Klimaat en leefmilieu | HART Partijpunt 17

Kernprincipe: vervuiler betaalt. Altijd, overal, zonder uitzonderingen. Geen handel in het recht om te vervuilen. Geen gratis uitstootrechten voor multinationals. Geen offsetting waarbij je een bos in Congo plant om in Antwerpen te blijven stoken. De enige oplossing is minder fossiele brandstoffen verbranden. Door andere productie, ander transport en andere consumptie. Ons leefmilieu is niet onderhandelbaar: elke vorm van vervuiling, fraude of nalatigheid wordt keihard bestraft. Wie vergiftigt, betaalt. Of gaat naar de gevangenis.

België scoort beschamend op klimaat en milieu. We staan 37e op de Climate Change Performance Index 2026. Categorie "Low performer." Onze broeikasgasuitstoot is 9 ton CO₂-equivalent per inwoner, twee ton boven het EU-gemiddelde. Ons hernieuwbaar energieaandeel (14,3%) is een van de laagste in Europa. De transportsector stoot 18% méér uit dan in 1990. De enige grote sector die stijgt. Slechts 0,5% van de Vlaamse waterlopen bereikt een goede ecologische toestand. 79,6% van onze habitats verkeert in slechte staat. Meer dan dubbel het EU-gemiddelde. België gebruikt 7,7 kg pesticiden per hectare. Bijna drie keer het Europees gemiddelde. En de 3M-fabriek in Zwijndrecht vergiftigde duizenden inwoners met PFAS terwijl de overheid toekeek. Tot vandaag zit niemand in de gevangenis.

Tegelijk heeft België troeven. We recycleren 79,2% van ons verpakkingsafval. Europees kampioen. Onze nucleaire capaciteit dekt 42% van de elektriciteitsproductie. VIB-UGent is wereldleider in plantenbiotechnologie. En het Brussels Gerecht van Beroep veroordeelde in 2023 de federale overheid en twee gewesten wegens ontoereikend klimaatbeleid. De wil is er. Het beleid niet. HART wil dat veranderen.

De feiten

Indicator	België	Context
Climate Change Performance Index 2026	37e. "Low performer"	NL: 10e. FR: 21e. DE: 22e
Broeikasgasuitstoot	106,5 MtCO₂-eq (2022); ~9 ton/inwoner	EU-gem: ~7,25 ton/inwoner. FR: ~6,5. DE: ~9,6
Reductie t.o.v. 1990	-27% totaal	Doel 2030 (ESR): -47% t.o.v. 2005. Projectie met bestaand beleid (WEM): -22% → gat van ~25 pp. Met bijkomende maatregelen (WAM): gat ~4 pp, mits flexibiliteiten
Hernieuwbare energie	14,3% van bruto finaal verbruik (2024)	EU-gem: ~25,2%. Laagste in de EU
Elektriciteitsmix 2024	Nucleair 42,4%. Hernieuwbaar 29,8%. Fossiel 22,7% (waarvan gas 17,6%)	Wind 18,6%, zon 11,8%. Na sluiting Doel-3/Tihange-2: CO₂ elektriciteit +13%
Transport	+18% uitstoot t.o.v. 1990	Enige grote sector die stijgt. 22% van totale uitstoot, ~35% van ESR-uitstoot
Waterkwaliteit (Vlaanderen)	0,5% van waterlopen in goede ecologische toestand	EU Kaderrichtlijn Water-deadline 2027 wordt niet gehaald
Zuiveringsgraad afvalwater	Vlaanderen: ~88%. Brussel: ~100%	DE: ~97%. NL: ~99%. EU-gem: ~90%
Habitats in slechte staat	79,6%	EU-gem: 35,8%. Meer dan dubbel zo slecht
Beschermde natuur	14,7% landoppervlak	EU-gem: 26,4%. Doel 2030: 30%
Pesticidengebruik	7,7 kg/ha. Op twee na hoogste in EU	EU-gem: 2,9 kg/ha. ~2,7× het gemiddelde
Verpakkingsrecyclage	79,2%. Hoogste in EU	Maar: stortpercentage ~1% (laag), verbranding 44% (te hoog)
PFAS (Zwijndrecht)	48% van omwonenden boven EFSA-referentiewaarde	3M betaalt €571 mln remediëring. Geen strafrechtelijke veroordeling
EU ETS koolstofprijs	~€70-80/ton (feb. 2026)	Prijzen waren 15 van 21 jaar onder de ~€25/ton die nodig is voor effectieve decarbonisatie

Bronnen: CCPI 2026 (Germanwatch); UNFCCC National Inventory 2024; Eurostat; Elia; EC Climate Action Factsheet Belgium 2023; VMM; IRCEL; EEA Europe's Environment 2025; Fost Plus; VRT NWS; HvJ EU-arresten; Trading Economics.

1. Stop de uitstoothandel: vervuiler betaalt direct

Standpunt: Het EU Emissions Trading System (ETS) bestaat sinds 2005. De belofte: een marktmechanisme dat uitstoot efficiënt reduceert. De realiteit: 15 van de 21 jaar lag de koolstofprijs onder de ~€25/ton die volgens economen minimaal nodig is voor effectieve decarbonisatie. Waarvan 7-8 jaar zelfs onder €10/ton, en in 2007 daalde de prijs tot €0. Tussen 2013 en 2020 kregen industriële vervuilers 4,3 miljard gratis uitstootrechten. Méér dan ze daadwerkelijk gebruikten. CE Delft schat de meevallerswinsten (windfall profits) op tot €50 miljard (2008-2019): bedrijven die gratis rechten kregen, prijsden de opportuniteitskost door aan hun klanten en staken het verschil in eigen zak. De waarde van niet-geveilde rechten: €127 miljard (2012-2022), geprojecteerd op €331 miljard (2023-2033).

Ondertussen reduceerde de industrie die >90% gratis rechten ontving haar uitstoot met amper 9% in tien jaar. Terwijl de energiesector onder volledig geveilde rechten 30% bereikte (Bruegel, januari 2026). Minder dan 5% van de koolstofinkomsten wordt geherinvesteerd in industriële decarbonisatie. Een Yale/LUISS-studie (2024) noemt het ETS "opvallend inefficiënt als marktmechanisme": veel bedrijven handelen niet, timing is suboptimaal, en sommige gereguleerde firma's speculeren met voorkennis. Financiële tussenpersonen. Banken, hedgefondsen, consultants. Verdienen miljarden aan een systeem dat bedoeld was om het klimaat te redden.

Een baanbrekende studie in Science (Stechemesser et al., 2024) analyseerde 1.500 klimaatmaatregelen wereldwijd en vond slechts 63 "succesverhalen" met grote emissiereducties. De conclusie: de effectiefste maatregelen zijn directe regulering en directe belasting, verboden op steenkool, uitfasering van fossiele brandstoffen, efficiëntienormen, hernieuwbare verplichtingen, nationale koolstofheffingen. Emissiehandel op zichzelf werkt niet. Het is een excuus. Het geeft bedrijven verhandelbare rechten op uitstoot, die ze doorprijzen aan klanten of oppotten, in plaats van minder te vervuilen. Het verplaatst het probleem naar offsets, papieren rechten en financiële tussenpersonen, in plaats van het op te lossen. Noorwegen, Zweden en Zwitserland tonen dat nationale heffingen bovenop ETS meer opleveren dan ETS alleen: Noorwegen haalt ~€150/ton op de petroleumsector, Zweden €130/ton op transport- en verwarmingsbrandstoffen.

HART wil af van het systeem waarbij je het recht om te vervuilen kunt kopen en verkopen. De enige manier om fossiele uitstoot te verminderen is: minder fossiel verbranden. Niet handelen in papieren rechten. Niet offsetten in tropische bossen. Niet speculeren op koolstofmarkten. Direct reguleren, direct bestraffen, direct verminderen.

Zolang het EU ETS bestaat, pleit HART binnen de EU voor afschaffing van gratis rechten en uitbreiding van CBAM. Tegelijk ijveren we voor een gecoördineerde EU-aanpak zonder ETS: bindende minimumheffingen en gezamenlijke uitfaseringsdeadlines voor alle lidstaten. De echte oplossing ligt bij directe regulering en directe heffing, niet bij een speculatieve markt.

Wat we gaan doen:

België pleit binnen de EU voor de afschaffing van gratis uitstootrechten vóór 2030 niet pas in 2034 zoals nu gepland. Zolang bedrijven gratis rechten krijgen, is er geen prikkel om te verduurzamen. De €331 miljard aan geprojecteerde gratis rechten (2023-2033) is de grootste verborgen subsidie aan de fossiele industrie in Europa.
ETS-veilinginkomsten 100% oormerken voor directe decarbonisatie. België ontving ~€1,2 miljard aan ETS-veilinginkomsten in 2023. Momenteel gaat het gros naar de algemene begroting. HART wil dat elke euro gaat naar industriële verduurzaming, woningrenovatie en hernieuwbare energie. Niet naar begrotingsgaten.
Directe fossiele uitfasering per sector wettelijk verankeren. Geen handelsysteem dat de prijs laat bepalen wanneer bedrijven verduurzamen, maar harde deadlines: steenkool uit elektriciteitsproductie (al gerealiseerd in België), stookolie uit woningverwarming tegen 2035, aardgas uit nieuwbouw tegen 2030, alleen nul-emissie personenwagens vanaf 2035 (EU-besluit). Per sector een bindend pad met tussentijdse mijlpalen.
Een Belgische koolstofheffing bovenop de EU-koolstofprijs. Geoormerkt voor het klimaattransitiefonds én een klimaatdividend (zie volgend punt). Het principe is dat van Noorwegen, Zweden en Zwitserland: een nationale heffing bovenop het EU ETS, in plaats van enkel op het ETS te vertrouwen. Noorwegen haalt op zijn petroleumsector een gecombineerde prijs van ~€150/ton, Zweden heft €130/ton op transport- en verwarmingsbrandstoffen buiten ETS. Voor België richt HART zich op een gecombineerde prijs die convergeert naar €150/ton tegen 2035, gefaseerd opgebouwd. De heffing is transparant, voorspelbaar en niet manipuleerbaar door speculanten.
Een klimaatdividend om regressiviteit te compenseren. Een koolstofheffing treft lage inkomens proportioneel harder, omdat zij een groter deel van hun inkomen aan energie besteden. Canada sluist 90% van zijn federale koolstofheffing terug via een kwartaaldividend per huishouden, gemoduleerd naar gezinsgrootte. Het resultaat: huishoudens in de laagste 40% krijgen meer terug dan ze betalen. HART wil dat 50% van de Belgische koolstofheffing-opbrengsten terugvloeit naar huishoudens via een klimaatdividend, met een hogere uitkering voor lage inkomens en grote gezinnen. De overige 50% gaat naar het klimaattransitiefonds.
EU-akkoord over een level playing field zonder ETS. Een Belgische koolstofheffing bovenop ETS werkt alleen als buurlanden een vergelijkbaar instrument hebben, anders vluchten bedrijven naar Duitsland, Nederland of Frankrijk. HART wil dat België binnen de EU pleit voor twee zaken. Eén, een herziene Energy Taxation Directive met een bindende minimum koolstofheffing op fossiel verbruik in alle lidstaten, jaarlijks oplopend. Twee, gezamenlijke sectorale uitfaseringsdeadlines die voor iedereen gelden: stookolie uit verwarming tegen 2035 EU-breed, aardgas uit nieuwbouw tegen 2030 EU-breed, industriële decarbonisatiepaden per sector. Een gemeenschappelijke aanpak via directe regulering en directe heffing garandeert hetzelfde resultaat als ETS beoogt, zonder een markt in uitstootrechten.
Het EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) voluit steunen én uitbreiden. CBAM is per 1 januari 2026 operationeel voor zes sectoren (staal, cement, aluminium, meststoffen, elektriciteit, waterstof) en dwingt importeurs uit niet-EU landen om de Europese koolstofprijs te betalen. Petrochemie, raffinage, glas, keramiek en papier zitten er nog niet in. Voor deze sectoren blijft Chinese, Indische of Turkse import goedkoop terwijl Europese producenten de volle koolstofkost dragen. HART wil dat België binnen de EU-Raad actief pleit voor CBAM-uitbreiding naar deze sectoren tegen 2030. Turkije, Brazilië, het VK, Taiwan en Zuid-Korea passen hun beleid al aan. De Europese Commissie schat CBAM-inkomsten op ~€2,1 miljard/jaar tegen 2030 binnen het huidige toepassingsgebied. Bij uitbreiding een veelvoud.

Bewezen in: Noorwegen. Koolstofbelasting sinds 1991, gecombineerd met EU ETS. Gecombineerde koolstofprijs petroleumsector: ~€150/ton (2025), met doel €200/ton (2030). Resultaat: 40% reductie offshore-emissies ondanks productiestijging. VS. CAFE-voertuignormen hebben sinds 1975 naar schatting 14 miljard ton CO₂ vermeden. Directe regulering zonder emissiehandel. Inflation Reduction Act: ~$370 miljard aan schone-energiesubsidies via directe investeringen. Science-studie (Stechemesser et al., 2024): analyse van 1.500 klimaatmaatregelen in 41 landen. Conclusie: de 63 effectiefste maatregelen combineren prijssignalen met directe regulering; standalone emissiehandel is onvoldoende.

2. Individuele grote vervuilers: jets, jachten en frequente vliegers

Standpunt: Eén retourvlucht Londen-New York stoot ~2 ton CO₂-equivalent uit per economypassagier. Inclusief niet-CO₂-effecten (contrails, stikstofoxiden, waterdamp). Een gemiddeld Europees huishouden met gasverwarming verbruikt ~2-3 ton CO₂/jaar. De vergelijking klopt: één transatlantische retourvlucht ≈ één jaar verwarming. Maar het echte schandaal zit bij de superrijken. Een privéjet stoot ~2 ton CO₂ per vlieguur uit. 5 tot 14 keer meer per passagier dan een commercieel vliegtuig. Europa telde een record van 572.806 privéjetvluchten in 2022. Waarvan meer dan 55% onder de 750 km. De populairste route: Parijs-Londen, 9 privévluchten per dag.

Superjachten zijn nog erger. Oxfam berekende dat het gemiddelde superjacht 5.672 ton CO₂ per jaar uitstoot. Een gemiddeld persoon doet er 860 jaar over om zoveel uit te stoten. Het jacht Rising Sun (138m) stoot jaarlijks ~16.320 ton CO₂-equivalent uit. 800 keer een gemiddelde Amerikaan. Superjachten vallen buiten zowel het EU-emissiehandelssysteem als de IMO-uitstootnormen.

Wat we gaan doen:

Een Europese privéjettaks invoeren. Frankrijk startte in maart 2025 met €210-2.100 per passagier. Acht EU-landen (waaronder België) verbonden zich in juli 2025 tot een gemeenschappelijk Europees kader. HART steunt dit voluit en wil een tarief dat de werkelijke klimaatkost weerspiegelt: minimaal €500/passagier voor vluchten onder 1.500 km, €1.000+ voor intercontinentaal.
Een progressieve vliegbelasting voor frequente vliegers. Een CE Delft/NEF-studie (oktober 2024) stelt voor: €0 voor de eerste retourvlucht per jaar, oplopend voor meer vluchten. Geprojecteerd effect: -21% luchtvaartuitstoot en €64 miljard/jaar Europese inkomsten. HART wil dit model overnemen. Wie één keer per jaar op vakantie vliegt, betaalt niets extra. Wie 15 keer per jaar naar vergaderingen jetzt, betaalt de klimaatkost.
Korteafstandsvluchten verbieden waar treinreizen onder 3 uur bestaan. Frankrijk verbood in 2023 drie routes waar het TGV-alternatief onder 2,5 uur lag. Een symbolische maar juiste stap. HART wil dit uitbreiden naar 3 uur en Europees verankeren: Brussel-Parijs, Brussel-Amsterdam, Brussel-Londen (Eurostar ~2u), Brussel-Frankfurt. Allemaal per trein sneller en schoner.
Superjachten belasten via havenrechten en een uitstootbelasting. Geen enkel EU-instrument dekt superjachten. HART wil dat elke EU-haven een klimaatheffing oplegt op jachten >24 meter: €10/ton CO₂ op brandstof, plus een jaarlijkse ligplaatsbelasting gebaseerd op motorvermogen.

Bewezen in: Frankrijk. Privéjettaks sinds maart 2025: €210-2.100 per passagier. Verbod korteafstandsvluchten (mei 2023) voor routes met trein <2,5 uur. 3 routes geschrapt, ~55.000 ton CO₂/jaar bespaard. CE Delft/NEF (okt. 2024): pan-Europees frequent-flyer-heffingsmodel: €0 voor eerste retour, progressief tot €400+ voor 9+ vluchten/jaar. Geprojecteerd: -21% uitstoot, €64 mrd/jaar inkomsten. ICCT (juni 2025): privéjetuitstoot steeg mondiaal 46% van 2019 tot 2023 (23,7 MtCO₂-eq). Oxfam (2024): gemiddeld superjacht: 5.672 ton CO₂/jaar = 860 jaar uitstoot van een gemiddeld persoon.

3. Klimaatadaptatie: voorbereid op wat komt

Standpunt: Mitigatie (minder uitstoot) is noodzakelijk maar niet voldoende. De klimaatverandering die al in het systeem zit, gáát effecten hebben. Ook in België. De overstromingen in de Vesdervallei (juli 2021) bewezen dit: 39 doden, €2,8 miljard schade, 100.000 getroffenen, 45.000 beschadigde woningen, 559 bruggen aangetast. 271,5 mm neerslag in 48 uur. Drie keer de gemiddelde julineerslag. Een World Weather Attribution-studie toonde dat de kans op zo'n gebeurtenis 1,2 tot 9 keer hoger is geworden door klimaatverandering.

België is structureel niet klaar. De zeespiegel bij Oostende steeg meer dan 20 cm sinds 1951, met recente snelheden boven 5 mm/jaar. Vlaanderen telt 235 signaalgebieden. Onbebouwde zones die als waterbuffer dienen maar onder bouwdruk staan. En de droogtezomers van 2018-2022 toonden dat België ook een watervoorzieningsprobleem heeft.

Wat we gaan doen:

Een Belgische Deltawet naar Nederlands model. Nederland richtte in 2012 bij wet het Deltaprogramma op: een onafhankelijke Deltacommissaris met een 7-jarig mandaat en een gegarandeerd jaarbudget van ~€1,5 miljard via het Deltafonds. 3.600 km primaire dijken werden getoetst aan 10× strengere veiligheidsnormen. Het Room for the River-programma (€2,3 mrd) creëerde overstromingsvlakten via 34 projecten. HART wil een equivalent Belgisch Klimaatadaptatiefonds met geoormerkt budget. Niet afhankelijk van jaarlijkse begrotingsonderhandelingen.
Geen bouwvergunningen meer in overstromingsgebied. Vlaanderens 235 signaalgebieden worden wettelijk beschermd als waterbuffer. Geen uitzonderingen. Bestaande bebouwing in zones met hoog overstromingsrisico krijgt een verplicht terugkooprecht van de overheid.
Kustbescherming: Masterplan Kustveiligheid verlengen tot 2100. Het huidige Masterplan (€300 mln + €8 mln/jaar) beschermt de 67 km kust tegen een 1.000-jaarlijkse storm tot 2050. De langetermijn-Kustvisie overweegt zeespiegelstijging tot 3 meter. HART wil dat dit wettelijk verankerd wordt met een gegarandeerd budget. Niet elk jaar opnieuw politiek onderhandeld.

Bewezen in: Nederland. Deltaprogramma (wet 2012): onafhankelijke Deltacommissaris, gegarandeerd ~€1,5 mrd/jaar via Deltafonds, 3.600 km dijken getoetst. Room for the River: €2,3 mrd, 34 projecten. Kopenhagen. Cloudburst Management Plan (2012): €1,3-1,7 mrd investering in 300+ projecten na wolkbreuk van €0,8-1,6 mrd schade. Nettobesparing van 3 mrd DKK t.o.v. traditionele aanpak. 20-jarig implementatieplan. Tokio. Metropolitan Area Outer Underground Discharge Channel: 's werelds grootste ondergrondse waterafvoer, 50 meter diep, 6,3 km lang.

4. Ons water: van versnippering naar waterschappen

Standpunt: Het Belgische waterbeheer is een bestuurlijke ramp. In Vlaanderen alleen al zijn tientallen instanties actief: polders en wateringen, bekkencomités, gemeenten, provincies, VMM, De Vlaamse Waterweg, Aquafin. Aquafin moet voor riolering en waterzuivering afstemmen met 94 verschillende organisaties. De gemiddelde doorlooptijd van een rioleringsproject: 7-10 jaar. Meer dan de helft van de in 2017 als prioriteit aangeduide projecten was in 2018 niet eens gestart. Vlaanderen werd in 2004 veroordeeld door het EU-Hof van Justitie wegens niet-naleving van de Richtlijn Stedelijk Afvalwater.

Het resultaat: Vlaamse waterzuiveringsgraad ~88% (vs. Duitsland ~97%, Nederland ~99%). 400.000 Vlaamse woningen nog niet aangesloten op riolering. Duizenden overstortpunten lozen bij zware regenval gemengd riool- en regenwater rechtstreeks in waterlopen. Van 195 Vlaamse waterlichamen bereikt exact 1 (0,5%) een goede ecologische toestand. Vlaanderen heeft een van de slechtste waterkwaliteiten in heel Europa. De EU Kaderrichtlijn Water-deadline van 2027 wordt niet gehaald. De VMM schat de resterende rioleringskloof op €8,5 miljard.

Wat we gaan doen:

Waterbeheer herorganiseren per hydrografisch bekken, naar model van de Nederlandse waterschappen. De 21 Nederlandse waterschappen. De oudste democratische instellingen van het land (sinds 1255): beheren water per stroomgebied, niet per gemeente. Ze zijn financieel zelfvoorzienend via eigen heffingen (€4,3 mrd in 2025), beheren 18.000 km waterkeringen en 235.000 km waterlopen, en zuiveren 2 miljard m³ afvalwater per jaar. De OESO noemt het Nederlandse waterbeheer "een mondiale referentie." HART wil dit model aanpassen aan de Belgische context: één waterautoriteit per hydrografisch bekken (Schelde, Maas, IJzer, Dender, etc.), met eigen heffingsbevoegdheid, operationele autonomie en directe rapportering aan het parlement.
De zuiveringsgraad naar 98-99% brengen binnen twee legislaturen. Dit vergt €8,5 mrd extra investeringen. HART wil dit financieren via een combinatie van gewestelijke middelen, Europese cohesiefondsen en een waterzuiveringsheffing naar Nederlands model. Niet via de algemene begroting.
Scheiding van afval- en hemelwater verplicht maken bij elke wegenwerken- of rioleringsinvestering. Waar gescheiden systemen bestaan, worden overstorten overbodig en stroomt schoon regenwater naar de grond of naar oppervlaktewater.
Illegale lozingen bestraffen als milieumisdrijf niet met administratieve boetes maar met strafrechtelijke vervolging, verbeurdverklaring van opbrengsten, en publicatie van overtreders.

Bewezen in: Nederland. 21 waterschappen (sinds 1255): beheer per stroomgebied, financieel zelfvoorzienend via eigen heffingen (€4,3 mrd/jaar, 2025). Zuiveringsgraad ~99%. 18.000 km waterkeringen, 235.000 km waterlopen. OESO: "mondiale referentie." Duitsland. Zuiveringsgraad ~97%, met strengere normen dan de EU-richtlijn. Aquafin (Vlaanderen): bijna €6 mrd geïnvesteerd sinds 1990, 329 zuiveringsinstallaties, normconformiteit 97,26%. Maar budget onvoldoende voor resterende uitdagingen.

5. PFAS en milieucriminaliteit: straffen, niet schikken

Standpunt: De PFAS-vervuiling rond de 3M-fabriek in Zwijndrecht is het grootste milieudelict in de Belgische geschiedenis. 3M wist intern al sinds midden jaren '90 van de besmetting. Een eerste bodemonderzoek dateert van 1996. Toch bleef het bedrijf decennialang lozen. Bloedonderzoek bij ~800 omwonenden (binnen 3 km) toonde dat 9 op 10 te hoge PFOS-waarden hadden. Een uitgebreider onderzoek (2025, 8.568 personen binnen 5 km) vond dat 48% boven de EFSA-referentiewaarde zat.

3M verbond zich tot €571 miljoen remediëring in een overeenkomst van juli 2022. Ter vergelijking: in de VS betaalde 3M $10,3 miljard voor waterverontreinigingsschikkingen alleen. In februari 2026 dagvaardden 1.400 burgers (collectief Darkwater3M) het bedrijf voor €28 miljoen. Een pilootzaak in 2023 leverde slechts €2.000 op voor één getroffen gezin.

De Vlaamse Parlementaire Onderzoekscommissie (juni 2021-maart 2022) formuleerde 69 aanbevelingen en noemde het gedrag van 3M "onaanvaardbaar". Maar noemde bewust geen individuele politici als verantwoordelijke. Per maart 2026 is er nog steeds niemand strafrechtelijk veroordeeld. ~60% van Vlaamse milieuzaken eindigt in seponering. De kans op detectie en vervolging van milieumisdrijven is bijzonder laag.

In Italië werden in juni 2025 11 voormalige directieleden van Miteni veroordeeld tot samen 141 jaar gevangenis wegens opzettelijke watervergiftiging door PFAS. Een ramp die 350.000+ mensen trof in Veneto. België heeft geen vergelijkbaar strafrechtelijk precedent.

Wat we gaan doen:

Milieucriminaliteit bestraffen als misdrijf, niet als overtreding. De nieuwe EU Environmental Crime Directive (2024/1203, implementatiedeadline 21 mei 2026) stelt minimumstraffen van 8 jaar voor ecocide-equivalente delicten en bedrijfsboetes tot 5% van de wereldwijde omzet of €40 miljoen. HART wil dat België deze richtlijn maximaal implementeert. Niet minimalistisch. Directieleden die bewust milieuvervuiling toestaan, riskeren persoonlijke gevangenisstraf.
Een Belgisch ecocide-misdrijf invoeren dat alle gewesten dekt. Het nieuwe Belgische Strafwetboek (februari 2024) voert ecocide in met straffen tot 20 jaar. Maar alleen voor federale bevoegdheden (Noordzee, nucleair afval). HART wil ecocide uitbreiden naar alle gewestelijke milieumateries: bodemverontreiniging, watervervuiling, luchtkwaliteit.
Een PFAS-fonds oprichten gefinancierd door de vervuilers. De €571 miljoen van 3M is een begin. Maar de totale saneringskosten worden geschat op een veelvoud. HART wil dat alle PFAS-producenten en -gebruikers in België bijdragen aan een collectief fonds voor sanering en medische opvolging, naar het Amerikaanse Superfund-model.
De handhavingscapaciteit voor milieumisdrijven verdrievoudigen. De lage detectie- en vervolgingskans. Met 60% seponeringen. Is een uitnodiging tot fraude. HART wil meer milieu-inspecteurs, hogere boetes, en een gespecialiseerde milieukamer bij elke rechtbank van eerste aanleg.
Het Europese PFAS-verbod actief steunen. In januari 2023 dienden vijf landen een restrictievoorsel in bij ECHA voor 10.000+ PFAS-stoffen. De meest ambitieuze chemische restrictie ooit. HART wil dat België actief pleit voor een breed verbod met minimale uitzonderingen.

Bewezen in: Italië. Miteni-proces (juni 2025): 11 ex-directieleden veroordeeld tot samen 141 jaar gevangenis voor opzettelijke PFAS-watervergiftiging van 350.000+ mensen. VS. 3M schikkingen van $10,3 mrd voor PFAS-waterverontreiniging; EPA Superfund dwingt vervuilers tot volledige sanering. EU Environmental Crime Directive (2024/1203): minimumstraffen 8 jaar, bedrijfsboetes tot 5% wereldwijde omzet of €40 mln. Belgische Onderzoekscommissie PFAS-PFOS: 69 aanbevelingen, geen strafrechtelijke gevolgen.

6. Afval en kringloopeconomie: van recycleren naar verminderen

Standpunt: België is Europees kampioen verpakkingsrecyclage (79,2%) en stort nagenoeg niets meer (~1%). Maar de keerzijde: 44% van het huishoudelijk afval wordt verbrand. Dat moet omlaag om de EU-doelstellingen van 2030 en 2035 te halen. Fost Plus rapporteert 95% recyclagecijfers voor huishoudelijke verpakkingen, maar critici (Fair Resource Foundation) stellen dat het werkelijke gemeentelijke recyclagepercentage dichter bij 59% ligt wegens meetmethodes. Fost Plus focust nagenoeg exclusief op recyclage. De totale hoeveelheid verpakkingsafval blijft stijgen. Preventie en hergebruik komen nauwelijks aan bod.

België heeft per maart 2026 nog steeds geen verplicht statiegeldsysteem voor plastic flessen en blikjes. Ondanks ~80% publieke steun in Vlaanderen. De EU verplicht DRS tegen 2029. Huidige inzamelcijfers tonen waarom: PET-flessen halen 80,8% (net boven de EU-2026-drempel), maar blikjes halen slechts 64%. Ver onder de vereiste 90% tegen 2029. Duitsland haalt met zijn statiegeldsysteem >98% retourpercentage. Litouwen sprong van <34% naar 92% na invoering van DRS. België besteedt €144 miljoen per jaar aan zwerfvuilbeheer. Geld dat deels overbodig wordt met statiegeld.

Wat we gaan doen:

Statiegeld invoeren in 2027. Voor plastic flessen, blikjes én glas. Niet wachten tot de EU-deadline van 2029. Duitsland, Noorwegen, Litouwen, Estland, Kroatië en Oostenrijk (sinds januari 2025) tonen dat DRS werkt. Tarief: €0,15-0,25 per eenheid, digitaal of fysiek retour, met een verplicht 90%+ retourpercentage als wettelijke norm.
100% producentenverantwoordelijkheid afdwingen. Inclusief zwerfvuil. Verpakkingsproducenten dragen de volledige financiële verantwoordelijkheid voor ophaling, verwerking én opruiming van zwerfvuil. Producenten van sigaretten en kauwgom betalen mee in verhouding tot hun aandeel in het probleem. Zoals de EU Single-Use Plastics Directive (2019) vereist.
Verbod op alle éénmalig-gebruik plastic serviesgoed handhaven en uitbreiden naar foodcontainers en koffiebekertjes. Microplastics in cosmetica en verbruiksgoederen: volledig verbieden, in lijn met de EU ECHA-restrictie.
Maximale recyclage van elektronisch afval in eigen land. Geen export van e-waste naar ontwikkelingslanden. Elke gram kobalt, lithium en zeldzame aarden die in België terechtkomt, moet in België gerecupereerd worden. Dit vermindert importafhankelijkheid en voorkomt milieudumping.
Van recycleren naar verminderen. Vlaanderen Circulair mikt op 30% reductie van de materiaalvoetafdruk tegen 2030. HART steunt dit en wil dat de circulariteitsgraad (nu 23%, 2e in EU) stijgt naar 30%. Maar met focus op hoogwaardige recyclage, niet downcycling.

Bewezen in: Duitsland. Statiegeldsysteem: retourpercentage >98% voor PET-flessen. Litouwen. Van <34% naar 92% na invoering DRS. Oostenrijk. DRS gestart januari 2025, 81,5% retour in eerste jaar. België/Fost Plus. 79,2% verpakkingsrecyclage (#1 EU), maar zwerfvuilkosten €144 mln/jaar en geen DRS. Vlaanderen Circulair. Circulariteitsgraad 23% (2e EU na NL 27,5%). EU Single-Use Plastics Directive (2019): producentenverantwoordelijkheid voor zwerfvuil.

7. GGO en Nieuwe Genomische Technieken: investeren in de toekomst

Standpunt: De EU bereikte in december 2025 een akkoord over de regulering van Nieuwe Genomische Technieken (NGT). NGT Categorie 1-planten (equivalent aan conventioneel veredeld, met ≤20 genetische wijzigingen) worden niet langer als GGO geclassificeerd. Geen risicobeoordeling, geen productlabeling, geen opt-out door lidstaten. Categorie 2 blijft onder volledige GGO-autorisatie. Herbicidetolerantie en insecticide-eigenschappen zijn uitgesloten van Categorie 1. De verordening wordt verwacht vanaf ~2028.

VIB-UGent in Gent is een van de wereldleiders in plantenbiotechnologie. Professoren Jeff Schell en Marc Van Montagu aan de UGent vonden de Agrobacterium tumefaciens-transformatietechnologie uit. De technologie die wereldwijd wordt gebruikt om genetisch gemodificeerde planten te produceren. VIB leidt momenteel onderzoek naar CRISPR-Cas genoombewerking, met 99% mutatie-efficiëntie bij multiplex editing. België presenteerde als EU-Raadsvoorzitter (eerste helft 2024) een compromistekst die de basis legde voor het uiteindelijke akkoord onder Deens voorzitterschap in december 2025.

Wat we gaan doen:

België positioneren als Europees centrum voor NGT-onderzoek. VIB-UGent heeft de wetenschappelijke basis. HART wil de regulatoire en financieringsomgeving creëren om België toonaangevend te maken. Versnelde vergunningsprocedures voor NGT-veldproeven, meer publieke onderzoeksfinanciering, en een innovatiefonds voor agri-biotech startups.
NGT inzetten voor concrete milieu-uitdagingen: ziektebestendiger gewassen (minder fungiciden), droogtetolerante variëteiten (minder irrigatie), stikstoffixerende capaciteit (minder kunstmest), hogere opbrengst per hectare (minder landgebruik). Elke kilo pesticiden minder per hectare is een directe milieuwinst.
Transparantie garanderen. Geen labeling voor Categorie 1-planten (equivalent aan conventionele veredeling), maar volledige traceerbaarheid en publieke toegang tot alle goedkeuringsdossiers. Consumentenvertrouwen verdien je met openheid, niet met geheimhouding.

Bewezen in: VIB-UGent. Wereldleider in plantenbiotechnologie. Uitvinder van de Agrobacterium-transformatietechnologie. CRISPR-Cas genoombewerking met 99% efficiëntie. EU NGT-verordening (december 2025): Categorie 1-planten (≤20 wijzigingen) niet langer als GGO geclassificeerd. België legde als EU-Raadsvoorzitter 2024 de basis voor het compromis.

8. Luchtkwaliteit en geluidsoverlast: de onzichtbare vervuilers

Standpunt: De Belgische luchtkwaliteit verbeterde de voorbije decennia maar blijft ver boven WHO-normen. Fijnstof (PM2.5) in grote steden: 8-11 µg/m³. 1,6 tot 2,2 keer de WHO-jaarrichtlijn van 5 µg/m³. Stikstofdioxide (NO₂) op verkeerslocaties: 30-40 µg/m³. 3 tot 4 keer de WHO-richtlijn van 10 µg/m³. Antwerpen scoort historisch het slechtst op NO₂; Brussel meet 33,2 µg/m³ op verkeersstations. Geen enkel Belgisch meetpunt haalt de nieuwe EU-2030-NO₂-norm van 20 µg/m³. Luchtvervuiling veroorzaakt jaarlijks ~5.100 vroegtijdige overlijdens door PM2.5 en ~1.400 door NO₂ in België.

Drie steden hebben lage-emissiezones (LEZ): Antwerpen (sinds 2017), Brussel (sinds 2018, de hele 161 km² regio), en Gent (sinds 2020). Een studie uit 2025 bevestigde meetbare positieve effecten op luchtkwaliteit en gezondheid. Inclusief minder diabetesmedicatiegebruik. Maar Vlaanderen stelde geplande LEZ-verscherping uit in september 2025, en Wallonië schrapte regionale LEZ-plannen volledig.

Geluidsoverlast is het op één na grootste milieugezondheidsprobleem in Europa: meer dan 110 miljoen Europeanen worden blootgesteld aan schadelijk verkeerslawaai boven 55 dB. De economische kost: minstens €95,6 miljard per jaar (~0,6% Europees BBP).

Wat we gaan doen:

LEZ's handhaven en versterken. Niet uitstellen. Brussel mikt op een dieselverbod tegen 2030. HART steunt dit en wil het uitbreiden. Antwerpen en Gent verscherpen de normen zoals oorspronkelijk gepland. Wallonië voert alsnog regionale LEZ-zones in.
Ondertunneling of overkapping van snelwegen in stedelijke zones. Madrid Río (2004-2011): 12 km M-30 ondertunneld, 120 hectare park gecreëerd (~€5-6 mrd). Seoul Cheonggyecheon (2003-2005): 5,8 km verhoogde snelweg verwijderd en beek hersteld ($281 mln): verkeer versnelde, vastgoedwaarde +30-50%. Hamburg A7 Deckel: 3,5 km autosnelweg overkapt (€600-700 mln), 60 acres groen en 2.000 nieuwe woningen. HART wil een masterplan voor overkapping van de Antwerpse Ring en de E40/E19 in stedelijke zones.
Snelheidsbeperkingen en circulatieplannen doorvoeren in alle steden met >50.000 inwoners. Zone 30 in alle woonwijken. Luide voertuigen weren via geluidscamera's, naar Parijs-model.

Bewezen in: LEZ België. Antwerpen (2017), Brussel (2018), Gent (2020): meetbare luchtkwaliteitsverbetering en gezondheidseffecten (studie 2025). Madrid Río. 12 km snelweg ondertunneld, 120 ha park (~€5-6 mrd). Seoul Cheonggyecheon. 5,8 km snelweg verwijderd, beek hersteld ($281 mln), vastgoedwaarde +30-50%. Hamburg A7 Deckel. 3,5 km autosnelweg overkapt (€600-700 mln).

9. Bodem en brownfields: de vergeten vervuiling

Standpunt: Vlaanderen telt naar schatting ~85.000 mogelijk vervuilde terreinen (OVAM/CE Monitor, 2022), waarvan ~11.200 actieve sanering vereisen. Zo'n 2.600 geïnventariseerde stortplaatsen beslaan 165 km² Vlaams grondgebied. OVAM mikt op sanering van alle historische verontreiniging tegen 2036 en keurde sinds 1995 meer dan 4.700 saneringsprojecten goed. De bodemverzegeling in België (~10% van het totale landoppervlak) behoort tot de hoogste in de EU (gemiddelde: 2-3%).

De EU Soil Monitoring Law (Richtlijn 2025/2360, aangenomen november 2025) schrijft vijfjaarlijkse bodemgezondheidsbeoordelingen voor, verplicht nationale registers van vervuilde terreinen, en stelt als ambitie gezonde bodems tegen 2050. Context: 60-70% van EU-bodems is ongezond, met jaarlijkse degradatiekosten van >€50 miljard.

Wat we gaan doen:

Brownfields versneld saneren en herontwikkelen. Elke brownfield die proper wordt, is een greenfield die gespaard blijft. HART wil de saneringsdeadline vervroegen van 2036 naar 2032 en een versnelde procedure invoeren voor terreinen in stedelijke kernen. Prioriteit voor woningbouw op gesaneerde grond (link met HART Wonen, standpunt 4: het Woonagentschap).
Een nationaal bodemregister opzetten in lijn met de EU Soil Monitoring Law, publiek toegankelijk, met verplichte meldplicht voor eigenaars en gemeenten.
Stortplaatsen als grondstofmijn. De 2.600 stortplaatsen bevatten miljoenen tonnen materiaal. Sommige met waardevolle metalen en zeldzame aarden. HART wil pilootprojecten voor "enhanced landfill mining" (Belgische expertise via ELFM-consortium/KU Leuven).

Bewezen in: OVAM (Vlaanderen): 4.700+ saneringsprojecten goedgekeurd sinds 1995, doelstelling volledige historische sanering tegen 2036. EU Soil Monitoring Law (Richtlijn 2025/2360, november 2025): vijfjaarlijkse bodemassessments, nationaal register vervuilde terreinen, ambitie gezonde bodems 2050. KU Leuven/ELFM. Belgische expertise in enhanced landfill mining (stortplaatsen als grondstofbron).

Samenvatting: wat HART gaat doen

Stop de uitstoothandel. België pleit voor afschaffing van gratis ETS-rechten vóór 2030. Alle veilinginkomsten (~€1,2 mrd/jaar) geoormerkt voor decarbonisatie. Directe fossiele uitfasering per sector met harde deadlines. Een Belgische koolstofheffing naar Noors model (gecombineerde prijs ~€150/ton op petroleum). CBAM voluit steunen. Termijn: doorlopend.

Jets, jachten en frequente vliegers belasten. Europese privéjettaks (min. €500/passagier). Progressieve vliegbelasting: €0 voor de eerste retour, oplopend tot €400+ voor 9+ vluchten. Korteafstandsvluchten verbieden waar trein <3 uur bestaat. Superjachten belasten via havenrechten. Termijn: 1-2 jaar.

Klimaatadaptatie: Belgische Deltawet. Onafhankelijke Klimaatadaptatiecommissaris met geoormerkt budget. Bouwverbod in overstromingsgebied. Verplichte vergroening steden. Kustbescherming wettelijk verankerd tot 2100. Termijn: 1 legislatuur.

Water: van versnippering naar waterschappen. Waterbeheer per hydrografisch bekken, naar Nederlands model. Zuiveringsgraad naar 98-99%. Scheiding afval-/hemelwater. Illegale lozingen strafrechtelijk vervolgen. Termijn: 2 legislaturen.

PFAS en milieucriminaliteit: straffen. EU Environmental Crime Directive maximaal implementeren. Ecocide als misdrijf voor alle gewesten. PFAS-fonds gefinancierd door vervuilers. Handhavingscapaciteit ×3. Termijn: 1 jaar (implementatie EU-richtlijn mei 2026).

Kringloopeconomie. Statiegeld in 2027 voor flessen, blikjes en glas. 100% producentenverantwoordelijkheid inclusief zwerfvuil. Maximale e-waste-recyclage in eigen land. Van recycleren naar verminderen. Termijn: 1-2 jaar.

GGO-innovatie. België als Europees centrum voor NGT-onderzoek. VIB-UGent als ankerpunt. Versnelde vergunningen, meer publieke financiering, innovatiefonds agri-biotech. Termijn: 1 legislatuur.

Luchtkwaliteit en geluid. LEZ's handhaven en versterken. Snelwegoverkapping in stedelijke zones. Zone 30 in alle woonwijken. Geluidscamera's. Termijn: doorlopend.

Bodem en brownfields. Sanering versnellen naar 2032. Nationaal bodemregister. Stortplaatsen als grondstofmijn. Termijn: 1 legislatuur.

België is een land dat zichzelf graag voorstelt als Europees model voor recyclage. En dat klopt, voor verpakkingsafval. Maar het is ook een land waar slechts 0,5% van de Vlaamse waterlopen proper genoeg is, waar 79,6% van de habitats in slechte staat verkeert, waar een chemiereus duizenden mensen vergiftigde zonder dat iemand in de gevangenis belandde, waar de transportsector meer uitstoot dan dertig jaar geleden, en waar de bouwshift een woord bleef in plaats van een daad. HART weigert het recht om te vervuilen te verhandelen op een beurs. HART weigert gratis uitstootrechten te geven aan multinationals die ze doorrekenen aan consumenten. HART weigert te accepteren dat 400.000 Vlaamse woningen ongezuiverd afvalwater in beken lozen terwijl Nederland 99% zuivert. De vervuiler betaalt. Altijd, overal, zonder uitzonderingen. Wie vergiftigt, gaat naar de gevangenis. Wie vervuilt, betaalt de schoonmaak. Wie fossiel verbrandt, stopt ermee. Niet omdat het recht om te stoken te duur wordt op een handelsmarkt, maar omdat de wet het verbiedt.