arrow_back Alle partijpunten
Partijpunt 22 van 30

EU

De EU is het belangrijkste externe kader voor bijna elk beleidsveld in dit programma. Belastingen, migratie, klimaat, defensie, handel, digitalisering. HART hanteert voor Europa hetzelfde subsidiariteitsprincipe als voor België: wat het beste op Europees niveau geregeld wordt, regelen we Europees.

Kernprincipe

De EU is het belangrijkste externe kader voor bijna elk beleidsveld in dit programma. Belastingen, migratie, klimaat, defensie, handel, digitalisering. HART hanteert voor Europa hetzelfde subsidiariteitsprincipe als voor België: wat het beste op Europees niveau geregeld wordt, regelen we Europees. En dan ook echt goed. Wat nationaal of regionaal efficiënter is, blijft daar. De feiten zijn alarmerend: de bbp-kloof tussen de EU en de VS bedraagt 12% op PPP-basis in 2023, waarvan 72% door productiviteitsverschillen. Europese industriële elektriciteitsprijzen zijn 2,5 tot 3 keer hoger dan in de VS. Europese startups hebben slechts 22% van het Amerikaanse risicokapitaal. In vijftig jaar is geen enkel EU-bedrijf met een marktkapitalisatie boven €100 miljard vanuit nul opgebouwd. In de VS zijn er zes boven de €1 biljoen. Tegelijk kost de versnippering van defensie-aankopen de EU jaarlijks €18–57 miljard. HART kiest niet tussen meer of minder Europa. HART kiest voor beter Europa.

Feiten op een rij

Feit Cijfer Bron
EU-VS bbp-kloof (PPP-basis, 2023) 12%, waarvan 72% productiviteit Draghi Report, september 2024
Europees risicokapitaal vs. VS €66,2 mrd vs. ~€300 mrd (22%) Atomico / PitchBook 2025
Industriële elektriciteitsprijs EU vs. VS €190/MWh vs. ~€65–75/MWh (2,5–3×) Eurostat / Draghi Report
CBAM geschatte opbrengst €1,5–2,1 miljard/jaar (vanaf 2028) CGD / CER
EU handelsbeschermingsmaatregelen (eind 2024) 147 definitief + 45 uitbreidingen = 192 totaal (85 tegen China) EC Trade Defence Report
EU-handelsdeficit met China (2024) €305,8 miljard Eurostat
Chinese EV-compenserende rechten 17,0–35,3% bovenop 10% invoerrecht EC, oktober 2024
Chinese cumulatieve EV-subsidies >$230 miljard (2009–2023) CSIS / Rhodium
Aandeel hernieuwbare energie EU (2024) 25,2% finaal; 47,5% elektriciteit EEA / Eurostat
Belgisch aandeel hernieuwbare energie 14,3% laagste in de EU EEA 2024
EU-handelsakkoorden 40+ (70+ landen): VS: 14; China: 23 Europese Commissie
Belgische netto-positie EU-begroting +€4,8 miljard (2023, door EU-instellingen) Euronews / EC
Belgische deelname Horizon Europe 23,65% slaagpercentage hoogste in EU EC Horizon Dashboard
KU Leuven in Horizon Europe #1 universiteit, €290,6 mln toegekend KU Leuven
EU AI Act nalevingskosten €320.000–600.000 per KMO (hoog-risico) Stanford HAI / EC
Gele kaart subsidiariteit 3× gebruikt sinds 2009, 0× effectief EP Fact Sheet
EU pre-toetredingssteun Turkije (cumulatief) >€9,2 miljard (IPA I + II) EC IPA-data
Geschatte kost Oekraïne-toetreding €110–136 mrd per MFK (7 jaar) Bruegel
EU-defensie-uitgaven 2025 €381 miljard (2,1% bbp): VS: €845 mrd (3,1%) EDA / NATO
Kostprijs defensie-versnippering €18–57 miljard/jaar EP Research Service
Belgische defensie-industrie ~€2 mrd omzet, ~5.000 werknemers Aether / Euronews

Standpunt 1: Eerlijke handel: gelijk speelveld of tariferen

Standpunt

HART wil dat handel met elk land eerlijk is. Op alle vlakken. Wie dezelfde regels respecteert op het vlak van klimaat, arbeid, subsidies en markttoegang, handelt vrij. Wie dat niet doet, krijgt een tarief. Het CBAM is het model voor klimaat, maar het principe geldt breder: wie valsspeelt, betaalt.

Feiten

De EU beschikt over het meest geavanceerde handelsfairness-arsenaal ter wereld, maar het schiet op cruciale punten tekort. Het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) trad op 1 januari 2026 in zijn definitieve fase voor cement, ijzer en staal, aluminium, meststoffen, elektriciteit en waterstof. Tijdens de transitiefase rapporteerden importeurs 167 miljoen ton CO₂-equivalent aan ingesloten emissies alleen al in 2024. De vereenvoudiging van oktober 2025 stelde een drempel van 50 ton in, waardoor ~90% van de importeurs is vrijgesteld maar ~99% van de emissies gedekt blijft. Maar CBAM dekt slechts zes sectoren. De chemische sector en raffinaderijen, samen goed voor meer dan een derde van de industriële EU ETS-emissies, zijn grotendeels uitgesloten (alleen ammoniak en waterstof vallen al onder CBAM via de categorie meststoffen en waterstof). Bovendien biedt CBAM geen bescherming voor EU-exporteurs die concurreren op markten zonder CO₂-prijs. De uitfasering van gratis emissierechten loopt intussen door: EU-producenten behouden 97,5% in 2026, dalend naar 51,5% in 2030 en nul in 2034. Terwijl CBAM nog onbewezen is. Een uitbreiding naar ~180 downstream staal- en aluminiumproducten is voorgesteld voor januari 2028 maar nog niet goedgekeurd.

Naast CBAM beschikt de EU over een reeks instrumenten die samen een gelaagd systeem vormen. Eind 2024 waren 147 definitieve handelsbeschermingsmaatregelen van kracht (124 anti-dumping, 22 anti-subsidie, 1 vrijwaring), aangevuld met 45 anti-omzeilingsuitbreidingen. In totaal 192 actieve maatregelen. China is het doelwit van 85 daarvan. In 2024 lanceerde de Commissie een recordaantal van 33 nieuwe onderzoeken. Het hoogste sinds 2006. De landmark-zaak was het eerste ex-officio originele anti-subsidieonderzoek naar Chinese elektrische voertuigen, dat leidde tot definitieve compenserende rechten van 17,0% (BYD) tot 35,3% (SAIC) bovenop het bestaande invoerrecht van 10%, van kracht sinds 30 oktober 2024. De Foreign Subsidies Regulation (FSR, ex-officio bevoegdheden van toepassing sinds juli 2023, notificatieplichten sinds oktober 2023) ontving meer dan 200 fusie-notificaties en meer dan 3.400 aanbestedingsaangiften tegen eind 2025. Ver boven de verwachtingen. In minstens drie aanbestedingszaken trokken Chinese bedrijven zich terug na een Commissie-onderzoek, waaronder CRRC dat zich terugtrok uit een Bulgaars treincontract van €610 miljoen nadat de Commissie €1,7 miljard aan buitenlandse financiële bijdragen had geïdentificeerd en vaststelde dat CRRC ver onder de marktprijs had ingeschreven. Het Anti-Coercion Instrument (ACI, in werking sinds december 2023) is nog nooit geactiveerd. Ondanks duidelijke gevallen van economische dwang, zoals China's importreductie uit Litouwen met 99,8% op maandbasis (januari 2022) en meer dan 70% over het hele jaar. Het International Procurement Instrument (IPI) leidde in juni 2025 tot de eerste concrete maatregel: uitsluiting van Chinese inschrijvingen op EU-aanbestedingen voor medische apparatuur, als antwoord op China's effectief gesloten overheidsmarkt.

De huidige EU-handelsakkoorden zijn niet allemaal eerlijk. Het EU-Mercosur-akkoord (ondertekend januari 2026, handelsvolume ~€110 miljard) bevat geen afdwingbare milieu- en arbeidsnormen. Tientallen actieve bestrijdingsmiddelen die in Brazilië en Argentinië zijn toegelaten, zijn in de EU verboden, en veehouderij is de grootste oorzaak van Amazone-ontbossing. Het EU-Vietnam-akkoord functioneert goed op handelsgroei (€67 miljard in 2024), maar Vietnam heeft IAO-Conventie 87 over vakbondsvrijheid na vijf jaar nog altijd niet geratificeerd. De EU-Turkije douane-unie is structureel oneerlijk: Turkije moet EU-buitentarieven toepassen maar heeft geen stem in de onderhandelingen over EU-handelsakkoorden. Wanneer de EU een FTA sluit met een derde land, krijgt dat land vrije toegang tot Turkije zonder dat Turkije hetzelfde ontvangt.

De relatie met China is het meest onevenwichtig. Er is geen FTA en het investeringsakkoord (CAI) ligt bevroren sinds mei 2021. Het EU-handelsdeficit met China bedroeg €305,8 miljard in 2024. De markttoegang is diep asymmetrisch: EU-bedrijven worden uitgesloten van Chinese financiële diensten, cloud computing, telecom en juridische diensten, terwijl Chinese bedrijven vrij opereren op de EU-markt. De EU heeft een van de meest open overheidsaanbestedingsmarkten ter wereld (~€2,4 biljoen); China. Geen lid van het WTO Government Procurement Agreement. Houdt de hare grotendeels gesloten. Chinese industriële overcapaciteit drukt structureel op de Europese markt: China's staalcapaciteit van meer dan 1,1 miljard ton vertegenwoordigt ruim de helft van de wereldproductie, Chinese netto-staalexport verdrievoudigde naar meer dan 100 miljoen ton sinds 2020, en cumulatieve Chinese EV-subsidies bereikten meer dan $230 miljard over 2009–2023. In 2024 was circa een kwart van alle in de EU verkochte elektrische voertuigen in China geproduceerd.

België. Een van de meest handelsafhankelijke economieën ter wereld met een handels-bbp-ratio van ~158%. Staat aan de frontlinie. De sluiting van Audi Brussels op 28 februari 2025 (3.000 banen, na 76 jaar) was een direct gevolg van Chinese EV-concurrentie: de Q8 e-tron kostte boven €70.000, Chinese EV's gemiddeld ~€32.000. BASF Antwerpen, het grootste chemische complex van België, schrapte ~600 banen (~17% personeelsbestand) wegens hoge energiekosten, zwakke vraag en Aziatische concurrentie. En investeert tegelijk ~€10 miljard in een nieuwe Verbund-site in Zhanjiang, China, de grootste enkelvoudige investering in de bedrijfsgeschiedenis. ArcelorMittal schat de cumulatieve CO₂-kosten voor haar Belgische operaties op €4,75 miljard tussen 2025 en 2034. De Antwerpse diamantsector. Historisch goed voor het leeuwendeel van de wereldwijde handel in ruwe diamant. Zag haar handelswaarde dalen tot ~$24,5 miljard in 2024 en verder naar ~$19,1 miljard in 2025, een daling van ruim 22%, mede door G7-sancties op Russische diamant die de handel verschoven naar India en Dubai.

Wat we gaan doen

  • CBAM versneld uitbreiden: de chemische sector en raffinaderijen. Samen verantwoordelijk voor meer dan een derde van de industriële ETS-emissies. Moeten in de eerstvolgende herziening worden opgenomen, niet pas na 2030. De downstream-uitbreiding naar ~180 staal- en aluminiumproducten (voorgesteld voor 2028) moet met spoed worden goedgekeurd. Op termijn moet CBAM alle ETS-sectoren dekken.
  • Exportbescherming voor EU-producenten: CBAM beschermt alleen de interne markt. HART wil een structureel exportcompensatiemechanisme dat EU-bedrijven die concurreren op markten zonder CO₂-prijs niet benadeelt. Het voorstel van een Tijdelijk Decarbonisatiefonds (twee jaar, 25% van CBAM-inkomsten) is onvoldoende.
  • Wederkerigheid als absoluut principe op alle vlakken: elk land dat EU-producten belast, EU-bedrijven uitsluit van overheidsopdrachten, of EU-dienstverleners blokkeert, krijgt een equivalent tarief of maatregel terug. De EU mist een specifiek wederkerigheidsinstrument voor diensten. Dat moet er komen.
  • Het Anti-Coercion Instrument daadwerkelijk gebruiken: een afschrikinstrument dat nooit wordt geactiveerd, verliest geloofwaardigheid. De economische dwang van China tegen Litouwen (99,8% importreductie op maandbasis, >70% op jaarbasis) en de Amerikaanse tariefdreigementen van 2025 hadden aanleiding moeten zijn voor op zijn minst een formeel onderzoek.
  • Foreign Subsidies Regulation versterken: de Commissie moet meer middelen krijgen voor FSR-handhaving. Met meer dan 200 fusienotificaties en 3.400 aanbestedingsaangiften is het systeem overbelast. De afschrikkende werking is reëel. Chinese bedrijven trekken zich terug. Maar vertragingen ondermijnen het vertrouwen.
  • Afdwingbare duurzaamheidshoofdstukken in alle handelsakkoorden: het huidige coöperatieve model werkt niet. Vietnam ratificeert IAO-Conventie 87 niet, het Mercosur-akkoord bevat geen sanctiemechanisme voor milieunormen. HART wil sanctiegebaseerde handhaving: wie de clausules schendt, verliest preferentiële markttoegang.
  • Belgische belangen actief verdedigen: diplomatieke druk voor CBAM-uitbreiding naar de chemische sector (BASF Antwerpen en het bredere Antwerpse industriële cluster), bescherming van farmaceutische exportmarkten ($60,5 miljard export), hervorming van het Kimberley Process (uitbreiding naar geslepen diamant, wettelijke bindendheid, sanctiemechanisme), en screening van Chinese strategische investeringen in de haven van Antwerpen-Brugge.

Bewezen in de praktijk: Het CBAM heeft wereldwijd al geleid tot versnelde invoering van koolstofprijsmechanismen. Het aantal operationele systemen steeg naar 80, met Turkije, Indonesië en Vietnam die hun eigen regelingen versnelden. De compenserende rechten op Chinese EV's (tot 35,3% bovenop 10% invoerrecht) beschermen de Europese automobielindustrie tegen subsidiegedreven concurrentie. De FSR dwong CRRC zich terug te trekken uit een Bulgaarse aanbesteding nadat €1,7 miljard aan buitenlandse financiële bijdragen werd geïdentificeerd. De EU-staalsafeguards (25% buitenquotatarief sinds 2018, voorgestelde verdubbeling naar 50% vanaf 2026) beschermen ~300.000 Europese banen in de staalindustrie. Het principe is eenvoudig: vrije handel is geen vrijbrief voor valsspelen.

Standpunt 2: Interne markt voltooien: diensten, kapitaal en digitaal

Standpunt

HART wil dat de Europese interne markt eindelijk wordt voltooid voor diensten en kapitaal. De twee gebieden waar de grootste economische winsten liggen en Europa het verst achterloopt op de VS.

Feiten

Diensten vertegenwoordigen 70% van het EU-bbp, maar de intra-EU dienstenhandel bedraagt slechts ~16% van het bbp. Tegenover 42% voor goederen. Het IMF schat dat regelgevingsbarrières in de intra-EU handel gelijkstaan aan tarieven van ~44 procentpunten voor goederen en ~110 procentpunten voor diensten. Twee tot drie keer hoger dan tussen Amerikaanse staten. Voltooiing van de interne markt voor diensten zou het EU-bbp met 1,8–2,4% verhogen. €338 miljard per jaar volgens het EP Research Service.

Het gebrek aan een echte Europese kapitaalmarkt is vernietigend voor innovatie. In 2025 bedroeg het Europese risicokapitaal €66,2 miljard. Slechts 22% van het Amerikaanse niveau. Europese startups hebben half zoveel kans op grote financieringsrondes als Amerikaanse, met een groeifase-financieringsgat van $375 miljard over het afgelopen decennium. Meer dan een derde van de Europese eenhoorns verhuist naar het buitenland. Het Draghi Report stelde vast: in vijftig jaar is geen enkel EU-bedrijf met een marktkapitalisatie boven €100 miljard vanuit nul opgebouwd.

Het Letta Report (april 2024) stelde een "vijfde vrijheid" voor. Vrij verkeer van onderzoek, innovatie, kennis en onderwijs. Als voorwaarde voor het succes van alle andere vrijheden. Ondanks groei blijft grensoverschrijdende e-commerce in de EU onderontwikkeld: slechts 7% van de KMO's verkoopt grensoverschrijdend.

Wat we gaan doen

  • De Dienstenrichtlijn volledig afdwingen: lidstaten die de dienstenmarkt afschermen, moeten via inbreukprocedures worden gedwongen tot naleving. België moet zelf het goede voorbeeld geven.
  • De Kapitaalmarktenunie realiseren: een Europese toezichthouder voor kapitaalmarkten, geharmoniseerde insolventieregels, en een Europees spaarproduct dat pensioengeld naar Europese innovatie stuurt in plaats van naar Amerikaanse techbedrijven.
  • Het "28e regime" invoeren naar Draghi's voorstel. Een optioneel, uniform EU-vennootschapsrecht waarmee startups en scale-ups in één keer voor de hele EU kunnen opereren, zonder 27 verschillende nationale regimes.
  • Grensoverschrijdende digitale diensten vergemakkelijken: de digitale interne markt voltooien met geharmoniseerde AVG-handhaving, interoperabele digitale identiteiten (naar Estlands model) en vereenvoudiging van grensoverschrijdende e-commerce.

Bewezen in de praktijk: Estland's e-Residency-programma heeft meer dan 128.000 e-residenten uit 185 landen aangetrokken, die 36.000+ bedrijven oprichtten en €342 miljoen aan directe staatsinkomsten genereerden. Een model voor grensoverschrijdende digitale ondernemingen. De ECB berekende dat een verlaging van intra-EU barrières met slechts 2% de volledige impact van Trump-tarieven zou compenseren.

Standpunt 3: Regeldruk halveren: Europa moet reguleren om te innoveren, niet om te verstikken

Standpunt

HART wil de Europese regeldruk halveren voor KMO's, goldplating verbieden, en een echte one-in-two-out-regel invoeren. Zodat Europa reguleert om te innoveren, niet om te verstikken.

Feiten

Het Draghi Report (september 2024) stelde vast dat meer dan 60% van de EU-bedrijven regelgeving als een obstakel voor investeringen noemt, en 55% van de KMO's regeldruk als hun grootste uitdaging bestempelt. De gemiddelde lengte van actieve EU-wetgeving steeg met 91%. Van 4.501 woorden (Prodi-Commissie) tot 8.582 woorden (von der Leyen I). De EU telt nu circa 100 techgerichte wetten en meer dan 270 toezichthouders actief in digitale netwerken.

De huidige "one-in-one-out"-regel dekt alleen administratieve kosten van Commissievoorstellen. Niet de transitie-, implementatie- of nalevingskosten. Een studie van het EP concludeerde dat OIOO "een instrument voor minder, niet betere regulering" is. Van de 383 aanbevelingen van het Draghi Report zijn slechts 43 (11,2%) volledig uitgevoerd.

België heeft geen officieel federaal beleid tegen goldplating. Gedocumenteerde voorbeelden zijn rigide interpretatie van ESF-opleidingsdrempels (7,5 uur versus 8 uur) en unieke co-reguleringsbenaderingen voor autowrakken en elektronisch afval die geen enkele andere lidstaat heeft overgenomen. De Belgische federale structuur. Waar milieubeleid een regionale bevoegdheid is. Creëert bijkomende complicaties bij de omzetting van EU-richtlijnen.

BusinessEurope documenteerde 68 specifieke regeldrukproblemen in januari 2025, uitgebreid tot ~140 voorstellen tegen december 2025. De meest bekritiseerde regelgevingen zijn de CSRD/CSDDD/Taxonomie "duurzaamheidstriade" (met nalevingskosten van €150.000 tot €1 miljoen per bedrijf), de EU AI Act, en de Verpakkingsverordening (>€2 miljard transitiekosten voor frisdranken alleen).

Wat we gaan doen

  • Europese "one-in-two-out"-regel invoeren: voor elke nieuwe regelgevingslast moeten twee bestaande lasten worden geschrapt. Inclusief transitie- en nalevingskosten, niet alleen administratieve kosten.
  • KMO-vrijstelling als standaard: alle nieuwe EU-wetgeving moet een verplichte KMO-toets doorstaan, met automatische vrijstelling voor bedrijven met minder dan 50 werknemers tenzij expliciet gerechtvaardigd.
  • Goldplating wettelijk verbieden in België: naar Deens en Nederlands model een wettelijke verplichting invoeren om bij omzetting van EU-richtlijnen niet verder te gaan dan het Europese minimum, tenzij het parlement expliciet anders beslist met onderbouwing.
  • Draghi's "innovatieprincipe" naast het voorzorgsprincipe verankeren: bij elke nieuwe EU-regulering moet de impact op innovatie en concurrentiekracht even zwaar wegen als het voorzorgsprincipe.
  • CSRD-rapportage vereenvoudigen: de recente terugschroefing (uitstel naar 2028, beperking tot directe zakenrelaties) is een stap in de goede richting maar onvoldoende. HART wil rapportageplichten voor KMO's met 50% verminderen.

Bewezen in Estland: Vanaf mei 2026 moet elke nieuwe Estse wetgevende maatregel verplicht beoordelen of AI of automatisering deel van de oplossing kan zijn. Een "AI-haalbaarheidstoets" die innovatie centraal stelt in het regelgevingsproces. Estland rankt als #1 in de EU op digitale overheidsdiensten en toont dat minder bureaucratie en meer digitalisering samengaan.

Standpunt 4: Energie: prijzen omlaag, kernenergie omhoog

Standpunt

HART wil dat Europa zijn energieprijzen structureel verlaagt door te investeren in kernenergie, hernieuwbare energie en een volledig geïntegreerd Europees energienetwerk. Zodat Europese bedrijven niet langer 2,5 tot 3 keer meer betalen dan hun Amerikaanse concurrenten.

Feiten

De energieprijskloof met de VS is de kern van Europa's concurrentieprobleem. EU industriële elektriciteitsprijzen bedragen gemiddeld €190/MWh. 2,5 tot 3 keer hoger dan in de VS (~€65–75/MWh). Gasprijzen zijn 3–5 keer hoger. De Europese industriële gasvraag is met 21% gedaald sinds 2021. Niet door efficiëntie maar door de-industrialisatie.

De EU maakte wel vooruitgang: Russisch gas daalde van ~40–45% van de EU-import vóór 2022 naar ~6% van de pijpleidinggas in 2025. Hernieuwbare energie bereikte 25,2% van het finale energieverbruik en 47,5% van de elektriciteit in 2024. Wind en zon produceerden voor het eerst meer EU-elektriciteit dan fossiele brandstoffen. Maar België hinkt achterop met slechts 14,3% hernieuwbaar aandeel. Het laagste in de EU.

België's nucleaire ommekeer is historisch. Na de uitfaseringswet van 2003 stemde het parlement in mei 2025 met 102 tegen 8 voor de volledige intrekking, met verlenging van reactoren tot 2045 en een doelstelling van 4 GW nieuwe nucleaire capaciteit. Het EU-Gerecht bevestigde in september 2025 de classificatie van kernenergie als "transitie-activiteit" in de EU-taxonomie. Kernenergie levert ~24% van de EU-elektriciteit.

Het EU ETS genereert cumulatief meer dan €245 miljard aan inkomsten. De CO₂-prijs stabiliseerde rond €75–80/ton in 2025–2026. Het nieuwe ETS2 voor gebouwen en transport zou tegen 2030 prijzen tot €149/ton kunnen bereiken volgens BloombergNEF.

Wat we gaan doen

  • Kernenergie als pijler van het Belgische en Europese energiebeleid: de levensduurverlenging tot 2045 uitvoeren en nieuwe nucleaire capaciteit bouwen (4 GW-doelstelling). België moet een leidende rol spelen in de EU Nuclear Alliance.
  • Europees geïntegreerd energienetwerk versnellen: grensoverschrijdende interconnecties uitbouwen zodat goedkope hernieuwbare energie uit Scandinavië en Zuid-Europa overal beschikbaar is.
  • Hernieuwbaar aandeel in België drastisch verhogen van 14,3% naar minstens 25% tegen 2030. Met focus op offshore wind en zonne-energie, zonder de landbouwsector te belasten.
  • Industriële energieprijzen verlagen via gerichte maatregelen: langetermijnenergiecontracten (PPA's) voor energie-intensieve industrie, vermindering van belastingen en heffingen op industriële elektriciteit, en versnelde vergunningverlening voor hernieuwbare projecten.

Bewezen in Denemarken: Met 46,8% hernieuwbaar aandeel en 88% hernieuwbare elektriciteit toont Denemarken dat een klein land de energietransitie kan leiden. Denemarken bereikte dit door jarenlange investering in offshore wind, een geïntegreerd Scandinavisch elektriciteitsnet, en consistente overheidssteun. Frankrijk toont het nucleaire model: 58,6% van de EU-kernenergie komt uit Frankrijk, met de laagste elektriciteitsprijzen van West-Europa.

Standpunt 5: Uitbreiding: hervorming eerst, geen Turkije in de EU

Standpunt

HART steunt de strategische uitbreiding van de EU naar de Westelijke Balkan en op termijn Oekraïne, maar eist eerlijke kosteninschatting, institutionele hervorming vóór toetreding, en onmiddellijke stopzetting van alle pre-toetredingssteun aan Turkije.

Feiten

De EU gaf cumulatief meer dan €9,2 miljard aan pre-toetredingssteun aan Turkije (IPA I: €4,58 miljard; IPA II: €4,45 miljard), plus €6 miljard voor de Faciliteit voor Vluchtelingen. Samen meer dan €24 miljard sinds 2002. Belgisch aandeel: ~€315–325 miljoen IPA plus ~€210 miljoen vluchtelingenfaciliteit. Turkije's toetredingsproces is feitelijk bevroren: slechts 16 van 35 hoofdstukken zijn geopend, 1 voorlopig gesloten, 8 geblokkeerd wegens het Cyprusdispuut. Turkije's alignering met het EU-buitenlands beleid daalde naar slechts 5% in 2024. Het EP stemde in mei 2025 met 367 tegen 74 om het proces bevroren te houden.

De Westelijke Balkan vordert ongelijk. Montenegro zou tegen ~2028 kunnen toetreden, Albanië mikt op ~2029, maar Servië blijft geblokkeerd door gebrekkige alignering met Rusland-sancties. Geschatte extra jaarlijkse kosten voor alle zes Balkanlanden: ~€5,8 miljard.

Oekraïne's toetreding is het meest ingrijpende vooruitzicht. Kandidaat-status werd verleend in juni 2022, de Europese Raad besloot in december 2023 tot opening van de onderhandelingen, en de eerste intergouvernementele conferentie vond plaats op 25 juni 2024. Realistisch lidmaatschap: na 2030, mogelijk midden jaren '30. Bruegel schat de budgettaire impact op €110–136 miljard per MFK (7 jaar), waarvan €85 miljard uit het GLB (Oekraïne zou de grootste ontvanger worden) en €32 miljard uit het Cohesiebeleid. Huidige lidstaten zouden €24 miljard minder ontvangen.

Institutionele hervorming is een absolute voorwaarde. Tientallen verdragsartikelen vereisen nog altijd unanimiteit. In het bijzonder op het vlak van GBVB, belastingen, sociaal beleid en uitbreiding zelf. En de Commissie telt nog steeds één commissaris per lidstaat.

Wat we gaan doen

  • Pre-toetredingssteun aan Turkije volledig en onmiddellijk stopzetten. Geen Turkije in de EU. De €24 miljard die de EU al investeerde, heeft geen aantoonbare toenadering opgeleverd.
  • Pre-toetredingssteun objectiveren en schorsen als een kandidaat-land aantoonbaar afwijkt van Europese waarden. Met jaarlijkse benchmarks en automatische opschorting bij niet-naleving.
  • Institutionele hervorming vóór uitbreiding: overgang naar gekwalificeerde meerderheid in GBVB, belastingen en sociaal beleid. Verkleining van de Commissie naar maximaal 18 leden. Hervorming van het EP-zetelstelsel.
  • Oekraïne's toetredingsproces steunen maar met eerlijke kosteninschatting en geleidelijke integratie. Sectorale toegang tot de interne markt vóór volledig lidmaatschap, naar het Zwitserse en EER-model.

Bewezen in de praktijk: De uitbreiding van 2004 (10 nieuwe lidstaten) toonde dat toetreding economisch kan lonen. De nieuwe lidstaten groeiden structureel sneller dan de rest van de EU. Maar ook dat onvoldoende hervorming (Roemenië, Bulgarije) leidt tot jarenlange problemen met rechtsstatelijkheid. Brexit bewees het tegenovergestelde: vertrekken kost het VK 6–8% bbp per hoofd, de handel met de EU ligt 18% lager dan vóór 2019, en ~16.400 KMO's stopten met exporteren naar de EU als rechtstreeks gevolg van Brexit.

Standpunt 6: EU AI Act: innovatie niet afremmen

Standpunt

HART wil dat de EU AI Act correct wordt geïmplementeerd maar geen innovatierem wordt. Met KMO-vrijstellingen, snelle standaardisatie en een Belgisch AI-testbed.

Feiten

De EU AI Act werd in juni 2024 aangenomen en is volledig van toepassing vanaf augustus 2026. De verordening beslaat 144 pagina's in het Publicatieblad met 68 definities en 180 overwegingen. Nalevingskosten worden geschat op €320.000–600.000 per bedrijf met ~50 werknemers dat hoog-risico-AI ontwikkelt, en €3,3 miljard per jaar EU-breed. Meer dan 110 Europese bedrijven. Waaronder Airbus, ASML en Mistral. Vroegen om twee jaar uitstel van handhaving. De technische standaarden van CEN/CENELEC lopen twee jaar achter op schema.

Het contrast met de VS is scherp: de VS hebben geen alomvattende AI-wetgeving en vertrouwen grotendeels op vrijwillige bedrijfsverbintenissen en sectorale richtlijnen. Boetes onder de EU AI Act reiken tot 7% van de wereldwijde omzet (€35 miljoen); de VS kennen geen vergelijkbaar federaal boetekader voor AI.

Wat we gaan doen

  • KMO-vrijstelling verbreden: bedrijven met minder dan 50 werknemers moeten een vereenvoudigd nalevingsregime krijgen, tenzij zij hoog-risico-AI voor kritieke toepassingen (gezondheidszorg, justitie, biometrie) ontwikkelen.
  • CEN/CENELEC-standaardisatie versnellen: België dringt binnen de Raad aan op noodmaatregelen om de technische standaarden vóór augustus 2026 af te ronden. Zonder standaarden is naleving onmogelijk.
  • Belgisch AI-testbed oprichten: een "regulatory sandbox" naar Estlands model waar bedrijven en overheden AI-toepassingen kunnen testen in een gecontroleerde omgeving, met begeleiding van de Belgische toezichthouder.
  • Het "innovatieprincipe" verankeren: bij elke EU-regulering moet de impact op Europese concurrentiekracht ten opzichte van de VS en China even zwaar wegen als consumentenbescherming en veiligheid.

Bewezen in Estland: Estland maakt vanaf mei 2026 een AI-haalbaarheidstoets verplicht voor elke nieuwe wet. Het omgekeerde van Europa's benadering. In plaats van AI te reguleren, vraagt Estland bij elke regulering: kan AI dit oplossen? Estland heeft 10 eenhoorns voor 1,3 miljoen inwoners. Het hoogste aantal per hoofd in Europa. België, met IMEC, KU Leuven en een sterke AI-onderzoekstraditie, heeft dezelfde troeven maar moet ze beter benutten.

Standpunt 7: Europese defensie: samen kopen, samen sterker

Standpunt

HART wil dat Europa zijn defensie-industrie integreert en gezamenlijk aankoopt, zodat we meer veiligheid krijgen voor minder geld. En minder afhankelijk worden van de Verenigde Staten.

Feiten

EU-lidstaten gaven in 2025 gezamenlijk €381 miljard uit aan defensie. Een record van 2,1% van het bbp, maar nog altijd minder dan de helft van de VS (€845 miljard). Het echte probleem is niet het bedrag maar de versnippering: gezamenlijke aankopen bedragen slechts 18% van de uitgaven voor defensiematerieel, ver onder de EDA-benchmark van 35%. Het EP Research Service schat de kosten van deze versnippering op €18–57 miljard per jaar. Tussen februari 2022 en juni 2023 ging 78% van de Europese defensie-aankopen naar buitenlandse leveranciers, waarvan 63% naar Amerikaanse bedrijven. EDIRPA. Het eerste EU-programma voor gezamenlijke aankopen (€310 miljoen budget): bewees dat het kan: vijf geselecteerde projecten mobiliseerden €11 miljard aan gecombineerde aankopen. Het ReArm Europe-plan mikt op €800 miljard mobilisatie tegen 2030, waarvan €150 miljard via EU-obligaties.

België heeft een gespecialiseerde defensie-industrie van ~€2 miljard omzet en ~5.000 werknemers. FN Herstal (€900 miljoen–€1 miljard omzet, volledig eigendom van het Waals Gewest) sloot een baanbrekend 20-jarig partnerschap van €1,7 miljard met Belgische defensie voor NAVO-standaard munitie, vlootbeheer en R&D. Thales Belgium is de Europese leider en enige Europese producent van 70mm-raketsystemen. België neemt deel aan meerdere PESCO-projecten en veroverde 4,01% van het EDF-budget 2021. Bijna het dubbele van Nederland.

Wat we gaan doen

  • Belgische defensie-uitgaven optrekken naar 2,5% van het bbp tegen 2030, met focus op gezamenlijke Europese aankopen en investeringen in de Belgische defensie-industrie.
  • Europese gezamenlijke aankopen verplichten voor standaardmaterieel (munitie, voertuigen, communicatiesystemen): naar het EDIRPA-model dat meer dan 35× return opleverde.
  • De Belgische defensie-industrie positioneren als Europese nichespeler in kleine wapens (FN Herstal), raketsystemen (Thales Belgium) en cyberdefensie. En systematisch deelname aan EDF- en EDIP-projecten maximaliseren.
  • NAVO aanvullen, niet vervangen: Europese defensie-integratie versterkt de NAVO-pijler in plaats van deze te ondermijnen. Interoperabiliteit met NAVO-standaarden blijft leidend.

Bewezen in de praktijk: EDIRPA's vijf projecten mobiliseerden €11 miljard aan gezamenlijke aankopen met een EU-investering van slechts €310 miljoen. Een rendement van meer dan 35×. Estland besteedt 3,2% van het bbp aan defensie en toont dat een klein land disproportionele invloed kan uitoefenen op het Europese veiligheidsbeleid. Het organiseerde de allereerste Veiligheidsraaddiscussie over cyberveiligheid.

Samenvatting

De Europese Unie staat op een kruispunt. De bbp-kloof met de VS bedraagt 12% op PPP-basis in 2023, waarvan driekwart door productiviteitsverschillen. Europese industriële elektriciteitsprijzen zijn 2,5 tot 3 keer hoger dan in de VS. Europese startups beschikken over slechts 22% van het Amerikaanse risicokapitaal. In vijftig jaar is geen enkel EU-bedrijf met een marktkapitalisatie boven €100 miljard vanuit nul opgebouwd. Tegelijk kost de versnippering van defensie-aankopen de EU €18–57 miljard per jaar, en noemt meer dan 60% van de bedrijven regelgeving als obstakel voor investeringen.

HART kiest niet tussen meer of minder Europa. HART kiest voor beter Europa. Dat betekent zeven concrete veranderingen. Ten eerste: eerlijke handel afdwingen via het CBAM en een strikt level playing field. Wie vuil produceert of oneerlijk concurreert, betaalt aan de grens. Ten tweede: de interne markt voor diensten en kapitaal voltooien. De grootste onbenutte economische kans ter wereld, goed voor €338 miljard per jaar. Ten derde: de regeldruk halveren voor KMO's, goldplating wettelijk verbieden, en een echte one-in-two-out-regel invoeren. Ten vierde: energieprijzen structureel verlagen via kernenergie, hernieuwbare energie en een geïntegreerd Europees energienetwerk. Ten vijfde: eerlijke kosteninschatting bij elke uitbreiding, institutionele hervorming vóór toetreding, en onmiddellijke stopzetting van alle pre-toetredingssteun aan Turkije. Ten zesde: de EU AI Act implementeren zonder innovatie af te remmen. Met KMO-vrijstellingen, versnelde standaardisatie en een Belgisch AI-testbed. Ten zevende: defensie-integratie versnellen en gezamenlijke aankopen verplichten, zodat Europa meer veiligheid krijgt voor minder geld.

Elke maatregel is gebaseerd op systemen die elders bewezen werken. EDIRPA bewees dat gezamenlijke defensie-aankopen meer dan 35× return opleveren. Estland toont dat digitalisering en minder bureaucratie samengaan, met 10 eenhoorns op 1,3 miljoen inwoners. De hoogste ratio per hoofd van Europa. Denemarken bereikt 88% hernieuwbare elektriciteit en bewijst dat een klein land de energietransitie kan leiden. Brexit levert het definitieve bewijs dat vertrekken 6–8% bbp per hoofd kost. De les is niet minder Europa, maar beter Europa. België, met EU-instellingen in Brussel, 's werelds beste Horizon Europe-universiteit, een gespecialiseerde defensie-industrie en Euroclear als bewaarder van ~€200 miljard bevroren Russische activa, heeft unieke troeven om die hervorming van binnenuit te leiden.

Europa is geen probleem. Slecht bestuurde en overbureaucratiseerde Europa is het probleem. HART wil een EU die doet wat ze moet doen, stopt met wat ze niet hoeft te doen, en het verschil kent tussen beide.