Corruptie en integriteit | HART Partijpunt 21

Kernprincipe

België zakt steeds dieper weg op de internationale corruptie-index: van 77 punten in 2015 naar 69 in 2025. Het slechtste resultaat ooit. Denemarken scoort 89, Estland 76. Wij staan intussen achter Luxemburg, Nederland én Duitsland. Twee op drie Belgen geloven dat corruptie wijdverspreid is. De afkoopwet laat fraudeurs hun proces afkopen zonder schuld te bekennen. Vijf opeenvolgende fiscale amnestierondes ondermijnen het rechtvaardigheidsgevoel. Vermogensaangiften van politici worden in gesloten enveloppen bewaard die niemand opent. Klokkenluiderskanalen bestaan maar verwarren 87% van de melders. HART kiest voor radicale transparantie, effectieve handhaving en gelijke behandeling voor de wet. Want een eerlijke samenleving begint bij een overheid die zelf het voorbeeld geeft.

Feiten op een rij

Feit	Cijfer	Bron
CPI-score België 2025	69/100 (21e plaats)	Transparency International CPI 2025
CPI-score Denemarken 2025	89/100 (1e plaats)	Transparency International CPI 2025
CPI-score Estland 2025	76/100	Transparency International CPI 2025
Daling België in 10 jaar	−8 punten (van 77 naar 69)	Transparency International, historische data
Geschatte fiscale fraude België	€6–30 miljard per jaar	NBB (conservatief) / Murphy-studie EP 2019
Pakkans bedrijfscontrole	1 op 40 à 50 jaar	Rekenhof 2021
Daling aantal belastingcontroleurs	−21% (2016–2021)	FOD Financiën / Visie
Opbrengst afkoopwet sinds 2011	>€1 miljard (1.847 verdachten)	VRT NWS, december 2024
Opbrengst 5 fiscale amnestierondes	~€4 miljard (20 jaar)	Trends/Knack; FOD Financiën
Inadmissibiliteit klokkenluidermeldingen	87% (privésector)	Federaal Ombudsman, jaarverslag 2024
GRECO-aanbevelingen uitgevoerd	6 van 22 (5e evaluatieronde)	GRECO, Raad van Europa
Belgische lobbyregulering	Geen federale wet, geen sancties	Linklaters 2024; EU Rule of Law Report

Standpunt 1: Digitale transparantie naar Estlands model

Standpunt

HART wil dat België de digitale transparantie van de overheid radicaal optrekt naar het niveau van Estland, zodat corruptie structureel onmogelijker wordt.

Feiten

België beschikt al over het Centraal Aanspreekpunt (CAP) bij de Nationale Bank, het UBO-register, het Kadaster, de KBO en automatische uitwisseling via CRS/FATCA. Maar deze systemen zijn versnipperd en worden nauwelijks gekruist. Estland verbindt via X-Road 929 instellingen, verwerkt 2,7 miljard queries per jaar en bespaart 1.345 werkjaren. Tegen een kostprijs van amper €50–60 miljoen. In Estland kan elke burger zien welke overheidsdienst zijn gegevens raadpleegt en wanneer. België heeft geen dergelijk inzagerecht voor burgers.

Wat we gaan doen

Eén geïntegreerd overheidsplatform bouwen dat CAP, UBO-register, Kadaster, KBO en fiscale databanken koppelt. Naar het model van Estlands X-Road. Zodat fraudedetectie geautomatiseerd en in real-time kan gebeuren.
Inzagerecht voor elke burger: via itsme® moet iedereen kunnen zien welke overheidsdienst zijn financiële of persoonlijke gegevens heeft geraadpleegd, inclusief datum en reden. Estland bewijst dat dit de privacy juist versterkt in plaats van ondermijnt.
Datamining op het CAP wettelijk verankeren met duidelijke doelbinding en onafhankelijk toezicht door de Gegevensbeschermingsautoriteit. Niet als blanco volmacht, maar als gerichte fraudedetectie met waarborgen.
Crypto-accounts opnemen in het CAP (zoals reeds voorzien in de programmawet 2025) en effectief handhaven.

Bewezen in Estland: X-Road verbindt 929 instellingen, verwerkt 2,7 miljard queries per jaar en bespaart 1.345 werkjaren. 99% van de belastingaangiften wordt digitaal ingediend. Gemiddeld in 3 minuten. Estland scoort 76 op de CPI en staat 2e op de VN E-Government Development Index. Het principe is eenvoudig: je kunt een computer niet omkopen.

Standpunt 2: Afkoopwet vervangen door een eerlijk schikkingssysteem

Standpunt

HART wil de huidige afkoopwet vervangen door een transparant schikkingssysteem waarbij fraudeurs altijd méér betalen dan wat ze gefraudeerd hebben, met verplichte compliance en publieke verantwoording.

Feiten

De verruimde minnelijke schikking (art. 216bis Sv.) laat verdachten van zware financiële misdrijven. Via het correctionaliseringsmechanisme in de praktijk ook voor feiten met strafmaat tot 20 jaar. Hun proces afkopen zonder schulderkenning en zonder strafblad. Sinds 2011 hebben 1.847 verdachten zo een vervolging afgekocht voor meer dan €1 miljard. Omega Diamonds schikte voor €160 miljoen op een geschatte fraude van €2 tot €4,5 miljard. HSBC betaalde €294,4 miljoen. De grootste minnelijke schikking in de Belgische geschiedenis. 9 op 10 schikkingen vóór 2024 verliepen volledig achter gesloten deuren. Het Grondwettelijk Hof vernietigde het systeem deels in 2016 wegens schending van het gelijkheidsbeginsel. Hervormingen in 2018 en 2024 voegden rechterlijke toetsing en openbare zitting toe, maar het basisprobleem blijft: wie geld heeft, koopt zich vrij.

Wat we gaan doen

Afkoopwet vervangen door een nieuw wettelijk kader waarin:
- Het schikkingsbedrag altijd minstens 150% van het gefraudeerde voordeel bedraagt (tenzij spontane aangifte. Zie Standpunt 3).
- Een verplicht compliance-programma wordt opgelegd en gemonitord, naar Frans CJIP-model.
- Een bestuursverbod van 5–15 jaar standaard wordt opgelegd bij ernstige fraude.
- Alle schikkingen publiek worden gemaakt met naam, bedrag en feiten. Geen uitzonderingen.
Bestaande afgekochte dossiers herbekijken: als het afgekochte bedrag kennelijk onevenredig laag was ten opzichte van het gefraudeerde voordeel, kan de fiscus de openstaande belastingschuld alsnog vorderen via de gewone administratieve weg.
Schikkingen beperken tot rechtspersonen voor de zwaarste misdrijven. Individuele daders van ernstige fraude horen voor de rechter.

Bewezen in Frankrijk: De Convention Judiciaire d'Intérêt Public (CJIP, sinds 2016) vereist verplichte compliance-programma's gemonitord door het Agence Française Anticorruption, openbare zittingen, en geldt enkel voor rechtspersonen. In het Verenigd Koninkrijk hebben Deferred Prosecution Agreements meer dan £1 miljard aan sancties opgeleverd, eveneens met verplichte bedrijfshervormingen.

Standpunt 3: Fiscale fraude: hogere pakkans, strengere gevolgen, eerlijke uitweg

Standpunt

HART wil de pakkans bij fiscale fraude drastisch verhogen, de verjaring voor ernstige fraude afschaffen, en tegelijk een eerlijke uitweg bieden aan wie spontaan zijn fraude uit het verleden meldt.

Feiten

De geschatte fiscale fraude in België bedraagt €6 tot €30 miljard per jaar. Een bedrijf heeft slechts 1 kans op 40 à 50 jaar om gecontroleerd te worden. Het aantal belastingcontroleurs daalde met 21% tussen 2016 en 2021. De strafrechtelijke verjaringstermijn voor fiscale fraude is sinds april 2024 verlengd naar 10 jaar (Wet Strafprocesrecht I), maar bij overlijden van de verdachte vervalt de strafvordering volledig en moeten alle beslagen goederen terug naar de erfgenamen. België heeft in 20 jaar vijf opeenvolgende "eenmalige" fiscale amnestierondes gehouden. Elke keer met de belofte dat het de laatste is. Academisch onderzoek toont dat herhaalde amnestieën de belastingmoraal met 9–10% doen dalen.

Wat we gaan doen

Verjaring van ernstige fiscale fraude volledig afschaffen. Enkel door effectief te betalen. De verschuldigde belasting plus boete. Is het dossier afgesloten. Zolang de schuld openstaat, verjaart niets.
Spontane aangifte belonen: wie uit eigen beweging fiscale fraude uit het verleden meldt, krijgt een boeteregeling aan 100% van de ontdoken belasting + 30% toeslag zonder celstraf, zonder strafblad. Dit is strenger dan de huidige EBA-quinquies (25–45%) maar eerlijker dan gepakt worden.
Wie gepakt wordt, betaalt altijd méér: bij vaststelling door de fiscus bedraagt de boete minimaal 200% van het ontdoken bedrag plus strafrechtelijke vervolging. De keuze is simpel: zelf komen of zwaarder betaald worden.
Geen nieuwe amnestierondes meer. EBA-quinquies is de laatste. Na afloop wordt het systeem van spontane aangifte permanent, maar aan hogere tarieven.
Aantal belastingcontroleurs opnieuw op peil brengen en investeren in digitale fraudedetectie via het geïntegreerde dataplatform (Standpunt 1).

Bewezen in meerdere landen: Het IMF waarschuwt expliciet dat herhaalde amnestieën de belastingmoraal ondermijnen. Italië hield 27 amnestierondes in 20 jaar en zag de compliance structureel dalen. Noorwegen's permanente vrijwillige meldingsregeling. Zonder herhaalde "eenmalige" rondes. Genereert stabiele opbrengsten zonder moreel hazard. Estland's digitale belastingsysteem maakt fraude bijna onmogelijk: 99% digitale aangifte, kruiscontroles in real-time.

Standpunt 4: Vermogensconfiscatie: fraudeurs en hun erfgenamen betalen

Standpunt

HART wil dat misdaadgeld nooit ontsnapt. Ook niet bij overlijden, vlucht of verjaring van de dader.

Feiten

Onder het huidige Belgische recht vervalt de strafvordering bij overlijden van de verdachte (art. 20 Voorafgaande Titel Sv.). Dit betekent dat als een fraudeur sterft vóór een definitieve veroordeling, alle beslagen vermogensbestanddelen teruggaan naar de erfgenamen. De burgerlijke vordering kan apart worden voortgezet, maar leidt niet tot verbeurdverklaring. België heeft geen niet-veroordelingsgebaseerde confiscatie (NCBC). De EU-Richtlijn 2024/1260 inzake vermogensherstel en confiscatie, aangenomen op 24 april 2024, verplicht lidstaten om NCBC in te voeren. De omzettingsdeadline is 23 november 2026. Het Centraal Orgaan voor de Inbeslagneming en de Verbeurdverklaring (COSC) beschikt over slechts ~30 personeelsleden en België publiceert geen gecentraliseerde statistieken over geconfisqueerde vermogens.

Wat we gaan doen

EU-Richtlijn 2024/1260 versneld omzetten niet wachten tot de deadline van november 2026, maar het wetsontwerp binnen het eerste jaar na verkiezing indienen.
Niet-veroordelingsgebaseerde confiscatie (NCBC) invoeren: bij overlijden, vlucht of definitieve verjaring moet het gerecht misdaadgeld kunnen confisqueren via een burgerrechtelijke procedure, los van de strafvordering.
Confiscatie bij erfgenamen mogelijk maken: geld geërfd van een veroordeelde of verdachte fraudeur kan worden afgenomen als de erfgenamen de illegale oorsprong kenden of redelijkerwijze moesten kennen.
Unexplained Wealth Orders (UWO's) naar Brits model invoeren: voor vermogensbestanddelen boven €50.000 van politiek prominente personen of verdachten van ernstige criminaliteit wordt de bewijslast omgekeerd. De eigenaar moet de legale herkomst aantonen.
COSC versterken met meer personeel, budget en digitale capaciteit, en verplichten tot jaarlijkse publicatie van confiscatiestatistieken.

Bewezen in het Verenigd Koninkrijk: De Proceeds of Crime Act 2002 (Part 5) maakt burgerrechtelijke confiscatie mogelijk zonder strafrechtelijke veroordeling. Het VK recupereert jaarlijks £200–350 miljoen via POCA. Unexplained Wealth Orders. Een twaalftal uitgevaardigd sinds 2018, met stijgend gebruik. Hebben miljoenen aan crimineel vermogen bevroren. De EU-Richtlijn 2024/1260 verplicht alle lidstaten om vergelijkbare instrumenten in te voeren vóór november 2026.

Standpunt 5: Verplicht lobbyregister met tanden

Standpunt

HART wil een verplicht, federaal lobbyregister met sancties, een wettelijke verplichting om lobbycontacten te publiceren, en een afkoelperiode voor politici die naar de private sector overstappen.

Feiten

België heeft geen federale lobbywet. Het federaal parlement heeft sinds 2018 een vrijwillig register via het Reglement van Orde. Zonder sancties bij niet-registratie, zonder wetgevende voetafdruk, en enkel voor het parlement, niet voor de uitvoerende macht. Het Waals Parlement nam in april 2024 een eigen register aan; Vlaanderen en Brussel hebben niets. De Europese Commissie (Rule of Law Report 2024) en GRECO bekritiseren België herhaaldelijk. GRECO stelde vast dat België slechts 6 van 22 aanbevelingen uit de 5e evaluatieronde heeft uitgevoerd. Er bestaat geen revolving door-wetgeving voor parlementsleden en slechts een afkoelperiode van 1 jaar voor ministers. Zonder toezicht.

Wat we gaan doen

Federale lobbywet aannemen met:
- Verplichte registratie voor iedereen die beroepsmatig contact zoekt met parlementsleden, kabinetsleden of topambtenaren.
- Sancties: boetes tot €25.000 en uitsluiting van toekomstige consultaties bij niet-registratie of valse opgave. Naar Iers model.
- Wetgevende voetafdruk: bij elk wetsontwerp publiceren welke lobbyisten zijn gehoord en welke input zij hebben geleverd.
- Online, doorzoekbaar register met alle contacten tussen lobbyisten en mandatarissen, geüpdatet per kwartaal.
Afkoelperiode van 3 jaar voor ministers en topambtenaren die naar de private sector overstappen in een domein waar zij beslissingsbevoegdheid hadden. Naar Estlands model.
Draaideurverbod: voormalige politici mogen gedurende de afkoelperiode niet lobbyen bij hun voormalige instelling.

Bewezen in Ierland: De Regulation of Lobbying Act 2015 verplicht registratie, driemaandelijkse rapportage, en voorziet in strafrechtelijke sancties tot 2 jaar gevangenisstraf. De Amendment Act 2023 voegde administratieve boetes tot €25.000 toe voor schending van de afkoelperiode. Ierland scoort 77 op de CPI. Canada's Lobbying Act stelt een onafhankelijke Commissioner of Lobbying aan met een afkoelperiode van 5 jaar. Estland legt een afkoelperiode van 3 jaar op aan ambtenaren die naar de private sector overstappen.

Standpunt 6: Klokkenluiders beter beschermen en belonen

Standpunt

HART wil het klokkenluidersysteem radicaal vereenvoudigen, één centraal meldpunt oprichten, en financiële beloningen invoeren voor meldingen die leiden tot effectieve recuperatie van fraude.

Feiten

België zette de EU-Klokkenluidersrichtlijn laat om via twee wetten (28 november 2022 voor de privésector, 8 december 2022 voor de federale overheidssector). Er zijn 24 bevoegde autoriteiten aangewezen en verschillende wetgevingen voor privé, federale en regionale overheidssectoren. In 2024 ontving de Federaal Ombudsman 705 nieuwe dossiers. Ruim 2,5 keer zoveel als de 271 in 2023. Maar 87% van de externe meldingen uit de privésector is onontvankelijk, voornamelijk omdat de gemelde inbreuk buiten de 14 gedekte domeinen valt of niet in een professionele context plaatsvindt. De Federaal Ombudsman zelf noemt de complexiteit een barrière. België kent geen financiële beloningen voor klokkenluiders.

Wat we gaan doen

Eén centraal, onafhankelijk Klokkenluidershuis oprichten. Naar Nederlands model (Huis voor Klokkenluiders): dat zowel advies geeft als onderzoek voert, in plaats van het huidige versnipperde systeem met 24 bevoegde autoriteiten.
Materieel toepassingsgebied uitbreiden zodat álle meldingen van fraude, corruptie of misbruik van overheidsmiddelen ontvankelijk zijn. Niet beperkt tot 14 technische domeinen.
Financiële beloningen invoeren: klokkenluiders wier melding leidt tot effectieve recuperatie van minstens €100.000 ontvangen een premie van 10–15% van het gerecupereerde bedrag, met een maximum van €1 miljoen. Naar Amerikaans SEC-model.
Eén wet voor alle sectoren: privé, federaal en regionaal samenvoegen in één coherent wettelijk kader, met één meldprocedure en één beschermingsregime.
Anonieme meldingen verplicht mogelijk maken voor álle organisaties met meer dan 50 werknemers (nu: 250+).

Bewezen in de Verenigde Staten en Nederland: Het SEC Whistleblower Program (sinds 2010) heeft meer dan $6,3 miljard gerecupereerd via beloningen van 10–30% van sancties boven $1 miljoen. Nederland's Huis voor Klokkenluiders fungeert als onafhankelijke autoriteit met advies- en onderzoeksbevoegdheid. Één aanspreekpunt in plaats van een doolhof van instanties.

Standpunt 7: Politieke integriteit: open boeken, onafhankelijk toezicht

Standpunt

HART wil dat vermogensaangiften van politici openbaar worden, dat een onafhankelijke autoriteit toezicht houdt op politieke financiering, en dat belangenvermenging structureel wordt tegengegaan.

Feiten

België verbiedt bedrijfsdonaties en beperkt individuele giften tot €500 per partij per jaar. Partijen ontvangen jaarlijks ruim €75 miljoen aan overheidsdotaties. Maar het toezicht is een schijnvertoning: de Controlecommissie bestaat volledig uit parlementsleden. Politici controleren zichzelf. Vermogensaangiften worden bij het Rekenhof neergelegd in gesloten enveloppen die enkel door een onderzoeksrechter geopend mogen worden. Het Rekenhof heeft geen mandaat om de aangiften te openen of te verifiëren. Ze worden 5 jaar bewaard en daarna vernietigd. GRECO heeft het systeem herhaaldelijk bekritiseerd. Er bestaan geen regels voor sociale media-advertenties tijdens de sperperiode. Belgische partijen gaven €7,4 miljoen uit aan online advertenties tijdens de campagne van 2024. Er is geen verbod op buitenlandse donaties.

Wat we gaan doen

Vermogensaangiften van alle mandatarissen openbaar publiceren op een doorzoekbare website, jaarlijks geüpdatet, inclusief partner en meerderjarige kinderen ten laste. Naar Noors model: verplichte openbaarmaking binnen 20 dagen via parlementair register.
Onafhankelijke Autoriteit voor Politieke Integriteit oprichten. Naar Frans model (Haute Autorité pour la transparence de la vie publique, HATVP): die:
- Vermogensaangiften verifieert en publiceert
- Belangenvermenging onderzoekt
- Lobbycontacten monitort
- Onafhankelijk is van het parlement
Buitenlandse donaties verbieden en donaties van entiteiten met lopende overheidscontracten uitsluiten.
Online politieke advertenties reguleren tijdens de sperperiode: verplichte transparantie over wie betaalt, hoeveel, en welke doelgroep wordt bereikt.
Cumul van betaalde mandaten beperken: maximum twee bezoldigde mandaten per persoon, met verplichte publicatie van alle vergoedingen.
Afkoelperiode voor ministers verlengen van 1 naar 3 jaar, met verplichte notificatie bij de Autoriteit voor Politieke Integriteit.

Bewezen in Frankrijk en Noorwegen: Frankrijk's Haute Autorité pour la transparence de la vie publique (HATVP, sinds 2013) verifieert en publiceert vermogensaangiften van ~18.000 mandatarissen, onderzoekt belangenvermenging en adviseert over draaideurgevallen. Noorwegen publiceert al meer dan 200 jaar de belastinggegevens van alle burgers (skattelister): met verplichte authenticatie en notificatie bij raadpleging sinds 2014. Finland's National Audit Office houdt onafhankelijk toezicht op verkiezings- en partijfinanciering met sanctiebevoegdheid.

Samenvatting

België's dalende score op de Corruption Perceptions Index. Van 77 naar 69 in tien jaar. Is geen toeval maar het resultaat van structurele tekortkomingen in transparantie, handhaving en onafhankelijk toezicht. Terwijl Denemarken, Estland en Finland structureel in de top scoren, is België weggezakt naar de onderste helft van West-Europa. De kloof met de koplopers is in tien jaar gegroeid van 14 naar 20 punten.

De problemen zijn niet dat België geen instrumenten heeft. Het CAP, het UBO-register, het Kadaster en de automatische uitwisseling bestaan allemaal. Maar dat ze versnipperd, onderbenut en onvoldoende gehandhaafd zijn. De afkoopwet heeft in dertien jaar meer dan €1 miljard opgeleverd, maar tegen een hoge prijs voor het vertrouwen in gelijke behandeling: wie geld heeft, koopt zijn proces af. Vijf opeenvolgende fiscale amnestierondes in twintig jaar. Steeds gepresenteerd als "eenmalig". Hebben de belastingmoraal structureel ondermijnd. Academisch onderzoek toont dat herhaalde amnestieën de bereidheid om belasting te betalen met 9–10% doen dalen.

Het klokkenluidersysteem bestaat op papier maar werkt niet in de praktijk: 87% van de externe meldingen uit de privésector is onontvankelijk, en drie verschillende wetten voor drie verschillende sectoren creëren een doolhof waar melders in verdwalen. Politieke financiering wordt gecontroleerd door politici zelf, in een Controlecommissie die GRECO herhaaldelijk als ongeloofwaardig heeft bestempeld. Vermogensaangiften verdwijnen in gesloten enveloppen die het Rekenhof niet mag openen. België heeft geen federale lobbywet, geen sancties voor lobbyisten die zich niet registreren, en geen regels voor online politieke advertenties.

HART wil dit fundamenteel veranderen met zeven concrete maatregelen: een geïntegreerd digitaal transparantieplatform naar Estlands X-Road-model dat fraudedetectie automatiseert en burgers inzagerecht geeft; vervanging van de afkoopwet door een eerlijk schikkingssysteem waar fraudeurs altijd meer betalen dan ze gestolen hebben; afschaffing van de verjaring voor ernstige fiscale fraude gecombineerd met een eerlijke boeteregeling voor wie spontaan zijn fraude meldt; versnelde invoering van niet-veroordelingsgebaseerde confiscatie zodat misdaadgeld nooit ontsnapt. Ook niet bij overlijden of vlucht; een verplicht lobbyregister met sancties en een afkoelperiode van drie jaar; een centraal klokkenluidershuis met financiële beloningen voor meldingen die tot recuperatie leiden; en een onafhankelijke Autoriteit voor Politieke Integriteit die vermogensaangiften verifieert, publiceert en belangenvermenging onderzoekt.

Elke maatregel is gebaseerd op systemen die elders bewezen werken. Estlands digitale overheid bespaart jaarlijks 1.345 werkjaren en maakt fraude structureel moeilijker. Frankrijk's HATVP verifieert de vermogensaangiften van 18.000 mandatarissen. Ierlands lobbywet voorziet in boetes tot €25.000 en gevangenisstraf bij overtredingen. Het Britse Proceeds of Crime Act recupereert jaarlijks £200–350 miljoen aan misdaadgeld. Inclusief via niet-veroordelingsgebaseerde confiscatie. Het Amerikaanse SEC Whistleblower Program heeft meer dan $6,3 miljard gerecupereerd door klokkenluiders financieel te belonen. Noorwegen publiceert al meer dan twee eeuwen de belastinggegevens van elke burger.

Corruptie bestrijden begint bij transparantie. Transparantie begint bij de politiek zelf. HART maakt van België een land waar iedereen dezelfde regels volgt. Ook wie aan de knoppen zit.