VREG (Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt): Audit

Datum: 2026-03-30 Status: 🟠 Hervormd: Fusie met de CREG, die ook de distributie regelt (van vier naar één regulator) Categorie: Vlaamse Regulatoren

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Vlaamse Nutsregulator (VNR), voorheen Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt (VREG) Juridische basis: Decreet van 8 mei 2009 houdende algemene bepalingen betreffende het energiebeleid (Energiedecreet). Decreet van 19 april 2024 over de operationalisering van een Vlaamse Nutsregulator (in werking 1 januari 2025). Oprichting: December 2001, als Vlaamse openbare instelling bij decreet van 6 juli 2001. Op 1 april 2006 omgevormd tot extern verzelfstandigd agentschap (EVA) met publiekrechtelijke rechtspersoonlijkheid (decreet van 30 april 2004). Bestuursniveau: Vlaams Gewest. Sinds 1 januari 2025 een autonome dienst met rechtspersoonlijkheid onder toezicht van het Vlaams Parlement Personeel: groeit in 2026 naar 55 medewerkers, met zeven aanwervingen: drie voor elektriciteit, één voor CO2 en drie voor water Budget: Dotatie van het Vlaams Parlement: €8,5 miljoen (2024), €9,5 miljoen (2025) en €10,66 miljoen (2026). De VNR vroeg €11 miljoen voor 2026; de bevoegde commissie keurde €10,66 miljoen goed. Aansturing: Raad van bestuur, expertenraad en college van directeurs, met een algemeen directeur aan het hoofd van het managementteam.

Naamwijziging 2025: Op 1 januari 2025 werd de VREG omgevormd tot de "Vlaamse Nutsregulator" (VNR). Dit is meer dan een naamswijziging: het takenpakket werd uitgebreid naar warmte- en koudenetten en het vervoer van CO2 via pijpleidingen, en sinds 2026 ook naar drinkwater en de saneringsplicht (afvalwater).

Vestiging: Koning Albert II-laan 7, 1210 Sint-Joost-ten-Node

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Marktregulering: Regulering en controle van de Vlaamse elektriciteits- en gasmarkt (distributieniveau)
2. Tariefgoedkeuring: Goedkeuring van distributienettarieven voor Fluvius en andere distributienetbeheerders (sinds 1 juli 2014)
3. Consumenteninformatie: V-test (online prijsvergelijker), Servicecheck (kwaliteitsvergelijking leveranciers), Groencheck (verificatie groene stroom)
4. Leverancierstoezicht: Toezicht op alle elektriciteits- en gasleveranciers actief in Vlaanderen
5. Marktmonitoring: Jaarlijkse marktmonitor en marktrapport elektriciteit en gas
6. Geschillenbeslechting: Bemiddeling bij consumentengeschillen met leveranciers of netbeheerders
7. Sinds 2025: Regulering warmte- en koudenetten en CO2-vervoer via pijpleidingen
8. Sinds 2026: Regulering drinkwater en toezicht op de saneringsplicht (afvalwater)

Overlap met andere instellingen: België heeft vier energieregulatoren die naast elkaar functioneren:

Ter vergelijking: Nederland reguleert de volledige energiemarkt (18,1 miljoen inwoners, 2026) met de ACM, één geïntegreerde toezichthouder. Denemarken (6,0 miljoen inwoners, iets minder dan Vlaanderen) doet het met één regulator, het Forsyningstilsynet, met ongeveer 125 VTE (2025) voor elektriciteit, gas, stadsverwarming en afval.

Wie is de klant? Vlaamse consumenten (huishoudens en bedrijven), distributienetbeheerders (vooral Fluvius), energieleveranciers, en de Vlaamse overheid (adviesfunctie).

Coördinatie met CREG:

• Via FORBEG, een informeel overlegorgaan van CREG, VREG, CWaPE en BRUGEL
• Wisselend voorzitterschap per 6 maanden, tweemaandelijkse plenaire vergaderingen
• Geen bindende besluiten. Alleen afstemming
• Concreet probleem: tot november 2022 hanteerden de regulatoren verschillende berekeningsmethodes voor de jaarkost van variabele contracten (CREG, CWaPE en BRUGEL op basis van "actuals", de VREG sinds mei 2022 op basis van forwardprijzen). Dit leidde tot verwarring bij consumenten. Sinds november 2022 gebruiken de vier één uniforme methode, gebaseerd op die van de VREG.

Prestatie-indicatoren: De VREG publiceert een jaarlijks ondernemingsplan, jaarverslag en jaarrekening. Marktmonitor en marktrapport verschijnen jaarlijks. KPI's zijn beperkt extern beschikbaar.

Rekenhof/parlement: Toen de Vlaamse Regering in 2016 voorstelde om de VREG rechtstreeks onder het Vlaams Parlement te brengen (overleg, begroting en evaluatie via het parlement), bleek uit de adviezen van het Rekenhof en de Raad van State dat de regeling voor het personeel nog niet uitgewerkt was (ACOD, 2016). Het Vlaams Parlement bepaalt de dotatie elk jaar op basis van een ondernemingsplan en een ontwerp van begroting.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: ACM (Autoriteit Consument & Markt)

• Structuur: Eén geïntegreerde toezichthouder voor energie + telecom + mededinging + consumentenbescherming
• Personeel: 799 medewerkers (totaal ACM, 2025); energie is één van de domeinen
• Bevoegdheid: Landelijk, geen regionale energieregulatoren
• Resultaat: Eén loket voor de hele energiemarkt. De fusie van NMa, OPTA en Consumentenautoriteit tot de ACM op 1 april 2013 had als doel de effectiviteit van het toezicht te vergroten.
• Relevant: Nederland heeft 18,1 miljoen inwoners (2026) en komt toe met nul regionale energieregulatoren.

Duitsland: Bundesnetzagentur (BNetzA)

• Structuur: Eén federale netregulator voor energie + telecom + post + spoor
• Personeel: ongeveer 3.300 medewerkers (alle sectoren samen)
• Bevoegdheid: De BNetzA reguleert alle energiebedrijven met meer dan 100.000 aangesloten klanten en alle netten die over een deelstaatgrens lopen. Landesregulierungsbehörden zijn alleen bevoegd voor kleinere netbeheerders binnen één deelstaat, en Berlijn, Brandenburg, Bremen en Sleeswijk-Holstein laten ook dat aan de BNetzA over.
• Relevant: Zelfs Duitsland, veel groter en complexer dan België, legt het zwaartepunt bij één federale regulator.

Denemarken: Forsyningstilsynet (Danish Utility Regulator)

• Structuur: Eén onafhankelijke nationale regulator voor elektriciteit, gas, stadsverwarming en afval
• Personeel: ongeveer 125 VTE (2025)
• Opgericht: 1 juli 2018, als opvolger van het Energitilsynet
• Resultaat: Compacte organisatie voor het hele land
• Relevant: Denemarken heeft 6,0 miljoen inwoners (2026), iets minder dan Vlaanderen. Eén regulator volstaat.

Zwitserland: ElCom (Eidgenössische Elektrizitätskommission)

• Structuur: Eén onafhankelijke federale toezichthouder voor de elektriciteitsmarkt
• Relevant: Zwitserland is meertalig en federaal, toch één elektriciteitsregulator. Geen kantonale regulatoren.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Vier regulatoren voor één klein land: België (11,9 miljoen inwoners, 2026) heeft vier energieregulatoren met samen ongeveer 230 medewerkers en een werkingsbudget van ongeveer €50 miljoen per jaar. Nederland (18,1 miljoen) doet het met één toezichthouder, de ACM. De overhead, dubbele expertise en coördinatiekosten zijn disproportioneel.

2. Coördinatieproblemen: FORBEG is informeel en niet-bindend. Tot november 2022 hanteerden de regulatoren verschillende methodes om de jaarkost van variabele contracten te berekenen, wat consumentenverwarring veroorzaakte.

3. Onduidelijke bevoegdheidsverdeling: Distributie = gewest, transport = federaal. Maar de energiemarkt is één geheel. Leveranciers die in drie gewesten actief zijn, moeten met vier regulatoren omgaan. Eén energiecontract kan onder twee regulatoren vallen (CREG voor transport, VREG voor distributie).

4. Schaalnadeel: De VNR, met ongeveer 55 medewerkers (2026), moet dezelfde complexe Europese regelgeving (Clean Energy Package, netcodes) implementeren als grote regulatoren. Dat geeft krappe capaciteit: volgens de VNR zelf is het vinden van de juiste specialisten "misschien wel de grootste uitdaging" (2025).

5. Uitbreiding naar water: extra complexiteit. De omvorming tot Vlaamse Nutsregulator (2025-2026) voegt water, warmte en CO2 toe aan het takenpakket. Dit vergroot de VNR, maar fragmenteert tegelijk de regulering verder: water wordt per gewest anders gereguleerd (de VNR in Vlaanderen, BRUGEL in Brussel, een eigen regeling in Wallonië), terwijl energie door vier regulatoren (CREG en drie gewestelijke) wordt gereguleerd.

6. Democratisch deficit: De VNR valt onder het Vlaams Parlement, niet onder een minister. Dit is bedoeld voor onafhankelijkheid, maar vermindert de dagelijkse democratische controle. Bij het voorstel van 2016 om de VREG onder het Vlaams Parlement te brengen, bleek uit de adviezen van het Rekenhof en de Raad van State dat de regeling voor het personeel nog niet uitgewerkt was.

7. Kosten stijgen: De dotatie steeg van €8,5 miljoen (2024) naar €9,5 miljoen (2025) en €10,66 miljoen (2026). De vraag is of uitbreiding van een gewestelijke regulator de juiste schaaloptie is, versus één regulator voor het hele land.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: Score: 1✅, 5⚠️, 3❌. De grootste winst zit bij Eenvoud (principe 4), Schaalgrootte (principe 5) en Internationaal bewezen (principe 9). De VNR is op zich een professionele organisatie, maar het probleem is structureel: haar bestaan als aparte gewestelijke regulator naast CWaPE en BRUGEL, die dezelfde taken uitvoeren, is het kernprobleem.

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd (fusie) De VREG/VNR gaat samen met de CWaPE en BRUGEL op in de CREG, die naast transmissie en nucleair ook de distributie regelt (art. 27 HART-grondwet). Van vier naar één regulator.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er: Van vier naar één energieregulator. De CREG blijft federaal, bevoegd voor transmissie en nucleair, en regelt voortaan ook de distributie. De VNR, de CWaPE en BRUGEL gaan op in de CREG. De deelstaten houden hun energiebeleid (hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en het beleid voor het distributienet), binnen één bindend Nationaal Energie- en Klimaatplan (art. 28 HART-grondwet).

Structuur:

• Eén regulator voor het hele land, de CREG, met regionale kantoren (Vlaanderen, Wallonië, Brussel) voor lokale dossiers
• De gewestelijke nutstaken warmte en CO2-vervoer van de VNR gaan mee naar de CREG; de waterregulering van de VNR en BRUGEL blijft bij de deelstaten (art. 28 HART-grondwet)
• Eén directiecomité, één datasysteem, één gemeenschappelijke tariefmethodologie, één prijsvergelijker

Naar welk niveau: Federaal: de CREG wordt de enige energieregulator, ook voor de distributie (art. 27 HART-grondwet). Ze werkt binnen één bindend Nationaal Energie- en Klimaatplan.

Internationaal model: Forsyningstilsynet (Denemarken) als referentie voor schaalgrootte: één regulator van ongeveer 125 VTE (2025) voor 6,0 miljoen inwoners en meerdere nutssectoren. ACM (Nederland) als voorbeeld van een geïntegreerde toezichthouder zonder regionale duplicatie.

Geschatte efficiëntiewinst:

• Personeel: de drie gewestelijke regulatoren tellen samen ongeveer 146 medewerkers (VNR ongeveer 55, CWaPE 51, BRUGEL ongeveer 40). Zonder dubbele functies in management, IT, juridische dienst, communicatie en secretariaat volstaat een kleiner team, met behoud van alle expertise.
• Besparing: €10-20 miljoen per jaar voor de vier energieregulatoren samen (van vier naar één), op een werkingsbudget van samen ongeveer €50 miljoen per jaar
• Snellere implementatie van EU-regelgeving voor de distributie (één keer in plaats van drie keer)
• Eén prijsvergelijker voor het hele land, in plaats van de CREG Scan, de V-test, CompaCWaPE en BruSim naast elkaar
• Eén loket voor leveranciers die in heel België actief zijn

Implementatiepad:

1. Jaar 1-2: Federale wet die de CREG ook bevoegd maakt voor de distributie (art. 27 HART-grondwet). Oprichting van een transitiecomité met vertegenwoordigers van de drie gewestelijke regulatoren en de CREG.
2. Jaar 2-3: Juridische fusie. Harmonisatie personeelsstatuten, IT-systemen, tariefmethodologieën.
3. Jaar 3-4: Operationele integratie. Eén organisatie, drie regionale kantoren.

Waterbevoegdheid: De waterregulering die sinds 2026 bij de VNR ligt, gaat niet mee naar de CREG: ze blijft bij de deelstaten, binnen het federale kader dat het EU-recht omzet (art. 28 HART-grondwet). De Vlaamse deelstaten kunnen ze samen laten doen in een gemeenschappelijke dienst (art. 32 HART-grondwet), zie de VMM-audit.

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

VREG (Vlaamse energieregulator): Fusie De VREG gaat samen met de CWaPE en BRUGEL op in de CREG, die ook de distributie regelt. Van vier naar één. Vier keer hetzelfde doen voor één klein land is verspilling.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

België heeft vier energieregulatoren: de federale CREG en drie gewestelijke (VREG in Vlaanderen, CWaPE in Wallonië, BRUGEL in Brussel). De VREG, sinds 1 januari 2025 de "Vlaamse Nutsregulator", groeit in 2026 naar 55 medewerkers en krijgt dat jaar een dotatie van €10,66 miljoen van het Vlaams Parlement. Zij reguleert de Vlaamse distributienettarieven, houdt toezicht op leveranciers en biedt de V-test aan waarmee consumenten prijzen kunnen vergelijken. Sinds 2025 reguleert ze ook warmtenetten en het vervoer van CO2, sinds 2026 ook drinkwater en de saneringsplicht voor afvalwater.

De vier regulatoren samen tellen ongeveer 230 medewerkers en kosten ongeveer €50 miljoen per jaar. Ze coördineren via FORBEG, een informeel overlegorgaan zonder bindende bevoegdheden.

Wat er mis gaat

Het kernprobleem is structureel: de energiemarkt is één markt, maar wordt door vier instanties gereguleerd. Een energieleverancier die in heel België actief is, moet vier keer rapporteren, vier sets regels volgen en vier inspectiediensten ontvangen. Tot november 2022 hanteerden de regulatoren zelfs verschillende berekeningsmethodes voor variabele contracten. Consumenten kregen letterlijk andere uitkomsten afhankelijk van welke vergelijkingstool ze gebruikten.

De VNR is professioneel, maar te klein voor de complexiteit van de Europese energieregulering (Clean Energy Package, netcodes) en te duur als je bedenkt dat dit werk ook door één regulator voor het hele land kan gebeuren. De uitbreiding naar water, warmte en CO2 maakt de organisatie groter, maar lost het fragmentatieprobleem niet op. Integendeel, het herhaalt het: drie verschillende regelingen voor waterregulering naast de bestaande vier energieregulatoren. Dit is precies de fout die Nederland en Denemarken niet hebben begaan: integratief denken over toezicht in plaats van fragmentatie.

Hoe het elders werkt

Nederland (18,1 miljoen inwoners) heeft nul regionale energieregulatoren. De ACM (Autoriteit Consument & Markt) is één geïntegreerde autoriteit die energie, mededinging, consumentenbescherming en telecom reguleert, met ongeveer 800 medewerkers (2025). Denemarken (6,0 miljoen inwoners, iets minder dan Vlaanderen) komt toe met het Forsyningstilsynet, één nationale regulator met ongeveer 125 VTE (2025) voor elektriciteit, gas, stadsverwarming en afval. Zelfs Duitsland, veel groter en ook federaal, legt het zwaartepunt bij de federale Bundesnetzagentur: die reguleert alle netbeheerders met meer dan 100.000 aangesloten klanten, de deelstaten alleen de kleinere netten. Zwitserland, meertalig en federaal, heeft één federale elektriciteitsregulator (ElCom) en geen kantonale.

Vier energieregulatoren van vergelijkbaar gewicht voor 11,9 miljoen inwoners: dat vind je in geen enkel vergelijkbaar Europees land.

Wat HART voorstelt

Van vier naar één regulator. De CREG blijft de federale regulator voor transmissie en nucleair en regelt voortaan ook de distributie (art. 27 HART-grondwet). De VNR, de CWaPE en BRUGEL gaan op in de CREG. De deelstaten houden hun energiebeleid: hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en het beleid voor het distributienet, binnen één bindend Nationaal Energie- en Klimaatplan (art. 28 HART-grondwet). De gewestelijke nutstaken warmte en CO2-vervoer gaan mee; de waterregulering blijft bij de deelstaten. De CREG krijgt drie regionale kantoren (Vlaanderen, Wallonië, Brussel) voor lokale kennis en aanspreekbaarheid, maar werkt met één directiecomité, één datasysteem en één gemeenschappelijke tariefmethodologie.

Eén prijsvergelijker vervangt de V-test, CompaCWaPE en BruSim. Eén loket voor leveranciers. Eén implementatie van Europese regelgeving voor de distributie in plaats van drie. Eén controle door het Rekenhof in plaats van vier.

Wat het oplevert

De fusie van vier regulatoren tot één bespaart naar schatting €10-20 miljoen per jaar voor de vier samen, die ongeveer €50 miljoen per jaar kosten (2024-2026). De winst komt uit het schrappen van dubbele functies: drie directiecomités, drie IT-afdelingen, drie juridische diensten en drie communicatieteams gaan op in die van de CREG. De drie gewestelijke regulatoren tellen samen ongeveer 146 medewerkers; zonder overlap volstaat een kleiner team, via natuurlijk verloop en zonder verlies van inhoudelijke expertise.

Belangrijker dan geld: het levert snelheid op. Europese energieregels voor de distributie worden één keer geïmplementeerd in plaats van drie keer. Leveranciers hebben één aanspreekpunt. Consumenten krijgen één betrouwbare prijsvergelijker voor heel het land. En de burger begrijpt eindelijk wie zijn energiemarkt reguleert.

Fase 5: Bronnenlijst

Metadata

• Auditor: HART Staatshervorming Audit (geautomatiseerd)
• Lijn: VREG (energieregulator)
• Sectie: Vlaamse Regulatoren
• Volgende lijn: VRM (mediaregulator)
• Consistentie: Dit rapport volgt de norm van één energieregulator (partijpunt Subsidiariteit): de VNR, CWaPE en BRUGEL gaan op in de CREG, die ook de distributie regelt; de waterregulering blijft bij de deelstaten; zelfde omzetting als de CWaPE- en VEKA-audit.
• Geschatte besparing: €10-20 miljoen per jaar voor de vier energieregulatoren samen (van vier naar één, de CREG), één keer geteld in deze audit
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)