Zes parallelle IT-systemen. Vier overheidsportalen. Meer dan honderd miljoen aan mislukte projecten. En een burger die voor elke overheidsdienst op een ander portaal terechtkomt.
Dit is geen pech. Dit is structuur.
België heeft geen digitale overheid. België heeft er zes. De federale overheid en elk gewest bouwen hun eigen IT-platform, eigen login, eigen portaal. Daarbovenop komen twee sectorale systemen voor sociale zekerheid en gezondheidszorg. Zes dienstenintegratoren. FSB, KSZ, eHealth, MAGDA, BCED, FIDUS elk met eigen middleware, eigen beveiliging, eigen standaarden. Er bestaan geen uniforme ICT-richtlijnen. Een totaalcijfer voor de IT-uitgaven van alle Belgische overheden samen bestaat zelfs niet.
Je belastingbrief komt in My eBox. Je Vlaamse premie in Mijn Burgerprofiel. In Brussel is er IRISbox. In Wallonië Mon Espace. Eén overheid, vier loketten. En onder dat alles koopt elk van de 565 gemeenten zijn eigen software.
In de VN-ranglijst digitale overheid was België ooit 16e van 193 landen. Veertien jaar later staan we 56e, via de 27e en de 39e plaats. Voor burgers scoort België 82 op 100, onder het EU-gemiddelde van 85. Alleen voor bedrijven doen we het goed: 96 tegenover 89.
i-Police: €76 miljoen betaald, contract ontbonden, geen werkend systeem. Phenix: €28 miljoen weg, pas na negentien jaar afgesloten. Persona: €16 miljoen voor een systeem dat voor 8 à 10% werkt. JustSign: bijna €4 miljoen voor een handtekeningsysteem dat niemand gebruikt. Dat zijn er maar vier.
Samen ruim €120 miljoen. Internationaal slaagt maar 1 op 5 overheids-IT-projecten.
€120+ mln wegDe federale overheid gaf tussen 2020 en 2022 €2,5 miljard uit aan consultants, waarvan €2 miljard aan IT. Bij een steekproef van het Rekenhof bleek 78% van de contracten onvoldoende gemotiveerd. Eén consultant factureerde 310 uur in één maand. Een raamcontract geraamd op €400.000 bleek volgens het Rekenhof €10 miljoen waard.
€2,5 mrd · 78% ongemotiveerdZes keer dezelfde systemen bouwen, zes keer onderhouden, zes keer beveiligen. De federale overheid telt 1.200 websites en geeft 1 miljard euro per jaar uit aan digitaal beleid. Daaronder koopt elk van de 565 gemeenten zijn eigen software. De kosten om al die systemen met elkaar te laten praten komen daar nog bovenop.
1.200 websites · €1 mrd/jaar, alleen federaalHet Federaal Planbureau raamt de administratieve lasten voor ondernemingen en zelfstandigen op €6 miljard per jaar. En de overheid mist €5,2 miljard aan btw: 12,3% van wat ze had moeten innen, tegenover 9,5% gemiddeld in Europa.
€6 mrd admin + €5,2 mrd btw-kloofBijna 68% van de federale logins loopt via itsme, een bedrijf van banken en telecomoperatoren. De staat kocht via de FPIM 20% van itsme voor €14,5 miljoen. Een jaar later verweet de federale overheid datzelfde bedrijf dat het vanuit een monopoliepositie buitensporige kosten aanrekende.
68% van de federale logins via één privébedrijfNiets hiervan is een experiment. Elke bouwsteen draait al ergens, in België of in het buitenland. Klik open en je ziet hoe het werkt en waar het al bewezen is.
De digitale basis is federaal: identiteit, gegevensuitwisseling, standaarden en de systemen die elke overheid voor dezelfde taken gebruikt. Alle overheden bouwen daarop.
| Wie | Beheert |
|---|---|
| De federatie | De digitale identiteit en de wallet, de standaarden, de brievenbus, het inkomensregister, de gezondheidskluis, de e-facturatie en de btw, het register van contracten en het stemplatform |
| De FOD BOSA | De regie over het gemeenschappelijke platform en de uitvoering |
| Een onafhankelijke beheerder | De uitwisselingslaag, de Belgische X-Road, naar het model van de Kruispuntbank |
| Het publieke app-bedrijf | De ene app en de ene website; de federale overheid en de deelstaten zijn aandeelhouder |
| Het gezamenlijke IT-bedrijf | De kernsystemen van de gemeenten en de deelstaten: bevolking en burgerlijke stand, vergunningen, sociale dienst, financiën en personeel |
| De concordaten | De onderwijssystemen, zoals de diplomadatabank, op dezelfde standaarden |
| De controleraden | De digitale toets van elke wet en, via één gedeelde afdeling, de toets van elk IT-project vanaf €5 miljoen |
Eén datalaag, één set regels, één set systemen. Alles daarboven steunt hierop.
Wie je bent, bewezen met je gsm. Daarmee open je alles: je app, je post en je stem.
De overheid regelt zelf wat ze kan, en antwoordt op tijd. De rest start je met één tik.
Dezelfde bouwstenen maken ondernemen eenvoudig en tonen waar elke euro naartoe gaat.
Meer gegevens vragen strengere regels. Die komen in de wet, samen met een slot op je identiteit dat jij zelf bedient.
| Land | Wat er werkt |
|---|---|
| Estland | Alle overheidsdiensten online. 51% van de stemmen online. |
| Denemarken | 2,1 miljoen digitale rijbewijzen. Alle gemeenten kopen samen aan. |
| Italië | Staatsapp met 15 miljoen gebruikers. Btw-kloof van 23,5% naar 9,2%. |
| Singapore | Myinfo in meer dan 1.000 diensten. |
| Slowakije | Geen contract geldig zonder publicatie. |
| België | 56e in de VN-ranglijst. |
Estland schat de besparing van zijn digitale overheid op ongeveer 2% van het bbp per jaar. HART rekent met 1 à 2%. Voor België is dat 6 tot 13 miljard euro per jaar, bij een bbp van ongeveer 640 miljard. De €10 miljard ligt midden in die vork, en het is geen fantasiecijfer. Dit is waar het geld zit:
Die posten overlappen deels, dus we tellen ze niet op. Ze laten zien waar het zit.
Elk jaar dat we wachten, is een jaar dat we die waarde laten liggen. Niet door te besparen op mensen, maar door te stoppen met geld te verbranden aan structurele chaos.