Zes parallelle IT-systemen. Vier digitale brievenbussen. Honderden miljoenen aan mislukte projecten. En een burger die voor elke overheidsdienst op een ander portaal terechtkomt.
Dit is geen pech. Dit is structuur.
België heeft geen digitale overheid. België heeft er zes. Elk bestuursniveau bouwt zijn eigen IT-platform, eigen login, eigen brievenbus. Daarbovenop komen twee sectorale systemen voor sociale zekerheid en gezondheidszorg. Zes dienstenintegratoren. FSB, KSZ, eHealth, MAGDA, BCED, FIDUS elk met eigen middleware, eigen beveiliging, eigen standaarden. Er bestaan geen uniforme ICT-richtlijnen. Een totaalcijfer voor de IT-uitgaven van alle Belgische overheden samen bestaat zelfs niet.
Je belastingbrief komt in de federale eBox. Je Vlaamse premie in de Vlaamse eBox. In Brussel is er IRISbox. In Wallonië Mon Espace. Eén overheid, vier postbussen.
i-Police (€75 mln verbrand, strafrechtelijk onderzoek), Phenix (€28 mln verloren na 20 jaar rechtszaak), JustCase (€40 mln en documenten verdwijnen), JustSign (€3,9 mln voor een systeem dat nooit werkte), Persona (€16 mln voor 10% resultaat na 6 jaar), de cyberaanvallen op Antwerpen (€95 mln) en Wallonië (€10+ mln): beide vermijdbaar.
Totaal: meer dan €350 miljoen aan aantoonbaar gefaalde of disfunctionele projecten. Slechts 1 op 5 overheids-IT-projecten slaagt. Bij grote projecten daalt dat tot onder de 10%.
€350+ mln verbrandDe federale overheid gaf tussen 2020 en 2022 €2,5 miljard uit aan consultancy, waarvan €2 miljard aan IT. Bij een steekproef van het Rekenhof bleek 78% van de contracten onvoldoende gemotiveerd. Eén consultant factureerde 310 uur in één maand. Een project begroot op €400.000 kostte uiteindelijk €10 miljoen.
€2,5 mrd · 78% ongemotiveerdZes keer dezelfde systemen bouwen, zes keer onderhouden, zes keer beveiligen. Smals alleen. De federale IT-dienstverlener. Draait op €574 miljoen per jaar. De coördinatiekosten om de zes systemen met elkaar te laten praten komen daar nog bovenop.
€574 mln/jaar SmalsHet Federaal Planbureau schatte de kosten voor bedrijven en burgers op €9 miljard. In 2002, bij een veel kleiner bbp. Het IMF becijfert de btw-kloof op €11 miljard: het verschil tussen verwachte en daadwerkelijk geïnde btw, grotendeels door gebrekkige digitale systemen.
€9 mrd admin + €11 mrd btw-kloofEén universele datalayer waar elk overheidsniveau op aansluit. Geen overbrugging meer, geen dubbel werk. Het Estse model werkt. Niet als experiment, maar al meer dan twintig jaar in productie.
Elke burger, elk bedrijf: één login, één inbox voor alle overheidscommunicatie. Geen vier postbussen, geen zes registraties.
Uniforme technische specificaties zodat overheidsdiensten data delen in plaats van silo's bouwen.
Weg van de consultancy-afhankelijkheid. De overheid moet haar eigen systemen begrijpen, bouwen en beheren.
De €10 miljard is geen fantasiecijfer. Het is de optelsom van vermijdbare duplicatie, administratieve lasten die in een normaal gestructureerde staat niet bestaan, een btw-kloof die met moderne systemen te dichten valt, en een consultancy-industrie die floreert bij complexiteit.
Elk jaar dat we wachten, is een jaar dat we die waarde laten liggen. Niet door te besparen op mensen, maar door te stoppen met geld te verbranden aan structurele chaos.