Kernprincipe: de monarchie is een achterhaalde staatsvorm. Geboorterecht strookt niet met democratische basisbeginselen. Maar de Belgische monarchie vervult een functionele verzoeningsrol in een diep verdeeld land. Wie dat negeert, is naïef. Wie daarom alles bij het oude laat, is laf. HART kiest voor de eerlijke weg: een geleidelijke, grondwettelijk verankerde overgang van monarchie naar republiek. Eerst een protocollaire monarchie die alle resterende politieke macht inlevert. Dan volledige transparantie over kosten en bezit. Het Koninklijk Domein van Laken, 186 hectare midden in Brussel, teruggeven aan het publiek. De Serres permanent openstellen. En op termijn: een gekozen ceremonieel staatshoofd dat zijn legitimiteit niet ontleent aan bloedlijn maar aan democratische keuze. Niet in één stap, niet zonder draagvlak, maar met een duidelijk einddoel: een Belgische republiek.
België is een constitutionele monarchie sinds 1831. Opgericht als pragmatische oplossing voor een geopolitiek probleem, niet als uiting van volksdemocratie. Koning Filip oefent grondwettelijke bevoegdheden uit die op papier verregaand zijn: wetten bekrachtigen en afkondigen (art. 109), opperbevel over het leger en de leiding van de buitenlandse betrekkingen (art. 167), rechters benoemen (art. 151) en adellijke titels verlenen (art. 113). Daarnaast stelt hij, op basis van gewoonte, informateurs en formateurs aan bij regeringsvormingen. De cruciale beperking is artikel 106: geen enkele handeling van de Koning heeft rechtskracht zonder medeondertekening van een minister. In de praktijk is de Koning dus tegelijk constitutioneel centraal en bestuurlijk marginaal. Een paradox die het hele afschaffingsdebat bepaalt.
De feiten
| Indicator | België | Context |
|---|---|---|
| Grondwettelijke verwijzingen naar "de Koning" | ruim 40 artikelen | Uitvoerende macht, wetgeving, justitie, leger, buitenland |
| Civiele lijst Koning Filip (2026) | €15.574.000 | Basisbedrag €11.554.000 (wet van 2013), jaarlijks geïndexeerd; 2025: €15.194.000 |
| Dotatie Albert II (2026) | €1.218.000 | Verlaagd bij abdicatie (2013), daarna geïndexeerd |
| Dotaties Astrid + Laurent (2026) | €423.000 en €406.000 | Laurent: in 2018 eenmalig 15% ingehouden na een incident in 2017 |
| Totale directe dotaties (2026) | ~€17,6 mln/jaar | Civiele lijst plus dotaties; exclusief beveiliging en paleisonderhoud |
| Beveiligingskosten politie (2026) | €18,4 mln (begroting) | ~200 federale politieagenten; €20,9 mln uitgegeven in 2024 |
| Totale kost monarchie (begroting 2026) | €44,3 mln/jaar | ~€3,73 per inwoner, inclusief politiebeveiliging |
| Koninklijk Domein van Laken | 186 hectare | Grotendeels gesloten voor het publiek |
| Koninklijke Serres | ~2,5 ha, 36 paviljoenen | Open ~3 weken/jaar (april-mei). €7/ticket (2026). 141.000 bezoekers in 2025, snel uitverkocht |
| Publieke opinie (Ipsos, juli 2023) | 57% pro-monarchie, 28% pro-republiek | VL: 52% pro / 29% contra. WAL: 63% pro / 26% contra. BRU: 63% pro / 31% contra (kleine steekproef) |
| Art. 195 grondwetsherziening | Drievoudige procedure | Verklaring → ontbinding → 2/3 meerderheid nieuw parlement |
| HART-grondwet (art. 46 en 63) | Twee sleutels | 2/3 in de Kamer, daarna een burgerstemming met een meerderheid van de kiezers en van de deelstaten |
| Ierse president (vergelijking) | ~€10,5 mln totaal (2024) | Ceremonieel, rechtstreeks verkozen, termijn 7 jaar; ~€1,95 per inwoner |
Bronnen: Belgische Grondwet (art. 33, 85-114, 151, 167, 195); Algemene uitgavenbegroting 2026, sectie 01 Dotaties (Kamer, DOC 56 1280/001); FOD BOSA (begrotingsgegevens 2026); wet van 27 november 2013 op de dotaties; Ipsos voor Le Soir/HLN/RTL/VTM (peiling juli 2023); Koninklijke Schenking (Serres, bezoekers 2025); Comptroller and Auditor General Ierland (Appropriation Account 2024).
1. De monarchie protocollaar maken: alle politieke macht bij het parlement
Standpunt: De Belgische Koning bezit op papier meer grondwettelijke bevoegdheden dan de meeste Europese monarchen. Het verschil met het meest ceremoniële model, Zweden, is fundamenteel. Met de Regeringsvorm die op 1 januari 1975 in werking trad, schrapte Zweden alle politieke macht van de Koning: hij mag geen wetten ondertekenen, speelt geen enkele rol bij de regeringsvorming (de Voorzitter van de Riksdag doet dit), en is niet eens het nominale hoofd van de uitvoerende macht. Japan ging nog verder: artikel 4 van de Grondwet van 1947 bepaalt dat de Keizer "geen bevoegdheden heeft met betrekking tot het bestuur." Beide monarchieën functioneren probleemloos.
België kiest de omgekeerde benadering: de Koning behoudt formele macht die in de praktijk door ministers wordt uitgeoefend. Maar die in crises plotseling reëel wordt. De regeringsvorming is het scherpste voorbeeld. Na de verkiezingen van 2024 benoemde Koning Filip informateurs, preformateurs en bemiddelaars naar eigen inzicht. Een macht die niet in de grondwettekst staat maar op gewoonte berust. Nederland heeft deze stap al gezet: in maart 2012 wijzigde de Tweede Kamer haar Reglement van Orde om de Koning te verwijderen uit het formatieproces. Informateurs en formateurs worden sindsdien door het parlement aangesteld. De eerste test, de formatie van 2012, was in slechts 54 dagen afgerond, van verkiezingsdag tot beëdiging.
De abortuskrisis van 1990 toont de kwetsbaarheid van het systeem. Koning Boudewijn weigerde de abortuswet te ondertekenen op grond van zijn katholieke geweten. De regering paste het huidige artikel 93 toe (toen artikel 82): de Koning werd ~36 uur "onmogelijk te regeren" verklaard, de Raad van Ministers ondertekende collectief de wet, en het parlement herstelde vervolgens de Koning. Dit creatieve noodmechanisme werkte. Maar het bevestigt dat een monarchale vetodreiging een structureel risico is.
Wat we gaan doen:
- De rol van de Koning bij de regeringsvorming overdragen aan de Voorzitter van de Kamer. Naar Nederlands model (2012): het parlement benoemt zelf informateurs en formateurs. De Koning krijgt een zuiver protocollaire rol: de beëdiging van de nieuwe premier, zonder inhoudelijke bemoeienis. De HART-grondwet legt het vast: de voorzitter van de Kamer leidt de vorming van de regering (art. 39).
- Het recht van de Koning om wetten te bekrachtigen omzetten in een protocollaire handeling. Naar Zweeds model: de wet treedt in werking door parlementaire stemming, niet door koninklijke handtekening. De HART-grondwet legt het vast: de voorzitter van de Kamer kondigt een aangenomen wet binnen vijftien dagen af (art. 33).
- Alle politieke bevoegdheden van het staatshoofd schrappen. De HART-grondwet noemt geen koning en geen president: het staatshoofd heeft geen politieke bevoegdheden en geen van de taken die de grondwet aan anderen geeft (art. 46). De ruim 40 artikelen die naar "de Koning" verwijzen, verdwijnen.
- Geen noodconstructies meer. De "onmogelijkheid te regeren"-truc van 1990 was inventief maar onwaardig. Een ceremonieel staatshoofd hoeft geen persoonlijke gewetensbezwaren te hebben tegen democratisch gestemde wetten.
Bewezen in: Zweden. Regeringsvorm, in werking sinds 1 januari 1975: alle politieke macht van de Koning geschrapt. De Koning mag geen wetten ondertekenen, heeft geen rol bij regeringsvorming (Voorzitter Riksdag doet dit), en is niet het nominale hoofd van de uitvoerende macht. Functioneert probleemloos sinds 1975. Nederland. Reglementswijziging Tweede Kamer (maart 2012): Koning verwijderd uit formatieproces. Informateurs/formateurs worden sindsdien door het parlement benoemd. Eerste test (2012): 54 dagen van verkiezingsdag tot beëdiging. Japan. Grondwet 1947, art. 4: de Keizer heeft "geen bevoegdheden met betrekking tot het bestuur." Puur symbolisch sinds 1947.
2. Dotaties hervormen en de volledige kost transparant maken
Standpunt: De monarchie kost de Belgische belastingbetaler €44,3 miljoen per jaar (begroting 2026). Sinds de wet van 27 november 2013 staan alle uitgaven voor de koninklijke familie, ook die van verschillende federale diensten, in een gemeenschappelijk begrotingsprogramma. Maar een volledige verantwoording ontbreekt: van de werkings- en personeelsuitgaven van de civiele lijst en de dotaties worden alleen de voornaamste rubrieken bekendgemaakt, en de controle door het Rekenhof beperkt zich tot wettigheid en regelmatigheid. Transparantie is een minimale democratische eis.
Koning Filip ontvangt €15.574.000 als civiele lijst (2026). Albert II ontvangt €1.218.000 (2026): bij zijn abdicatie in 2013 ging hij van de civiele lijst naar een veel lagere dotatie, die sindsdien jaarlijks geïndexeerd wordt. Prinses Astrid en Prins Laurent ontvangen €423.000 en €406.000 (2026). Laurent, die in 2017 zonder toestemming in marine-uniform een viering van het Chinese leger in de Chinese ambassade bijwoonde en daarvoor in 2018 eenmalig 15% van zijn dotatie verloor, verloor in april 2025 ook een rechtszaak voor de Brusselse arbeidsrechtbank waarin hij bovenop zijn dotatie toegang tot de sociale zekerheid van zelfstandigen opeiste. Prinses Delphine, de in 2020 erkende dochter van Albert II, ontvangt geen dotatie en heeft verklaard er geen te vragen.
De beveiliging van de koninklijke familie wordt verzorgd door het Veiligheidsdetachement van het Koninklijk Paleis, ongeveer 200 federale politieagenten. De begroting 2026 voorziet daarvoor €18,4 miljoen; in 2024 werd €20,9 miljoen uitgegeven. Het onderhoud van de paleizen (Regie der Gebouwen) en de militaire diensten (Defensie) vallen buiten de civiele lijst, maar staan wel in het begrotingsprogramma voor de koninklijke familie. De totale kost van €44,3 miljoen (~€3,73 per inwoner, 2026) is een begrotingsraming, geen gecontroleerde afrekening: in 2024 werd €46,7 miljoen uitgegeven.
Ter vergelijking: het Ierse presidentschap kostte in 2024 ongeveer €10,5 miljoen all-in voor een land van ongeveer 5,4 miljoen inwoners. Spanje's monarchie heeft een van de laagste officiële budgetten van Europa (€8,4 miljoen in 2025, minder dan €0,20 per inwoner), maar dan exclusief beveiliging en paleisonderhoud. De Britse Sovereign Grant bedroeg £86,3 miljoen in 2024-2025 (€1,50 per inwoner), maar anti-monarchie-organisatie Republic schatte de werkelijke kost in 2024 op £510 miljoen per jaar (ongeveer €600 miljoen), inclusief beveiliging en gederfde inkomsten.
Wat we gaan doen:
- Volledige transparantie over alle monarchiekosten afdwingen. Eén jaarlijks rapport dat alle uitgaven bundelt: civiele lijst, dotaties, beveiliging, paleisonderhoud, militaire diensten, transport, en diplomatieke reizen. Geen verspreide of maar gedeeltelijk bekendgemaakte begrotingsposten meer. Publiek beschikbaar en volledig gecontroleerd door het Rekenhof.
- Dotaties hervormen en verlagen. De civiele lijst wordt bevroren tot een nieuw wettelijk kader is goedgekeurd. Dotaties voor niet-regerende royals (Albert II, Astrid, Laurent) worden geleidelijk afgebouwd naar een transitiepensioen. Genereus maar tijdelijk. Geen dotaties voor toekomstige generaties koninklijke kinderen (de wet van 2013 sloot broers en zussen van de troonopvolger al uit).
- Kroonprinses Elisabeth. De wet voorziet een dotatie voor de troonopvolger. Elisabeth koos ervoor die niet op te nemen tijdens haar studies. HART respecteert die keuze maar verzet zich tegen automatische toekenning van een nieuwe dotatie. In een protocollaire monarchie, en zeker in een republiek, is er geen reden waarom volwassen kinderen van het staatshoofd publiek gefinancierd worden.
- De civiele lijst benchmarken. De Belgische monarchie kost ~€3,73 per inwoner (2026, inclusief politiebeveiliging). Het Ierse presidentschap ~€1,95 per inwoner (2024). HART wil dat de totale kost van het Belgische staatshoofd, monarchie of republiek, niet hoger ligt dan het EU-gemiddelde voor vergelijkbare ceremoniële functies.
Bewezen in: Ierland. Presidentschap kostte ongeveer €10,5 mln all-in in 2024, voor een land van ongeveer 5,4 mln inwoners (
€1,95 per inwoner). Ceremonieel, rechtstreeks verkozen, 7-jarige termijn. Spanje. Een van de laagste officiële monarchiebudgetten in Europa (€8,4 mln in 2025, minder dan €0,20 per inwoner), exclusief beveiliging/paleisonderhoud. Transparantiehervormingen onder Felipe VI na de schandalen van Juan Carlos I. Noorwegen. De middelen voor het koningshuis staan als aparte posten in de staatsbegroting en worden elk jaar door het parlement (Storting) goedgekeurd. Transparant budgetproces.
3. Het Koninklijk Domein van Laken openstellen voor het publiek
Standpunt: Het Koninklijk Domein van Laken beslaat 186 hectare, iets kleiner dan het vorstendom Monaco, midden in het dichtbevolkte Brussel. Het park en de tuinen zijn grotendeels afgesloten voor het publiek, omgeven door muren en hekken. Het Chinees Paviljoen en de Japanse Toren aan de rand van het domein zijn sinds 2013 dicht. Alleen het openbare Park van Laken is vrij toegankelijk. De koninklijke familie woont op het domein van Laken, niet in het Koninklijk Paleis van Brussel (dat dienst doet als "werkpaleis" en in de zomer doorgaans zes à zeven weken openstelt).
Elders in Europa zijn koninklijke domeinen publiekstrekkers. Versailles ontvangt ongeveer 8,4 miljoen bezoekers per jaar (2024). Windsor Castle bijna 1,4 miljoen (2024-2025). Het Koninklijk Paleis van Madrid ruim 1,5 miljoen (2024). Zelfs Buckingham Palace opent ~10 weken per jaar. Dat 186 hectare groen in Brussel, staatseigendom en geen privébezit, grotendeels ontoegankelijk blijft voor de burgers die het financieren, is een anomalie die niet langer te verdedigen valt.
De Koninklijke Serres zijn het juweel van het domein: ontworpen door architect Alphonse Balat (de leermeester van Victor Horta), gebouwd tussen 1874 en 1905 in opdracht van Leopold II. Het complex beslaat ~2,5 hectare in 36 monumentale paviljoenen van glas en ijzer, met camelia's en appelsienbomen uit de tijd van Leopold II, waarvan sommige minstens 150 jaar oud zijn. De Serres openen ~3 weken per jaar, doorgaans van half april tot begin mei (in 2026 van 17 april tot 10 mei). Tickets kosten €7 (2026) en zijn telkens snel uitverkocht: in 2025 kwamen er 141.000 bezoekers. De iconische Wintertuin was in 2026 gesloten voor renovatie.
Wat we gaan doen:
- Het Koninklijk Domein van Laken omvormen tot een publiek park. De Koninklijke familie behoudt het Kasteel van Laken als residentie, met een redelijke privézone. Het overgrote deel van de 186 hectare (tuinen, wandelpaden, bos) wordt permanent opengesteld als stadspark. Dit is staatseigendom, betaald door de belastingbetaler.
- De Koninklijke Serres permanent openstellen. Niet 3 weken per jaar maar 12 maanden per jaar, als museum en botanische tuin. De Serres zijn een meesterwerk van Europees architecturaal erfgoed. Ze verdienen dezelfde status als Versailles of Kew Gardens. De renovatie van de Wintertuin biedt de kans om permanente publieke toegang in te bouwen in het restauratieplan.
- Een beheersstructuur oprichten naar model van Versailles of de Royal Botanic Gardens (Kew). De Koninklijke Schenking beheert het domein namens de staat, maar de toegang wordt bepaald door de koninklijke residentie. HART vormt dat beheer om tot een onafhankelijk agentschap met een publieke opdracht, los van het Koninklijk Paleis, dat toerisme en conservatie optimaliseert en inkomsten genereert via entreegelden, evenementen en horeca. De Serres kunnen een toeristische trekpleister van formaat worden: 141.000 bezoekers in ruim drie weken (2025) wijzen op een potentieel van honderdduizenden per jaar.
- Het Chinees Paviljoen en de Japanse Toren permanent heropenen. Deze monumenten aan de rand van het Koninklijk Domein waren tot 2013 toegankelijk als Musea van het Verre Oosten (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis). Ze sloten in 2013 wegens stabiliteitsproblemen en wachten sindsdien op renovatie. HART wil heropening binnen 2 jaar.
Bewezen in: Versailles (Frankrijk): Volledig koninklijk domein omgevormd tot publiek museum en park na de Revolutie. Ongeveer 8,4 mln bezoekers (2024). Kew Gardens (VK): Koninklijke botanische tuinen, permanent opengesteld, UNESCO-Werelderfgoed. Kew en Wakehurst samen ruim 2,7 mln bezoekers (2024-2025). Onafhankelijk agentschap. Hyde Park/Kensington (VK): Voormalig koninklijk jachtdomein, nu Londen's bekendste publieke park. Vondelpark (NL): Voormalig privédomein, nu publiek stadspark. Schönbrunn (Oostenrijk): Keizerlijk domein, nu volledig opengesteld met tuinen en dierentuin. UNESCO-Werelderfgoed. Bijna 4 mln bezoekers in het slot (2024).
4. De grondwettelijke weg naar een republiek: het Belgisch model
Standpunt: De afschaffing van de monarchie via de Belgische grondwettelijke procedure zou de meest omvangrijke grondwetsherziening in de geschiedenis van het land zijn. Artikel 195 schrijft een notoir rigide drievoudige procedure voor: (1) het federale wetgevende orgaan (Koning, Kamer en Senaat) publiceert een verklaring welke grondwetsartikelen voor herziening vatbaar zijn; (2) beide Kamers worden automatisch ontbonden en er komen verkiezingen; (3) het nieuw verkozen parlement mag uitsluitend de vermelde artikelen wijzigen, met een quorum van minstens twee derde van de leden en een tweederdemeerderheid van de uitgebrachte stemmen.
Omdat "de Koning" in ruim 40 artikelen van de Grondwet voorkomt, van uitvoerende macht tot wetgevend proces, van justitie tot militaire commissies, vereist afschaffing in de huidige Grondwet een quasi-totale herschrijving. De HART-grondwet lost dat op: ze noemt geen koning en geen president. Het staatshoofd heeft geen politieke bevoegdheden, en de wet regelt de aanduiding (art. 46). Wie die aanduiding wil veranderen, van erfelijk naar gekozen, volgt dezelfde weg als bij een grondwetsherziening: twee derden in de Kamer en daarna een verplichte burgerstemming, met een meerderheid van de kiezers en van de deelstaten (art. 63).
België kent geen bindend federaal referendummechanisme. Artikel 33 bepaalt dat alle machten uitgaan van de Natie en worden uitgeoefend op de wijze bij de Grondwet bepaald, wat gelezen wordt als een verbod op bindende federale referenda. Het enige landelijke referendum in de Belgische geschiedenis, de "volksraadpleging" van 1950 over Leopold III, was niet-bindend en produceerde een resultaat dat langs taallijnen scheurde, zonder de crisis op te lossen. Zolang artikel 33 niet herzien is, moet afschaffing dus volledig via parlementaire tweederdemeerderheid verlopen. Vergelijkbaar met Barbados (2021) en Malta (1974), anders dan Italië (1946) of Griekenland (1974). In de HART-grondwet gaat elke grondwetswijziging, en ook de overgang naar een republiek, naar een bindende burgerstemming (art. 46 en 63).
HART bepleit een aangepast Duits model als republiekmodel voor België. De Duitse Bondspräsident wordt verkozen door de Bundesversammlung (alle Bondsdagleden plus een gelijk aantal vertegenwoordigers van deelstaatparlementen), dient een termijn van 5 jaar (maximaal twee opeenvolgende), oefent moreel gezag uit eerder dan uitvoerende macht, en vervult ceremoniële functies waaronder het ondertekenen van wetten en het voordragen van de Bondskanselier. Een Belgische Federale Vergadering zou alle Kamerleden plus een gelijk aantal vertegenwoordigers van de deelstaatparlementen omvatten, met ingebouwde taalkundige evenwichten (gelijk aantal Nederlandstalige/Franstalige afgevaardigden, gegarandeerde Duitstalige vertegenwoordiging) en een tweetaligheidsvereiste voor de president in de wet.
Wat we gaan doen:
- Een parlementaire commissie oprichten voor de institutionele toekomst van België. Deze commissie onderzoekt drie modellen: (a) protocollaire monarchie (Zweeds model), (b) ceremoniële republiek met indirecte verkiezing (Duits model, HART-voorkeur), en (c) ceremoniële republiek met directe verkiezing (Iers model), en werkt het gekozen model uit tot een wetsvoorstel over de aanduiding van het staatshoofd.
- Twee sleutels in plaats van een herzieningsverklaring. De wet die het staatshoofd verkiesbaar maakt, vraagt twee derden in de Kamer en daarna een verplichte burgerstemming, met een meerderheid van de kiezers en van de deelstaten (art. 46 en 63 HART-grondwet). Geen herzieningsverklaring, geen ontbinding en geen veertig artikelen om te herschrijven: de burger beslist.
- Het Belgisch Federaal Vergaderingsmodel uitwerken. Alle Kamerleden plus een gelijk aantal vertegenwoordigers van de deelstaatparlementen. Taalkundig evenwicht gegarandeerd. Stemming bij geheime ballot. De president dient een termijn van 7 jaar (maximaal één herverkiezing), moet volgens de wet tweetalig zijn (Nederlands-Frans, bij voorkeur drietalig), en oefent een strikt ceremoniële functie uit, zonder politieke bevoegdheden: de regeringsvorming leidt de Kamervoorzitter.
- Een genereus maar tijdelijk overgangsstatuut voor de koninklijke familie. Transitiepensioenen voor bestaande dotatie-ontvangers. Behoud van privébezit. Geen verbanning (zoals Italië tot 2002 deed met de Savoys). Het Koninklijk Paleis van Brussel en het Kasteel van Laken, staatseigendom, worden publieke gebouwen. De koninklijke familie behoudt een overgangswoonsituatie tot alternatieve huisvesting is geregeld. Erfelijke titels worden niet langer door de staat erkend na een overgangsperiode.
- Internationale les ter harte nemen: de Australische valkuil vermijden. Het Australische republikeinse referendum van 1999 faalde (54,87% tegen) ondanks een meerderheid voor de republiek in peilingen, omdat republikeinen het niet eens waren over het model (directe vs. indirecte verkiezing). HART wil dat het model vaststaat vóór de stemming: geen verdeeldheid over de vraag, maximale eenheid over het antwoord.
Bewezen in: Italië (1946): Referendum: 54,3% republiek vs. 45,7% monarchie. Regionale kloof (noorden pro-republiek, zuiden pro-monarchie), maar stabiele republiek sindsdien. Griekenland (1974): Referendum na val junta: 69,18% voor republiek. Brede partijpolitieke consensus. Stabiele overgang. IJsland (1944): Referendum: 99,47% voor het beëindigen van de unie met Denemarken, 98,51% voor de republikeinse grondwet (geldige stemmen). Een van de meest eensgezinde overgangen ooit. Barbados (2021): Grondwetswijziging via tweederdemeerderheid parlement, zonder referendum. Eerste president Dame Sandra Mason. Bleef lid van het Commonwealth. Australië (1999): Referendum faalde 54,87%-45,13% ondanks meerderheid pro-republiek in peilingen. Oorzaak: verdeeldheid over het model. De belangrijkste les voor België. Malta (1974): Parlementaire omzetting van monarchie naar republiek binnen het Commonwealth, zonder referendum. Duitsland. Bondspräsident verkozen door Bundesversammlung. Ceremonieel maar met moreel gezag. 5-jarige termijn. Onpartijdig, boven partijpolitiek. Kost per inwoner ruim een derde van de Belgische monarchie (€0,81 tegenover €2,19 in 2026, telkens zonder politiebeveiliging). Artikel 195 (België): Drievoudige procedure: verklaring → ontbinding → 2/3 meerderheid. Ruim 40 artikelen verwijzen naar "de Koning." Herziening = quasi-totale herschrijving. Geen bindend federaal referendum mogelijk zolang artikel 33 niet herzien is. De HART-grondwet vervangt die procedure door twee sleutels: de Kamer en de burger.
Samenvatting: wat HART gaat doen
De monarchie protocollaar maken. De rol van de Koning bij de regeringsvorming overdragen aan de Kamervoorzitter, naar Nederlands model. Het recht om wetten te bekrachtigen omzetten in een protocollaire handeling, naar Zweeds model. Een staatshoofd zonder politieke bevoegdheden, zoals de HART-grondwet het vastlegt. Termijn: eerste legislatuur.
Dotaties hervormen en transparantie afdwingen. Eén jaarlijks rapport met alle monarchiekosten, inclusief beveiliging en paleisonderhoud. Dotaties voor niet-regerende royals geleidelijk afbouwen. Civiele lijst bevriezen tot hervorming. Geen nieuwe dotaties voor toekomstige generaties. Termijn: eerste legislatuur.
Het Koninklijk Domein van Laken openstellen. 186 hectare staatseigendom teruggeven aan het publiek als stadspark. De Koninklijke Serres permanent openstellen als museum en botanische tuin. 12 maanden per jaar. Onafhankelijk beheersagentschap oprichten naar model van Versailles/Kew Gardens. Chinees Paviljoen en Japanse Toren heropenen. Termijn: domein binnen 2 jaar; Serres na afronding renovatie.
De grondwettelijke weg naar een republiek. Parlementaire commissie voor institutionele toekomst oprichten. Drie modellen onderzoeken. De wet die het staatshoofd verkiesbaar maakt, met twee derden in de Kamer en een bindende burgerstemming (art. 46 en 63 HART-grondwet). Belgisch Federaal Vergaderingsmodel uitwerken voor indirecte verkiezing van een ceremonieel president met 7-jarige termijn en een tweetaligheidsvereiste in de wet. Genereus overgangsstatuut voor de koninklijke familie.
De Belgische monarchie werd in 1831 opgericht als pragmatische oplossing voor een geopolitiek probleem. Een Duitse prins op de troon van een kunstmatig land, bedoeld om de grote mogendheden tevreden te stellen. Bijna twee eeuwen later draagt die pragmatische oorsprong nog steeds de instelling. De Koning is nuttig bij regeringsvormingen. De Serres zijn prachtig. De kersttoespraken zijn verzoenend. Maar nuttigheid is geen democratisch principe. Schoonheid is geen argument voor geslotenheid. En verzoening hoeft niet erfelijk te zijn. HART gelooft in een België dat zijn staatshoofd kiest. Niet erft. Een president die de eed aflegt omdat burgers hem of haar hebben gekozen, niet omdat een bloedlijn dat voorschrijft. Een domein van 186 hectare dat toebehoort aan bijna 11,9 miljoen Belgen, niet aan één familie. En een samenleving die het koloniale verleden eerlijk onder ogen ziet, in plaats van het te bedekken met koninklijke spijt. De monarchie heeft België gediend. Een republiek kan het beter dienen. Democratischer, transparanter, en voor iedereen. De kroon is van het verleden. De toekomst is van de burger.