VLAIO (Economie & innovatie) + PMV: Staatshervorming Audit

Datum: 2026-03-30 Lijn: VLAIO (Economie & innovatie) + PMV Categorie: Vlaanderen: gewestbevoegdheden Status-voorstel: 🟠 Hervormd: Fusie en vereenvoudiging

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

VLAIO: Agentschap Innoveren & Ondernemen

VLAIO is een intern verzelfstandigd agentschap (IVA) van de Vlaamse overheid, opgericht op 1 januari 2016 door de fusie van het Agentschap Ondernemen en het IWT (Instituut voor Innovatie door Wetenschap en Technologie). Het valt onder de Vlaamse minister bevoegd voor economie en innovatie.

• Juridische basis: Bestuursdecreet (voorheen het kaderdecreet Bestuurlijk Beleid) + oprichtingsbesluit Vlaamse Regering
• Bestuursniveau: Vlaams Gewest / Vlaamse Gemeenschap
• Budget: VLAIO beheert zijn steunmiddelen via het Fonds Innoveren en Ondernemen (voorheen Hermesfonds). Het Vlaamse budget voor economisch beleid bedroeg €619 miljoen in 2025 (inclusief €65 miljoen voor FIT); daarnaast ging er via VLAIO ruim €430 miljoen naar innovatiesteun (Fonds Innoveren en Ondernemen). In brede zin, inclusief wetenschapsbeleid en hoger onderwijs, trekt Vlaanderen €5,3 miljard uit voor economie, wetenschap en innovatie (begroting 2025, Speurgids 2025).
• Personeel: Bij de oprichting telde VLAIO 348 personeelsleden (februari 2016, ondernemingsplan 2016). Latere jaarverslagen vermelden geen personeelsaantal.
• Aansturing: De administrateur-generaal rapporteert aan de bevoegde Vlaamse minister. VLAIO heeft een ondernemingsplan dat jaarlijks wordt vastgesteld.

PMV: ParticipatieMaatschappij Vlaanderen

PMV is de investeringsmaatschappij van de Vlaamse overheid, opgericht op 31 juli 1995 als onderdeel van GIMV en sinds 26 juni 1997 zelfstandig.

• Juridische basis: NV naar publiek recht, enige aandeelhouder = Vlaams Gewest
• Bestuursniveau: Vlaams Gewest
• Portefeuille: Geadviseerd en beheerd vermogen van €1,941 miljard (eind 2024); na de aankoop van aandelen Brussels Airport voor €2,77 miljard (2025) ongeveer €4,7 miljard (2026)
• Investeringen 2024: €393,2 miljoen geïnvesteerd door de PMV-groep, inclusief de geadviseerde fondsen (+46% tegenover 2023)
• Nettoresultaat 2024: €32,5 miljoen winst; PMV sloot 2024 voor meer dan het tiende jaar op rij af met winst
• Personeel: 183 werknemers (2024); bedrijfskosten van de investerings- en beheeractiviteiten €54,8 miljoen, waarvan €25,9 miljoen personeelskosten (2024)
• Bestuur: Raad van bestuur van 9 leden (2024), waarvan 3 onafhankelijke bestuurders (het bestuursdecreet vraagt minstens een derde); de overige bestuurders worden voorgedragen door het Vlaams Gewest, met een compliance- en auditcomité en een benoemings- en remuneratiecomité. Investeringsbeslissingen worden voorbereid door investeringscomités met een meerderheid aan onafhankelijke externe experts; die comités adviseren, de beslissing ligt bij de raad van bestuur en het uitvoerend comité (jaarverslag 2024)
• Dochterondernemingen (2024): PMV-Standaardleningen, PMV-Standaardwaarborgen, PMV Fund Management, PMV Beheer, PMV Corporate Loans, Biotech Fonds Vlaanderen, PMV E-II Invest, Sky Holding Belgium, EPICo Co-Investment Platform, AWT Gent, PE Datacenter Invest, Sustainable Energy Ventures, LAK Invest, ARKimedes Management, en sinds de fusie met de Vlaamse Milieuholding (2020) ook Aquafin met zijn dochters. Daarnaast beheert PMV Gigarant, dat op één aandeel na in handen is van het Vlaams Gewest.

1B. Wat doet het in de praktijk?

VLAIO: kerntaken

1. Subsidies voor innovatie: onderzoeksprojecten, ontwikkelingsprojecten, innovatiemandaten, TETRA, COOCK, Baekeland-mandaten
2. Subsidies voor ondernemen: kmo-portefeuille, hinderpremie, strategische transformatiesteun, ecologiepremie+, kernversterking
3. Advies en begeleiding: VLAIO-netwerk van bedrijfsadviseurs, begeleiding bij opstart, groei en internationalisering
4. Subsidiedatabank: centraal overzicht van alle Vlaamse en federale subsidies
5. Clusterbeleid: ondersteuning van speerpuntclusters en innovatieve bedrijfsnetwerken

PMV: kerntaken

1. Risicokapitaal: participaties in start-ups, scale-ups en groeibedrijven (113 bedrijven in de directe portefeuille, eind 2024)
2. Leningen: standaardleningen (1.801 bedrijven in portefeuille voor €189,5 miljoen, eind 2024; sinds de start in 2014 ruim €230 miljoen uitbetaald via Startlening, Cofinanciering en Cofinanciering+), corporate loans
3. Waarborgen: standaardwaarborgen, Gigarant (grote dossiers); samen 7.172 uitstaande waarborgen (eind 2024)
4. Fondsbeheer: Flanders Future Techfund, Belgian Growth Fund, PMF Infrastructure Fund, EPICo I & II
5. Infrastructuur: energietransitie, datacenterinvesteringen, erfgoed, sociale vastgoedprojecten
6. Winwinlening: 49.128 geregistreerde Winwinleningen voor samen €1,1 miljard (eind 2024; particulieren lenen aan kmo's)

Overlap en samenwerking: VLAIO en PMV opereren in hetzelfde ecosysteem, de ondersteuning van Vlaamse ondernemingen, maar met verschillende instrumenten (subsidies tegenover financiering). In de praktijk verwijzen ze naar elkaar door: VLAIO heeft een pagina "PMV-risicokapitaal" in zijn subsidiedatabank. Toch is er voor ondernemers vaak onduidelijkheid over welk loket ze moeten aanspreken. Naast VLAIO en PMV zijn er nog FIT (buitenlandse handel), LRM (de Limburgse investeringsmaatschappij) en het Departement WEWIS (voorheen EWI) dat ook beleidsinstrumenten beheert.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)

Nederland heeft het radicaal anders aangepakt: op 1 januari 2014 werden de Dienst Regelingen en Agentschap NL gefuseerd tot één agentschap, RVO.

• Personeel: gemiddeld 5.550 fte in ambtelijke dienst, plus 965 fte externe inhuur (2024)
• Budget: €1,22 miljard omzet en €761 miljoen apparaatskosten (2024)
• Klanttevredenheid: 7,8/10 (2023)
• Websitebezoek: 7,1 miljoen bezoekers (2023)
• Klantcontacten: 427.735 contactmomenten (2023)

RVO combineert innovatiesubsidies, exportondersteuning, duurzaamheidsregelingen en agrarisch beleid in één agentschap. Wat in Vlaanderen verdeeld is over VLAIO + FIT + deels PMV + deels het Departement WEWIS, zit in Nederland onder één dak. De ondernemer heeft één loket.

Zwitserland: Innosuisse

Sinds 2018 is Innosuisse het Zwitserse federale innovatieagentschap, omgevormd van een commissie binnen de federale administratie naar een zelfstandige publiekrechtelijke instelling.

• Goedgekeurde financiering 2024: CHF 341 miljoen (ongeveer €360 miljoen)
• Innovatieprojecten: 802 aanvragen, goedkeuringsratio van 41% (2024)
• Start-up coaching: 552 aanvragen (record), 640+ start-ups ondersteund (2024)
• Internationaal: 500+ aanvragen voor internationale innovatieprojecten, 45% meer dan het jaar voordien (2024)

Innosuisse is een zuiver innovatieagentschap. Het combineert niet met brede ondernemersondersteuning. De financieringsfunctie (equivalent PMV) zit bij andere instellingen.

Denemarken: Erhvervsstyrelsen (Danish Business Authority)

• Personeel: 712 voltijdse equivalenten (2025; 950 in 2024, vóór de afbouw van de COVID-19-taken en de overdracht van supporttaken aan het Deense digitaliseringsagentschap)
• Focus: regelgeving, digitale oplossingen, bedrijfsdata, internationale samenwerking
• Bedrijfsondersteuning: via de Deense raad voor bedrijfsbevordering (Danmarks Erhvervsfremmebestyrelse) is DKK 1,8 miljard geïnvesteerd in ontwikkelingsprogramma's voor bedrijven (jaarrapport 2025)

Denemarken heeft een compact agentschap dat zich richt op het regulatorische klimaat en digitalisering, niet zozeer op directe subsidies. De innovatiefinanciering loopt via het Innovationsfonden (equivalent Innosuisse).

Duitsland: verdeeld model (federaal + deelstaten)

Duitsland heeft een gefragmenteerd landschap vergelijkbaar met België, maar dan op federaal-deelstaatniveau:

• KfW: federale ontwikkelingsbank, €112,8 miljard nieuwe financiering in 2024 (waarvan €79,0 miljard binnenlands)
• BAFA: Federaal bureau voor economische zaken en exportcontrole
• Elke deelstaat heeft eigen investeringsbanken en innovatieagentschappen

Het Duitse model toont dat federale structuren niet automatisch tot vereenvoudiging leiden. De complexiteit is vergelijkbaar.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Fragmentatie van het Vlaamse economische instrumentarium

Het Vlaamse landschap voor ondernemersondersteuning is verspreid over minstens vijf grote spelers: VLAIO, PMV, FIT, LRM en het Departement WEWIS. De Vlaamse overheid erkende zelf al in 2018 dat ondernemers een gids nodig hadden in "een lappendeken van verschillende initiatieven", en profileerde VLAIO toen als uniek startpunt. Maar de spelers bleven apart bestaan. Voor een ondernemer die wil groeien, is het niet altijd duidelijk of hij bij VLAIO moet aankloppen (subsidie), bij PMV (lening/participatie), of bij FIT (export).

2. Overlap VLAIO-PMV in kmo-ondersteuning

Zowel VLAIO als PMV richten zich op kmo's in hun groei- en innovatiefase. VLAIO biedt subsidies, PMV biedt leningen en participaties. In de praktijk richten producten als de innovatieve starterssteun van VLAIO en de Startlening van PMV zich op dezelfde doelgroep, met een ondernemer die van het ene naar het andere loket gestuurd wordt.

3. Gebrek aan geïntegreerde resultaatmeting

VLAIO publiceert jaarverslagen met kerncijfers (bereik, budget, sectorverdeling), maar een geïntegreerde impactevaluatie over het gehele Vlaamse economische instrumentarium ("wat levert elke euro overheidsinvestering op in termen van jobs, omzet, innovatie?") ontbreekt structureel. De Speurgids van het Departement WEWIS biedt een budgettair overzicht maar geen outcome-meting.

4. PMV-governance en transparantie

Het Rekenhof onderzocht in december 2016 het bestuur van PMV en vond onder meer een gebrek aan strategie en doelstellingen, een beperkte aansturing door de Vlaamse overheid, gebrekkige interne controle en transparantie, en een complexe groepsstructuur. De SERV wees in 2016 op het ontbreken van gedetailleerde rapportering per instrument. De samenwerkingsovereenkomst 2017-2022 legde daarop een strategisch kader vast en enkele overtollige vennootschappen werden vereffend, maar de groep telt nog altijd meer dan 15 vennootschappen. Dat maakt het voor de burger en het parlement moeilijk om te volgen waar publiek geld naartoe gaat.

5. Gevaar van verdere versnippering

Er komen geregeld nieuwe instrumenten bij, zoals het Flanders Future Techfund (aangekondigd in 2018), het Welvaartsfonds (2021, €205 miljoen) en de Schaalklaar-subsidie voor scale-ups. Elk van die instrumenten kan zinvol zijn, maar samen vergroten ze het risico op verdere fragmentatie. Instrumenten worden toegevoegd; zelden worden er afgeschaft.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De grootste winst zit bij Eenvoud (❌), Resultaatgerichtheid (⚠️) en Internationaal bewezen (⚠️). Het systeem werkt, maar is te complex voor de doelgroep en wordt niet voldoende op outcome gemeten.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: fusie VLAIO + PMV tot één Vlaams Economisch Agentschap (VEA) met drie pijlers; FIT's binnenlandse exportondersteuning integreert als derde pijler (Internationalisering), terwijl FIT's buitenlandse kantoren naar het federale diplomatieke netwerk gaan.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Fusie tot Vlaams Economisch Agentschap (VEA): VLAIO en PMV worden samengevoegd tot één organisatie met drie pijlers:

   • Pijler Innovatie & Subsidies (de bestaande VLAIO-kerntaken)
   • Pijler Financiering & Investering (de bestaande PMV-kerntaken)
   • Pijler Internationalisering (FIT's binnenlandse exportondersteuning: advies, subsidies, matchmaking). FIT's buitenlandse kantoren integreren in het federale diplomatieke netwerk (zie FIT-audit en FOD Buitenlandse Zaken).

2. Eén loket voor ondernemers: De ondernemer komt binnen bij VEA en wordt intern doorverwezen. Geen apart website-ecosysteem, geen aparte aanvraagprocedures. Eén CRM, één dossier per bedrijf.

3. Integratie LRM in VEA: LRM, de Limburgse investeringsmaatschappij, wordt een regionaal kantoor van VEA, niet langer een aparte investeringsmaatschappij.

4. Sanering PMV-dochterstructuur: De 15+ dochterondernemingen worden teruggebracht tot maximaal 5 fondsvehikels, elk met een duidelijk mandaat en sunset-clausule. Aquafin is een waterbedrijf, geen fondsvehikel: het valt buiten die sanering en volgt de hervorming van het waterbeheer.

5. Depolitisering en co-investering: Onafhankelijk investeringscomité voor Pijler 2 (Financiering & Investering) dat zelf beslist, los van politiek (naar Deens EIFO-model), in plaats van investeringscomités die enkel adviseren, zoals bij PMV. Verplichte co-investering met private partners (min. 50%) voor alle participaties. Symmetrisch met WEA (Wallonië) en BAE (Brussel).

6. Coördinatie investeringsmaatschappijen: Gezamenlijke investeringsstrategie met SFPIM (federaal), WEA en BAE voor deep tech. Conform partijpunt Economie en Ondernemen. Gedeelde dealflow en co-investeringsmogelijkheden.

7. Geïntegreerde outcome-meting: Verplichte vijfjaarlijkse impactevaluatie over het gehele instrumentarium door het Rekenhof, met publicatie van kosten-batenanalyse per instrument.

8. Digitale once-only-integratie: Eén ondernemersportaal dat data deelt met de KBO, RSZ, FOD Financiën en andere bronnen. De ondernemer vult zijn gegevens nog maar één keer in.

Niveau: De Vlaamse deelstaten (deelstaatbevoegdheid, art. 29 HART-grondwet)

Internationaal model: RVO (Nederland) als hoofdreferentie voor het één-loket-principe. Innosuisse (Zwitserland) als referentie voor autonomie en resultaatgerichtheid van het innovatieluik.

Geschatte efficiëntiewinst:

• Reductie overhead door fusie: 10-15% op de gecombineerde beheerskosten van VLAIO, PMV en LRM, samen naar schatting €100-150 miljoen per jaar (PMV alleen: €54,8 miljoen bedrijfskosten in 2024). Dat levert ongeveer €10-20 miljoen per jaar op. Dit is een HART-raming; de subsidie- en investeringsbudgetten zelf (ruim €1 miljard per jaar) vallen erbuiten. De besparing op FIT telt mee in de FIT-audit.
• Snellere doorlooptijd aanvragen door geïntegreerd dossier
• Hogere klanttevredenheid door één loket (RVO scoort 7,8/10)
• Betere beleidscoherentie door geïntegreerde data en evaluatie

Implementatiepad:

• Jaar 1: Oprichting gemeenschappelijk front-office (gezamenlijk portaal en eerstelijnsadvies)
• Jaar 2-3: Juridische fusie VLAIO + PMV → VEA, met de binnenlandse diensten van FIT
• Jaar 3-4: Integratie backofficetaken, ICT-harmonisatie, sanering dochterstructuur PMV
• Jaar 5: Volledige operationele integratie + eerste geïntegreerde impactevaluatie

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

VLAIO + PMV (Economie & Innovatie): Hervormd VLAIO en PMV fuseren tot één Vlaams Economisch Agentschap (VEA) met drie pijlers: Innovatie & Subsidies, Financiering & Investering, en Internationalisering (FIT's binnenlandse exportondersteuning). FIT's buitenlandse kantoren gaan op termijn naar het federale diplomatieke netwerk. Onafhankelijk investeringscomité (EIFO-model), verplichte co-investering (min. 50%), en coördinatie met SFPIM, WEA en BAE voor een gezamenlijke deep tech-investeringsstrategie. Eén loket, één dossier, één website, in plaats van een ondernemer die tussen vijf instanties moet navigeren.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Vlaamse ondernemers die hulp zoeken van de overheid komen terecht in een landschap van minstens vijf grote spelers. VLAIO (Agentschap Innoveren & Ondernemen) verdeelt subsidies voor innovatie en ondernemen. PMV (ParticipatieMaatschappij Vlaanderen) verstrekt leningen, waarborgen en participaties via een netwerk van meer dan 15 dochterondernemingen, goed voor een geadviseerd en beheerd vermogen van bijna €2 miljard eind 2024 en ongeveer €4,7 miljard na de aankoop van een belang in Brussels Airport (2026). FIT (Flanders Investment & Trade) verdeelt zijn werk: binnenlandse exportondersteuning (advies, subsidies, matchmaking voor Vlaamse exporteurs) en meer dan 70 buitenlandse kantoren (handels- en investeringsbevordering). LRM doet hetzelfde als PMV, maar dan enkel voor Limburg. En het Departement WEWIS coördineert het geheel vanuit het beleidsniveau. Samen gaat het om ruim €1 miljard per jaar: €619 miljoen voor het economisch beleid, inclusief FIT, en ruim €430 miljoen innovatiesteun via VLAIO (begroting 2025).

Wat er mis gaat

Het systeem werkt. Vlaanderen hoort bij de Europese innovatieleiders, met een O&O-intensiteit van 3,52% van het bbp (2023), de tweede hoogste van Europa na Zweden. Maar het is nodeloos complex. Een kmo-zaakvoerder die wil groeien moet weten of hij een VLAIO-subsidie moet aanvragen, een PMV-standaardlening, een PMV-waarborg via Gigarant, of een FIT-exportadvies. Elk agentschap heeft zijn eigen website, eigen aanvraagformulieren, eigen criteria. De SERV (Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen) wees in 2016 op het gebrek aan rapportering per instrument bij PMV. Het Rekenhof signaleerde in 2016 een gebrek aan strategie, beperkte aansturing en een complexe groepsstructuur bij PMV. En er is geen geïntegreerde meting van wat al dat geld oplevert: hoeveel jobs per euro subsidie? Hoeveel extra omzet per euro PMV-investering? De Speurgids van het Departement WEWIS geeft budgetoverzichten, maar geen outcome-evaluatie. Er komen geregeld instrumenten bij (Flanders Future Techfund, Welvaartsfonds, Schaalklaar), maar er worden er zelden afgeschaft. Het resultaat is een steeds dikker wordend bos waar de ondernemer de bomen niet meer ziet.

Hoe het elders werkt

Nederland heeft in 2014 de sprong gewaagd. De Dienst Regelingen en Agentschap NL werden samengevoegd tot de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Eén agentschap, met gemiddeld 5.550 fte eigen personeel (2024), dat innovatiesubsidies, exportondersteuning, duurzaamheidsregelingen en agrarisch beleid combineert. Het resultaat: een klanttevredenheid van 7,8 op 10, 7,1 miljoen websitebezoekers en ruim 427.000 klantcontacten in 2023. De ondernemer heeft één loket, één dossier, één website. Wat in Vlaanderen verdeeld is over VLAIO, PMV, FIT en het Departement, zit in Nederland onder één dak.

Zwitserland koos een andere route met Innosuisse: een compact, autonoom innovatieagentschap dat in 2024 CHF 341 miljoen goedkeurde voor innovatieprojecten, met strenge selectie (41% goedkeuringsratio) en structurele coaching van 640+ start-ups. Kleiner, maar raak.

Wat HART voorstelt

VLAIO en PMV worden samengevoegd tot één Vlaams Economisch Agentschap (VEA) met drie interne pijlers: Innovatie & Subsidies, Financiering & Investering, en Internationalisering. In de pijler Internationalisering integreert FIT's binnenlandse exportondersteuning (advies, subsidies, matchmaking voor Vlaamse exporteurs). FIT's buitenlandse kantoren gaan naar het federale diplomatieke netwerk, waar ze onder coördinatie van de FOD Buitenlandse Zaken opereren (zie FIT-audit voor de verdere details van die splitsing). De ondernemer komt binnen via één portaal en wordt intern doorverwezen. Geen apart ecosysteem van websites en aanvraagprocedures meer.

De PMV-dochterstructuur wordt gesaneerd van 15+ entiteiten naar maximaal 5 fondsvehikels met een duidelijk mandaat en een einddatum. Een onafhankelijk investeringscomité (naar Deens EIFO-model) beslist over participaties in Pijler 2, los van politiek. Verplichte co-investering met private partners (min. 50%) voor alle participaties, symmetrisch met het Waalse WEA en het Brusselse BAE. VEA coördineert met SFPIM (federaal), WEA en BAE voor een gezamenlijke investeringsstrategie in deep tech, met gedeelde dealflow, conform het partijpunt Economie en Ondernemen. LRM wordt een regionaal kantoor van VEA in plaats van een aparte investeringsmaatschappij. En elke vijf jaar verschijnt er een verplichte impactevaluatie door het Rekenhof die meet wat het instrumentarium opbrengt in termen van jobs, omzet en innovatie, zodat belastinggeld aantoonbaar rendeert.

De juridische fusie verloopt gefaseerd: eerst een gemeenschappelijk front-office en ondernemersportaal (jaar 1), dan de formele fusie (jaar 2-3), en ten slotte volledige ICT- en backoffice-integratie (jaar 3-5).

Wat het oplevert

Een geschatte besparing van €10-20 miljoen per jaar op beheerskosten door gedeelde overhead. Snellere doorlooptijden voor ondernemers door geïntegreerde dossierbehandeling. Hogere klanttevredenheid: het Nederlandse RVO bewijst dat één loket werkt. Betere beleidscoherentie doordat innovatiesubsidies, financiering en exportsteun op elkaar worden afgestemd in plaats van naast elkaar te bestaan. En democratische controle die eindelijk grip krijgt op het geheel, in plaats van verslagen te moeten lezen van vijf aparte organisaties.

Fase 5: Bronnenlijst

Fase 6: Samenvatting

Geauditeerde lijn: VLAIO (Economie & innovatie) + PMV Classificatie: 🟠 Hervormd Kernvoorstel: Fusie VLAIO + PMV tot één Vlaams Economisch Agentschap (VEA) met drie pijlers (Innovatie & Subsidies, Financiering & Investering, Internationalisering). FIT's binnenlandse exportondersteuning integreert als derde pijler; FIT's buitenlandse kantoren gaan naar het federale diplomatieke netwerk. Sanering PMV-dochterstructuur, integratie LRM, verplichte vijfjaarlijkse impactevaluatie. Geschatte besparing: €10-20 miljoen/jaar op beheerskosten + structurele efficiëntiewinst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)