Waalse Regering: 7-9 ministers. Audit

Datum: 2026-03-30 Status: 🟠 Hervormd Categorie: Waalse Deelstaat. Regering

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Waalse Regering (Gouvernement wallon) is de uitvoerende macht van het Waals Gewest. Ze bestuurt een regio van ~3,65 miljoen inwoners met een totaalbudget van ~€22 miljard (2025).

Juridische basis: Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen (BWHI) van 8 augustus 1980 en het Waalse Reglement. De Waalse Regering wordt verkozen door het Waals Parlement (75 leden) na regionale verkiezingen.

Huidige samenstelling (Regering-Dolimont, 2024-2029): De regering telt 8 ministers 5 van MR en 3 van Les Engagés:

1. Adrien Dolimont (MR): Minister-President, Budget, Financiën, Onderzoek, Dierenwelzijn
2. François Desquesnes (Les Engagés): Vice-President, Ruimtelijke Ordening, Infrastructuur, Mobiliteit, Lokale Besturen
3. Pierre-Yves Jeholet (MR): Vice-President, Economie, Industrie, Digitalisering, Werk, Opleiding
4. Yves Coppieters (Les Engagés): Gezondheid, Milieu, Solidariteit, Sociale Economie
5. Jacqueline Galant (MR): Ambtenarij, Administratieve Vereenvoudiging, Sportinfrastructuur
6. Valérie Lescrenier (MR): Toerisme, Erfgoed, Kinderopvang
7. Cécile Neven (MR): Energie, Klimaat, Huisvesting, Luchthavens
8. Anne-Catherine Dalcq (Les Engagés): Landbouw, Platteland

Bijzonderheid. Dubbele pet: Vier van de acht Waalse ministers (Dolimont, Coppieters, Galant, Lescrenier) zetelen ook in de Regering van de Franse Gemeenschap (FWB). Dit is een typisch Franstalig-Belgisch fenomeen dat het onderscheid tussen gewest en gemeenschap vervaagt.

Budget en personeel:

• Totaal Waals budget 2025: ~€22 mld uitgaven, ~€21,8 mld ontvangsten
• Begrotingstekort: ~€2,9 mld (structureel)
• Service Public de Wallonie (SPW): ~10.981 ambtenaren (2024) verdeeld over 8 directies-generaal
• Kabinetspersoneel: gemiddeld 50,5 VTE per kabinet. Significant meer dan Vlaanderen (30,2 VTE)
• Totaal kabinetten: ~385-426 VTE (afhankelijk van meting), werkelijke kost ~€37 miljoen/jaar
• Waarvan ~56% gedetacheerde ambtenaren uit de administratie (verborgen kost: ~€14,8 mln)

Historische context:

• Vorige regering (Di Rupo IV, 2019-2024): PS-MR-Ecolo, 8 ministers + 5 FWB = 13 totaal
• Huidige regering: MR-Les Engagés, 8 ministers Wallonië + 6 FWB = 10 unieke personen (door dubbele petjes)
• Dit is de eerste keer in decennia dat PS niet in de Waalse regering zit

1B. Wat doet het in de praktijk?

Bevoegdheden van het Waals Gewest:

• Ruimtelijke ordening, stedenbouw, grondbeleid
• Milieu en waterbeleid
• Huisvesting
• Landbouw
• Economie en werkgelegenheid
• Energie (distributie + hernieuwbaar)
• Mobiliteit en openbare werken
• Lokale besturen en provincies
• Buitenlandse handel

Overlap met andere niveaus:

• Gezondheidsbeleid: verdeeld over federaal (RIZIV), Waals Gewest (AVIQ), en FWB (preventie)
• Arbeidsmarkt: federaal (RSZ/RVA) + Waals (Forem) + FWB (beroepsopleiding)
• Onderwijs: volledig FWB, maar Waalse kabinetten beïnvloeden via dubbele pet
• Energie: federaal (CREG, nucleair) + Waals (CWaPE, distributie, hernieuwbaar)
• Wetenschappelijk onderzoek: federaal (BELSPO) + FWB (FNRS) + Waals (innovatiebeleid)

Prestatie-indicatoren: Wallonië presteert structureel zwakker dan Vlaanderen op vrijwel alle sociaaleconomische indicatoren:

• BBP per capita: ~€32.200 (Wallonië) vs. ~€45.200 (Vlaanderen)
• Werkloosheid: ~10% vs. ~3,5% (Vlaanderen)
• Overheidsschuld: >200% van eigen ontvangsten (2023)
• Het begrotingstekort wordt niet weggewerkt tegen 2029; evenwicht pas voorzien tegen 2034

Rekenhof-audit (2021-2023):

• De werkelijke kost van de Waalse kabinetten bedroeg ~€37 miljoen in 2021, waarvan €33,9 miljoen personeelskosten
• 56% van het kabinetspersoneel waren gedetacheerde ambtenaren. Een verborgen kost van ~€14,8 miljoen die nergens in de begroting verschijnt
• Het Rekenhof vroeg expliciet om "meer gedetailleerde begrotingsdocumenten om het Parlement volledig en correct te informeren"
• Kabinetspersoneel groeide met 8% tussen 2018 (335 VTE) en 2021 (385 VTE), ondanks beloften tot inkrimping

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Geen regionale regeringen met ministers Nederland heeft 12 provincies, elk bestuurd door een Gedeputeerde Staten van 3-7 leden (gedeputeerden) plus de Commissaris van de Koning. Geen ministeriële kabinetten, geen politieke benoemingen op provinciaal niveau. Ambtenaren doen het beleidswerk. De provincie Zuid-Holland (3,7 miljoen inwoners, vergelijkbaar met Wallonië) werkt met ~4-5 gedeputeerden en een professioneel ambtelijk apparaat zonder kabinetten.

Duitsland. Nordrhein-Westfalen als referentie NRW (18 miljoen inwoners, ~5x Wallonië) heeft een Landesregierung met 11 ministeries. Ministers hebben een zeer beperkte persoonlijke staf (1-2 politieke adviseurs). Het beleidswerk wordt gedaan door een professionele, niet-partijgebonden ambtelijke dienst. Geen kabinettensysteem zoals in België.

Denemarken. 5 regio's, geen ministers De 5 Deense regio's (gemiddeld ~1,2 miljoen inwoners) worden bestuurd door een regioraad met een voorzitter. Geen regionale ministers, geen kabinetten. Professionele administratie.

Zweden. 21 regio's, geen ministers Vergelijkbaar met Denemarken: gekozen regioraad, professionele administratie, geen ministeriële kabinetten.

Zwitserland. Kantons Kantons (vergelijkbare schaal als Wallonië) worden bestuurd door een Regierungsrat van 5-7 leden, zonder uitgebreid kabinettensysteem. Milice-systeem: politici werken deels naast hun mandaat.

Synthese: België. En specifiek Wallonië. Is een internationale uitschieter met zijn systeem van grote ministeriële kabinetten. In vrijwel alle vergelijkbare landen wordt het beleidswerk gedaan door een professionele, onafhankelijke ambtenarij, niet door politiek benoemd kabinetspersoneel.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Kabinettencultuur: Het kabinettensysteem ondermijnt de onafhankelijkheid van de administratie. Het SPW wordt feitelijk aangestuurd door kabinetten, niet door topambtenaren. Dit leidt tot duplicatie, politisering en kennisverlies bij elke regeringswissel.

2. Verborgen kosten: Het Rekenhof stelde vast dat ~€14,8 miljoen aan detacheringskosten nergens in de begroting verschijnt. Het parlement beslist dus over een budget waarvan het de werkelijke omvang niet kent.

3. Dubbele pet = ondoorzichtigheid: Ministers die in twee regeringen zetelen creëren ondoorzichtige besluitvorming. Wie is verantwoordelijk voor welke beslissing? De burger kan het niet volgen.

4. Structureel tekort: Ondanks besparingsbeloften (268 miljoen in 2025) blijft het tekort ~€2,9 miljard. De schuld bedraagt >200% van de eigen ontvangsten. Het evenwicht wordt pas in 2034 beoogd. 10 jaar na de beloftes.

5. Afhankelijkheid van federale transfers: Wallonië ontvangt substantiële dotaties via de bijzondere financieringswet. Wie beslist (Waals Gewest), betaalt niet volledig zelf → moral hazard.

6. Hervormingstempo: De beloofde vermindering van 13 naar 10 ministers (Wallonië + FWB samen) is gerealiseerd via dubbele petjes, niet via echte herstructurering. Het kabinettenpersoneel is slechts marginaal afgenomen (besparing: €6 miljoen op €37 miljoen totale kost).

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De Waalse Regering faalt op 5 van 9 principes en scoort gedeeltelijk op 3. Grootste winst te boeken op: Transparantie (verborgen kosten, dubbele petjes), Verantwoordelijkheid = Financiering (fiscal gap dichten), en Eenvoud (kabinetten afschaffen, FWB integreren).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🟠 Hervormd De Waalse Regering blijft bestaan als regering van de Waalse Deelstaat, maar wordt fundamenteel hervormd: kleiner, zonder kabinetten, met volle fiscale verantwoordelijkheid.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Afschaffing FWB → integratie in Waalse Deelstaat: De Franse Gemeenschap wordt opgeheven. Gemeenschapsbevoegdheden (onderwijs, cultuur, welzijn) op Waals grondgebied worden Waalse deelstaatbevoegdheden. De dubbele pet verdwijnt.

2. Maximaal 7 ministers (inclusief minister-president): Vergelijkbaar met NRW per capita (11 ministers voor 18 miljoen = ~1 minister per 1,6 miljoen inwoners; Wallonië: 7 voor 3,65 miljoen = 1 per 520.000).

3. Afschaffing kabinettensysteem: Vervanging door een beperkt politiek secretariaat (max. 5 medewerkers per minister: 1 woordvoerder, 1 beleidsadviseur, 1 parlementair liaison, 1 chef de cabinet, 1 administratief). Al het inhoudelijke beleidswerk naar het SPW.

4. Versterking SPW als professionele administratie: Topambtenaren aangesteld via een Onafhankelijk Benoemingsorgaan (zoals de ABD in Nederland), niet door kabinetten. Mandaatsysteem met meetbare doelstellingen.

5. Fiscale verantwoordelijkheid: De Waalse Deelstaat int meer eigen belastingen en wordt minder afhankelijk van federale dotaties. Wie beslist, betaalt. Begrotingsevenwicht afdwingbaar via uitgavenplafonds.

Internationaal model: Nederland (geen kabinetten, professionele ambtenarij met ABD) + Duits model (concurrerende bevoegdheden, fiscale autonomie Länder).

Geschatte besparing:

• Afschaffing kabinetten: ~€30 miljoen/jaar (van €37 mln naar ~€7 mln voor beperkte secretariaten)
• Minder ministers (8→7): ~€1-2 miljoen/jaar
• Integratie FWB-taken: besparing op dubbeladministratie, dubbele kabinetten, overlap: moeilijk te becijferen maar structureel significant
• Totaal directe besparing: ~€30-35 miljoen/jaar
• Indirecte besparing door beter beleid (minder politisering, meer continuïteit): onbecijferbaar maar substantieel

Implementatiepad:

• Fase 1 (2027-2028): Wettelijke basis voor afschaffing kabinettensysteem, oprichting onafhankelijk benoemingsorgaan
• Fase 2 (2029-2030): Bijzondere wet staatshervorming. FWB opgeheven, bevoegdheden naar Waalse en Brusselse Deelstaat
• Fase 3 (2030-2032): Overgangsperiode met geleidelijke integratie personeel en structuren

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Waalse Regering. Hervormd Van 8 ministers met opgeblazen kabinetten naar maximaal 7 ministers met een professionele ambtenarij. Geen dubbele petjes meer: de Waalse Deelstaat neemt de bevoegdheden van de Franse Gemeenschap over.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Waalse Regering telt 8 ministers die het Waals Gewest besturen. Goed voor ~3,65 miljoen inwoners en een budget van ~€22 miljard. Vier van die ministers dragen een "dubbele pet": ze zetelen tegelijk in de Regering van de Franse Gemeenschap. Elke minister heeft een ministerieel kabinet van gemiddeld 50 medewerkers. Politiek benoemde stafleden die het echte beleidswerk doen. In totaal kosten die kabinetten zo'n €37 miljoen per jaar, waarvan €14,8 miljoen verborgen zit in detacheringen van ambtenaren die nergens in de begroting opduiken.

Wat er mis gaat

Het Rekenhof sloeg al meermaals alarm. De werkelijke kost van de kabinetten is voor het parlement niet te achterhalen. Ambtenaren die naar kabinetten gedetacheerd worden, laten gaten achter in de administratie. En hun kosten verschijnen nergens. Het kabinetspersoneel groeide met 8% tussen 2018 en 2021, ondanks herhaalde beloftes om te besparen. De "besparing" van 13 naar 10 ministers in 2024 werd gerealiseerd door vier ministers een dubbel mandaat te geven. Geen echte hervorming, maar een cosmetische ingreep.

Ondertussen kampt Wallonië met een structureel begrotingstekort van ~€2,9 miljard per jaar. De schuld overschrijdt 200% van de eigen ontvangsten. Evenwicht wordt pas verwacht in 2034. De regio is voor een groot deel afhankelijk van federale transfers. Wie beslist over het geld (Wallonië) is niet dezelfde als wie het int (de federale overheid). Dat is de definitie van een fiscal gap: verantwoordelijkheid zonder financiële consequenties.

En dan is er het probleem van de dubbele pet. Wanneer minister Dolimont beslist over wetenschappelijk onderzoek, doet hij dat als Waals minister of als FWB-minister? De burger kan het verschil niet zien, het parlement nauwelijks controleren.

Hoe het elders werkt

In Nederland bestaan geen ministeriële kabinetten op regionaal niveau. De 12 provincies (Zuid-Holland is vergelijkbaar in grootte met Wallonië) worden bestuurd door 4-5 gedeputeerden met een professionele ambtenarij. Topambtenaren worden aangesteld via de Algemene Bestuursdienst (ABD): onafhankelijk, op basis van competentie, niet op basis van partijlidmaatschap. Het resultaat: minder personeel, minder kosten, meer continuïteit en een administratie die functioneert ongeacht welke coalitie regeert.

In Nordrhein-Westfalen (Duitsland, 18 miljoen inwoners) heeft elke minister maximaal 1-2 politieke adviseurs. Het beleidswerk wordt gedaan door de ambtenaren van het ministerie. Het Land heeft volle fiscale autonomie en een grondwettelijk verankerde schuldenrem.

Wat HART voorstelt

1. Maximaal 7 ministers voor de Waalse Deelstaat (inclusief minister-president): proportioneel vergelijkbaar met andere Europese regio's van gelijke grootte.
2. Afschaffing van het kabinettensysteem. Elke minister krijgt een beperkt politiek secretariaat van maximaal 5 mensen. Al het beleidswerk gaat naar het SPW, dat versterkt wordt als professionele, onpartijdige administratie.
3. Topambtenaren via onafhankelijke selectie. Zoals de ABD in Nederland: aanstelling op competentie met meetbare mandaatdoelstellingen.
4. Geen dubbele petjes meer. De Franse Gemeenschap wordt opgeheven. Onderwijs, cultuur en welzijn op Waals grondgebied worden Waalse deelstaatbevoegdheden. Eén regering, één verantwoordelijkheid, één budget.
5. Fiscale verantwoordelijkheid. De Waalse Deelstaat int meer eigen belastingen en wordt minder afhankelijk van federale dotaties. Wie beslist, betaalt. Met afdwingbare uitgavenplafonds.

Wat het oplevert

• ~€30-35 miljoen per jaar directe besparing op kabinetten en ministerposten
• Volledige transparantie over wie beslist, wie betaalt, en wat het kost
• Een professionele administratie die niet elke 4-5 jaar opnieuw moet worden opgebouwd na een regeringswissel
• Eenvoud: één Waalse Deelstaatregering in plaats van het huidige kluwen van Waals Gewest + Franse Gemeenschap met gedeelde en gescheiden ministers
• Betere resultaten: internationale ervaring toont consistent dat professionele administraties zonder kabinetten beter presteren op beleidsuitvoering, continuïteit en kostenbeheer

Fase 5: Bronnenlijst