Waals Parlement: Audit
Datum: 2026-03-30 Lijn: Waals Parlement. 75 leden Categorie: Waalse Deelstaat. Regering Status-voorstel: 🟠 Hervormd
Fase 1: Diepteonderzoek
1A. Wat is het precies?
Officiële naam: Parlement de Wallonie (Waals Parlement) Juridische basis: Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen van 8 augustus 1980 (laatst gewijzigd 2024); Belgische Grondwet art. 39 (gewestbevoegdheden) en art. 115-120 (samenstelling en werking gewestparlementen) Oprichting: 1980 als Waalse Gewestraad; hernoemd tot "Waals Parlement" in 1995 Bestuursniveau: Waals Gewest (regionaal) Samenstelling: 75 rechtstreeks verkozen leden, verkozen via evenredige vertegenwoordiging in 11 kieskringen (teruggebracht van 13 na uitspraak Grondwettelijk Hof in 2018) Zetel: Oud Hospice Saint-Gilles, Namen Voorzitter: Willy Borsus (MR), sinds 15 juli 2024 Legislatuur: 5 jaar
Samenstelling 2024-2029:
- MR: 26 zetels
- PS: 19 zetels
- Les Engagés: 17 zetels
- PTB: 8 zetels
- Ecolo: 5 zetels
Budget werkingskosten parlement: ~€80,3 miljoen (2023), bestaande uit ~€71,9 miljoen lopende uitgaven en ~€8,3 miljoen kapitaaluitgaven. Het parlement kondigde besparingen aan voor 2025 in lijn met de bredere regionale besparingsinspanning van €268 miljoen.
Budget Waals Gewest (context): ~€22 miljard aan uitgaven (2025), met een tekort van €2,9 miljard. De schuld bereikt een amortisatiepiek van €1,4 miljard in 2025.
Bevolking Wallonië: 3.704.990 inwoners (1 januari 2025): 31,3% van de Belgische bevolking op 16.901 km².
Vergoeding parlementsleden:
- Bruto parlementaire vergoeding: €9.463,87/maand (index maart 2025)
- Onbelaste onkostenvergoeding: €2.649,88/maand (28% van parlementaire vergoeding)
- Bijkomend: €3.500/legislatuur communicatie, €5.000/legislatuur taalvorming
- Let op: Het Waals Parlement heeft in 2025. In tegenstelling tot het Vlaams en Brussels Parlement. Géén korting van 5% op de parlementaire vergoeding doorgevoerd.
1B. Wat doet het in de praktijk?
Kerntaken:
- Wetgeving: Decreten stemmen over gewestbevoegdheden (ruimtelijke ordening, landbouw, waterbeleid, lokaal bestuur, openbare werken, vervoer, toerisme, immigratiebeleid)
- Begrotingscontrole: Goedkeuring jaarlijks budget Waals Gewest
- Regeringscontrole: Vragen, interpellaties, hoorzittingen, onderzoekscommissies, moties
- Benoeming: Verkiezing Minister-President en goedkeuring regeringssamenstelling
Cruciale eigenschap. Dubbelmandaat: Alle 75 Waalse parlementsleden zijn automatisch ook lid van het Parlement van de Franse Gemeenschap (samen met 19 Franstalige Brusselse parlementsleden = 94 zetels FWB-parlement). Dit betekent:
- Het FWB-parlement wordt niet rechtstreeks verkozen
- Waalse parlementsleden moeten twee parlementen bedienen
- Per artikel 138 GW kan het FWB-parlement bevoegdheden overdragen aan het Waals Parlement en COCOF, wat ook effectief is gebeurd voor toerisme, sociale promotie, beroepsopleiding, sportinfrastructuur, gezondheidsbeleid en maatschappelijk welzijn
Cumul van mandaten: Een Waals decreet van 2010 staat toe dat 25% van de parlementsleden per fractie een lokaal uitvoerend mandaat cumuleert (burgemeester, schepen, OCMW-voorzitter). In de legislatuur 2024-2029 zijn 17 van de 75 leden cumulards. Les Engagés laat 10 leden cumuleren maar zonder dubbel salaris.
Prestatie-indicatoren: Het Waals Parlement publiceert een jaarlijks activiteitenverslag maar er zijn geen formele KPI's of onafhankelijke benchmarks voor wetgevende kwaliteit of controle-effectiviteit.
1C. Internationale vergelijking
| Land/regio | Parlement | Leden | Bevolking | Inwoners/zetel | Budget parlement |
|---|---|---|---|---|---|
| Wallonië | Waals Parlement | 75 | 3,7 mln | 49.400 | ~€80 mln |
| Nederland (provincie) | Provinciale Staten (bijv. Zuid-Holland: 55 leden, 3,7 mln inw.) | 39-55 | 0,4-3,7 mln | ~67.000 | Veel lager (deeltijds) |
| Duitsland (NRW) | Landtag NRW | 195 | 18 mln | ~92.300 | N/A |
| Denemarken | Regionsråd (5 regio's) | 41 | 0,6-1,8 mln | ~34.000 | Minimaal (beperkte bevoegdheden) |
| Zwitserland (Bern) | Grosser Rat | 160 | 1,04 mln | ~6.500 | N/A |
| Zwitserland (Vaud) | Grand Conseil | 150 | 0,82 mln | ~5.500 | N/A |
Kernobservaties:
Nederland: Nederlandse provincies met vergelijkbare bevolking (Zuid-Holland: 3,7 miljoen) hebben 55 Statenleden. Maar dit zijn deeltijdse functies. De Nederlandse provincies hebben ook minder bevoegdheden dan de Waalse regio. De vergelijking is dus niet 1-op-1, maar toont dat regionaal bestuur met minder voltijdse mandatarissen kan functioneren.
Duitsland (Nordrhein-Westfalen): NRW heeft 195 parlementsleden voor 18 miljoen inwoners (92.300 inwoners/zetel). Omgerekend naar Wallonische schaal zou dat ~40 zetels opleveren. Het NRW-Landtag is een voltijds professioneel parlement met uitgebreide bevoegdheden. Vergelijkbaar met het Waals Parlement.
Denemarken: Na de structuurhervorming van 2007 werden 13 provincies (amter) vervangen door 5 regio's met elk 41 raadsleden. Deze regioraden hebben echter beperkte bevoegdheden (voornamelijk gezondheidszorg): geen wetgevende macht. Niet direct vergelijkbaar, maar toont dat drastische vereenvoudiging mogelijk is.
Zwitserland: Kantonale parlementen zijn relatief groot ten opzichte van de bevolking, maar kantonleden zijn typisch deeltijds (militsysteem) en ontvangen bescheiden vergoedingen. Een direct vergelijkbaar kanton met Wallonië qua bevolking bestaat niet (Bern en Zürich komen het dichtst met respectievelijk 1 en 1,6 miljoen).
Conclusie internationale vergelijking: Het Waals Parlement is niet buitensporig groot voor zijn bevoegdheden, maar de combinatie van 75 voltijdse leden + automatisch dubbelmandaat FWB + beperkte externe controle + hoge werkingskosten (~€80 miljoen) maakt het duurder en minder transparant dan vergelijkbare instellingen elders.
1D. Knelpunten en kritiek
1. Het Greffier-schandaal (2022-2024)
De "Affaire du Greffier" was een reeks schandalen rond het financieel beheer van het parlement:
- Griffier Frédéric Janssens werd geschorst in september 2022 na onthullingen over wanbeheer, misbruik van publieke middelen, en pesterijen op het werk
- RTBF #Investigation onthulde luxueuze reizen op kosten van de belastingbetaler
- Het reservefonds van het parlement bleek niet traceerbaar. Toenmalig voorzitter Marcourt verklaarde dat "degene die deze informatie had, niet meer beschikbaar is"
- De parlementsrekeningen werden tot 2023 gecontroleerd door parlementsleden zelf (!): geen externe controle
- Pas na het schandaal stemde het parlement unaniem voor controle door het Rekenhof
2. Rekenhof-rapport 2024: vijf kritieke tekortkomingen
Het Rekenhof (Cour des comptes) publiceerde eind 2024 een vernietigend rapport:
- Geen controle op politieke subsidies: Sinds 2014 geldende regelgeving wordt niet nageleefd. Geen terugvorderingen, geen subsidiebeperkingen. Geen controle op dubbele financiering van medewerkers via verschillende vergaderingen.
- Onduidelijke onkostenvergoedingen: De forfaitaire 28%-vergoeding kent geen wettelijke definitie van toegestane kosten. Risico op dubbele vergoeding met communicatie- en taalvormingsbudgetten.
- Gebrekkige registratie voordelen in natura: Alleen het voorzittersvoertuig wordt als voordeel in natura erkend. Tablets, telefoonabonnementen etc. missen contractuele gebruiksafspraken.
- Zelfcontrole griffier: De interim-griffière valideert haar eigen onkostennota's. Een duidelijk belangenconflict.
- Creditcard zonder controle: De boekhouder keurt eigen uitgaven goed. Facturen en directiegoedkeuringen ontbreken bij diverse transacties.
3. Automatisch dubbelmandaat FWB
- Waalse parlementsleden zitten automatisch ook in het FWB-parlement
- Onderzoek toont dat deze dubbelmandata-leden onder het gemiddelde scoren qua parlementaire activiteit
- Het FWB-parlement is sowieso een zwak orgaan: niet direct verkozen, beperkte bevoegdheden, lage betrokkenheid
- Dit systeem creëert een democratisch deficit: FWB-wetgeving (o.a. onderwijs voor 4,5 miljoen Franstaligen) wordt aangestuurd door een parlement dat niemand rechtstreeks kiest
4. Geen verlaging parlementaire vergoeding
In 2025 hebben het Vlaams Parlement en het Brussels Parlement een korting van 5% op de parlementaire vergoeding doorgevoerd. Het Waals Parlement weigerde dit, ondanks een regionaal begrotingstekort van €2,9 miljard en een besparingsoperatie van €268 miljoen. Dit signaleert een gebrek aan bereidheid om bij zichzelf te beginnen.
5. Cumul van mandaten
17 van de 75 leden combineren hun parlementair mandaat met een lokaal uitvoerend mandaat (burgemeester/schepen). Onderzoek (ULiège) documenteert de negatieve effecten: hogere absenteïsme, minder parlementaire activiteit, democratisch tekort, en trage generatievernieuwing.
Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes
| # | Principe | Oordeel | Onderbouwing |
|---|---|---|---|
| 1 | Subsidiariteit | ⚠️ | Het Waals Parlement als gewestparlement zit op het juiste niveau voor gewestbevoegdheden. Probleem: door het automatische dubbelmandaat worden ook gemeenschapsbevoegdheden (FWB) indirect vanuit dit niveau aangestuurd, wat het subsidiariteitsbeginsel vertroebelt. |
| 2 | Transparantie | ❌ | Jarenlang geen externe controle op eigen rekeningen. Rekenhof-rapport 2024 toont structureel gebrek aan financiële transparantie. Greffier-schandaal (2022) onthulde onvindbaar reservefonds en luxe-uitgaven. Onkostenvergoedingen zonder definitie. |
| 3 | Verantwoordelijkheid = Financiering | ⚠️ | Het Waals Gewest int slechts een deel van zijn inkomsten zelf (71% "courante ontvangsten", maar een groot deel daarvan komt via federale dotaties). De fiscal gap is aanzienlijk. Het parlement zelf weigerde de 5%-verlaging die andere parlementen wel doorvoerden. |
| 4 | Eenvoud | ❌ | Het dubbelmandaat-systeem (Waals Parlement → FWB-parlement) is voor geen enkele burger uit te leggen. Drie Franstalige parlementen (Waals, FWB, eventueel Brussels) met overlappende leden creëren een kafkaiaans geheel. |
| 5 | Schaalgrootte | ⚠️ | 75 leden voor 3,7 miljoen inwoners is verdedigbaar. Maar het NRW-model (195 voor 18 miljoen, ratio 1:92.300) suggereert dat ~50 leden volstaan. De huidige omvang is historisch gegroeid, niet evidence-based bepaald. |
| 6 | Concurrerende bevoegdheden | ❌ | Niet van toepassing in het huidige Belgische model. Geen mechanisme voor regionale wetgevingscompetitie of innovatie. Bevoegdheidsverdeling is rigide en conflictgevoelig. |
| 7 | Resultaatgericht | ❌ | Geen formele KPI's voor wetgevende kwaliteit of controle-effectiviteit. Geen onafhankelijke evaluatie. Het Rekenhof had tot 2023 geen toegang tot de parlementsrekeningen. De parlementaire activiteit wordt niet systematisch gemeten of gepubliceerd. |
| 8 | Digitaal-eerst | ⚠️ | Parlementaire documenten zijn online beschikbaar via parlement-wallonie.be. Maar de digitalisering van de wetgevende processen is beperkt. Er is geen once-only of digitaal-eerst beleid voor de interactie met burgers of stakeholders. |
| 9 | Internationaal bewezen | ❌ | Het dubbelmandaat-systeem FWB is uniek en internationaal niet bewezen. Het gebrek aan externe controle op parlementsfinanciën is uitzonderlijk in West-Europa. Vergelijkbare regio's (NRW, Nederlandse provincies) werken met scherpere controle en transparantie. |
Synthese: 0× ✅, 4× ⚠️, 5× ❌. De grootste winst valt te boeken op transparantie (externe controle, heldere vergoedingen), eenvoud (afschaffing dubbelmandaat door integratie FWB in deelstaten), en resultaatgerichtheid (KPI's, evaluaties, benchmarks).
Fase 3: HART-voorstel
3A. Classificatie
🟠 Hervormd Het Waals Parlement blijft bestaan als parlement van de Waalse Deelstaat, maar wordt fundamenteel hervormd op drie vlakken: omvang, controle, en relatie met de FWB.
3B. Concreet voorstel
1. Van Waals Gewestparlement naar Waals Deelstaatparlement In het HART-model met 4 deelstaten (Vlaanderen, Wallonië, Brussel, Ostbelgien) worden gewesten en gemeenschappen gefuseerd. Het Waals Parlement wordt het parlement van de Waalse Deelstaat en neemt alle bevoegdheden over die nu bij het FWB-parlement liggen (voor het Waalse grondgebied): onderwijs, cultuur, welzijn, media, jeugd, sport.
Gevolg: Het dubbelmandaat verdwijnt. Het FWB-parlement wordt afgeschaft (zie aparte audit). De Waalse parlementsleden zijn enkel Waals parlementslid.
2. Reductie van 75 naar 50 zetels De uitbreiding van bevoegdheden (gemeenschapsmateries erbij) rechtvaardigt een professioneel parlement, maar niet de huidige omvang. Op basis van internationale benchmarks:
- NRW: 195 zetels voor 18 mln → ratio 1:92.000. Toepassing op Wallonië: ~40 zetels
- Gemiddelde EU-regio vergelijkbare schaal: ~50-60 zetels
- HART-voorstel: 50 zetels professioneel genoeg voor de uitgebreide bevoegdheden, klein genoeg voor slagkracht
Geschatte besparing: 25 zetels × ~€145.000/jaar (vergoeding + onkosten + overhead) = ~€3,6 miljoen/jaar aan directe loonkosten. Bijkomende besparing door kleinere fractiesecretariaten en ondersteuning.
3. Verplichte externe controle
- Rekenhof controleert structureel alle parlementsfinanciën (reeds deels ingevoerd na schandaal, maar wettelijk verankeren)
- Onkostenvergoedingen worden gedefinieerd in een decreet (niet meer forfaitair zonder verantwoording)
- Publicatie van alle uitgaven > €500 op een open data portaal
- Onafhankelijke compliance officer voor interne financiën
4. Verbod op cumul parlementair-uitvoerend mandaat Volledig verbod op combinatie van Waals parlementair mandaat met lokaal uitvoerend mandaat (burgemeester, schepen, OCMW-voorzitter). Een parlementslid dat burgemeester wordt, moet kiezen.
5. KPI's en evaluatie
- Jaarlijkse publicatie van parlementaire activiteitsscores (aanwezigheid, vragen, voorstellen, commissiewerk)
- Driejaarlijkse onafhankelijke evaluatie van wetgevende kwaliteit door academisch panel
- Benchmark met vergelijkbare regionale parlementen in de EU
Internationaal model: Nordrhein-Westfalen (Landtag) voor omvang en professionaliteit. Nederlands Rekenhof-model voor externe controle. Zweeds model voor transparantie en open data.
Tijdshorizon: Implementeerbaar binnen één legislatuur na grondwetsherziening voor deelstaatmodel. Reducering zetels en transparantiemaatregelen kunnen sneller via bijzondere wet.
Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)
Deel A: Het partijpunt
Waals Parlement. Hervormd Van 75 naar 50 zetels. Wordt het parlement van de Waalse Deelstaat met alle bevoegdheden (gewest + gemeenschap). Verplichte externe controle, geen cumul, en publicatie van alle uitgaven.
Deel B: De uitleg
Hoe het nu werkt
Het Waals Parlement telt 75 leden, rechtstreeks verkozen in 11 kieskringen. Het is bevoegd voor de gewestmateries van Wallonië: ruimtelijke ordening, landbouw, waterbeleid, openbare werken, vervoer, toerisme en lokaal bestuur. Het werkingsbudget bedraagt zo'n €80 miljoen per jaar. Elk parlementslid ontvangt bruto €9.464 per maand plus €2.650 netto onkostenvergoeding. Waarvoor geen verantwoording nodig is.
Bijzonder aan het systeem: alle 75 Waalse parlementsleden zijn automatisch ook lid van het Parlement van de Franse Gemeenschap. Dat Franstalig Gemeenschapsparlement. Bevoegd voor onderwijs, cultuur en welzijn voor 4,5 miljoen Franstaligen. Wordt daardoor niet rechtstreeks verkozen. Niemand stemt ervoor, maar het maakt wel de belangrijkste beslissingen over Franstalig onderwijs.
Wat er mis gaat
Het financieel beheer van het Waals Parlement was jarenlang een zwart gat. Tot 2023 controleerde het parlement zijn eigen rekeningen. Geen Rekenhof, geen externe audit. Dat liep spectaculair mis: in 2022 onthulde RTBF luxueuze reizen op kosten van de belastingbetaler, een onvindbaar reservefonds, en een griffier die geschorst werd wegens wanbeheer.
Eind 2024 publiceerde het Rekenhof zijn eerste echte rapport over de parlementsfinanciën. De conclusies waren vernietigend: geen controle op politieke subsidies (sinds 2014!), onkostenvergoedingen zonder definitie, creditcards zonder toezicht, en de griffière die haar eigen onkostennota's goedkeurt.
Het dubbelmandaat met het FWB-parlement is een democratisch deficit. Onderzoek toont dat parlementsleden met een dubbel mandaat minder actief zijn dan hun collega's. Bovendien weigerde het Waals Parlement in 2025 de loonkorting van 5% die het Vlaams en Brussels Parlement wél doorvoerden. Terwijl Wallonië een begrotingstekort van €2,9 miljard heeft.
En dan de cumul: 17 van de 75 parlementsleden zijn tegelijk burgemeester of schepen. Ze moeten twee of zelfs drie mandaten combineren. Het resultaat: hogere absenteïsme, minder controle op de regering, en een parlement dat zijn kerntaken niet volwaardig uitvoert.
Hoe het elders werkt
In Nordrhein-Westfalen. Een Duitse deelstaat met 18 miljoen inwoners, vijf keer zo groot als Wallonië. Heeft het Landtag 195 zetels. Omgerekend naar Wallonische schaal zou dat zo'n 40 zetels zijn. Het NRW-Landtag is een professioneel voltijds parlement met uitgebreide bevoegdheden, inclusief onderwijs en cultuur. Het wordt gecontroleerd door de Landesrechnungshof (deelstaatrekenhof) en alle uitgaven zijn publiek.
In Nederland worden provincies met een vergelijkbare bevolking (Zuid-Holland: 3,7 miljoen) bestuurd door 55 Statenleden. Deeltijds. De provincies hebben minder bevoegdheden dan Wallonië, maar het toont dat democratische vertegenwoordiging niet per se 75 voltijdse mandaten vereist.
Wat HART voorstelt
Deelstaatparlement. In het HART-model met vier deelstaten worden gewesten en gemeenschappen gefuseerd. Het Waals Parlement wordt het parlement van de Waalse Deelstaat en neemt alle Franstalige gemeenschapsbevoegdheden over voor Waals grondgebied: onderwijs, cultuur, welzijn, media, jeugd, sport. Het FWB-parlement wordt afgeschaft. Eén parlement, één mandaat, één verantwoordelijkheid.
50 zetels. Van 75 naar 50 parlementsleden. Meer dan genoeg voor een professioneel parlement met uitgebreide bevoegdheden. In lijn met internationale benchmarks. Dit bespaart rechtstreeks minstens €3,6 miljoen per jaar en maakt het parlement slagkrachtiger.
Verplichte externe controle. Het Rekenhof controleert structureel alle parlementsfinanciën. Alle uitgaven boven €500 worden gepubliceerd op een open data portaal. Onkostenvergoedingen worden wettelijk gedefinieerd. Geen blanco cheques meer.
Verbod op cumul. Een Waals parlementslid mag geen burgemeester of schepen zijn. Kiezen is kiezen. Één mandaat, voltijds, met volle aandacht voor wetgeving en controle.
Resultaatmeting. Jaarlijkse publicatie van parlementaire activiteitsscores (aanwezigheid, vragen, commissiewerk). Driejaarlijkse onafhankelijke evaluatie door academici.
Wat het oplevert
- Directe besparing: minstens €3,6 miljoen per jaar door 25 zetels minder, plus reductie ondersteuning
- Democratische winst: het dubbelmandaat verdwijnt, elke stem telt voor één parlement, onderwijs en cultuur worden bestuurd door een parlement dat ervoor verkozen is
- Transparantie: elke euro verantwoord, elke uitgave publiek, extern gecontroleerd
- Slagkracht: een kleiner parlement met bredere bevoegdheden en voltijdse leden die zich niet meer moeten opsplitsen over twee of drie mandaten