Welzijn (Opgroeien, VAPH, Zorg & Gezondheid): Audit 2026-03-30

Classificatie: 🔀 Fusie: Drie agentschappen fuseren tot één Vlaams Agentschap voor Welzijn en Zorg

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Het Vlaamse welzijnslandschap omvat drie grote pijlers die samen het gros van de persoonsgebonden dienstverlening verzorgen:

1. Agentschap Opgroeien (voorheen Kind & Gezin + Jongerenwelzijn)

• Opgericht in 2019 door fusie van Kind & Gezin, het agentschap Jongerenwelzijn en een deel van het VAPH
• Juridische basis: decreet van 30 april 2004 tot oprichting van het IVA met rechtspersoonlijkheid Opgroeien regie (voorheen Kind en Gezin), decreet integrale jeugdhulp van 12 juli 2013
• Bevoegd bestuursniveau: Vlaamse Gemeenschap
• Personeel: circa 3.200 personeelsleden (2023). Sinds 1 januari 2026 horen de gemeenschapsinstellingen en het Vlaams detentiecentrum, met hun personeel en budget, bij het Agentschap Justitie en Handhaving
• Budget: beleidsprogramma Opgroeien €7,26 miljard (begroting 2025), inclusief het Groeipakket
• Kerntaken: kinderopvang (vergunning, subsidiëring, toezicht), preventieve gezinsondersteuning, jeugdhulp (niet-rechtstreeks toegankelijke hulp, crisisjeugdhulp), adoptie, pleegzorg, regie van het Groeipakket
• Aansturing: twee intern verzelfstandigde agentschappen (Opgroeien zonder en Opgroeien regie met rechtspersoonlijkheid) onder de minister van Welzijn

2. VAPH (Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap)

• Opgericht in 2006 als opvolger van het Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap
• Juridische basis: decreet van 7 mei 2004
• Bevoegd bestuursniveau: Vlaamse Gemeenschap
• Personeel: 289 personeelsleden (eind 2025)
• Budget: beleidsprogramma Personen met een beperking €2,99 miljard (begroting 2025); het VAPH ondersteunde in 2025 in totaal 107.439 personen met een handicap
• Kerntaken: persoonsvolgende financiering (PVF) voor meerderjarigen, persoonlijke-assistentiebudgetten (PAB) voor minderjarigen, rechtstreeks toegankelijke hulp (RTH), hulpmiddelen, multifunctionele centra (MFC)
• Aansturing: IVA met rechtspersoonlijkheid onder de minister van Welzijn

3. Departement Zorg (voorheen Departement WVG + Agentschap Zorg en Gezondheid)

• Ontstaan op 1 juni 2023 door fusie van het Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin (WVG) en het intern verzelfstandigd Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG)
• Juridische basis: decreet van 21 april 2023
• Bevoegd bestuursniveau: Vlaamse Gemeenschap
• Personeel: ongeveer 800 medewerkers (bij de start in 2023)
• Budget: beheerde bij de start in 2023 een budget van bijna €7 miljard, onder meer voor de Vlaamse sociale bescherming (beleidsprogramma Sociale bescherming €5,31 miljard in de begroting 2025)
• Kerntaken: beleidsontwikkeling, financiering en erkenning van zorginstellingen, Vlaamse Sociale Bescherming (zorgbudget, zorgpremie), Zorginspectie, VIPA (infrastructuurfonds), gezondheidsbevordering, lokaal sociaal beleid, armoedebestrijding
• Aansturing: departement onder rechtstreeks ministerieel gezag

Samen vormen deze drie entiteiten, met de Vlaamse Sociale Bescherming en het Groeipakket (behandeld in een apart auditrapport), de ruggengraat van het Vlaamse welzijns- en zorgbeleid. Het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin kreeg in de begroting 2025 €17,5 miljard aan vereffeningskredieten (inclusief armoedebestrijding en het Groeipakket). Het is daarmee ongeveer even groot als onderwijs (€17,1 miljard uitgaven in 2025): samen de twee grootste beleidsdomeinen van Vlaanderen.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Agentschap Opgroeien. Kerncijfers en prestaties

• Kinderopvang: 92.819 vergunde plaatsen voor baby's en peuters (Vlaanderen en Brussel) eind 2025, 356 minder dan een jaar eerder (93.175). Dat is 46 plaatsen per 100 kinderen jonger dan 3 jaar. Opgroeien kondigde in 2026 een correctie aan: ongeveer 2.500 plaatsen bij onthaalouders telden administratief nog mee terwijl ze niet meer bestonden, waardoor het reële aantal eerder rond 90.000 ligt. Opgroeien raamt het tekort op ongeveer 11.500 plaatsen tegen 2029.
• Gezinsopvang: 1.308 plaatsen minder in 2025; er stopten meer locaties gezinsopvang (370) dan er opstartten (220), vooral door pensionering en gezondheidsredenen, terwijl de groepsopvang met 815 plaatsen groeide
• Jeugdhulp wachtlijst: 9.748 kinderen en jongeren wachtten eind 2025 op niet-rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp, 6% meer dan een jaar eerder (9.194). Ongeveer de helft krijgt of kreeg intussen al andere hulp.
• Crisisjeugdhulp: 20.916 crisisvragen in 2025 (gemiddeld ruim 1.700 per maand, heraanmeldingen inbegrepen) voor 5.478 verschillende kinderen en jongeren
• Open brief van meer dan 700 medewerkers en voorzieningen uit de jeugdhulp (januari 2026): volgens de sector waren de werkingsmiddelen toen al vijftien jaar niet geïndexeerd en de loonvoorwaarden al zestien jaar niet herzien

VAPH. Kerncijfers en prestaties

• 107.439 ondersteunde personen in 2025 (105.482 in 2024, 102.194 in 2023: gemiddeld ongeveer +2,5% per jaar)
• 30.315 budgethouders met een persoonsvolgend budget (PVB) eind 2024, bijna 20% meer dan eind 2020 (25.399)
• Wachtlijst: 17.889 personen met samen 17.947 vragen naar een (hoger) PVB op 31 december 2025 (18.261 eind 2024, 14.869 eind 2018)
  • Prioriteitengroep 1: 867 vragen; wie hier instapt, krijgt doorgaans binnen ongeveer anderhalf jaar een budget
  • Prioriteitengroep 2: 7.856 vragen; de volgende in de rij wacht sinds maart 2018
  • Prioriteitengroep 3: 9.224 vragen; de volgende in de rij wacht sinds januari 2002
• 2.450 minderjarigen met PAB eind 2024 (meer dan verdubbeld tegenover 1.129 eind 2020)
• 35.711 personen in rechtstreeks toegankelijke hulp in 2024 (+29% tegenover 2020)
• 44.463 gebruikers van hulpmiddelen (2024)
• 10.599 minderjarigen ondersteund door 101 multifunctionele centra (2024)
• Begroting 2025: €52,4 miljoen extra voor prioriteitengroep 1 en de automatische toekenningsgroepen, plus een enveloppe van €50 miljoen, waarvan €27 miljoen om de deelbudgetten in prioriteitengroep 2 om te zetten in volledige budgetten en €23 miljoen voor PAB bij minderjarigen

Departement Zorg. Kerntaken en uitdagingen

• Beheert de Vlaamse Sociale Bescherming, onder meer de zorgbudgetten voor zwaar zorgbehoevenden (€140 per maand), voor ouderen met een zorgnood (tot €754 per maand) en voor mensen met een handicap (€300 per maand) (bedragen 2026). De Vlaamse Sociale Bescherming wordt gefinancierd met de zorgpremie van ruim 4,7 miljoen Vlamingen en met meer dan €2 miljard per jaar uit de Vlaamse begroting, vooral voor ouderenzorg en revalidatie
• Zorginspectie: toezicht op alle erkende zorgvoorzieningen in Vlaanderen
• VIPA: infrastructuursubsidies voor zorginstellingen
• Beleidsontwikkeling rond geestelijke gezondheid, ouderenzorg, eerstelijnszorg

Overlap en coördinatieproblemen

Het grootste structurele probleem is de versnippering van de geestelijke gezondheidszorg:

• Federaal (RIZIV): financiert psychiatrische ziekenhuizen, psychiaters (nomenclatuur) en eerstelijnspsychologen (via de RIZIV-conventie)
• Vlaams (Departement Zorg): centra voor geestelijke gezondheidszorg (CGG), preventie, mobiele teams
• Vlaams (Opgroeien): jeugdhulp inclusief psychiatrische problematiek bij minderjarigen
• Vlaams (VAPH): ondersteuning bij dubbele diagnose (handicap + psychische problematiek)

De Staten-Generaal Geestelijke Gezondheid (SGGG) pleit al langer voor "een samenhangend beleid waarbij alle aspecten van geestelijke gezondheidszorg onder één bevoegdheid vallen". In de praktijk vallen patiënten tussen de mazen: wie te zwaar is voor ambulante Vlaamse zorg maar niet zwaar genoeg voor federale psychiatrische opname, belandt in een grijze zone.

1C. Internationale vergelijking

Nederland Sinds 2015 een vierledig systeem:

• Wet langdurige zorg (Wlz): zware, langdurige zorg, centraal georganiseerd via zorgkantoren
• Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015): ondersteuning thuis, een gemeentelijke verantwoordelijkheid (342 gemeenten in 2026, gemiddeld ongeveer 53.000 inwoners)
• Jeugdwet: alle jeugdhulp inclusief jeugd-GGZ, een gemeentelijke verantwoordelijkheid
• Zorgverzekeringswet (Zvw): curatieve zorg inclusief GGZ, via zorgverzekeraars

Resultaat: een duidelijke scheiding tussen niveaus, maar de decentralisatie van de jeugdzorg naar de gemeenten ging gepaard met een sterke groei van het gebruik (in 2024 kreeg 13,7% van de minderjarigen, ongeveer 1 op 7, jeugdhulp) en van de kosten. Nederland sloot daarom in 2023 de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028, waarbij de verantwoordelijkheid voor gespecialiseerde jeugdzorg naar regionale samenwerkingsverbanden van gemeenten verschuift.

Denemarken

• Ouderen- en gehandicaptenzorg (zorg, wonen en ondersteuning) is een verantwoordelijkheid van de 98 gemeenten (gemiddeld ongeveer 61.000 inwoners in 2026)
• Gemeenten doen zowel indicatie als financiering als uitvoering
• Integrale aanpak: wonen, zorg en welzijn in één hand
• Welzijnsmodel in plaats van medisch model: eigen regie, zelfredzaamheid en zo lang mogelijk thuis wonen als uitgangspunt
• Regio's voor ziekenhuiszorg, gescheiden van welzijn (vijf, vanaf 1 januari 2027 vier)

Resultaat: zorg en ondersteuning dicht bij de burger, maar er is discussie of kleine gemeenten voldoende expertise hebben voor complexe zorg.

Zweden

• 290 gemeenten verantwoordelijk voor welzijn, ouderenzorg, gehandicaptenzorg en sociaal werk
• 21 regio's (län) verantwoordelijk voor gezondheidszorg
• Gemeenten heffen een eigen inkomstenbelasting (gemiddeld 20,69% in 2026, met daarbovenop gemiddeld 11,69% voor de regio)
• LSS (Lagen om stöd och service): specifieke wet voor ondersteuning van mensen met handicap, uitgevoerd door gemeenten

Resultaat: sterke lokale verankering, maar kwaliteitsverschillen tussen gemeenten. Compensatie via nationale kwaliteitsnormen, toezicht door de nationale inspectie (IVO) en openbare vergelijkingen per gemeente (Öppna jämförelser).

Duitsland

• Bundesteilhabegesetz (BTHG, aangenomen in 2016, kernhervorming van kracht sinds 1 januari 2020): fundamentele hervorming gehandicaptenzorg
• Eingliederungshilfe (integratiehulp) uit de bijstand (SGB XII) gehaald en in een eigen wettelijk kader geplaatst (SGB IX, deel 2)
• Uitvoering door de instanties die elke deelstaat aanwijst (bijvoorbeeld Landschaftsverbände of de Länder zelf)
• Persoonsgericht: indicatiestelling op basis van ICF (International Classification of Functioning)
• Scheiding tussen fachliche Leistung (gespecialiseerde ondersteuning) en existenzsichernde Leistung (basislevensonderhoud)

Resultaat: meer keuzevrijheid en persoonsvolgende financiering, vergelijkbaar met Vlaamse PVF maar beter ingebed in één wettelijk kader.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Kinderopvangcrisis

• Het aantal vergunde plaatsen daalde in 2025 met 356, tot 92.819; na de correctie van de onthaalouderscijfers ligt het rond 90.000
• Structureel tekort: Opgroeien raamt het op ongeveer 11.500 plaatsen tegen 2029
• Onthaalouders verlaten het vak (1.308 plaatsen gezinsopvang minder in 2025): verloning te laag, te weinig ondersteuning, zwakke sociale bescherming
• Dekkingsgraad: 46 plaatsen per 100 kinderen jonger dan 3 jaar (eind 2025)

2. Wachtlijsten VAPH raken niet weggewerkt

• 17.889 wachtenden op 31 december 2025, ruim 20% meer dan eind 2018 (14.869), ondanks jaarlijkse uitbreidingsbudgetten
• De evaluatie van de PVF moet onder meer uitwijzen of gelijkwaardige profielen gelijkwaardige budgetten krijgen
• Groeiende groep met dubbele diagnose (handicap + GGZ) valt tussen alle systemen
• In prioriteitengroep 3 wacht de volgende in de rij sinds 2002; extra middelen gaan vooral naar prioriteitengroep 1

3. Jeugdhulp onder extreme druk

• 9.748 kinderen en jongeren op de wachtlijst eind 2025, 6% meer dan een jaar eerder
• 20.916 crisisvragen in 2025, gemiddeld ruim 1.700 per maand
• Volgens de sector (januari 2026) waren de werkingsmiddelen toen al vijftien jaar niet geïndexeerd
• Meer dan 700 medewerkers en voorzieningen stuurden een open brief over de nadruk op controle, het gebrek aan erkenning en het ontbreken van een uitvoerbaar plan; zonder meer middelen en personeel blijven de problemen volgens de sector bestaan

4. Versnippering geestelijke gezondheidszorg

• Federaal financiert psychiatrische ziekenhuizen, Vlaanderen de ambulante GGZ
• Patiënten vallen tussen twee stoelenrijen
• Wachttijd CGG voor kinderen en jongeren: gemiddeld ongeveer 100 dagen, in Limburg tot 7 maanden (2022)
• SGGG: "Geïntegreerde zorg kan pas realiteit worden als deze versnipperde bevoegdheidsverdeling ophoudt te bestaan"

5. Structurele complexiteit

• 3 grote agentschappen/departementen (Opgroeien, VAPH, Departement Zorg) + Groeipakket-uitbetalers + Zorginspectie + VIPA + Vlaamse Sociale Bescherming
• Departement Zorg pas in 2023 ontstaan uit een fusie; Opgroeien en het VAPH bleven daarbuiten
• Overlap in doelgroepen: minderjarige met handicap én gedragsproblemen raakt zowel Opgroeien als VAPH als GGZ
• Burger moet zelf navigeren tussen systemen

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: Grootste winst te boeken bij Eenvoud (❌), Transparantie (❌), en Resultaatgericht (❌). De drie-entiteitenstructuur is historisch gegroeid maar niet logisch verdedigbaar vanuit burgerperspectief.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔀 Fusie Opgroeien, VAPH en uitvoeringstaken Departement Zorg fuseren tot één Vlaams Agentschap voor Welzijn en Zorg, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten. Bevoegdheidsverdeling met het federale niveau wordt gerationaliseerd.

3B. Concreet voorstel

1. Eén Vlaams Welzijnsagentschap Fuseer Opgroeien, VAPH en de welzijns- en zorggerelateerde uitvoeringstaken van het Departement Zorg tot één Vlaams Agentschap voor Welzijn en Zorg, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten. De administraties van de Vlaamse deelstaten houden een kleine beleidscel voor beleidsontwikkeling, kennis en data, maar alle uitvoering, indicatiestelling, financiering en inspectie komt onder één dak.

• Eén aanspreekpunt voor de burger: wie hulp nodig heeft, of het nu om kinderopvang, jeugdhulp, gehandicaptenzorg of ouderenzorg gaat, belt één nummer en gaat naar één loket
• Eén IT-systeem: geïntegreerd dossier per burger/gezin dat alle welzijnsrechten, budgetten en wachtlijsten toont
• Eén indicatiestelling: multidisciplinair team dat op basis van ICF de totale ondersteuningsnood in kaart brengt, ongeacht of het label "handicap", "jeugdhulp" of "ouderenzorg" is

2. Ambulante GGZ en preventie naar deelstaten In de staatshervorming die HART voorstelt, worden centra voor geestelijke gezondheidszorg, preventie en mobiele teams een bevoegdheid van de deelstaten, binnen de gezondheidsdoelen die de federatie kan vastleggen (concurrerende bevoegdheid, art. 28 HART-grondwet). De eerstelijnspsychologische zorg blijft terugbetaald via de federale conventie van de ziekteverzekering, die HART versterkt (zie partijpunt #24 Gezondheidszorg). Psychiatrische ziekenhuizen en forensische psychiatrie blijven bij het federale Belgisch Zorginstituut, maar met een bindend federaal kader (art. 28 HART-grondwet) en openbare akkoorden (art. 32) zodat de keten van preventie tot opname naadloos werkt. Dit is consistent met het partijpuntprincipe: "maximaal 2 niveaus bevoegd voor gezondheid, deelstaten bevoegd voor preventie en eerstelijnszorg."

3. Sterkere lokale welzijnsrol Naar Deens/Zweeds model krijgen gemeenten (na fusie tot circa 200 à 250 gemeenten, gemiddeld ongeveer 50.000 à 60.000 inwoners) een sterkere rol:

• Lokale welzijnstriage: één gemeentelijk sociaal team dat eerste inschatting doet
• Preventie en vroegdetectie als gemeentelijke opdracht
• Het gemeenschappelijke agentschap van de Vlaamse deelstaten stelt kwaliteitskaders en financiert, gemeenten voeren uit

4. Wachtlijsten aanpakken via outputsturing

• Bindende wachttijdnormen: maximaal 3 maanden voor jeugdhulp, 12 maanden voor PVB prioriteitsgroep 2
• Jaarlijkse publieke benchmark per regio: wachttijden, tevredenheid, kosten per cliënt
• Automatische budgetverhoging als wachttijdnormen structureel overschreden worden (vergelijkbaar met Zweeds model)
• Indexering van werkingsmiddelen en lonen in de welzijnssector. Dat de werkingsmiddelen volgens de sector in 2026 al vijftien jaar niet geïndexeerd waren, is onhoudbaar

Internationaal model: Denemarken (gemeentelijke welzijnsregie) + Duitsland (BTHG persoonsvolgende financiering in één wettelijk kader) + Zweden (openbare benchmarking en gemeentelijke belastingautonomie)

Geschatte efficiëntiewinst:

• Fusie drie entiteiten: besparing op overhead (3 directies, 3 HR-afdelingen, 3 IT-systemen, 3 communicatieteams) geschat op €30-50 miljoen per jaar op kruissnelheid (ter vergelijking: Opgroeien alleen had circa €200 miljoen apparaatskredieten in 2023)
• Geïntegreerde indicatiestelling: minder dubbele beoordelingen, snellere doorstroom
• Maar: de besparing wordt integraal geherinvesteerd in het wegwerken van wachtlijsten. Dit is geen besparingsoperatie maar een efficiëntieoperatie: ze telt niet mee om andere HART-voorstellen te financieren

Implementatiepad:

• Jaar 1-2: Wettelijk kader eengemaakt agentschap, geïntegreerd IT-systeem ontworpen
• Jaar 2-3: Fusie operationeel, één indicatiestelling uitgerold
• Jaar 3-5: Gemeentelijke welzijnsrol versterkt, GGZ-overheveling in de staatshervorming
• Doorlopend: jaarlijkse benchmarking en wachttijdnormen

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Welzijn (Opgroeien, VAPH, Zorg & Gezondheid): Fusie

Drie Vlaamse welzijnsagentschappen worden één: één loket, één dossier, één indicatiestelling. Ambulante GGZ en preventie naar de deelstaten, binnen federale gezondheidsdoelen. Wachtlijsten krijgen bindende maximumtermijnen.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Wie in Vlaanderen hulp nodig heeft, een gezin dat kinderopvang zoekt, een jongere in crisis, een volwassene met een handicap, een oudere die zorg nodig heeft, moet navigeren tussen drie grote organisaties die elk hun eigen regels, wachtlijsten en aanvraagprocedures hebben. Het Agentschap Opgroeien (circa 3.200 personeelsleden in 2023) doet kinderopvang, jeugdhulp en het Groeipakket. Het VAPH (289 personeelsleden eind 2025) regelt de ondersteuning voor personen met een handicap. Het Departement Zorg (ongeveer 800 personeelsleden bij de start in 2023) beheert de Vlaamse Sociale Bescherming, doet zorginspectie en maakt beleid. Het hele beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin is goed voor €17,5 miljard (begroting 2025): samen met onderwijs het grootste van Vlaanderen.

Bovendien valt de geestelijke gezondheidszorg uiteen over federaal (psychiatrische ziekenhuizen, RIZIV-terugbetaling van psychologen) en Vlaams (ambulante centra voor geestelijke gezondheidszorg, preventie). Niemand is eindverantwoordelijk voor het geheel.

Wat er mis gaat

De cijfers spreken voor zich. Bij het VAPH wachtten eind 2025 17.889 personen op een persoonsvolgend budget, ruim 20% meer dan eind 2018, ondanks jaarlijkse uitbreidingsbudgetten. In de laagste prioriteitengroep wacht de volgende in de rij sinds 2002. In de jeugdhulp stonden eind 2025 9.748 kinderen en jongeren op de wachtlijst, 6% meer dan een jaar eerder, en de crisismeldpunten kregen 20.916 crisisvragen in één jaar. In de kinderopvang daalde het aantal plaatsen in 2025 met 356, tot 92.819, terwijl Opgroeien zelf een tekort van ongeveer 11.500 plaatsen tegen 2029 raamt.

Meer dan 700 medewerkers en voorzieningen uit de jeugdhulp schreven in januari 2026 een open brief; volgens de sector waren de werkingsmiddelen toen al vijftien jaar niet geïndexeerd en de loonvoorwaarden al zestien jaar niet herzien. Onthaalouders stoppen: in 2025 verdwenen 1.308 plaatsen gezinsopvang. De sector bloedt leeg.

Intussen vallen patiënten met geestelijke gezondheidsproblemen tussen de federale en Vlaamse stoel: kinderen en jongeren wachtten in 2022 gemiddeld ongeveer 100 dagen op hulp in een centrum voor geestelijke gezondheidszorg, in Limburg tot 7 maanden. De Staten-Generaal Geestelijke Gezondheid zegt het al langer: "Geïntegreerde zorg kan pas realiteit worden als deze versnipperde bevoegdheidsverdeling ophoudt te bestaan."

De drie-entiteitenstructuur, historisch gegroeid en niet logisch ontworpen, betekent drie directies, drie HR-afdelingen, drie IT-systemen, drie aparte indicatiestellingen. Eén gezin met een kind met een handicap, gedragsproblemen én nood aan kinderopvang raakt drie systemen tegelijk, met drie verschillende dossiers en drie verschillende wachttijden.

Hoe het elders werkt

In Denemarken zijn ouderenzorg en gehandicaptenzorg (zorg, wonen en ondersteuning) volledig een gemeentelijke verantwoordelijkheid. De 98 Deense gemeenten (gemiddeld ongeveer 61.000 inwoners) doen indicatie, financiering én uitvoering. Eén overheid, één budget, één aanspreekpunt. Het uitgangspunt is niet medisch maar sociaal: eigen regie, zelfredzaamheid en zo lang mogelijk thuis wonen.

Duitsland hervormde zijn gehandicaptenzorg fundamenteel via het Bundesteilhabegesetz (BTHG), met als kernstap op 1 januari 2020: de integratiehulp werd uit de bijstand gehaald en in een eigen wettelijk kader geplaatst, met een behoeftebepaling op basis van ICF en een scheiding tussen gespecialiseerde ondersteuning en levensonderhoud. Vergelijkbaar met de Vlaamse PVF maar eenduidiger georganiseerd, met één wet en uitvoerders die elke deelstaat zelf aanwijst.

Zweden combineert gemeentelijke verantwoordelijkheid voor welzijn met openbare benchmarking: de nationale overheid publiceert jaarlijks open vergelijkingen per gemeente (Öppna jämförelser, Socialstyrelsen), onder meer voor ouderenzorg en gehandicaptenzorg. Burgers kunnen vergelijken, en een nationale inspectie houdt toezicht.

Wat HART voorstelt

1. Eén Vlaams Agentschap voor Welzijn en Zorg. Opgroeien, VAPH en de uitvoeringstaken van het Departement Zorg fuseren tot één organisatie, een gemeenschappelijke dienst van de vijf Vlaamse deelstaten. Eén loket voor de burger, één geïntegreerd dossier per gezin, één multidisciplinaire indicatiestelling op basis van ICF. Geen drie aparte directies, HR-afdelingen en IT-systemen meer. De administraties van de Vlaamse deelstaten houden een kleine beleidscel voor kennis, data en beleidsontwikkeling.

2. Ambulante GGZ en preventie naar de deelstaten. Centra voor geestelijke gezondheidszorg, preventie en mobiele teams worden een bevoegdheid van de deelstaten, binnen de gezondheidsdoelen die de federatie kan vastleggen (art. 28 HART-grondwet). De eerstelijnspsychologische zorg blijft terugbetaald via de federale conventie van de ziekteverzekering (partijpunt #24). Psychiatrische ziekenhuizen en forensische psychiatrie blijven bij het federale Belgisch Zorginstituut, maar met een bindend federaal kader en openbare akkoorden zodat de keten van preventie tot opname naadloos werkt.

3. Sterkere lokale welzijnsrol. Naar Deens en Zweeds model krijgen gemeenten (na fusie tot circa 200 à 250 gemeenten) een sterkere welzijnsfunctie: lokale triage door sociale teams, preventie en vroegdetectie als gemeentelijke kerntaak, met het gemeenschappelijke agentschap van de Vlaamse deelstaten als kwaliteitsbewaker en financier.

4. Bindende wachttijdnormen. Maximaal 3 maanden voor jeugdhulp, 12 maanden voor een persoonsvolgend budget in prioriteitsgroep 2. Jaarlijkse publieke benchmark per regio. Automatische budgetverhoging als normen structureel overschreden worden.

5. Indexering van werkingsmiddelen en lonen. Werkingsmiddelen en loonvoorwaarden in de welzijnssector volgen voortaan automatisch de index. Zonder competitieve verloning bloedt de sector leeg en zijn alle structurele hervormingen zinloos.

Wat het oplevert

• Voor de burger: één aanspreekpunt in plaats van drie, één dossier, snellere doorstroom door geïntegreerde indicatiestelling
• Efficiëntiewinst: geschat €30-50 miljoen per jaar op overhead door fusie van drie directies, HR-afdelingen en IT-systemen. Integraal te herinvesteren in het wegwerken van wachtlijsten
• Geïntegreerde GGZ: geen patiënten meer die tussen federale en Vlaamse stoelen vallen
• Transparantie: publieke benchmarking maakt regionale verschillen zichtbaar en afdwingbaar
• Aantrekkelijkere sector: geïndexeerde werkingsmiddelen en lonen stoppen de leegloop van medewerkers en onthaalouders

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Auditor: HART Staatshervorming Audit (geautomatiseerd)
• Datum: 2026-03-30
• Lijn: Welzijn (Opgroeien, VAPH, Zorg & Gezondheid)
• Sectie: Vlaanderen. Gemeenschapsbevoegdheden
• Status: 🔀 Fusie
• Volgende lijn: Kinderopvang
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)