Monarchie | HART Partijpunt 19

Kernprincipe: de monarchie is een achterhaalde staatsvorm. Geboorterecht strookt niet met democratische basisbeginselen. Maar de Belgische monarchie vervult een functionele verzoeningsrol in een diep verdeeld land. Wie dat negeert, is naïef. Wie daarom alles bij het oude laat, is laf. HART kiest voor de eerlijke weg: een geleidelijke, grondwettelijk verankerde overgang van monarchie naar republiek. Eerst een protocollaire monarchie die alle resterende politieke macht inlevert. Dan volledige transparantie over kosten en bezit. Het Koninklijk Domein van Laken. 186 hectare midden in Brussel. Teruggeven aan het publiek. De Serres permanent openstellen. En op termijn: een gekozen ceremonieel staatshoofd dat zijn legitimiteit niet ontleent aan bloedlijn maar aan democratische keuze. Niet in één stap, niet zonder draagvlak, maar met een duidelijk einddoel: een Belgische republiek.

België is een constitutionele monarchie sinds 1831. Opgericht als pragmatische oplossing voor een geopolitiek probleem, niet als uiting van volksdemocratie. Koning Filip oefent grondwettelijke bevoegdheden uit die op papier verregaand zijn: wetten bekrachtigen en afkondigen (art. 109), informateurs en formateurs aanstellen bij regeringsvormingen, opperbevel over het leger (art. 167), rechters benoemen, buitenlandse betrekkingen voeren, en adellijke titels verlenen (art. 113). De cruciale beperking is artikel 106: geen enkele handeling van de Koning heeft rechtskracht zonder medeondertekening van een minister. In de praktijk is de Koning dus tegelijk constitutioneel centraal en bestuurlijk marginaal. Een paradox die het hele afschaffingsdebat bepaalt.

De feiten

Indicator	België	Context
Grondwettelijke verwijzingen naar "de Koning"	50+ artikelen	Uitvoerende macht, wetgeving, justitie, leger, buitenland
Civiele lijst Koning Filip (2025)	€15.194.000	Basisraming €11.554.000 (2013), geïndexeerd
Dotatie Albert II (2025)	€1.189.000	Verlaagd bij abdicatie (2013), daarna geïndexeerd
Dotaties Astrid + Laurent	elk ~€400.000	Laurent: 15% gekort in 2017 na incident
Totale directe dotaties	~€17 mln/jaar	Exclusief beveiliging en paleisonderhoud
Beveiligingskosten	~€19-21 mln/jaar (geschat)	~200 federale politieagenten + 34 militairen, ~254.000 uren/jaar
Totale geschatte kost monarchie	~€43,3 mln/jaar	~€3,70/burger
Koninklijk Domein van Laken	186 hectare	Grotendeels gesloten voor het publiek
Koninklijke Serres	~2,5 ha vloeroppervlak, 11+ gebouwen	Open ~3 weken/jaar (april-mei). €7/ticket. Uitverkocht in 24 uur
Publieke opinie (Ipsos, juli 2023)	57% pro-monarchie, 28% pro-republiek	VL: 52% pro / ~33% contra. WAL/BRU: 63% pro / ~25% contra
Art. 195 grondwetsherziening	Drievoudige procedure	Verklaring → ontbinding → 2/3 meerderheid nieuw parlement
Ierse president (vergelijking)	~€10-11 mln/jaar totaal	Ceremonieel, direct verkozen, 7 jaar termijn

Bronnen: Belgische Grondwet (art. 85-114, 195); Koninklijk Paleis (monarchie.be, civiele lijst 2025); La Libre (dotaties 2025); Belga News Agency (beveiligingskosten 2024); Brussels Times (totale kost 2024); Ipsos/Le Soir/HLN/RTL/VTM (peiling juli 2023); Guinness World Records (regeringsvorming 2010-2011); Wikipedia/Royal Greenhouses (Serres opening).

1. De monarchie protocollaar maken: alle politieke macht bij het parlement

Standpunt: De Belgische Koning bezit op papier meer grondwettelijke bevoegdheden dan de meeste Europese monarchen. Het verschil met het meest ceremoniële model. Zweden. Is fundamenteel. In 1975 schrapte de Zweedse Regeringsvorm alle politieke macht van de Koning: hij mag geen wetten ondertekenen, speelt geen enkele rol bij de regeringsvorming (de Voorzitter van de Riksdag doet dit), en is niet eens het nominale hoofd van de uitvoerende macht. Japan ging nog verder: artikel 4 van de Grondwet van 1947 bepaalt dat de Keizer "geen bevoegdheden heeft met betrekking tot het bestuur." Beide monarchieën functioneren probleemloos.

België kiest de omgekeerde benadering: de Koning behoudt formele macht die in de praktijk door ministers wordt uitgeoefend. Maar die in crises plotseling reëel wordt. De regeringsvorming is het scherpste voorbeeld. Na de verkiezingen van 2024 benoemde Koning Filip informateurs, preformateurs en bemiddelaars naar eigen inzicht. Een macht die niet in de grondwettekst staat maar op gewoonte berust. Nederland heeft deze stap al gezet: in maart 2012 wijzigde de Tweede Kamer haar Reglement van Orde om de Koning te verwijderen uit het formatieproces. Informateurs en formateurs worden sindsdien door het parlement aangesteld. De eerste test. De formatie van 2012. Werd in slechts 54 dagen afgerond.

De abortuskrisis van 1990 toont de kwetsbaarheid van het systeem. Koning Boudewijn weigerde de abortuswet te ondertekenen op grond van zijn katholieke geweten. De regering paste artikel 93 toe: de Koning werd ~36 uur "onmogelijk te regeren" verklaard, de Raad van Ministers ondertekende collectief de wet, en het parlement herstelde vervolgens de Koning. Dit creatieve noodmechanisme werkte. Maar het bevestigt dat een monarchale vetodreiging een structureel risico is.

Wat we gaan doen:

De rol van de Koning bij de regeringsvorming overdragen aan de Voorzitter van de Kamer. Naar Nederlands model (2012): het parlement benoemt zelf informateurs en formateurs. De Koning krijgt een zuiver protocollaire rol. De beëdiging van de nieuwe premier, zonder inhoudelijke bemoeienis. Dit kan via een wijziging van het Kamerreglement, zonder grondwetsherziening.
Het recht van de Koning om wetten te bekrachtigen omzetten in een protocollaire handeling. Naar Zweeds model: de wet treedt in werking door parlementaire stemming, niet door koninklijke handtekening. Dit vereist wel een grondwetsherziening (art. 109).
Een inventaris opstellen van alle grondwettelijke bevoegdheden van de Koning en per bevoegdheid bepalen of deze wordt geschrapt, overgedragen aan het parlement, of behouden als ceremonieel. De 50+ artikelen die naar "de Koning" verwijzen moeten systematisch worden herzien.
Geen noodconstructies meer. De "onmogelijkheid te regeren"-truc van 1990 was inventief maar onwaardig. Een ceremonieel staatshoofd hoeft geen persoonlijke gewetensbezwaren te hebben tegen democratisch gestemde wetten.

Bewezen in: Zweden. Regeringsvorm van 1975: alle politieke macht van de Koning geschrapt. De Koning mag geen wetten ondertekenen, heeft geen rol bij regeringsvorming (Voorzitter Riksdag doet dit), en is niet het nominale hoofd van de uitvoerende macht. Functioneert probleemloos sinds bijna 50 jaar. Nederland. Reglementswijziging Tweede Kamer (maart 2012): Koning verwijderd uit formatieproces. Informateurs/formateurs worden sindsdien door het parlement benoemd. Eerste test (2012): formatie in 54 dagen. Japan. Grondwet 1947, art. 4: de Keizer heeft "geen bevoegdheden met betrekking tot het bestuur." Puur symbolisch sinds bijna 80 jaar.

2. Dotaties hervormen en de volledige kost transparant maken

Standpunt: De monarchie kost de Belgische belastingbetaler ~€43,3 miljoen per jaar. Maar niemand weet het exacte bedrag, omdat de beveiligingskosten geclassificeerd zijn en paleisonderhoud verspreid zit over ministeriële begrotingen. Transparantie is een minimale democratische eis.

Koning Filip ontvangt €15.194.000 als civiele lijst (2025). Albert II ontvangt €1.189.000. Na zijn abdicatie in 2013 verlaagd van ~€11,5 miljoen maar sindsdien weer opgelopen door indexering. Prinses Astrid en Prins Laurent ontvangen elk ~€400.000. Laurent. Wiens dotatie in 2017 met 15% werd gekort na zijn ongeautoriseerde deelname aan een Chinese militaire viering in vol marinekostuum. Verloor in april 2025 een rechtszaak waarin hij bovenop zijn dotatie sociale zekerheidsrechten opeiste. Prinses Delphine, de in 2020 erkende dochter van Albert II, ontvangt geen dotatie en heeft verklaard er geen te willen.

De beveiliging van de koninklijke familie wordt verzorgd door ~200 federale politieagenten en 34 militairen die samen ~254.000 uur per jaar werken. Geraamde kost €19-21 miljoen. Maar de exacte cijfers zijn geclassificeerd. Het onderhoud van de buitenzijde van paleizen, het Koninklijk Domein, en de militaire diensten valt buiten de civiele lijst. De totale kost van ~~€43,3 miljoen (~~€3,70/burger) is een schatting. Niet een gecontroleerd bedrag.

Ter vergelijking: het Ierse presidentschap kost ~~€10-11 miljoen per jaar all-in voor een land van 5,1 miljoen inwoners. Spanje's monarchie heeft het laagste officiële budget per hoofd (~~€0,18/burger), maar dan exclusief beveiliging en paleisonderhoud. De Britse Sovereign Grant bedroeg £86,3 miljoen in 2024-2025 (~€1,50/burger), maar anti-monarchie-organisatie Republic schat de werkelijke kost op ~€400 miljoen inclusief beveiliging.

Wat we gaan doen:

Volledige transparantie over alle monarchiekosten afdwingen. Eén jaarlijks rapport dat alle uitgaven bundelt: civiele lijst, dotaties, beveiliging, paleisonderhoud, militaire diensten, transport, en diplomatieke reizen. Geen geclassificeerde begrotingsposten meer. Publiek beschikbaar en gecontroleerd door het Rekenhof.
Dotaties hervormen en verlagen. De civiele lijst wordt bevroren tot een nieuw wettelijk kader is goedgekeurd. Dotaties voor niet-regenerende royals (Albert II, Astrid, Laurent) worden geleidelijk afgebouwd naar een transitiepensioen. Genereus maar tijdelijk. Geen dotaties voor toekomstige generaties koninklijke kinderen.
Kroonprinses Elisabeth. Elisabeth heeft uitstel genomen van haar dotatie tot na haar studies (verwacht zomer 2026). HART respecteert die keuze maar verzet zich tegen automatische toekenning van een nieuwe dotatie. In een protocollaire monarchie. En zeker in een republiek. Is er geen reden waarom volwassen kinderen van het staatshoofd publiek gefinancierd worden.
De civiele lijst benchmarken. De Belgische monarchie kost ~€3,70/burger. Het Ierse presidentschap ~€2,00/burger. HART wil dat de totale kost van het Belgische staatshoofd. Monarchie of republiek. Niet hoger ligt dan het EU-gemiddelde voor vergelijkbare ceremoniële functies.

Bewezen in: Ierland. Presidentschap kost ~~€10-11 mln/jaar all-in voor een land van 5,1 mln inwoners (~~€2,00/burger). Ceremonieel, direct verkozen, 7-jarige termijn. Zeer hoge populariteitscijfers. Spanje. Laagste officiële monarchiebudget in Europa (~€8,4 mln, ~~€0,18/burger), exclusief beveiliging/paleisonderhoud. Transparantiehervormingen onder Felipe VI na de schandalen van Juan Carlos I. Noorwegen. Duurste monarchie per hoofd in Europa (~~€8,15/burger, totaal ~€43 mln). Transparant budgetproces.

3. Het Koninklijk Domein van Laken openstellen voor het publiek

Standpunt: Het Koninklijk Domein van Laken beslaat 186 hectare. Iets kleiner dan het vorstendom Monaco. Midden in het dichtbevolkte Brussel. Het park, de tuinen, de Chinese Toren en de Japanse Toren zijn grotendeels afgesloten voor het publiek, omgeven door muren en hekken. Alleen het openbare Lakenpark, dat midden in het domein ligt, is vrij toegankelijk. Alle Belgische koningen sinds Leopold III wonen in het Kasteel van Laken, niet in het Koninklijk Paleis van Brussel (dat dienst doet als "werkpaleis" en jaarlijks ~10 weken openstelt in de zomer).

Dit is de meest restrictieve toegang van enig vergelijkbaar Europees koninklijk bezit. Versailles ontvangt ~8,1 miljoen bezoekers per jaar. Windsor Castle ~1,5 miljoen. Het Koninklijk Paleis van Madrid ~1,5 miljoen. Zelfs Buckingham Palace opent ~10 weken per jaar. Dat 186 hectare groen in Brussel. Staatseigendom, geen privébezit. Grotendeels ontoegankelijk blijft voor de burgers die het financieren, is een anomalie die niet langer te verdedigen valt.

De Koninklijke Serres zijn het juweel van het domein: ontworpen door architect Alphonse Balat (de leermeester van Victor Horta), gebouwd tussen 1874 en 1905 in opdracht van Leopold II. Het complex beslaat ~2,5 hectare aan vloeroppervlak in 11+ monumentale glas-en-ijzerconstructies, met 's werelds grootste en oudste collectie kaskamellia's (305 planten) en sinaasappelbomen van 200-400 jaar oud. De Serres openen ~3 weken per jaar, doorgaans half april tot begin mei. In 2025 liep de opening van 18 april tot 11 mei. Tickets kosten €7 en zijn binnen 24 uur uitverkocht. De iconische Wintertuin is momenteel in renovatie en was in 2025 niet toegankelijk.

Wat we gaan doen:

Het Koninklijk Domein van Laken omvormen tot een publiek park. De Koninklijke familie behoudt het Kasteel van Laken als residentie, met een redelijke privézone. Het overgrote deel van de 186 hectare. Tuinen, wandelpaden, bos. Wordt permanent opengesteld als stadspark. Dit is staatseigendom, betaald door de belastingbetaler.
De Koninklijke Serres permanent openstellen. Niet 3 weken per jaar maar 12 maanden per jaar, als museum en botanische tuin. De Serres zijn een meesterwerk van Europees architecturaal erfgoed. Ze verdienen dezelfde status als Versailles of Kew Gardens. De lopende renovatie biedt de kans om permanente publieke toegang in te bouwen in het restauratieplan.
Een beheersstructuur oprichten naar model van Versailles of de Royal Botanic Gardens (Kew). Een onafhankelijk agentschap. Niet het Koninklijk Paleis. Beheert het domein, optimaliseert toerisme en conservatie, en genereert inkomsten via entreegelden, evenementen en horeca. De Serres kunnen een toeristische trekpleister van formaat worden: de huidige ~100.000 bezoekers in 3 weken wijzen op een potentieel van honderdduizenden per jaar.
De Chinese Toren en Japanse Toren permanent heropenen. Deze monumenten aan de rand van het Koninklijk Domein waren tot 2013 openbaar toegankelijk als musea (beheerd door de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis). Ze werden gesloten voor renovatie en zijn sindsdien niet heropend. HART wil heropening binnen 2 jaar.

Bewezen in: Versailles (Frankrijk): Volledig koninklijk domein omgevormd tot publiek museum en park na de Revolutie. ~8,1 mln bezoekers/jaar. Omzet ~€100+ mln. Kew Gardens (VK): Koninklijke botanische tuinen, permanent opengesteld, UNESCO-Werelderfgoed. ~2 mln bezoekers/jaar. Onafhankelijk agentschap. Hyde Park/Kensington (VK): Voormalig koninklijk jachtdomein, nu Londen's bekendste publieke park. Vondelpark (NL): Voormalig privédomein, nu publiek stadspark. Schönbrunn (Oostenrijk): Keizerlijk domein, nu volledig opengesteld met tuinen en dierentuin. UNESCO-Werelderfgoed. ~4 mln bezoekers/jaar.

4. De grondwettelijke weg naar een republiek: het Belgisch model

Standpunt: De afschaffing van de monarchie via de Belgische grondwettelijke procedure zou de meest omvangrijke grondwetsherziening in de geschiedenis van het land zijn. Artikel 195 schrijft een notoir rigide drievoudige procedure voor: (1) het federale wetgevende orgaan (Koning, Kamer en Senaat) publiceert een verklaring welke grondwetsartikelen voor herziening vatbaar zijn; (2) beide Kamers worden automatisch ontbonden en er komen verkiezingen; (3) het nieuw verkozen parlement mag uitsluitend de vermelde artikelen wijzigen, met een quorum van minstens twee derde van de leden en een tweederdemeerderheid van de uitgebrachte stemmen.

Omdat "de Koning" in meer dan 50 artikelen van de Grondwet voorkomt. Van uitvoerende macht tot wetgevend proces, van justitie tot militaire commissies. Vereist afschaffing een quasi-totale herschrijving. Een realistische tijdlijn, uitgaande van politiek akkoord: verklaring tot herziening in jaar 1-2, ontbinding en verkiezingen in jaar 2, redactie en debat in jaar 2-3, tweederdestemming in jaar 3, overgangsperiode en eerste presidentsverkiezing in jaar 3-4. In de Belgische onderhandelingscultuur is 8-10+ jaar van politiek akkoord tot presidentiële inauguratie realistisch.

België kent geen bindend federaal referendummechanisme. Artikel 33 grondvest de soevereiniteit in de Natie, uitgeoefend via vertegenwoordigende instellingen. Het enige landelijke referendum in de Belgische geschiedenis. De "volksraadpleging" van 1950 over Leopold III. Was niet-bindend en produceerde een resultaat dat langs taallijnen scheurde, zonder de crisis op te lossen. Dit betekent dat afschaffing volledig via parlementaire tweederdemeerderheid moet verlopen. Vergelijkbaar met Barbados (2021) en Malta (1974), anders dan Italië (1946) of Griekenland (1974).

HART bepleit een aangepast Duits model als republiekmodel voor België. De Duitse Bondspräsident wordt verkozen door de Bundesversammlung (alle Bondsdagleden plus een gelijk aantal vertegenwoordigers van deelstaatparlementen), dient een termijn van 5 jaar (maximaal twee opeenvolgende), oefent moreel gezag uit eerder dan uitvoerende macht, en vervult ceremoniële functies waaronder het ondertekenen van wetten en het voordragen van de Bondskanselier. Een Belgische Federale Vergadering zou alle federale parlementariërs plus gelijke aantallen vertegenwoordigers van Gemeenschaps- en Gewestparlementen omvatten, met ingebouwde taalkundige evenwichten (gelijk aantal Nederlandstalige/Franstalige afgevaardigden, gegarandeerde Duitstalige vertegenwoordiging) en een grondwettelijke tweetaligheidsvereiste voor de president.

Wat we gaan doen:

Een parlementaire commissie oprichten voor de institutionele toekomst van België. Deze commissie onderzoekt drie modellen: (a) protocollaire monarchie (Zweeds model), (b) ceremoniële republiek met indirecte verkiezing (Duits model, HART-voorkeur), en (c) ceremoniële republiek met directe verkiezing (Iers model). Rapport binnen 2 jaar, met concreet grondwetsvoorstel.
In de volgende legislatuur: een Verklaring tot Herziening indienen die alle monarchiegerelateerde artikelen (50+) openstelt voor herziening. Dit vergt politieke moed. Maar het is de grondwettelijke eerste stap.
Het Belgisch Federaal Vergaderingsmodel uitwerken. Alle federale parlementariërs plus gelijke vertegenwoordiging uit Gemeenschaps- en Gewestparlementen. Taalkundig evenwicht gegarandeerd. Stemming bij geheime ballot. De president dient een termijn van 7 jaar (maximaal één herverkiezing), moet grondwettelijk tweetalig zijn (Nederlands-Frans, bij voorkeur drietalig), en oefent een strikt ceremoniële functie uit. Met als enige inhoudelijke bevoegdheid de bemiddeling bij regeringsvormingen.
Een genereus maar tijdelijk overgangsstatuut voor de koninklijke familie. Transitiepensioenen voor huidige dotatie-ontvangers. Behoud van privébezit. Geen verbanning (zoals Italië tot 2002 deed met de Savoys). Het Koninklijk Paleis van Brussel en het Kasteel van Laken. Staatseigendom. Worden publieke gebouwen. De koninklijke familie behoudt een overgangswoonsituatie tot alternatieve huisvesting is geregeld. Erfelijke titels worden niet langer door de staat erkend na een overgangsperiode.
Internationale les ter harte nemen: de Australische valkuil vermijden. Het Australische republikeinse referendum van 1999 faalde (54,87% tegen) ondanks een meerderheid voor de republiek in peilingen. Omdat republikeinen het niet eens waren over het model (directe vs. indirecte verkiezing). HART wil dat het model vaststaat vóór de stemming: geen verdeeldheid over de vraag, maximale eenheid over het antwoord.

Bewezen in: Italië (1946): Referendum: 54,3% republiek vs. 45,7% monarchie. Regionale kloof (noorden pro-republiek, zuiden pro-monarchie), maar stabiele republiek sindsdien. Griekenland (1974): Referendum na val junta: 69,18% voor republiek. Brede partijpolitieke consensus. Stabiele overgang. IJsland (1944): Referendum: 97,35% voor republiek, 95,04% voor republikeinse grondwet. Vreedzaamste transitie ooit. Barbados (2021): Grondwetswijziging via tweederdemeerderheid parlement, zonder referendum. Eerste president Dame Sandra Mason. Bleef lid van het Commonwealth. Australië (1999): Referendum faalde 54,87%-45,13% ondanks meerderheid pro-republiek in peilingen. Oorzaak: verdeeldheid over het model. De belangrijkste les voor België. Malta (1974): Parlementaire omzetting van monarchie naar republiek binnen het Commonwealth, zonder referendum. Duitsland. Bondspräsident verkozen door Bundesversammlung. Ceremonieel maar met moreel gezag. 5-jarige termijn. Onpartijdig, boven partijpolitiek. Kost fractie van een monarchie. Artikel 195 (België): Drievoudige procedure: verklaring → ontbinding → 2/3 meerderheid. 50+ artikelen verwijzen naar "de Koning." Herziening = quasi-totale herschrijving. Geen bindend federaal referendum mogelijk.

Samenvatting: wat HART gaat doen

De monarchie protocollaar maken. De rol van de Koning bij de regeringsvorming overdragen aan de Kamervoorzitter, naar Nederlands model. Het recht om wetten te bekrachtigen omzetten in een protocollaire handeling, naar Zweeds model. Alle 50+ grondwettelijke koninklijke bevoegdheden inventariseren en per stuk hervormen. Termijn: deze legislatuur.

Dotaties hervormen en transparantie afdwingen. Eén jaarlijks rapport met alle monarchiekosten. Inclusief beveiliging en paleisonderhoud. Dotaties voor niet-regenerende royals geleidelijk afbouwen. Civiele lijst bevriezen tot hervorming. Geen nieuwe dotaties voor toekomstige generaties. Termijn: deze legislatuur.

Het Koninklijk Domein van Laken openstellen. 186 hectare staatseigendom teruggeven aan het publiek als stadspark. De Koninklijke Serres permanent openstellen als museum en botanische tuin. 12 maanden per jaar. Onafhankelijk beheersagentschap oprichten naar model van Versailles/Kew Gardens. Chinese Toren en Japanse Toren heropenen. Termijn: domein binnen 2 jaar; Serres na afronding renovatie.

De grondwettelijke weg naar een republiek voorbereiden. Parlementaire commissie voor institutionele toekomst oprichten. Drie modellen onderzoeken. In de volgende legislatuur: Verklaring tot Herziening indienen. Belgisch Federaal Vergaderingsmodel uitwerken voor indirecte verkiezing van een ceremonieel president met 7-jarige termijn en grondwettelijke tweetaligheidsvereiste. Genereus overgangsstatuut voor de koninklijke familie. Termijn: voorbereiding deze legislatuur; herziening volgende legislatuur; republiek binnen 10-15 jaar.

De Belgische monarchie werd in 1831 opgericht als pragmatische oplossing voor een geopolitiek probleem. Een Duitse prins op de troon van een kunstmatig land, bedoeld om de grote mogendheden tevreden te stellen. Bijna twee eeuwen later draagt die pragmatische oorsprong nog steeds de instelling. De Koning is nuttig bij regeringsvormingen. De Serres zijn prachtig. De kersttoespraken zijn verzoenend. Maar nuttigheid is geen democratisch principe. Schoonheid is geen argument voor geslotenheid. En verzoening hoeft niet erfelijk te zijn. HART gelooft in een België dat zijn staatshoofd kiest. Niet erft. Een president die de eed aflegt omdat burgers hem of haar hebben gekozen, niet omdat een bloedlijn dat voorschrijft. Een domein van 186 hectare dat toebehoort aan 11,6 miljoen Belgen, niet aan één familie. En een samenleving die het koloniale verleden eerlijk onder ogen ziet, in plaats van het te bedekken met koninklijke spijt. De monarchie heeft België gediend. Een republiek kan het beter dienen. Democratischer, transparanter, en voor iedereen. De kroon is van het verleden. De toekomst is van de burger.