Waalse Regering: 7-9 ministers. Audit

Datum: 2026-03-30 Status: 🔴 Afgeschaft Categorie: Wallonië. Regering

Fase 1: Diepteonderzoek

1A. Wat is het precies?

De Waalse Regering (Gouvernement wallon) is de uitvoerende macht van het Waals Gewest. Ze bestuurt een regio van ruim 3,7 miljoen inwoners (2026) met ongeveer €21,3 miljard uitgaven (initiële begroting 2026).

Juridische basis: Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen (BWHI) van 8 augustus 1980. De Waalse Regering wordt verkozen door het Waals Parlement (75 leden) na regionale verkiezingen.

Samenstelling (legislatuur 2024-2029, stand september 2026): De regering telt 8 ministers: 5 van MR en 3 van Les Engagés.

1. Adrien Dolimont (MR): Minister-President, Budget, Financiën, Internationale Betrekkingen, Dierenwelzijn
2. François Desquesnes (Les Engagés): Vice-President, Ruimtelijke Ordening, Infrastructuur, Mobiliteit, Lokale Besturen
3. Pierre-Yves Jeholet (MR): Vice-President, Economie, Industrie, Werk, Opleiding, Onderzoek, Digitalisering
4. Yves Coppieters (Les Engagés): Gezondheid, Milieu, Solidariteit, Sociale Economie
5. Jacqueline Galant (MR): Ambtenarij, Administratieve Vereenvoudiging, Sportinfrastructuur
6. Valérie Lescrenier (Les Engagés): Toerisme, Erfgoed, Kinderopvang
7. Cécile Neven (MR): Energie, Klimaat, Huisvesting, Luchthavens
8. Anne-Catherine Dalcq (MR): Landbouw, Platteland

Bijzonderheid. Dubbele pet: Bij de start in 2024 zetelden vier van de acht Waalse ministers (Dolimont, Coppieters, Galant, Lescrenier) ook in de Regering van de Franse Gemeenschap (FWB). Sinds maart 2026 zijn het er drie (Coppieters, Galant, Lescrenier): de Brusselse minister-president nam de FWB-bevoegdheid Onderzoek over van Dolimont. Dit is een typisch Franstalig-Belgisch fenomeen dat het onderscheid tussen gewest en gemeenschap vervaagt.

Budget en personeel:

• Waalse begroting (initiële begroting 2026): ongeveer €21,3 mld uitgaven en €18,5 mld ontvangsten, waarvan €1,1 mld leningen
• Begrotingstekort: brutosaldo -€2,8 mld, ESR-vorderingensaldo -€2,0 mld (initiële begroting 2026; brutosaldo 2025: -€2,9 mld)
• Service Public de Wallonie (SPW): 10.981 agenten (juli 2025), verdeeld over het secretariaat-generaal en zes directies-generaal
• Kabinetspersoneel: referentiekader van 367 VTE voor 8 ministers (2024-2029), gemiddeld ongeveer 46 VTE per minister. Significant meer dan Vlaanderen (262,8 VTE voor 9 ministers eind 2025, ongeveer 29 VTE per minister)
• Totaal kabinetten: 385 VTE eind 2021 (Rekenhof), werkelijke kost ongeveer €37 miljoen in 2021
• Waarvan 56% gratis gedetacheerde ambtenaren uit de administratie (verborgen kost: €14,8 mln in 2021)

Historische context:

• Regering 2019-2024: PS-MR-Ecolo, 8 Waalse ministers + 5 FWB-ministers = 13 personen
• Regering sinds 2024: MR-Les Engagés, 8 ministers Wallonië + 6 FWB = 10 unieke personen bij de start (door dubbele petjes)
• Na de regering-Borsus (2017-2019) is het de tweede Waalse regering zonder PS sinds de jaren tachtig

1B. Wat doet het in de praktijk?

Bevoegdheden van het Waals Gewest:

• Ruimtelijke ordening, stedenbouw, grondbeleid
• Milieu en waterbeleid
• Huisvesting
• Landbouw
• Economie en werkgelegenheid
• Energie (distributie + hernieuwbaar)
• Mobiliteit en openbare werken
• Lokale besturen en provincies
• Buitenlandse handel

Overlap met andere niveaus:

• Gezondheidsbeleid: verdeeld over federaal (RIZIV), Waals Gewest (AVIQ) en FWB (onder meer ONE en gezondheidspromotie op school)
• Arbeidsmarkt: federaal (RSZ/RVA) + Waals (Forem: begeleiding en beroepsopleiding) + FWB (onderwijs)
• Onderwijs: volledig FWB; via de dubbele pet zitten deels dezelfde ministers aan beide tafels
• Energie: federaal (CREG, nucleair) + Waals (CWaPE, distributie, hernieuwbaar)
• Wetenschappelijk onderzoek: federaal (BELSPO) + FWB (FNRS) + Waals (innovatiebeleid)

Prestatie-indicatoren: Wallonië presteert structureel zwakker dan Vlaanderen op vrijwel alle sociaaleconomische indicatoren:

• Bbp per inwoner (koopkrachtstandaarden, 2024): 34.600 (Wallonië) tegenover 47.700 (Vlaanderen); EU-gemiddelde 39.900
• Werkloosheid: 7,9% tegenover 4,3% in Vlaanderen (2025)
• Schuld: de geconsolideerde brutoschuld (€38,7 mld eind 2024) is ruim het dubbele van de jaarlijkse ontvangsten zonder leningen (ongeveer €17,4 mld in 2026)
• Het tekort is geen uitzondering van één jaar: brutosaldo -€2,9 mld in de begroting 2025 en -€2,8 mld in die van 2026

Rekenhof (34e Cahier d'observations aan het Waals Parlement, 2022, over 2021):

• De werkelijke kost van de Waalse kabinetten bedroeg ongeveer €37 miljoen in 2021 (€22,2 miljoen verbruikte kabinetskredieten plus €14,8 miljoen gedetacheerden), waarvan €33,9 miljoen personeelskosten
• 56% van het kabinetspersoneel waren gratis gedetacheerde ambtenaren. Die kost van €14,8 miljoen staat niet apart in de begrotingsinformatie voor het parlement
• Het Rekenhof beval aan "de détailler davantage les documents budgétaires en vue de fournir une information complète et appropriée au Parlement"
• Het kabinetspersoneel steeg van 335 VTE eind 2018 naar 385 VTE eind 2021 (+15%); de regering van 2019 telde wel één kabinet meer dan de vorige

1C. Internationale vergelijking

Nederland. Geen regionale regeringen met ministers Nederland heeft 12 provincies, elk bestuurd door een college van Gedeputeerde Staten van 3 tot 7 gedeputeerden plus de commissaris van de Koning. Geen ministeriële kabinetten, geen politieke benoemingen op provinciaal niveau. Ambtenaren doen het beleidswerk. De provincie Zuid-Holland, qua inwonertal vergelijkbaar met Wallonië, werkt met zeven gedeputeerden (2026) en een professioneel ambtelijk apparaat zonder kabinetten.

Duitsland. Nordrhein-Westfalen als referentie NRW (ongeveer 18 miljoen inwoners, bijna 5 keer Wallonië) heeft een Landesregierung met 11 ministeries: een minister-president en twaalf ministers. Het beleidswerk wordt gedaan door de ambtenaren van de ministeries. Zoals elders in Duitsland bestaat er geen kabinettensysteem zoals in België.

Denemarken. Regio's zonder ministers Denemarken telt vijf regio's, vanaf 1 januari 2027 vier (Hovedstaden en Sjælland worden samen Region Østdanmark). Ze worden bestuurd door een verkozen regioraad met een voorzitter. Geen regionale ministers, geen kabinetten. Professionele administratie.

Zweden. 21 regio's, geen ministers Vergelijkbaar met Denemarken: gekozen regioraad, professionele administratie, geen ministeriële kabinetten.

Zwitserland. Kantons Kantons worden bestuurd door een Regierungsrat van 5 of 7 leden, zonder uitgebreid kabinettensysteem. Ook de grootste kantons (Zürich, ongeveer 1,6 miljoen inwoners eind 2025) werken zo, met een professionele kantonnale administratie.

Synthese: België, en specifiek Wallonië, is een internationale uitschieter met zijn systeem van grote ministeriële kabinetten. Volgens de OESO (SIGMA, 2007) is het ministerieel kabinet in Europa een betrekkelijk zeldzaam fenomeen, met België, Frankrijk en Italië als voornaamste voorbeelden. In de meeste vergelijkbare landen wordt het beleidswerk gedaan door een professionele, onafhankelijke ambtenarij, niet door politiek benoemd kabinetspersoneel.

1D. Knelpunten en kritiek

1. Kabinettencultuur: Het kabinettensysteem ondermijnt de onafhankelijkheid van de administratie. Het SPW wordt feitelijk aangestuurd door kabinetten, niet door topambtenaren. Dit leidt tot duplicatie, politisering en kennisverlies bij elke regeringswissel.

2. Verborgen kosten: Het Rekenhof stelde vast dat €14,8 miljoen aan detacheringskosten (2021) niet apart in de begrotingsinformatie voor het parlement staat. Het parlement beslist dus over een budget waarvan het de werkelijke omvang niet kent.

3. Dubbele pet = ondoorzichtigheid: Ministers die in twee regeringen zetelen creëren ondoorzichtige besluitvorming. Wie is verantwoordelijk voor welke beslissing? De burger kan het niet volgen.

4. Aanhoudend tekort: Ondanks besparingen van 268 miljoen euro in de begroting 2025 bleef het brutosaldo rond -€2,9 miljard (2025) en -€2,8 miljard (2026); het ESR-tekort bedraagt -€2,0 miljard (2026). De geconsolideerde schuld (€38,7 miljard eind 2024) is ruim het dubbele van de jaarlijkse ontvangsten.

5. Afhankelijkheid van federale transfers: Wallonië ontvangt substantiële dotaties via de bijzondere financieringswet. Wie beslist (Waals Gewest), betaalt niet volledig zelf → moral hazard.

6. Hervormingstempo: De vermindering van 13 naar 10 ministers (Wallonië + FWB samen) in 2024 is gerealiseerd via dubbele petjes, niet via echte herstructurering. Het referentiekader van de Waalse en FWB-kabinetten daalde van 657 naar 570 VTE (-13%), volgens de pers goed voor ongeveer €6 miljoen per jaar, tegenover een werkelijke kost van ongeveer €37 miljoen voor de Waalse kabinetten alleen (2021).

Fase 2: Toetsing aan de 9 Principes

Synthese: De Waalse Regering faalt op 6 van 9 principes en scoort gedeeltelijk op 3. Grootste winst te boeken op: Transparantie (verborgen kosten, dubbele petjes), Verantwoordelijkheid = Financiering (fiscal gap dichten), en Eenvoud (kabinetten afschaffen, FWB integreren).

Fase 3: HART-voorstel

3A. Classificatie

🔴 Afgeschaft. De Waalse Regering verdwijnt als gewestregering. Haar rol gaat naar de vijf Waalse deelstaatregeringen van hoogstens vijf leden en naar de gemeenschapsraad van het Franstalige concordaat voor onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag; de Franstalige controleraad controleert ze (art. 2, 31, 36 en 43 HART-grondwet). Kleine, collegiale regeringen, zonder kabinetten, met volle fiscale verantwoordelijkheid.

3B. Concreet voorstel

Wat verandert er:

1. Afschaffing FWB → Franstalig concordaat en vijf Waalse deelstaten: De Franse Gemeenschap wordt opgeheven. Onderwijs, taal, de publieke omroep en de kinderbijslag regelen de vijf Waalse deelstaten in het Franstalige concordaat (met Brussel voor zijn Franstalige instellingen), met een gemeenschapsraad van deelstaatministers (art. 31 HART-grondwet). Cultuur, jeugd, kinderopvang en lokale media worden bevoegdheden van elke Waalse deelstaat, kinderopvang binnen federale minimumnormen. De dubbele pet verdwijnt: een deelstaatminister zetelt in de gemeenschapsraad als lid van zijn eigen regering, niet in een tweede regering.

2. Hoogstens 5 leden per deelstaatregering (art. 43 §2): Henegouwen, Luik, Namen, Waals-Brabant en Luxemburg krijgen elk een collegiale regering, verkozen door het eigen deelstaatparlement voor de volle legislatuur, zoals de Zwitserse kantons met hun Regierungsrat van 5 of 7 leden. Samen hoogstens 25 regeringsleden, in de plaats van de Waalse Regering en de vijf deputaties; de FWB-regering maakt plaats voor de gemeenschapsraad.

3. Afschaffing kabinettensysteem: Vervanging door een beperkt politiek secretariaat van hoogstens 5 medewerkers per regeringslid (onder meer woordvoerder, beleidsadviseur, parlementaire opvolging), zoals in alle regeringen (art. 40 en 43 §3). Voor de vijf Waalse deelstaatregeringen samen is dat hoogstens 125. Secretariaat en al het inhoudelijke beleidswerk komen van de administratie van de deelstaten, die het SPW overneemt.

4. Versterking van de administratie: Topambtenaren geselecteerd door de kamer bestuur van het Onafhankelijk Benoemingsorgaan (zoals de ABD in Nederland), niet door kabinetten (art. 38). Mandaatsysteem met meetbare doelstellingen.

5. Fiscale verantwoordelijkheid: Elke Waalse deelstaat heft eigen belastingen, kiest zijn tarief in de personenbelasting binnen een band en wordt minder afhankelijk van federale dotaties; FOD Financiën int voor alle niveaus (art. 52 tot 54). Wie beslist, betaalt. Begrotingsevenwicht afdwingbaar via uitgavenplafonds.

Internationaal model: Nederland (geen kabinetten, professionele ambtenarij met ABD) + Duits model (concurrerende bevoegdheden, grondwettelijke schuldenrem voor de Länder).

Geschatte besparing (HART-raming, op kruissnelheid):

• Kleinere kabinetten: van 367 referentie-VTE (Waals Gewest, 2024-2029) naar hoogstens 125 politieke medewerkers voor de vijf Waalse deelstaatregeringen samen. De besparing is een deel van de besparing op alle kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen per jaar op een kost van naar schatting €200 miljoen), daar één keer geteld; niet apart becijferd
• Ministerposten: niet apart becijferd; de vijf Waalse deelstaatregeringen komen in de plaats van de Waalse Regering en de deputaties (in heel België hoogstens 73 regeringsleden in plaats van 101)
• Opheffing FWB: de FWB-kabinetten (203 referentie-VTE) vallen volledig weg, binnen dezelfde besparing op alle kabinetten samen; de FWB-administratie wordt geteld in de audit FWB als bestuursniveau
• Indirecte besparing door beter beleid (minder politisering, meer continuïteit): onbecijferbaar maar substantieel

Implementatiepad:

• Fase 1 (eerste twee jaar): Wettelijke basis voor afschaffing kabinettensysteem: hoogstens 5 politieke medewerkers per regeringslid (art. 40 en 43 §3 HART-grondwet); oprichting van het Onafhankelijk Benoemingsorgaan (art. 38)
• Fase 2 (in de eerste legislatuur): De HART-grondwet maakt de vijf Waalse provincies deelstaten met een regering van hoogstens vijf leden (art. 2 en 43). FWB opgeheven: onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag naar het Franstalige concordaat, waartoe elke Waalse deelstaat en Brussel bij deelstaatwet toetreden (art. 31). Geen bijzondere wet
• Fase 3 (in de drie jaar daarna): Overgangsperiode met geleidelijke integratie personeel en structuren

Fase 4: Partijpunt (Website-klare tekst)

Deel A: Het partijpunt

Waalse Regering. Afgeschaft Van 8 ministers met opgeblazen kabinetten naar vijf Waalse deelstaatregeringen van hoogstens vijf leden, met hoogstens vijf politieke medewerkers per lid en een professionele ambtenarij. Geen dubbele petjes meer: onderwijs, taal, omroep en kinderbijslag regelen de Waalse deelstaten samen in het Franstalige concordaat.

Deel B: De uitleg

Hoe het nu werkt

De Waalse Regering telt 8 ministers die het Waals Gewest besturen, goed voor ruim 3,7 miljoen inwoners en ongeveer €21 miljard uitgaven per jaar (begroting 2026). Drie van die ministers dragen een "dubbele pet" (2026): ze zetelen tegelijk in de Regering van de Franse Gemeenschap. Elke minister heeft een ministerieel kabinet met een referentiekader van gemiddeld ongeveer 46 voltijdse medewerkers: politiek benoemde stafleden die het echte beleidswerk doen. Volgens het Rekenhof kostten de Waalse kabinetten in 2021 in werkelijkheid ongeveer €37 miljoen, waarvan €14,8 miljoen verborgen zat in detacheringen van ambtenaren die niet apart in de begroting opduiken.

Wat er mis gaat

Het Rekenhof sloeg al meermaals alarm. De werkelijke kost van de kabinetten is voor het parlement niet te achterhalen. Ambtenaren die naar kabinetten gedetacheerd worden, laten gaten achter in de administratie. En hun kosten staan niet apart in de begroting. Het kabinetspersoneel steeg van 335 voltijdse equivalenten eind 2018 naar 385 eind 2021. De "besparing" van 13 naar 10 ministers in 2024 werd gerealiseerd door vier ministers een dubbel mandaat te geven. Geen echte hervorming, maar een cosmetische ingreep.

Ondertussen kampt Wallonië met een aanhoudend begrotingstekort: het brutosaldo bedroeg -€2,9 miljard in de begroting 2025 en -€2,8 miljard in die van 2026. De schuld (€38,7 miljard eind 2024) is ruim het dubbele van de jaarlijkse ontvangsten. De regio is voor een groot deel afhankelijk van federale transfers. Wie beslist over het geld (Wallonië) is niet dezelfde als wie het int (de federale overheid). Dat is de definitie van een fiscal gap: verantwoordelijkheid zonder financiële consequenties.

En dan is er het probleem van de dubbele pet. Wanneer dezelfde minister in de Waalse regering én in die van de Franse Gemeenschap bevoegd is voor gezondheid, in welke hoedanigheid beslist hij dan? De burger kan het verschil niet zien, het parlement nauwelijks controleren.

Hoe het elders werkt

In Nederland bestaan geen ministeriële kabinetten op regionaal niveau. De 12 provincies (Zuid-Holland is vergelijkbaar in grootte met Wallonië) worden bestuurd door 3 tot 7 gedeputeerden met een professionele ambtenarij. Topambtenaren worden aangesteld via de Algemene Bestuursdienst (ABD): onafhankelijk, op basis van competentie, niet op basis van partijlidmaatschap. Het resultaat: minder personeel, minder kosten, meer continuïteit en een administratie die functioneert ongeacht welke coalitie regeert.

In Nordrhein-Westfalen (Duitsland, ongeveer 18 miljoen inwoners) bestaan geen kabinetten zoals in België. Het beleidswerk wordt gedaan door de ambtenaren van het ministerie. Het Land heeft een grondwettelijk verankerde schuldenrem: sinds 2020 mogen de Länder in principe geen structurele tekorten maken, sinds 2025 samen hooguit 0,35% van het bbp.

Wat HART voorstelt

1. Vijf deelstaatregeringen van hoogstens vijf leden. Henegouwen, Luik, Namen, Waals-Brabant en Luxemburg krijgen elk een collegiale regering, verkozen door het eigen deelstaatparlement, zoals de Zwitserse kantons met hun Regierungsrat van 5 of 7 leden. Ze komen in de plaats van de Waalse Regering en de deputaties.
2. Afschaffing van het kabinettensysteem. Elk regeringslid krijgt een beperkt politiek secretariaat van hoogstens 5 mensen, zoals in alle regeringen: samen hoogstens 125. Al het beleidswerk gaat naar de administratie van de deelstaten, die het SPW overneemt als professionele, onpartijdige administratie.
3. Topambtenaren via onafhankelijke selectie. Zoals de ABD in Nederland: aanstelling op competentie met meetbare mandaatdoelstellingen.
4. Geen dubbele petjes meer. De Franse Gemeenschap wordt opgeheven. Onderwijs, taal, de publieke omroep en de kinderbijslag regelen de vijf Waalse deelstaten samen in het Franstalige concordaat, met een openbare gemeenschapsraad van deelstaatministers; cultuur, jeugd en kinderopvang worden bevoegdheden van elke deelstaat. Eén regering per deelstaat, één verantwoordelijkheid, één budget.
5. Fiscale verantwoordelijkheid. Elke Waalse deelstaat heft eigen belastingen, kiest zijn tarief in de personenbelasting binnen een band en wordt minder afhankelijk van federale dotaties; FOD Financiën int voor alle niveaus. Wie beslist, betaalt. Met afdwingbare uitgavenplafonds.

Wat het oplevert

• Kleinere kabinetten: een deel van de besparing op alle kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen per jaar), daar één keer geteld; de FWB-kabinetten vallen volledig weg
• Volledige transparantie over wie beslist, wie betaalt, en wat het kost
• Een professionele administratie die niet elke vijf jaar opnieuw moet worden opgebouwd na een regeringswissel
• Eenvoud: één regering per deelstaat en één concordaat voor het onderwijs in plaats van het kluwen van Waals Gewest + Franse Gemeenschap met gedeelde en gescheiden ministers
• Betere resultaten: kennis en continuïteit blijven in de administratie, zoals in Nederland, Duitsland en de Scandinavische landen, in plaats van bij elke regeringswissel met het kabinet te vertrekken

Fase 5: Bronnenlijst

• Geschatte besparing: deel van de besparing op alle kabinetten samen (hooguit ongeveer €165 miljoen), daar één keer geteld; niet apart becijferd, ook niet voor de ministerposten
• Herzien: 2026-09-27 (factcheck: cijfers, bronnen, tijdloze formulering)