Waalse kabinetten: ~986 (alle Franstalige regeringen samen)

Audit Staatshervorming HART

Datum: 2026-03-30 Status: 🟠 Hervormd Lijn: Wallonië. Regering

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Waalse ministeriële kabinetten zijn de persoonlijke beleids- en ondersteuningsteams van de ministers van de Waalse Regering. Net als in de rest van België beschikt elke Waalse minister over een kabinet dat bestaat uit stafleden (beleidsadviseurs), ondersteunend personeel (secretariaat, chauffeurs, etc.) en gedetacheerde ambtenaren.

Belangrijk: het cijfer ~986 in de titel verwijst niet alleen naar de Waalse Regering, maar telt de kabinetten van drie regeringen samen: het Waals Gewest (Région wallonne), de Fédération Wallonie-Bruxelles (FWB) en de Brusselse regering (waarin ook Nederlandstalige ministers zitten). Met de tellingen van 2024-2026 komt dat op ongeveer 870 (zie hieronder). Dit is een typisch Belgisch probleem: door de institutionele lasagne hebben Franstalige politici kabinetten op meerdere bestuursniveaus tegelijk.

Juridische basis:

• Arrêté du Gouvernement wallon du 15 juillet 2024 relatif à la rétribution et à l'indemnisation des Ministres, membres du Gouvernement wallon, aux cabinets des Ministres du Gouvernement wallon, au Secrétariat du Gouvernement wallon et au SePAC (gewijzigd bij besluiten van 24 oktober 2024 en 24 april 2025)
• Arrêté du Gouvernement de la Communauté française du 19 juillet 2024 relatif aux cabinets des Ministres du Gouvernement de la Communauté française

Samenstelling van de Waalse Regering (legislatuur 2024-2029):

• 8 ministers, onder minister-president Adrien Dolimont
• Referentiekader per kabinet (voltijdse equivalenten, VTE): minister-president 68, vicepresidenten 55, gewone ministers 41
• Ministers die ook in de regering van de Franse Gemeenschap zetelen: 8 VTE minder in elk van beide regeringen
• Totaal Waalse kabinetten: 367 VTE (referentiekader 2024-2029), tegenover 397 VTE in 2019-2024

Samenstelling van de FWB-regering (legislatuur 2024-2029):

• 6 ministers onder minister-presidente Elisabeth Degryse
• Referentiekader FWB-kabinetten: 203 VTE (was 260 in 2019-2024)
• Effectief begroot in 2025: 143 VTE (was 237,7 VTE in de legislatuur 2019-2024, een daling van ongeveer 40%), waarvan 85 VTE (59%) gedetacheerd en dus door de administratie betaald
• Per minister: Degryse 49,1 VTE, Glatigny 52,8 VTE, Galant 19,6 VTE, Lescrenier 19,1 VTE, Coppieters 2,4 VTE, Dolimont 0 (de laatste twee hebben hun kabinet in de Waalse Regering)

Totaal Waals Gewest + FWB samen (referentiekader):

• 2024-2029: ~570 VTE (367 Waals + 203 FWB), exclusief de Brusselse kabinetten
• 2019-2024: ~657 VTE (397 Waals + 260 FWB)
• Daling: 87 VTE (-13,3%), volgens de pers goed voor een besparing van ongeveer €6 miljoen per jaar
• Elke referentie-eenheid staat voor ongeveer €70.000 per jaar (loon, computer, telefoon enzovoort). Het referentiekader is een budgettair plafond, geen telling van de feitelijke bezetting
• Inclusief de Brusselse regering (298 kabinetsmedewerkers in 2026, tegenover 387 in 2019-2024, ook van de Nederlandstalige ministers) komt het totaal van de drie regeringen op ongeveer 870

Budget (Waalse kabinetten alleen):

• Verbruikte kabinetskredieten 2021: €22,2 miljoen (waarvan €19 miljoen personeelskosten)
• Verborgen kost detachering: Het Rekenhof (Cour des comptes) stelde vast dat 56% van het kabinetspersoneel in 2021 bestond uit "gratis" gedetacheerde ambtenaren wier loon door hun thuisadministratie wordt betaald. Die verborgen kost raamde het op €14,8 miljoen in 2021
• Werkelijke totale kost Waalse kabinetten: ongeveer €37 miljoen (2021), waarvan €33,9 miljoen personeelskosten, voor ongeveer 394 VTE (gemiddeld ongeveer €94.000 per VTE)
• Gepubliceerde kabinetsbudgetten van de Waalse, de FWB- en de Brusselse regering samen (Waals Gewest €27,8 miljoen, FWB €17,8 miljoen, Brussel €21,9 miljoen): meer dan €67 miljoen per jaar, zonder de loonkost van de gedetacheerde ambtenaren (RTBF, 2023)

Budget FWB-kabinetten:

• Begroting 2025: €14,6 miljoen (€17,2 miljoen met de bijkomende lasten), tegenover €17,9 miljoen in 2024: een daling van 18%
• Besparing: €3,25 miljoen

Bestuursniveau: Waals Gewest + Fédération Wallonie-Bruxelles

1B. Wat doet het in de praktijk?

Formele taken (identiek aan Vlaamse kabinetten):

• Beleidsvoorbereiding: nota's, decreetteksten en besluiten voorbereiden
• Politieke coördinatie: interkabinettenwerkgroepen (IKW's / réunions intercabinets)
• Communicatie: pers, speeches, sociale media
• Parlementair werk: antwoorden op parlementaire vragen
• Stakeholdermanagement: contacten met sectoren en middenveld

Wat er in de praktijk misgaat, en waarom het in Wallonië erger is dan in Vlaanderen:

1. Dubbele kabinetten door dubbele instellingen. Door het bestaan van zowel het Waals Gewest als de FWB hebben Franstalige ministers vaak een dubbelmandaat en dus kabinetsmedewerkers op twee niveaus. Dit verklaart waarom Franstalige politici ongeveer 2,4 keer zoveel kabinetsmedewerkers hadden als Vlaamse (693 tegenover 283 in 2021, volgens het GERFA).

2. Parallelle beleidsstructuur. Net als in Vlaanderen vormen de kabinetten een parallelle structuur naast de administratie (Service public de Wallonie, SPW). Maar waar Vlaanderen sinds 2006 (Beter Bestuurlijk Beleid) een professioneler bestuursmodel heeft opgebouwd, is de Waalse administratie minder hervormd.

3. Detacheringscircuit als verborgen financiering. In 2021 was 56% van de Waalse kabinetsmedewerkers een gedetacheerde ambtenaar die door de thuisadministratie betaald werd. Het Rekenhof wijst er in opeenvolgende audits op dat die kost niet apart in de begrotingsinformatie voor het parlement staat: de werkelijke kost van de kabinetten (€37 miljoen in 2021) ligt ongeveer twee derde hoger dan de verbruikte kabinetskredieten (€22,2 miljoen).

4. Draaideureffect. Kabinetsmedewerkers worden na een legislatuur regelmatig geplaatst in topfuncties bij de administratie, parastatalen of overheidsbedrijven ("parachutage"). Dit ondermijnt de meritocratie en de onafhankelijkheid van de overheid.

5. SePAC als zwakke controle. Er bestaat een Service permanent d'aide, de gestion et de contrôle interne des cabinets ministériels (SePAC), met 16 VTE ten laste van de Waalse begroting (besluit van 15 juli 2024, gewijzigd in 2025), maar dit orgaan heeft beperkte slagkracht en is zelf afhankelijk van de regering die het moet controleren.

Individuele voorbeelden (legislatuur 2019-2024, telling GERFA 2021):

• Christie Morreale (PS, Waals minister van Gezondheid): 65 kabinetsmedewerkers, voor één minister
• Rudi Vervoort (PS, Brussels minister-president): 82 kabinetsmedewerkers
• Jean-Luc Crucke (MR): 40 kabinetsmedewerkers
• Valérie De Bue (MR): 40 kabinetsmedewerkers

Ter vergelijking: de Vlaamse regering telde eind 2025 ongeveer 290 kabinetsmedewerkers (262,8 VTE) voor 9 ministers, gemiddeld ongeveer 32 per minister.

1C. Internationale vergelijking

Nederland: geen kabinetten Nederland kent geen ministeriële kabinetten in Belgische zin. Ministers worden bijgestaan door:

• De ambtelijke top (secretaris-generaal, directeuren-generaal) voor beleidsvoorbereiding
• 1 politiek adviseur per minister of staatssecretaris; de minister-president en de vicepremiers mogen er 2 aanstellen (Handboek voor bewindspersonen, 2026)
• Totaal voor heel Nederland: hooguit een dertigtal politiek adviseurs voor 28 bewindspersonen (2026)
• Terwijl België over alle regeringen samen rond de 1.800 kabinetsmedewerkers telt (2025-2026)

Dit werkt omdat Nederland een traditie heeft van politiek neutrale topambtenaren. De beleidsvorming is in handen van het ambtelijk apparaat, dat op basis van kennis en ervaring advies geeft zonder politiek profiel.

Frankrijk: kabinetten bestaan, maar zijn strikter geregeld

• Decreet van 23 september 2024 (gewijzigd op 14 oktober 2025): maximaal 14 kabinetsleden per minister en 8 per minister gedelegeerd, op enkele uitzonderingen na (het decreet van 2017 hield het nog op 10 en 8)
• Totaal voor heel Frankrijk (1 juli 2024): 482 kabinetsleden plus 2.210 personeelsleden voor ondersteunende functies (beveiliging, secretariaat, chauffeurs)
• Dit is voor een land van ongeveer 69 miljoen inwoners (2026). De Belgische cijfers omvatten ook het ondersteunend personeel. Zelfs met dat Franse ondersteunend personeel erbij telt Frankrijk ongeveer 39 kabinetsmedewerkers per miljoen inwoners, tegenover ongeveer 120 per miljoen voor de Waalse regering en de regering van de Franse Gemeenschap samen (570 voor ongeveer 4,8 miljoen inwoners)

Duitsland: Politische Beamte in plaats van kabinetten

• Duitsland kent geen kabinetten in de Belgische zin
• Ministers worden bijgestaan door beamtete Staatssekretäre en door Parlamentarische Staatssekretäre (parlementsleden)
• De rest van het ministerie bestaat uit carrière-ambtenaren
• Politische Beamte, zoals de Staatssekretäre en de Ministerialdirektoren (hoofden van een afdeling), kunnen op elk moment tijdelijk op rust gesteld worden (§ 54 Bundesbeamtengesetz), wat vooral bij een regeringswissel gebeurt. Zij vormen de schakel tussen politiek en administratie

Denemarken: minimale politisering

• Elke minister mag 1 særlig rådgiver (speciaal adviseur) aanstellen; leden van het coördinatie- en het economisch comité van de regering 2, partijleiders 3
• Totaal voor heel Denemarken: ongeveer 40 politieke adviseurs (2026)
• De rest is ambtenarij. Neutraal, professioneel, carrièregericht

Zweden: Government Offices-model

• Het Regeringskansliet (Government Offices) is één geïntegreerde organisatie van gemiddeld ongeveer 4.850 medewerkers voor alle ministeries (2025)
• 215 van hen zijn politiek aangesteld (ongeveer 4%), ministers, staatssecretarissen, politiek adviseurs en persmedewerkers inbegrepen
• Bij 24 ministers is dat gemiddeld een negental politiek aangestelden per minister
• Vergelijk: een Waalse minister heeft een referentiekader van gemiddeld ongeveer 46 VTE

Samenvatting vergelijking:

1D. Knelpunten en kritiek

Rekenhof (Cour des comptes): herhaalde kritiek:

• In opeenvolgende Cahiers d'observations aan het Waals Parlement (onder meer het 34e, oktober 2022): de volledige kost van de kabinetten blijkt niet uit de begrotingsinformatie
• Detachering van ambtenaren als verborgen financieringsmechanisme: €14,8 miljoen die niet apart in de begroting staat (2021; in 2015 al €12,8 miljoen)
• De werkelijke kost (€37 miljoen) ligt ongeveer twee derde hoger dan de verbruikte kabinetskredieten (€22,2 miljoen)

GERFA (Groupe d'étude et de réforme de la fonction administrative):

• Volgens het GERFA is het afschaffen van kabinetten "volledig onrealistisch, want een minister heeft een team nodig". Transparantie en reductie zijn wel essentieel
• De gepubliceerde budgetten moeten volgens het GERFA met minstens 60% verhoogd worden om de werkelijke kost te tonen

Les Engagés:

• Verkiezingsprogramma 2024: "Verminder het aantal ministers en schaf de kabinetten geleidelijk af, vervangen door een beperkte strategische cel met enkele directe medewerkers"
• In de regeringen die in 2024 aantraden, daalde het referentiekader van de Waalse en FWB-kabinetten met 13,3%; de kabinetten bleven bestaan

Academische kritiek:

• CRISP, Courrier hebdomadaire nr. 2254 (2015): "La réforme des cabinets ministériels". Analyse van de Copernicushervorming (1999): de kabinetten verdwenen formeel, maar bleven in de praktijk bestaan
• Universiteit Antwerpen (1999): pioniersonderzoek "Leven en werken van de cabinettard", over kabinetten als parallelle beleidsstructuur

Mediakritiek:

• Newsmonkey (2017): "Brusselse en Waalse regering met belachelijk veel kabinetsmedewerkers: bijna vier keer zo veel als in Vlaanderen"
• Business AM (2021): "Franstalige ministers hebben twee keer zoveel kabinetsmedewerkers als hun Vlaamse collega's"
• La Meuse (2017): "Le vrai coût des cabinets ministériels wallons: 50% trop chers!"

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthesescore: 0 ✅ · 2 ⚠️ · 7 ❌

Grootste winst te boeken bij:

1. Transparantie: volledige, publieke rapportering van alle kosten inclusief detachering
2. Eenvoud: fusie van bestuursniveaus elimineert dubbele kabinetten automatisch
3. Resultaatgericht: KPI's en publieke verantwoording invoeren

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd: kabinetten worden niet afgeschaft (een minister heeft een beperkt team nodig), maar fundamenteel herkalibreerd naar Zweeds/Nederlands model.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Geen FWB en geen Waals Gewest meer → vijf Waalse deelstaten, elk met één regering en één set kabinetten. Dit alleen al schrapt het kader van de FWB-kabinetten (203 van de 570 referentie-VTE, ruim een derde). In het HART-model van twaalf deelstaten verdwijnt de FWB als bestuursniveau: onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen de vijf Waalse deelstaten in het Franstalige concordaat (met Brussel voor zijn Franstalige instellingen), via een gemeenschapsraad van deelstaatministers, dus zonder tweede set kabinetten (art. 31 HART-grondwet). Dat lost het dubbele-kabinetten-probleem definitief op.

2. Grondwettelijk maximum van 5 politieke medewerkers per regeringslid naar Nederlands/Zweeds model (art. 40 en 43 §3 HART-grondwet), in alle regeringen, ook in de Vlaamse deelstaten. Dit brengt het totaal voor de vijf Waalse deelstaatregeringen van 570 referentie-VTE (Waals Gewest + FWB) naar hoogstens 125 (5 deelstaten × 5 regeringsleden × 5); secretariaat en andere ondersteuning komen van de administratie.

3. Verbod op gratis detachering. Elke kabinetsmedewerker verschijnt op het kabinettenbudget, ongeacht herkomst. Geen verborgen kosten meer. De werkelijke loonkost wordt gedragen door het kabinet.

4. Verplichte publicatie van de volledige personeelslijst met naam, functie, herkomst (administratie/extern), en brutoloon. Naar model van de Scandinavische transparantie.

5. Anti-draaideurclausule. Kabinetsmedewerkers mogen na hun kabinetsfunctie gedurende 3 jaar geen leidinggevende functie opnemen in de administratie of bij overheidsbedrijven die onder hun voormalige minister vallen (cooling-off periode).

6. KPI's en evaluatie. Elk kabinet publiceert jaarlijks een activiteitenverslag met meetbare outputs (parlementaire vragen beantwoord). Het Rekenhof evalueert de kosten-baten jaarlijks.

Internationaal referentiemodel: Nederland (ABD + minimale politieke staf, 1 politiek adviseur per bewindspersoon) en Zweden (Regeringskansliet met gemiddeld een negental politiek aangestelden per minister). Zoals in alle regeringen, ook de Vlaamse (hoogstens 5 per regeringslid).

Geschatte besparing (HART-raming):

• Reductie van ~570 referentie-VTE (Waals Gewest + FWB, 2024-2029) naar hoogstens 125 politieke medewerkers voor de vijf Waalse deelstaatregeringen samen
• Het Waalse deel is niet apart becijferd: de kost van de kabinetten van vijf deelstaatregeringen is niet apart geraamd, en de besparing telt één keer, in de besparing op alle kabinetten samen
• Gedetacheerde ambtenaren keren terug naar hun administratie; hun loonkost valt pas weg via natuurlijk verloop. Het volle bedrag geldt dus op kruissnelheid
• Plafondtoets: de werkelijke kost van de Waalse en FWB-kabinetten samen ligt naar schatting rond €40-55 miljoen per jaar (570 × €70.000 tot €94.000). Deze besparing is een deel van de besparing op alle Belgische kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen op een kost van naar schatting €200 miljoen per jaar)

Implementatiepad:

• Fase 1 (eerste jaar): Transparantieverplichting. Publicatie van de volledige kosten inclusief detachering
• Fase 2 (bij de staatshervorming): de HART-grondwet vervangt het Waals Gewest en de FWB door vijf Waalse deelstaten en het Franstalige concordaat (art. 2 en 31) en legt een plafond van 5 politieke medewerkers per regeringslid vast (art. 40 en 43 §3), toegepast zodra de administratie de beleidsvoorbereiding kan overnemen (topambtenaren geselecteerd door de kamer bestuur van het Onafhankelijk Benoemingsorgaan, naar het model van de Nederlandse Algemene Bestuursdienst, art. 38). Zoals in alle regeringen
• Fase 3 (binnen 2 jaar daarna): Anti-draaideurclausule en KPI-verplichting operationeel

Fase 4: Partijpunt (website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Waalse kabinetten: Hervormd De Waalse regering en de regering van de Franse Gemeenschap hebben samen een kader van ongeveer 570 kabinetsmedewerkers; met de Brusselse kabinetten erbij zijn het er ongeveer 870. Dat is twee keer zoveel als in de Vlaamse regering, terwijl heel Nederland het met hooguit een dertigtal politiek adviseurs doet. HART brengt dat terug tot hoogstens 125 voor de vijf Waalse deelstaatregeringen samen: het Waals Gewest en de FWB maken plaats voor vijf deelstaten en één Franstalig concordaat, en elk regeringslid krijgt hoogstens 5 politieke medewerkers. Zoals in alle regeringen, ook de Vlaamse.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Elke Belgische minister heeft een "kabinet": een team van politiek benoemde medewerkers dat beleidsadvies geeft, decreten voorbereidt en de minister bijstaat. In Wallonië hebben de ministers van het Waals Gewest samen recht op 367 medewerkers (voltijdse equivalenten, 2024-2029). Tel daar de kabinetten van de Fédération Wallonie-Bruxelles bij (203), want dat zijn grotendeels dezelfde politici met een dubbelmandaat, en je komt op 570. Met de Brusselse kabinetten erbij (298 in 2026) komt het totaal op ongeveer 870.

Het officiële budget voor de Waalse kabinetten bedroeg in 2021 zo'n €22 miljoen. Maar dat is maar een deel van het verhaal: 56% van het personeel bestond uit ambtenaren die "gratis" worden uitgeleend door hun thuisadministratie. Het Rekenhof berekende dat die verborgen kosten €14,8 miljoen extra bedragen. De werkelijke rekening: ongeveer €37 miljoen in 2021, voor het Waalse niveau alleen.

Wat er mis gaat

Drie fundamentele problemen:

Ten eerste de dubbele kabinetten. Door het naast elkaar bestaan van het Waals Gewest en de Fédération Wallonie-Bruxelles hebben Franstalige ministers kabinetten op twee niveaus. Resultaat: in 2021 hadden zij samen 2,4 keer meer medewerkers dan de Vlaamse ministers. Eén Waalse minister (Christie Morreale, Gezondheid) had toen 65 kabinetsmedewerkers: meer dan alle politieke adviseurs van de Deense regering samen (ongeveer 40).

Ten tweede de budgettaire ondoorzichtigheid. Het Rekenhof waarschuwt al jaren dat de volledige kost niet in de begroting staat: volgens zijn cijfers tonen de kabinetskredieten maar ongeveer 60% van de werkelijke kosten (2021). Gedetacheerde ambtenaren worden betaald door hun oorspronkelijke dienst, maar werken voor de minister. Dat geld verdwijnt uit beeld. Geen enkele burger kan nagaan wat zijn kabinetten werkelijk kosten.

Ten derde de parallelle staat. Kabinetten nemen werk over dat de administratie (SPW) zou moeten doen: beleidsvoorbereiding, decreetredactie, onderhandelingen. Dit demotiveert ambtenaren, creëert dubbel werk en zorgt ervoor dat beleidskennis bij elke regeringswissel verloren gaat. De beste ambtenaren worden weggezogen naar kabinetten, en na de legislatuur teruggeplaatst in topfuncties ("parachutage").

Hoe het elders werkt

Nederland is het meest radicale tegenvoorbeeld. Daar bestaan geen ministeriële kabinetten. Ministers werken met de ambtelijke top en hebben elk één politiek adviseur. Heel Nederland telt zo hooguit een dertigtal politiek adviseurs, voor een land van ruim 18 miljoen inwoners. In Zweden zijn 215 van de ongeveer 4.850 medewerkers van het Regeringskansliet politiek aangesteld (2025), ministers en staatssecretarissen inbegrepen: gemiddeld een negental per minister, binnen één geïntegreerde overheidsdienst. Frankrijk, dat wél kabinetten kent, heeft ze wettelijk begrensd op 14 leden per minister. Ter vergelijking: een Waalse minister heeft recht op een referentiekader van 41 tot 68 voltijdse medewerkers. Denemarken telt ongeveer 40 politieke adviseurs voor de hele regering.

Deze landen tonen dat een overheid goed kan functioneren zonder grote kabinetten, dankzij het vertrouwen in professionele ambtenaren.

Wat HART voorstelt

Stap 1: Eén regering per deelstaat. Het Waals Gewest en de FWB maken plaats voor vijf Waalse deelstaten; onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen die samen in het Franstalige concordaat, met een gemeenschapsraad van deelstaatministers. Zo verdwijnen de dubbele kabinetten automatisch. Eén regering = één set kabinetten.

Stap 2: Hoogstens 5 politieke medewerkers per regeringslid, naar Nederlands/Zweeds model en vastgelegd in de HART-grondwet. Zoals in alle regeringen, ook de Vlaamse. Dit brengt het totaal van de Waalse deelstaatkabinetten naar hoogstens 125, tegenover 570 in het referentiekader van 2024-2029: ruim drie kwart minder.

Stap 3: Volledige transparantie. Elke kabinetsmedewerker, inclusief gedetacheerde ambtenaren, verschijnt op het kabinettenbudget met naam, functie en loonkost. Geen verborgen financiering meer.

Stap 4: Anti-draaideur. Na een kabinetsfunctie geldt een afkoelperiode van 3 jaar voor leidinggevende functies bij de overheid. Gedaan met de systematische politieke benoemingen via kabinetten.

Wat het oplevert

De directe besparing is een deel van de besparing op alle kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen per jaar op kruissnelheid), daar één keer geteld. Maar de werkelijke winst is groter: een professionelere, autonomere en meer gemotiveerde ambtenarij die niet voortdurend wordt ondermijnd door parallelle politieke structuren. Een overheid waar het institutioneel geheugen bewaard blijft, waar topbenoemingen op merite gebeuren, en waar de burger kan zien wat zijn kabinetten kosten.

Fase 5: Bronnenlijst

• Geschatte besparing: deel van de besparing op alle kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen), daar één keer geteld; niet apart becijferd
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)