
• De "draaideur" tussen kabinet en administratie (detachering) creëert belangenverstrengeling

Prestatie-indicatoren: Het Rekenhof gaf de prestatie-informatie bij de Vlaamse begroting 2025 een "matige score". De Vlaamse Regering verlaagde toen haar eigen ambitie van minstens één prestatie-indicator per inhoudelijk structuurelement naar één per begrotingstoelichting, en engageerde zich om de indicatorensets bij de begroting 2026 te vervolledigen. Bij de begroting 2026 stelde het Rekenhof vooruitgang vast, maar de inhoudelijke kwaliteit van de prestatie-indicatoren bleef "globaal matig" en de aandacht voor beleidsevaluaties "globaal ondermaats". Een Vlaamse verantwoordingsdag bestond in 2026 nog niet.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: geen ministeriële kabinetten Nederland kent geen kabinettensysteem in Belgische zin. Elke minister of staatssecretaris mag één politiek adviseur aanstellen, de minister-president en de vicepremiers er twee; woordvoerders en secretariaat zijn ambtenaren. Alle beleidsvoorbereiding gebeurt door de vaste ambtenarij (departementen). Dit model is goedkoper, professioneler en beperkt de draaideurproblematiek. Nederland telt 18 ministers en 10 staatssecretarissen op rijksniveau (2026), maar geen deelstaatregeringen. De 12 provincies worden bestuurd door Gedeputeerde Staten, zonder kabinetten.

Duitsland: Länder zonder kabinettencultuur De 16 Duitse deelstaten (Länder) hebben elk een eigen Landesregierung:

• Nordrhein-Westfalen (ongeveer 18 miljoen inwoners, ruim anderhalve keer België): minister-president + 12 ministers, geen kabinettensysteem à la belge
• Beieren (ongeveer 13 miljoen inwoners): minister-president, 14 staatsministers en 3 staatssecretarissen (regering sinds 2023, stand 2026)
• Duitse deelstaatministers werken met een kleine persoonlijke staf, maar de beleidsvoorbereiding gebeurt door de Ministerialverwaltung (departementale ambtenarij)
• Geen parallelle kabinetsstructuur: het ambtelijk apparaat is de beleidsmachine

Denemarken: radicale vereenvoudiging in 2007 Denemarken schafte op 1 januari 2007 zijn 13 provincies (amter) af en verving ze door 5 regio's met beperkte bevoegdheden (voornamelijk gezondheidszorg); vanaf 2027 zijn het er 4. Gemeenten werden van 271 naar 98 gefuseerd. De centrale regering telt 21 ministers (2026). De regio's worden bestuurd door rechtstreeks verkozen regioraden, maar hebben geen eigen regeringen met ministers.

Zweden: twee bestuurslagen, geen regionale ministers Zweden heeft 21 län (provincies) met:

• County Administrative Boards (länsstyrelser): door de rijksoverheid aangestelde gouverneurs die nationaal beleid uitvoeren
• Regioner (regio's): rechtstreeks verkozen raden die gezondheidszorg en openbaar vervoer beheren Geen ministeriële kabinetten op regionaal niveau. De scheiding tussen nationaal uitvoerend gezag en regionale democratie is helder.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Kabinettensysteem als schaduwadministratie: De ongeveer 290 kabinetsmedewerkers vormen mini-administraties die het werk van ruim 28.000 personeelsleden van de Vlaamse overheid overschaduwen. Volgens het tijdschrift Samenleving & Politiek (2023) leidt dit tot "demotivatie en deresponsabilisering van de ambtenarij".

2. Gebrek aan prestatiemeting: Het Rekenhof beoordeelde de begrotingstoelichtingen bij de begrotingen 2025 en 2026 globaal als matig. Bij de begroting 2025 verlaagde de Vlaamse Regering haar eigen ambitie voor prestatie-indicatoren; beleidsevaluaties worden onvoldoende gebruikt.

3. Bevoegdheidsversnippering met federaal niveau: De Vlaamse Regering deelt cruciale bevoegdheden (gezondheidszorg, arbeidsmarkt, energie, klimaat) met het federale niveau, wat leidt tot overlegstructuren, samenwerkingsakkoorden en bevoegdheidsconflicten.

4. Fiscale autonomie beperkt: Van de €61,6 miljard ontvangsten in de begroting 2026 was €34,7 miljard (56%) geraamd als dotaties via de Bijzondere Financieringswet. Voor alle Belgische deelstaten en lokale besturen samen bedroeg de verticale fiscale kloof (het deel van de uitgaven dat niet met eigen inkomsten betaald wordt) volgens het IMF ongeveer 50% (2019).

5. Democratisch deficit Brussel-vertegenwoordiging: Minstens één minister moet in Brussel wonen. Die minister beslist mee over gewestmateries van het Vlaamse Gewest, terwijl de Vlaamse Gemeenschap in Brussel alleen gemeenschapsbevoegdheden heeft, rechtstreeks of via de VGC.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij principe 7 (resultaatgericht): invoering van echte KPI's en een evaluatiecyclus; principe 6 (concurrerende bevoegdheden): homogene bevoegdheidspakketten en, waar niveaus samen optreden, concurrerende bevoegdheden met federale voorrang naar Duits model, om bevoegdheidsconflicten te verminderen; en principe 2 (transparantie): hervorming van het kabinettensysteem.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔴 Afgeschaft: De Vlaamse Regering verdwijnt als gewest- en gemeenschapsregering. Haar rol gaat naar de vijf Vlaamse deelstaatregeringen van hoogstens vijf leden en naar de gemeenschapsraad van het Nederlandstalige concordaat voor onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag; de Nederlandstalige controleraad controleert ze (art. 2, 31, 36 en 43 HART-grondwet). Het kabinettensysteem wordt afgebouwd, prestatiemeting wordt verplicht, en de bevoegdheidsverdeling wordt herijkt via homogene bevoegdheidspakketten en concurrerende bevoegdheden.

3B. Concreet voorstel

1. Vijf deelstaatregeringen met kabinetten naar Duits/Nederlands model

• De Vlaamse Regering maakt plaats voor de regeringen van Antwerpen, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Vlaams-Brabant en Limburg: elk hoogstens vijf leden, collegiaal en verkozen door het deelstaatparlement voor de volle legislatuur, naar het model van de Zwitserse kantonsregering (art. 43 §2 HART-grondwet). Onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen de vijf Vlaamse deelstaten in het Nederlandstalige concordaat (met Brussel voor zijn Nederlandstalige instellingen), via een gemeenschapsraad van deelstaatministers (art. 31)
• Hoogstens 5 politieke medewerkers per regeringslid (art. 40 en 43 §3), samen hoogstens 125 in plaats van ongeveer 290
• Beleidsvoorbereiding terug naar de vaste ambtenarij; de kamer bestuur van het Onafhankelijk Benoemingsorgaan selecteert topambtenaren op competentie, niet op partijkleur, en de Belgische Algemene Bestuursdienst beheert hun loopbaan, naar Nederlands model (art. 38)
• Detachering van ambtenaren naar kabinetten beperkt tot hooguit 20% van de medewerkers, met een afkoelperiode van 3 jaar
• Transparantieverplichting: CV's, activiteitenregisters en verloning van alle adviseurs openbaar, en een volledig kostenoverzicht per kabinet (lonen, ook van gedetacheerden, werking en huisvesting)
• Geschatte besparing: deel van de besparing op alle kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen per jaar), daar één keer geteld; niet apart becijferd, want in het eindbeeld zijn het de kabinetten van vijf Vlaamse deelstaatregeringen. Daarbovenop een efficiëntiewinst in de ambtenarij.

2. Verplichte prestatiemeting (Zweeds model)

• Elke minister definieert SMART-KPI's per beleidsdomein bij aantreden
• Permanente digitale verantwoording in plaats van een jaarlijks presentatiemoment: een live dashboard per minister en rode vlaggen die automatisch op de agenda van de bevoegde parlementscommissie komen
• Onafhankelijke evaluatie door het Rekenhof, niet door de eigen administratie
• Jaarlijkse resultaatverslagen per beleidsdomein met het oordeel van het Rekenhof, naar het model van de Nederlandse jaarverslagen en de Algemene Rekenkamer

3. Homogene pakketten en concurrerende bevoegdheden (Duits model)

• Wat tussen niveaus versnipperd is, gaat als homogeen bevoegdheidspakket naar één niveau
• Waar niveaus samen optreden, mogen de deelstaten (waaronder de vijf Vlaamse) wetgeven zolang en voor zover de federale overheid dat niet zelf doet; federaal recht heeft voorrang (artikel 72 Grundgesetz; art. 26 en 28 HART-grondwet)
• Dit vermindert bevoegdheidsconflicten en stimuleert regionale innovatie
• Grondslag: de HART-grondwet zelf; een bevoegdheid verschuift daarna bij wet met instemming van de Raad van de Deelstaten (art. 27 §2), zonder bijzondere wet

4. Grotere fiscale autonomie

• Elke Vlaamse deelstaat leeft in hoofdzaak van eigen belastingen: een eigen tarief in de personenbelasting binnen een band rond een referentietarief en eigen deelstaatbelastingen, met één belastingdienst die voor alle niveaus int (art. 52 tot 54 HART-grondwet)
• Doel: de verticale fiscale kloof binnen tien jaar terugbrengen van ongeveer 50% naar hooguit 30%
• Model: Zwitserse kantons of Duitse Länder

Internationaal model: Combinatie van het Duitse Landesregierung-model (kleine politieke staf, sterke ambtenarij, concurrerende bevoegdheden) met het Zweedse prestatiemeetingsmodel.

Implementatiepad:

• Deelstaatregeringen: de HART-grondwet maakt de vijf Vlaamse provincies deelstaten met een regering van hoogstens vijf leden (art. 2 en 43); elke deelstaat regelt de werking van zijn regering in zijn organiek statuut en treedt bij deelstaatwet toe tot het Nederlandstalige concordaat (art. 31)
• Kabinettenhervorming: hoogstens vijf politieke medewerkers per regeringslid volgens de HART-grondwet (art. 40 en 43 §3), stapsgewijs binnen de eerste legislatuur, zodra de Belgische Algemene Bestuursdienst onder de kamer bestuur van het Onafhankelijk Benoemingsorgaan werkt (art. 38)
• Prestatiemeting: via deelstaatwet en de begrotingsinstructies, vanaf de eerste begroting
• Concurrerende bevoegdheden: staan in de HART-grondwet zelf (art. 26 tot 29); een bevoegdheid verschuift daarna bij wet met instemming van de Raad van de Deelstaten (art. 27 §2), zonder bijzondere meerderheid
• Fiscale autonomie: de HART-grondwet (art. 52 tot 55), met een wet die de band rond het referentietarief vastlegt en een vereveningswet in de plaats van de Bijzondere Financieringswet, beide met instemming van de Raad van de Deelstaten (art. 35)

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Vlaamse Regering (9 ministers): Afgeschaft De Vlaamse Regering maakt plaats voor vijf Vlaamse deelstaatregeringen van hoogstens vijf leden, en de schaduwadministratie van ongeveer 290 kabinetsmedewerkers wordt afgebouwd tot hoogstens vijf politieke medewerkers per regeringslid. Onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen de Vlaamse deelstaten samen in het Nederlandstalige concordaat. Beleidswerk gaat terug naar de ambtenarij, elke minister wordt afgerekend op meetbare resultaten.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Vlaamse Regering telt 9 ministers die samen verantwoordelijk zijn voor een begroting van ongeveer 66 miljard euro (2026) en ruim 28.000 personeelsleden van de Vlaamse overheid (2025). Dat is op zich compact. Vlaanderen is de enige deelstaat die gewest- en gemeenschapsbevoegdheden combineert in één regering, wat een laag bestuur scheelt ten opzichte van Wallonië en Brussel. Het probleem zit niet in het aantal ministers, maar in hoe ze werken.

Elke minister heeft een kabinet: een persoonlijke beleidsploeg van gemiddeld 32 medewerkers, ongeveer 290 in totaal (eind 2025). Die kabinetten doen niet alleen politiek advies. Ze nemen ook beleidsvoorbereidend werk over van de administratie die daarvoor is opgericht. Het resultaat is een parallelle beleidsstructuur die de echte ambtenarij ondermijnt.

Wat er mis gaat

Drie fundamentele problemen:

Ten eerste het kabinettensysteem. België behoort met Frankrijk en Italië tot de weinige landen in West-Europa die werken met grote ministeriële kabinetten. In Nederland heeft een minister één politiek adviseur. In Duitsland een kleine persoonlijke staf. In Vlaanderen: 32 per minister. Die kabinetten creëren demotivatie bij ambtenaren ("waarom beleid voorbereiden als het kabinet het toch overneemt?"), belangenverstrengeling via detachering, en een gebrek aan institutioneel geheugen. Bij elke nieuwe regering begint het kabinetspersoneel opnieuw.

Ten tweede het gebrek aan resultaatmeting. Het Rekenhof gaf de prestatie-informatie bij de Vlaamse begroting 2025 een matige score, en ook bij de begroting 2026 bleef de kwaliteit globaal matig. Er zijn te weinig KPI's, te weinig evaluaties, en geen consequenties als beleid niet werkt. Een echte verantwoording, waarbij de regering haar resultaten aan het parlement voorlegt, bestond in 2026 nog niet.

Ten derde de bevoegdheidsversnippering. De Vlaamse Regering deelt cruciale bevoegdheden met het federale niveau: gezondheidszorg, arbeidsmarkt, energie, klimaat. België kent exclusieve bevoegdheden: óf federaal, óf deelstatelijk, met een grijs gebied ertussen. Elk grijs gebied betekent overleg, samenwerkingsakkoorden, en jaren vertraging. Het Grondwettelijk Hof moet geregeld beslechten welk niveau waarvoor bevoegd is.

Hoe het elders werkt

In Duitsland werken deelstaatregeringen zonder kabinetten in Belgische zin. Nordrhein-Westfalen, met ongeveer 18 miljoen inwoners groter dan heel België, heeft 12 ministers die werken met een kleine persoonlijke staf en een professionele ambtenarij die het beleidswerk doet. Geen 290 kabinetsmedewerkers, geen schaduwadministratie.

Belangrijker: Duitsland kent concurrerende bevoegdheden (konkurrierende Gesetzgebung). In die domeinen mogen de deelstaten wetgeven zolang en voor zover de federale overheid dat niet zelf doet, en federaal recht heeft voorrang. Dat maakt duidelijk wie beslist en stimuleert innovatie: als één Land een goed beleid ontwikkelt, kunnen andere het overnemen.

In Zweden controleert de onafhankelijke Riksrevisionen de uitgaven van de staat, de efficiëntie van de overheidsagentschappen en of politieke beslissingen het beoogde resultaat halen. Ministers worden niet alleen afgerekend op intenties, maar op cijfers.

Wat HART voorstelt

1. Vijf deelstaatregeringen met kleine kabinetten. De Vlaamse Regering maakt plaats voor de regeringen van Antwerpen, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Vlaams-Brabant en Limburg: collegiaal, hoogstens vijf leden elk. Onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen ze samen in het Nederlandstalige concordaat, via een gemeenschapsraad van deelstaatministers die openbaar vergadert. Hoogstens 5 politieke medewerkers per regeringslid, samen hoogstens 125 in plaats van ongeveer 290, naar Duits/Nederlands model. Alle beleidsvoorbereiding terug naar de vaste ambtenarij, met topambtenaren die het Onafhankelijk Benoemingsorgaan op competentie selecteert. Transparantieverplichting: namen, CV's, verloning en activiteiten van alle adviseurs openbaar, en een volledig kostenoverzicht per kabinet. Detachering van ambtenaren naar kabinetten beperkt tot hooguit 20%, met een afkoelperiode van 3 jaar.

2. Verplichte prestatiemeting. Elke minister definieert bij aantreden meetbare KPI's per beleidsdomein. Jaarlijkse evaluatie door het Rekenhof, niet door de eigen administratie. Geen jaarlijks presentatiemoment, maar permanente digitale verantwoording, een echte parlementaire afrekening: als doelen niet gehaald worden, moet de minister doorlopend uitleggen waarom en wat er verandert.

3. Bevoegdheden ordenen. Wat over de niveaus versnipperd is, gaat als homogeen pakket naar één niveau. Waar niveaus samen optreden, gelden naar Duits model concurrerende bevoegdheden met federale voorrang: de Vlaamse deelstaten mogen er wetgeven zolang en voor zover de federale overheid dat niet zelf doet. Dit vermindert bevoegdheidsconflicten, versnelt besluitvorming, en geeft alle deelstaten ruimte om te innoveren.

4. Fiscale autonomie vergroten. Elke Vlaamse deelstaat heft eigen belastingen en kiest zijn tarief in de personenbelasting binnen een band; één belastingdienst int voor alle niveaus. Wie beslist over de uitgaven, moet ook de belasting heffen. Doel: de verticale fiscale kloof binnen tien jaar terugbrengen van ongeveer 50% naar hooguit 30%.

Wat het oplevert

• Kleinere kabinetten: deel van de besparing op alle kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen per jaar), daar één keer geteld. Maar de echte winst zit in de efficiëntiewinst van een ambtenarij die weer zelf beleid mag maken
• Betere beleidsresultaten door echte prestatiemeting en evaluatie
• Minder bevoegdheidsconflicten en snellere besluitvorming door concurrerende bevoegdheden
• Meer democratische controle: de burger kan zien wie beslist, wie betaalt, en wat het oplevert
• Vlaamse deelstaatregeringen die werken zoals in Duitsland of Nederland: professioneel, transparant, resultaatgericht

Fase 5: Bronnenlijst

• Geschatte besparing: deel van de besparing op alle kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen), daar één keer geteld; niet apart becijferd
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)