Waals Parlement: Audit

Datum: 2026-03-30 Lijn: Waals Parlement: 75 leden Categorie: Wallonië. Regering Status-voorstel: 🔴 Afgeschaft

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

Officiële naam: Parlement de Wallonie (Waals Parlement) Juridische basis: Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen van 8 augustus 1980 (meermaals gewijzigd); Belgische Grondwet art. 39 (gewestbevoegdheden), art. 115-120 (samenstelling en werking van de gemeenschaps- en gewestparlementen) en art. 118 §2 (constitutieve autonomie) Oprichting: 1980 als Waalse Gewestraad; sinds de eerste rechtstreekse verkiezing in 1995 "Waals Parlement"; sinds 2015 gebruiksnaam "Parlement de Wallonie" Bestuursniveau: Waals Gewest (regionaal) Samenstelling: 75 rechtstreeks verkozen leden, verkozen via evenredige vertegenwoordiging in 11 kieskringen (13 tot 2014; de hertekening volgde op een arrest van het Grondwettelijk Hof van 26 november 2015 en geldt sinds de verkiezingen van 2019) Zetel: Oud Hospice Saint-Gilles, Namen Voorzitter: Willy Borsus (MR), verkozen op 15 juli 2024 Legislatuur: 5 jaar

Samenstelling na de verkiezingen van 2024 (legislatuur 2024-2029):

• MR: 26 zetels
• PS: 19 zetels
• Les Engagés: 17 zetels
• PTB: 8 zetels (twee verkozenen verlieten de fractie en zetelen als onafhankelijke)
• Ecolo: 5 zetels

Dotatie parlement: €73,4 miljoen (2026), €9,1 miljoen minder dan in 2025; ongeveer €19,8 per inwoner.

Budget Waals Gewest (context): €21,3 miljard uitgaven en €18,5 miljard ontvangsten (initiële begroting 2026), met een ESR-tekort van €2,0 miljard (brutosaldo -€2,8 miljard). De gewestbegroting 2025 bevatte al €268 miljoen besparingen.

Bevolking Wallonië: 3.713.450 inwoners (1 januari 2026): 31,3% van de Belgische bevolking op 16.901 km².

Vergoeding parlementsleden (2025):

• Bruto parlementaire vergoeding: €9.463,87/maand
• Onbelaste onkostenvergoeding: €2.649,88/maand (28% van de parlementaire vergoeding), voor de helft betaald door het Waals Parlement en voor de helft door het Parlement van de Franse Gemeenschap
• Vakantiegeld van 92% van een maandvergoeding en een eindejaarspremie
• Bijkomend: tot €3.500 per legislatuur voor communicatiemateriaal en tot €5.000 voor taalopleiding
• Let op: het Vlaams en het Brussels Parlement voerden in 2025 een korting van 5% op de parlementaire vergoeding door; het Waals Parlement niet.

1B. Wat doet het in de praktijk?

Kerntaken:

1. Wetgeving: Decreten stemmen over gewestbevoegdheden (ruimtelijke ordening, landbouw, waterbeleid, lokaal bestuur, openbare werken, vervoer, economie en werkgelegenheid, arbeidskaarten voor buitenlandse werknemers en, via overdracht door de Franse Gemeenschap, onder meer toerisme)
2. Begrotingscontrole: Goedkeuring jaarlijks budget Waals Gewest
3. Regeringscontrole: Vragen, interpellaties, hoorzittingen, onderzoekscommissies, moties
4. Benoeming: Verkiezing Minister-President en goedkeuring regeringssamenstelling

Cruciale eigenschap: dubbelmandaat De Waalse parlementsleden zijn automatisch ook lid van het Parlement van de Franse Gemeenschap (samen met 19 leden van de Franse taalgroep van het Brussels Parlement: 94 zetels in het FWB-parlement; alleen wie de eed eerst in het Duits aflegt, wordt er vervangen). Dit betekent:

• Het FWB-parlement wordt niet rechtstreeks verkozen
• Waalse parlementsleden moeten twee parlementen bedienen
• Per artikel 138 GW kan het FWB-parlement bevoegdheden overdragen aan het Waals Gewest en de COCOF, wat ook effectief is gebeurd voor onder meer toerisme, sociale promotie, beroepsomscholing, sportinfrastructuur, gezondheidsbeleid en bijstand aan personen

Cumul van mandaten: Een Waals decreet van 2010 (van toepassing sinds 2014) staat toe dat 25% van de parlementsleden per fractie een lokaal uitvoerend mandaat cumuleert (burgemeester, schepen, OCMW-voorzitter): de leden met de hoogste penetratiegraad bij de verkiezingen. In de legislatuur 2024-2029 gaat het om ongeveer 16 van de 75 leden (7 MR, 5 PS, 4 Les Engagés). Les Engagés laat zijn parlementsleden met een lokaal uitvoerend mandaat (tien, verspreid over de Kamer, het Waals Parlement en het FWB-parlement) sinds 1 januari 2025 alleen hun parlementaire vergoeding houden.

Prestatie-indicatoren: Het Waals Parlement publiceert een jaarlijks activiteitenverslag maar er zijn geen formele KPI's of onafhankelijke benchmarks voor wetgevende kwaliteit of controle-effectiviteit.

1C. Internationale vergelijking

Kernobservaties:

Nederland: Nederlandse provincies met een vergelijkbare bevolking (Zuid-Holland: 3,9 miljoen in 2025) hebben 55 Statenleden. Maar dit zijn deeltijdse functies. De Nederlandse provincies hebben ook minder bevoegdheden dan het Waals Gewest. De vergelijking is dus niet 1-op-1, maar toont dat regionaal bestuur met minder voltijdse mandatarissen kan functioneren.

Duitsland (Nordrhein-Westfalen): NRW heeft 195 parlementsleden voor 18,0 miljoen inwoners (ongeveer 92.500 inwoners per zetel). Omgerekend naar Waalse schaal zou dat ~40 zetels opleveren. Het NRW-Landtag is een voltijds professioneel parlement met uitgebreide bevoegdheden, vergelijkbaar met het Waals Parlement.

Denemarken: Na de structuurhervorming van 2007 werden 13 provincies (amter) vervangen door 5 regio's met elk 41 raadsleden. Een gezondheidshervorming brengt dat vanaf 2027 terug tot 4 regio's met samen 134 raadsleden (25 tot 47 per regio), voor ongeveer 6 miljoen inwoners. Deze regioraden hebben beperkte bevoegdheden (voornamelijk gezondheidszorg) en geen wetgevende macht. Niet direct vergelijkbaar, maar het toont dat drastische vereenvoudiging mogelijk is.

Zwitserland: Kantonale parlementen zijn relatief groot ten opzichte van de bevolking, maar kantonleden zijn typisch deeltijds (militiesysteem) en ontvangen bescheiden vergoedingen. Een kanton met een bevolking zoals Wallonië bestaat niet (Bern en Zürich komen het dichtst met respectievelijk 1,1 en 1,6 miljoen inwoners in 2024).

Conclusie internationale vergelijking: Het Waals Parlement is niet buitensporig groot voor zijn bevoegdheden, maar de combinatie van 75 voltijdse leden, het automatische dubbelmandaat in de FWB, jarenlang ontbrekende externe controle en een dotatie van €73,4 miljoen (2026, €19,8 per inwoner) maakt het duur en weinig transparant.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Het Greffier-schandaal (2022-2024)

De "Affaire du Greffier" was een reeks schandalen rond het financieel beheer van het parlement:

• Griffier Frédéric Janssens werd op 15 september 2022 voor zes maanden geschorst na klachten over pesterijen op het werk; daarna volgden onthullingen over het financieel beheer. In oktober 2023 stelde het Bureau zijn ambtshalve ontslag voor, dat het in januari 2024 definitief oplegde; hij tekende daartegen beroep aan bij de Raad van State
• Het RTBF-magazine #Investigation onthulde in december 2022 een driedaagse reis van griffier en voorzitter naar de wereldtentoonstelling in Dubai van bijna €20.000 op kosten van de belastingbetaler
• Over het reservefonds van het parlement kon toenmalig voorzitter Marcourt in december 2022 geen cijfer geven: "degene die alle informatie had, is voorlopig niet beschikbaar". Voorzitter en Bureau namen op 12 december 2022 ontslag
• De parlementsrekeningen werden tot 2023 gecontroleerd door parlementsleden zelf (!): geen externe controle
• Pas na het schandaal keurde het parlement het decreet van 9 maart 2023 goed dat de rekeningen onder de controle van het Rekenhof brengt (in werking sinds 30 maart 2023)

2. Rekenhof-rapport 2024: vijf kritieke tekortkomingen

Het Rekenhof (Cour des comptes) publiceerde eind 2024 een vernietigend rapport over de rekeningen van 2023:

1. Geen controle op politieke subsidies: De regeling voor de fractietoelagen uit 2014 wordt niet toegepast. Geen terugvorderingen, geen subsidiebeperkingen. Geen controle of medewerkers niet ook door een andere assemblee voor dezelfde functie betaald worden.
2. Onduidelijke onkostenvergoedingen: De forfaitaire 28%-vergoeding kent geen definitie van toegestane kosten. Risico op dubbele vergoeding met de budgetten voor communicatiemateriaal en taalopleiding.
3. Gebrekkige registratie voordelen in natura: Alleen het voertuig van de voorzitter wordt als voordeel van alle aard behandeld. Tablets, telefoonabonnementen en dergelijke missen gebruiksovereenkomsten.
4. Zelfcontrole griffier: De regeling laat de griffier de eigen onkostennota's goedkeuren. Een structureel belangenconflict (voor 2023 diende de interim-griffier geen onkostennota's in).
5. Creditcard zonder controle: De boekhouder keurt eigen uitgaven goed. Facturen en directiegoedkeuringen ontbreken bij diverse transacties.

3. Automatisch dubbelmandaat FWB

• Waalse parlementsleden zitten automatisch ook in het FWB-parlement
• Een analyse van de UCLouvain van de parlementaire activiteit (juni 2019 tot april 2024) toont dat deze dubbelmandaat-leden onder het gemiddelde scoren
• Het FWB-parlement is sowieso een zwak orgaan: niet direct verkozen, beperkte bevoegdheden, lage betrokkenheid
• Dit systeem creëert een democratisch deficit: FWB-wetgeving (o.a. onderwijs voor ongeveer 4,8 miljoen inwoners, 2025) wordt aangestuurd door een parlement dat niemand rechtstreeks kiest

4. Geen verlaging parlementaire vergoeding

In 2025 hebben het Vlaams Parlement en het Brussels Parlement een korting van 5% op de parlementaire vergoeding doorgevoerd. Het Waals Parlement deed dat niet, ondanks een Waals begrotingstekort van €2,0 miljard (ESR, begroting 2026) en €268 miljoen besparingen in de gewestbegroting 2025. De dotatie van het parlement daalde in 2026 wel met €9,1 miljoen, maar de vergoeding van de leden zelf bleef onaangeroerd. Dit signaleert een gebrek aan bereidheid om bij zichzelf te beginnen.

5. Cumul van mandaten

Ongeveer 16 van de 75 leden combineren hun parlementair mandaat met een lokaal uitvoerend mandaat (burgemeester, schepen of OCMW-voorzitter). De politicologische literatuur (samengevat door de ULiège) wijst op de negatieve effecten: meer afwezigheden, een grotere afhankelijkheid van de wetgevende macht tegenover de uitvoerende macht, ongelijkheid tussen burgers en verkozenen, en trage generatievernieuwing.

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: 0× ✅, 4× ⚠️, 5× ❌. De grootste winst valt te boeken op transparantie (externe controle, heldere vergoedingen), eenvoud (afschaffing dubbelmandaat door integratie FWB in deelstaten), en resultaatgerichtheid (KPI's, evaluaties, benchmarks).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔴 Afgeschaft. Het Waals Parlement verdwijnt als gewestparlement. Zijn rol gaat naar de vijf Waalse deelstaatparlementen (Henegouwen, Luik, Namen, Waals-Brabant en Luxemburg), naar de gemeenschapsraad van het Franstalige concordaat voor onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag, en naar de Franstalige controleraad (art. 2, 31 en 36 HART-grondwet). De hervorming raakt drie vlakken: omvang, controle, en de relatie met de FWB.

3B. Concreet voorstel

1. Van Waals Gewestparlement naar vijf Waalse deelstaatparlementen In het HART-model met twaalf deelstaten verdwijnen de gewesten en de gemeenschappen als aparte instellingen (art. 2 HART-grondwet). De provincieraden van Henegouwen, Luik (zonder het Duitse taalgebied), Namen, Waals-Brabant en Luxemburg worden deelstaatparlementen; het Waals Parlement verdwijnt. Elke deelstaat krijgt voor zijn grondgebied alles wat de grondwet niet aan de federatie geeft (art. 29), onder meer de gewestmateries, cultuur, jeugd, sport en lokale media, en welzijn binnen federale minimumnormen. Onderwijs, taal, de publieke omroep en de kinderbijslag regelen de vijf Waalse deelstaten in het Franstalige concordaat (met Brussel voor zijn Franstalige instellingen), met een gemeenschapsraad van deelstaatministers (art. 31).

Gevolg: Het dubbelmandaat verdwijnt. Het FWB-parlement wordt afgeschaft (zie aparte audit). Een deelstaatparlementslid zetelt alleen in zijn eigen deelstaatparlement, en elk parlement treedt bij deelstaatwet toe tot het concordaat (art. 31 §2).

2. Van 75 voltijdse zetels naar kleine, deeltijdse parlementen Elk deelstaatparlement telt hoogstens 21 leden plus één per volle 100.000 inwoners (art. 43): Henegouwen 34, Luik 31, Namen 26, Waals-Brabant 25 en Luxemburg 23, samen 139 zetels. Ze zijn deeltijds, met presentiegeld zoals de provincieraden, en komen in de plaats van 75 voltijdse Waalse parlementsleden en 229 Waalse provincieraadsleden. De zware controle doet de Franstalige controleraad, dus de parlementen kunnen klein en deeltijds blijven. Op basis van internationale benchmarks:

• Zwitserse kantonsparlementen: typisch deeltijds (militiesysteem), met bescheiden vergoedingen
• Nederlandse provincie met een vergelijkbare bevolking (Zuid-Holland): 55 zetels, deeltijds

Geschatte besparing: niet apart becijferd. Het Waals Parlement en de vijf Waalse provincieraden maken plaats voor vijf deeltijdse deelstaatparlementen met presentiegeld; het kantonmodel raamt de politieke bovenbouw als geheel (426 verkozenen in plaats van 879), niet per parlement.

3. Verplichte externe controle

• Rekenhof controleert structureel alle parlementsfinanciën (art. 42 §2 HART-grondwet); zijn aanbevelingen worden afdwingbaar: opvolging binnen twee jaar of publieke verantwoording
• Onkostenvergoedingen worden gedefinieerd in een deelstaatwet (niet meer forfaitair zonder verantwoording)
• Publicatie van alle uitgaven > €500 op een open data portaal
• Onafhankelijke compliance officer voor interne financiën

4. Verbod op cumul parlementair-uitvoerend mandaat Volledig verbod op combinatie van een mandaat in een Waals deelstaatparlement met een lokaal uitvoerend mandaat (burgemeester, schepen, OCMW-voorzitter), bovenop de grondwettelijke regel van hoogstens twee bezoldigde openbare mandaten (art. 34 HART-grondwet). Een parlementslid dat burgemeester wordt, moet kiezen.

5. KPI's en evaluatie

• Jaarlijkse publicatie van parlementaire activiteitsscores (aanwezigheid, vragen, voorstellen, commissiewerk)
• Driejaarlijkse onafhankelijke evaluatie van wetgevende kwaliteit door een academisch panel
• Benchmark met vergelijkbare regionale parlementen in de EU

Internationaal model: de deeltijdse Zwitserse kantonsparlementen voor omvang en werking. Het Nederlandse rekenkamermodel voor externe controle. Zweeds model voor transparantie en open data.

Tijdshorizon: Implementeerbaar binnen één legislatuur na de HART-grondwet, die de vijf Waalse provincies deelstaten maakt met een parlement van hoogstens 21 leden plus één per volle 100.000 inwoners (art. 2 en 43). Elke deelstaat legt zijn kiesstelsel en de werking van zijn parlement vast in zijn organiek statuut (art. 43) en treedt bij deelstaatwet toe tot het Franstalige concordaat (art. 31). De transparantiemaatregelen kunnen bij gewone deelstaatwet.

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Waals Parlement: afgeschaft Vijf deeltijdse deelstaatparlementen in Henegouwen, Luik, Namen, Waals-Brabant en Luxemburg nemen de bevoegdheden van het gewest over; onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen de Waalse deelstaten samen in het Franstalige concordaat. Verplichte externe controle, geen cumul, en publicatie van alle uitgaven.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

Het Waals Parlement telt 75 leden, rechtstreeks verkozen in 11 kieskringen. Het is bevoegd voor de gewestmateries van Wallonië: ruimtelijke ordening, landbouw, waterbeleid, openbare werken, vervoer, economie, toerisme en lokaal bestuur. De dotatie bedraagt €73,4 miljoen (2026). Elk parlementslid ontvangt bruto €9.464 per maand plus €2.650 belastingvrije onkostenvergoeding (2025), waarvoor geen verantwoording nodig is.

Bijzonder aan het systeem: de Waalse parlementsleden zijn automatisch ook lid van het Parlement van de Franse Gemeenschap. Dat Franstalige gemeenschapsparlement, bevoegd voor onderwijs, cultuur en welzijn voor ongeveer 4,8 miljoen inwoners, wordt daardoor niet rechtstreeks verkozen. Niemand stemt ervoor, maar het neemt wel de belangrijkste beslissingen over het Franstalig onderwijs.

Wat er mis gaat

Het financieel beheer van het Waals Parlement was jarenlang een zwart gat. Tot 2023 controleerde het parlement zijn eigen rekeningen. Geen Rekenhof, geen externe audit. Dat liep spectaculair mis: in 2022 werd de griffier geschorst na klachten over pesterijen, onthulde RTBF een luxereis naar Dubai van bijna €20.000 op kosten van de belastingbetaler, en kon niemand zeggen hoeveel er in het reservefonds zat.

Eind 2024 publiceerde het Rekenhof zijn eerste rapport over de parlementsfinanciën, over de rekeningen van 2023. De conclusies waren vernietigend: geen controle op politieke subsidies (sinds 2014!), onkostenvergoedingen zonder definitie, creditcards zonder toezicht, en een regeling waarbij de griffier de eigen onkostennota's goedkeurt.

Het dubbelmandaat met het FWB-parlement is een democratisch deficit. Parlementsleden met een dubbel mandaat blijken minder actief dan hun collega's. Bovendien voerden het Vlaams en het Brussels Parlement in 2025 een korting van 5% op de parlementaire vergoeding door; het Waals Parlement niet, terwijl de Waalse begroting een tekort van €2,0 miljard draagt (ESR, 2026).

En dan de cumul: ongeveer 16 van de 75 parlementsleden zijn tegelijk burgemeester, schepen of OCMW-voorzitter. Ze moeten twee of zelfs drie mandaten combineren. Dat gaat ten koste van het parlementaire werk: meer afwezigheden, minder controle op de regering en een parlement dat zijn kerntaken niet volwaardig uitvoert.

Hoe het elders werkt

In Nordrhein-Westfalen, een Duitse deelstaat met 18 miljoen inwoners, bijna vijf keer zo groot als Wallonië, telt de Landtag 195 zetels. Omgerekend naar Waalse schaal zou dat zo'n 40 zetels zijn. Het NRW-Landtag is een professioneel voltijds parlement met uitgebreide bevoegdheden, inclusief onderwijs en cultuur. Het Land heeft een onafhankelijke rekenkamer, de Landesrechnungshof.

In Nederland worden provincies met een vergelijkbare bevolking (Zuid-Holland: 3,9 miljoen) bestuurd door 55 Statenleden, deeltijds. De provincies hebben minder bevoegdheden dan Wallonië, maar het toont dat democratische vertegenwoordiging niet per se 75 voltijdse mandaten vereist.

Wat HART voorstelt

1. Vijf deelstaatparlementen. In het HART-model met twaalf deelstaten verdwijnen de gewesten en de gemeenschappen als aparte instellingen. Henegouwen, Luik, Namen, Waals-Brabant en Luxemburg worden deelstaten met een eigen parlement, bevoegd voor de gewestmateries, cultuur, welzijn, jeugd en sport en voor alles wat de grondwet niet aan de federatie geeft. Onderwijs, taal, de publieke omroep en de kinderbijslag regelen ze samen in het Franstalige concordaat. Het Waals Parlement en het FWB-parlement worden afgeschaft. Eén parlement, één mandaat, één verantwoordelijkheid.

2. Klein en deeltijds. Elk deelstaatparlement telt hoogstens 21 leden plus één per volle 100.000 inwoners: samen 139 deeltijdse zetels met presentiegeld, in plaats van 75 voltijdse Waalse parlementsleden en 229 provincieraadsleden. Deeltijds zoals de Zwitserse kantonsparlementen; de zware controle doet de Franstalige controleraad. Dat maakt de parlementen slagkrachtiger.

3. Verplichte externe controle. Het Rekenhof controleert structureel alle parlementsfinanciën, en zijn aanbevelingen worden afdwingbaar. Alle uitgaven boven €500 worden gepubliceerd op een open data portaal. Onkostenvergoedingen worden wettelijk gedefinieerd. Geen blanco cheques meer.

4. Verbod op cumul. Een lid van een Waals deelstaatparlement mag geen burgemeester, schepen of OCMW-voorzitter zijn. Kiezen is kiezen. Eén politiek mandaat, met volle aandacht voor wetgeving en controle.

5. Resultaatmeting. Jaarlijkse publicatie van parlementaire activiteitsscores (aanwezigheid, vragen, commissiewerk). Driejaarlijkse onafhankelijke evaluatie door een academisch panel.

Wat het oplevert

• Directe besparing: niet apart becijferd; 75 voltijdse zetels en 229 provincieraadsleden maken plaats voor deeltijdse deelstaatparlementen met presentiegeld
• Democratische winst: het dubbelmandaat verdwijnt, elke stem telt voor één parlement; cultuur wordt bestuurd door een parlement dat ervoor verkozen is, het onderwijs door verkozen deelstaatministers in een openbare gemeenschapsraad, onder controle van de Franstalige controleraad
• Transparantie: elke euro verantwoord, elke uitgave publiek, extern gecontroleerd
• Slagkracht: kleine parlementen met brede bevoegdheden en leden die zich niet meer moeten opsplitsen over twee of drie politieke mandaten

Fase 5: Bronnenlijst

• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)