Volksgezondheid | HART Partijpunt 25

Kernprincipe

Wat een volwassen burger eet, drinkt of rookt, is zijn eigen verantwoordelijkheid. HART bemoeit zich niet met persoonlijke levensstijlkeuzes. Maar de overheid heeft wél een rol waar de markt faalt: wanneer de consument onmogelijk kan weten wat er in zijn voedsel zit (informatieasymmetrie), wanneer kinderen geen autonome keuze kunnen maken, wanneer de maatschappelijke kosten van een product niet in de prijs zitten (externe kosten), en wanneer minderjarigen beschermd moeten worden. Die vier gronden. En alleen die vier. Rechtvaardigen overheidsingrijpen in volksgezondheid. België besteedt slechts 1,8% van zijn gezondheidsuitgaven aan preventie, tegenover een OESO-gemiddelde van 3,4%. Ondertussen kost obesitas €4,5 miljard per jaar, roken €1,5 miljard, en alcohol €1,55 miljard aan de samenleving. Kosten die niet of onvoldoende in de productprijzen zitten. HART kiest voor transparante informatie, eerlijke prijzen die de maatschappelijke kost weerspiegelen, en gerichte investeringen in kinderen. Niet voor verboden, betutteling of moraliserende campagnes.

Feiten en cijfers

Feit	Cijfer	Bron
Preventie-uitgaven België	1,8% van gezondheidsuitgaven (OESO-gemiddelde: 3,4%)	OESO Health at a Glance 2025
Nutri-Score adoptie België	Vrijwillig sinds april 2019; ~10% producten gelabeld (eind 2019)	Sciensano / Archives of Public Health
Consumentengebruik Nutri-Score	65% merkt het op, 39% gebruikt het nooit, 57% zegt weinig tot geen invloed	Sciensano Voedselconsumptiepeiling 2022–23
Nutri-Score gebreken	Cornflakes vol suiker kunnen B scoren; olijfolie scoorde lang C; friet kon B scoren	Diverse academische analyses
EU-harmonisatie voedingslabel	Voorstel nooit ingediend; Commissie bevestigde (2025) geen bestaand systeem over te nemen	Europese Commissie / Foodwatch
Overgewicht België (gemeten)	49% overgewicht (3+), 58% overgewicht (18+), 22% obees (volwassenen)	Sciensano Voedselconsumptiepeiling 2022–23
Kosten obesitas	€4,5 miljard/jaar (€3,33 mrd zorg + €1,2 mrd productiviteit) = 13,5% zorgkosten	Gorasso et al. 2022 / Sciensano
Schoolmaaltijden Vlaanderen	Aanbod warme maaltijden aanzienlijk gedaald (van ~2/3 naar ~1/2 basisscholen)	Rikolto / Gezond Leven
Voedselbanken België	213.873 mensen in 2023 (+27% sinds 2019)	Belgische Federatie van Voedselbanken
Rookprevalentie	~15% dagelijks (was 25,5% in 1997); ~19% inclusief occasioneel	Sciensano / Healthy Belgium
Tabaksdoden België	~14.000/jaar (~40/dag)	Stichting tegen Kanker / Tobacco Atlas
Gezondheidskosten roken	€534–727 miljoen directe zorgkosten; tot €1,5 miljard breed	Vynckier et al. 2025 (European Journal of Public Health)
Tabaksaccijnzen	~€1,3–1,5 miljard/jaar	FOD Financiën
Pakje sigaretten België	~€9–12 (na verhoging jan. 2024; budgetmerken ~€9, premium ~€12)	Diverse bronnen
Alcoholconsumptie	10,8 liter pure alcohol/capita (WHO 2019)	WHO / Healthy Belgium
Wijnaccijns België	Laag: €23,91–74,91/hl (een van de laagste in de EU)	Eurotax / EU accijnsrichtlijn
Alcoholdoden	4.022/jaar (2021), 3,6% van alle overlijdens	Healthy Belgium
Gezondheidskosten alcohol	~€1,55 miljard/jaar (€906M zorg + €643M productiviteit, 2012)	Verhaeghe et al. 2017 (BMC Public Health)
Eerste Belgisch Alcoholplan	Maart 2023 (minister Vandenbroucke)	Movendi / Brussels Times
Schotland MUP resultaat	156 levens/jaar gered, -13,4% alcoholgerelateerde sterfte	Lancet 2023 / Alcohol Focus Scotland
UK suikertaks resultaat	-46% suiker in frisdranken, 47.000 ton suiker/jaar verwijderd	UK HMRC / Action on Sugar
Finland gratis schoolmaaltijden	Sinds 1948, €2,80/maaltijd, dekking pre-primair t/m secundair	Finnish School Meal System
Zweedse schoolmaaltijdenstudie	+1 cm lengte, +3% inkomen (+6% voor arme kinderen)	Lundborg et al. 2022 (Review of Economic Studies)
EU rendement schoolmaaltijden	€7–34 return per €1 geïnvesteerd	Europese Commissie 2025

Standpunt 1: Voedingslabeling: Nutri-Score is misleidend en moet worden vervangen

Feiten

De Belgische consument heeft recht op correcte informatie over wat er in zijn voedsel zit. Dat recht wordt vandaag niet ingelost. De verplichte voedingswaardentabel op de achterkant van verpakkingen is voor de meeste mensen onleesbaar. En het alternatief. Nutri-Score, sinds april 2019 vrijwillig in België. Is fundamenteel gebrekkig.

Het kernprobleem van Nutri-Score is dat het systeem de consument actief misleidt. Ontbijtgranen vol suiker en hoge calorieën kunnen een B-score halen. Een "goede" score die de indruk wekt dat het product gezond is. Olijfolie. Een basisproduct van het mediterrane dieet. Scoorde jarenlang een C, slechter dan friet. De herziening van januari 2024 verbeterde sommige absurditeiten, maar het onderliggende probleem blijft: Nutri-Score berekent per 100 gram in plaats van per portie, negeert ultrabewerking volledig, en kan geen onderscheid maken tussen een handvol noten en een zak chips van dezelfde voedingswaarden.

De cijfers bevestigen het falen. Sciensano's Voedselconsumptiepeiling 2022–2023 toont dat 39% van de Belgen het label nooit gebruikt bij aankopen en 57% zegt dat labels weinig tot geen invloed hebben op hun koopgedrag. Een Belgische supermarktstudie (Vandevijvere & Berger, 2021, 43 Delhaize-winkels) vond slechts gemengde effecten op de kwaliteit van het winkelmandje. Hogeropgeleiden gebruiken het vaker. Wat de ongelijkheid vergroot in plaats van verkleint.

De EU-harmonisatie is dood. De Europese Commissie beloofde een verplicht voedingslabel tegen Q4 2022, maar leverde nooit. Gelekte documenten uit 2025 bevestigden dat geen bestaand systeem zal worden overgenomen. Italië, Tsjechië, Griekenland, Cyprus, Hongarije, Letland en andere EU-landen verzetten zich actief tegen Nutri-Score. Intussen blijft EU-Verordening 1924/2006 over gezondheidsbeweringen onvolledig geïmplementeerd: de nutriëntprofielen vereist door Artikel 4 zijn al meer dan 17 jaar te laat.

Wat we gaan doen

Nutri-Score niet langer promoten. Een label dat cornflakes vol suiker een goede score geeft en olijfolie jarenlang afstrafte, informeert de consument niet. Het misleidt hem. HART steunt Nutri-Score niet als beleidsinstrument.
Actief lobbyen in de EU voor een beter voedingslabel dat de werkelijke gebreken aanpakt: berekening per portie in plaats van per 100g, integratie van een ultrabewerking-indicator, en correcte waardering van traditionele producten. Een systeem dat informeert in plaats van misleidt.
Misleidende gezondheidsbeweringen aanpakken: de Europese Commissie dwingen om de nutriëntprofielen onder Verordening 1924/2006 eindelijk vast te stellen. Geen claims als "bron van vitaminen" op producten vol suiker. De FAVV-boetebevoegdheid (sinds januari 2024) actief inzetten voor handhaving.
Transparantie als recht, niet als sturing: de consument krijgt eerlijke, begrijpelijke informatie. Wat hij vervolgens koopt, is zijn eigen keuze.

Bewezen in: Chili (octogonale waarschuwingslabels + reclameverbod: -23,8% aankoop calorierijke producten. Een simpel "hoog in suiker/vet/zout"-systeem dat wél werkt), VK (Traffic Light-systeem: hogere consumentenbegrijpelijkheid dan Nutri-Score in meerdere studies). Les uit: Nutri-Score (na 6+ jaar: 39% van consumenten gebruikt het nooit, 57% zegt weinig tot geen invloed. Het systeem faalt in zijn kernopdracht).

Standpunt 2: Gratis gezonde schoolmaaltijden: investeren in kinderen

Feiten

Kinderen kunnen geen autonome voedselkeuze maken. Ouders in armoede hebben structureel minder opties. Dit is een klassiek marktfalen voor een kwetsbare groep. Toch heeft België geen nationaal schoolmaaltijdenprogramma. De Europese Commissie classificeert België als "Emerging". Een van de minst ontwikkelde landen op dit vlak. In Vlaanderen is het aanbod van warme schoolmaaltijden aanzienlijk gedaald: volgens beschikbare data van circa twee derde naar de helft van de basisscholen in het afgelopen decennium. De kwaliteit van de aangeboden maaltijden en meegebrachte brooddozen is volgens Rikolto en UGent-onderzoek vaak ontoereikend, met te weinig groenten en te veel verwerkte producten.

De Franse Gemeenschap zette een eerste stap met het decreet van oktober 2023: gratis gezonde schoolmaaltijden voor de meest kansarme scholen (socio-economische index 1–5), gesubsidieerd aan €3,70 per maaltijd. Dit blijft een pilootproject, geen universele dekking.

Finland biedt sinds 1948 gratis schoolmaaltijden aan alle leerlingen. Het langstlopende programma ter wereld. Tegen €2,80 per maaltijd. Zweden en Estland doen hetzelfde. Een Zweedse studie (Lundborg et al., 2022) vond dat kinderen die alle 9 jaren schoolmaaltijden ontvingen bijna 1 cm langer werden en 3% meer verdienden als volwassene. 6% meer voor kinderen uit arme gezinnen. De Europese Commissie schat het rendement op €7–34 per geïnvesteerde euro. Een kostenraming voor universele schoolmaaltijden in België: met ~1,8 miljoen leerlingen en 180 schooldagen, €900 miljoen tot €1,2 miljard per jaar.

Wat we gaan doen

Gratis gezonde schoolmaaltijden voor alle leerlingen in het lager onderwijs invoeren, gefaseerd over een legislatuur. Start met scholen in kansarme gebieden (naar het model van de Franse Gemeenschap), uitbreiden naar universele dekking.
Voedingsnormen wettelijk verankeren: elke schoolmaaltijd dekt minimaal een derde van de dagelijkse voedingsbehoefte (Fins model). Geen frisdranken, geen snoepautomaten in scholen.
Centrale inkoop organiseren om kosten te drukken: gemeenschappelijke aanbestedingen per scholengroep, lokale leveranciers prefereren waar mogelijk.
Brooddozenbeleid: scholen die geen warme maaltijden aanbieden, krijgen ondersteuning voor gezonde brooddooscriteria en drinkwatervoorziening.
Financiering: initiële investering van €200–400 miljoen voor kansarme scholen, oplopend naar €900 miljoen–€1,2 miljard bij universele dekking. Rendement: €7–34 per euro volgens EU-berekeningen.

Bewezen in: Finland (universele gratis schoolmaaltijden sinds 1948, €2,80/maaltijd, volledige dekking pre-primair t/m secundair), Zweden (universeel: +1 cm lengte, +3% inkomen, +6% voor arme kinderen), Estland (gefaseerd universeel: graden 1–4 sinds 2002, volledig t/m graad 12 sinds 2015), VK/Engeland (Universal Infant Free School Meals sinds 2014: meetbare afname kindobesitas).

Standpunt 3: Tabaksbeleid: eerlijke prijs, correcte informatie, geen verbod

Feiten

Roken is een persoonlijke keuze. Maar de maatschappelijke kosten van roken. €534–727 miljoen aan directe zorgkosten en tot €1,5 miljard in brede zin. Worden niet volledig gedekt door de accijnzen (~€1,3–1,5 miljard). De huidige belasting dekt de smalle zorgkosten, maar niet de bredere maatschappelijke schade. Ongeveer 14.000 Belgen sterven jaarlijks aan tabak. Zo'n 40 per dag. De prevalentie daalde van 25,5% dagelijkse rokers in 1997 naar ~15% in 2018, maar de sociaaleconomische kloof groeit: laagopgeleiden roken 3,1 keer vaker.

België voert een steeds strenger tabaksbeleid: plain packaging (2020, uitgebreid naar alle tabaksproducten vanaf juni 2026), displayverbod (april 2025), rookverbod op terrassen (gepland januari 2027), en als eerste EU-land een verbod op wegwerp-e-sigaretten (januari 2025). De strategie mikt op 10% dagelijkse rokers in 2028 en 5% in 2040. Een pakje kost ~€9–12 na de verhoging van januari 2024. Goedkoper dan Frankrijk (€14,25), Nederland (€11+) en Ierland (€18,94), maar duurder dan Duitsland (€5,30–5,50). Meer dan een derde van de sigaretten wordt in het buitenland gekocht of is illegaal.

Internationaal is de bewijshiërarchie helder: de WHO en OESO identificeren belastingverhoging als de meest effectieve tabaksmaatregel, gevolgd door rookvrije omgevingen en totale reclameverboden. Een prijsstijging van 10% vermindert het verbruik met ~4%. Australië's plain packaging (sinds 2012) droeg bij aan een daling van 23,8% rokers (2001) naar 11,1% (2022–23). Nieuw-Zeeland's generatieverbod werd in maart 2024 ingetrokken om een belastingtekort van NZ$1 miljard/jaar te dekken. Een waarschuwing tegen fiscale afhankelijkheid van tabaksinkomsten. Het VK's Tobacco and Vapes Bill (generatieverbod) passeerde het Lagerhuis met 415 tegen 47 stemmen.

Wat we gaan doen

Accijnzen verhogen tot de prijs de volledige maatschappelijke kost reflecteert (Pigouviaanse taks). Stapsgewijze verhoging naar €14–15 per pakje over drie jaar, met automatische indexering.
Geen verbod: roken verbieden werkt niet en creëert een zwarte markt. Volwassenen mogen roken, maar betalen de eerlijke prijs.
Verkoop aan minderjarigen strikt handhaven: mystery shopping door FAVV, hogere boetes bij overtredingen, en leeftijdsverificatie bij online verkoop.
Reclameverbod uitbreiden: België's bestaande reclamebeperkingen consequent handhaven, inclusief op sociale media en bij sportevenementen.
E-sigaretten strikt reguleren: e-sigaretten zijn geen gezond alternatief maar chemische producten waarvan de langetermijneffecten onbekend zijn. Streng marketing- en verkoopverbod aan jongeren handhaven. België's verbod op wegwerp-e-sigaretten (januari 2025, eerste in de EU) is een goede stap.
Grenseffecten monitoren: samenwerking met buurlanden voor prijsharmonisatie en illegale handel bestrijden. Het huidige verlies van €544 miljoen aan grensaankopen vraagt om een Europese aanpak.

Bewezen in: Australië (plain packaging + accijnsverhogingen: 23,8%→11,1% rokers in 20 jaar), VK (Tobacco and Vapes Bill: generatieverbod aangenomen 415-47), Zweden (5% rookprevalentie, laagste in Europa. Deels via harm reduction met snus). Waarschuwing uit: Nieuw-Zeeland (generatieverbod ingetrokken maart 2024 wegens fiscale afhankelijkheid van tabaksinkomsten).

Standpunt 4: Alcoholbeleid: de vergeten volksgezondheidscrisis

Feiten

België's alcoholbeleid bevat enkele van de zwakste bepalingen in West-Europa. België's wijnaccijns (€23,91–74,91 per hectoliter) behoort tot de laagste in de EU. Landen als Duitsland, Italië en Spanje heffen zelfs helemaal geen accijns op wijn. Bieraccijns is eveneens laag. Het eerste Belgische Alcoholplan dateert pas van maart 2023.

Belgen drinken gemiddeld 10,8 liter pure alcohol per capita (WHO 2019). Alcohol veroorzaakte 4.022 doden in 2021 (3,6% van alle overlijdens), is de vierde doodsoorzaak bij 15-plussers, en kost de samenleving ~€1,55 miljard per jaar aan zorgkosten en productiviteitsverlies. Die kosten overtreffen ruimschoots de accijnsinkomsten. België's alcoholtaksen dekken de externe kosten niet.

Schotland's Minimum Unit Pricing (MUP, 50 pence per eenheid sinds mei 2018, verhoogd naar 65 pence in september 2024) leverde harde resultaten: 156 levens per jaar gered, 411 ziekenhuisopnames vermeden, en een daling van 13,4% in alcoholgerelateerde sterfgevallen. Met de grootste effecten in de meest achtergestelde wijken. Ierland voerde MUP in sinds januari 2022, Wales sinds maart 2020.

De Scandinavische alcoholmonopolies tonen dat staatsverkoop van alcohol werkt als volksgezondheidsinstrument. Zweden's Systembolaget (100% staatseigendom, 452 winkels, gesloten op zondag, geen marketing) geniet 68% publieke steun. Een studie schat dat vervanging van Systembolaget door supermarktverkoop het verbruik met meer dan 31% zou verhogen (bij vervanging door slijterijen ~20%). WHO/Europa concludeerde in februari 2025 dat landen met staatsmonopolies lagere alcoholconsumptie en minder alcoholgerelateerde schade hebben.

Wat we gaan doen

Alcoholaccijnzen verhogen: België's accijnzen op wijn en bier behoren tot de laagste in de EU. Geleidelijke verhoging naar een niveau dat de maatschappelijke kosten beter reflecteert, met prioriteit voor de goedkoopste producten.
Minimum Unit Pricing onderzoeken naar Schots model: een minimumprijs per eenheid alcohol die niet de hele horeca treft maar wel de goedkoopste, meest schadelijke producten duurder maakt. De Schotse resultaten (-13,4% alcoholsterfte, 156 levens/jaar) zijn overtuigend.
Geen drankverbod, geen staatsmonopolie: HART kiest niet voor het Scandinavische monopoliemodel. Dat past niet bij de Belgische cultuur en economie. Wél voor eerlijke prijzen via accijnzen die de maatschappelijke kost dekken.
Reclamebeperking voor minderjarigen strikt handhaven: het Alcoholplan 2023 bevat goede maatregelen. Ze moeten worden uitgevoerd, niet afgezwakt onder druk van de sector.

Bewezen in: Schotland (MUP: -13,4% alcoholsterfte, 156 levens/jaar gered, grootste effect in armste wijken), Ierland (MUP sinds 2022: -5% consumptie), Wales (MUP sinds 2020). Referentie: Scandinavische monopolies (Systembolaget: vervanging door supermarktverkoop zou consumptie +31% verhogen, WHO/Europa 2025: landen met monopolies hebben lagere schade).

Standpunt 5: Obesitas aanpakken: suikertaks naar Brits model

Feiten

Sciensano's Voedselconsumptiepeiling 2022–2023 (gemeten, niet zelfgerapporteerd) toont dat 58% van de Belgische volwassenen overgewicht heeft en 22% obees is. In Wallonië bereikt obesitas 25%, in Vlaanderen 16%. De sociaaleconomische kloof is scherp: 23% obesitas bij laagopgeleiden versus 10% bij hoogopgeleiden. Opvallend: het aandeel personen met obesitas is volgens Sciensano onveranderd gebleven tussen 2014–2015 en 2022–2023. Het probleem stabiliseert op een hoog niveau, maar daalt niet. De kosten bedragen €4,5 miljard per jaar: €3,33 miljard directe zorgkosten en €1,2 miljard productiviteitsverlies. 13,5% van de totale jaarlijkse zorgkosten.

Het VK's Soft Drinks Industry Levy (sinds april 2018) is het internationale succesmodel. De getrapte structuur (geen heffing onder 5g suiker/100ml, £0,18/L bij 5–8g, £0,24/L boven 8g) met twee jaar aanlooptijd dreef fabrikanten tot reformulatie: 46% minder suiker in frisdranken en 47.000 ton suiker per jaar verwijderd. De opbrengst was lager dan verwacht (£240 miljoen versus geraamde £520 miljoen): precies omdat de taks werkte. Mexico's sodataks (10% accijns, 2014) verminderde aankopen met 7,6%, met de grootste daling bij de laagste inkomens. Hongarije's "chipstaks" (2011) is het tegenvoorbeeld: de consumptie herstelde volledig na een aanvankelijke daling en obesitas bleef stijgen. Een vlakke taks zonder reformulatie-incentive faalt.

De kritische les: getrapte taksen die producenten belonen voor herformulering (VK) werken dramatisch beter dan vlakke taksen (Hongarije). De OESO berekende dat elke dollar geïnvesteerd in obesitaspreventie tot $6 aan economische baten oplevert.

Wat we gaan doen

Getrapte suikertaks invoeren naar Brits model: heffing op suikerhoudende dranken met drempelwaarden die herformulering stimuleren. Geen vlakke taks à la Hongarije. Aanlooptijd van 18 maanden zodat producenten hun recepturen kunnen aanpassen.
Reclameverbod op ongezond voedsel gericht op kinderen: België's huidige zelfregulering (vrijwillige beperking voor <16 jaar) is onvoldoende. De Hoge Gezondheidsraad bevestigt dit. Wettelijk verbod op HFSS-reclame vóór 21u en online gericht op minderjarigen, naar VK/Noors model.
Geen vetbelasting of verbod op voedingsmiddelen: HART betuttelt volwassenen niet over wat ze eten. De suikertaks richt zich op een specifiek product (gesuikerde dranken) waar het bewijs het sterkst is en de herformulatie het makkelijkst.
Preventiebudget trapsgewijs verhogen: België's preventie-uitgaven optrekken van 1,8% naar minstens 3% van de gezondheidsuitgaven binnen één legislatuur (het OESO-gemiddelde), en naar 5% binnen twee legislaturen. Gefinancierd uit efficiëntiewinsten in het curatieve luik (zie #28 Gezondheidszorg, standpunt 5 fraudebestrijding). Concrete middelen voor voedingseducatie in scholen, eerstelijnspreventie bij huisartsen, en uitrol van bewezen preventieprogramma's.
Gezondheidsvaardigheden structureel in het curriculum: vanaf het kleuter- en basisonderwijs leren kinderen voedingslabels lezen, omgaan met hun mentale gezondheid, kritisch naar online gezondheidsinformatie kijken, en weten wanneer ze naar de huisarts gaan of de spoed. Geen apart vak, wel een vaste rode draad. Verdere uitwerking in #4 Onderwijs.

Bewezen in: VK (Soft Drinks Industry Levy: -46% suiker in frisdranken, 47.000 ton/jaar verwijderd, effect op kindobesitas in achtergestelde gebieden), Mexico (sodataks: -7,6% aankopen, grootste effect bij lage inkomens), Chili (combinatie labels + reclameverbod + taks: -23,8% calorieaankopen). Waarschuwing uit: Hongarije (chipstaks: consumptie herstelde volledig, obesitas bleef stijgen. Vlakke taks zonder reformulatie-incentive faalt).

Standpunt 6: Nationale gezondheidsdoelstellingen: meten en afrekenen

Feiten

Volksgezondheidsbeleid in België is vandaag een mistig terrein. Iedereen roept iets, niemand wordt op iets afgerekend. Er zijn geen federaal vastgelegde, meetbare doelstellingen waaraan de regering zich moet houden. Het gevolg is bekend: obesitas stabiliseert al tien jaar op 22% bij volwassenen, de sociale gezondheidskloof groeit, preventie-uitgaven blijven op 1,8% van de zorgbudgetten hangen, en elke legislatuur begint weer van voor af aan.

Landen die wél meetbare doelstellingen vastleggen, boeken resultaat. Finland heeft sinds decennia nationale gezondheidsdoelstellingen die het parlement bewaakt. Nederland herzag zijn Nationale Preventieakkoord in 2018 met concrete streefcijfers voor 2040 op roken, overgewicht en probleemdrinken. De WHO pleit via zijn European Programme of Work voor meetbare 10-jaarsdoelstellingen per lidstaat, gekoppeld aan jaarlijkse monitoring. Meten is weten. En afrekenen maakt het hard.

Wat we gaan doen

Federaal parlement legt om de 10 jaar meetbare gezondheidsdoelstellingen vast: levensverwachting in gezonde jaren, sociale gezondheidskloof (verschil tussen hoogste en laagste inkomensgroep), obesitas bij kinderen en volwassenen, rookprevalentie, alcoholgerelateerde sterfte, vaccinatiegraad, mentale gezondheid. Concrete cijfers, geen intentieverklaringen.
Jaarlijkse voortgangsrapportage aan het parlement door de Belgische Zorgautoriteit (zie Gezondheidszorg, standpunt 1). Publiek, volledig, zonder gefilterde samenvattingen door de kabinetten.
Regering wordt erop afgerekend: haalt ze de doelstellingen niet, dan moet ze in het parlement uitleggen waarom en een bijsturingsplan voorleggen. Geen sanctie, wel politieke verantwoordelijkheid.
Elke minister van Volksgezondheid start met een contract: de 10-jaarsdoelstellingen vertalen naar legislatuurdoelstellingen, met harde cijfers die meegaan in het regeerakkoord.

Bewezen in: Finland (nationale gezondheidsdoelstellingen + parlementair toezicht, structurele daling cardiovasculaire sterfte), Nederland (Nationaal Preventieakkoord 2018 met streefcijfers 2040 voor roken/overgewicht/alcohol), WHO European Programme of Work (10-jaarskader voor lidstaten).

Samenvatting

HART's volksgezondheidsprogramma steunt op één helder principe: de overheid grijpt in waar de markt faalt, niet waar een burger een keuze maakt die anderen niet schaadt. Dit principe leidt tot zes concrete hervormingssporen.

Het eerste standpunt raakt de kern van informatieasymmetrie: voedingslabeling. Nutri-Score is fundamenteel gebrekkig. Een systeem dat cornflakes vol suiker een goede score geeft en olijfolie jarenlang afstrafte, informeert niet maar misleidt. HART steunt Nutri-Score niet langer als beleidsinstrument en pleit in de EU voor een beter alternatief dat per portie berekent, ultrabewerking meeneemt, en de consument werkelijk helpt een geïnformeerde keuze te maken. Tegelijk pakken we misleidende gezondheidsbeweringen op verpakkingen aan. De nutriëntprofielen die de EU al 17 jaar had moeten vaststellen.

Het tweede standpunt is de hoogst renderende investering in volksgezondheid: gratis gezonde schoolmaaltijden voor alle leerlingen in het lager onderwijs. De EU berekent €7–34 return per geïnvesteerde euro. Zweedse kinderen die schoolmaaltijden ontvingen werden langer en verdienden 3% meer als volwassene. 6% meer voor kinderen uit arme gezinnen. België is een van de minst ontwikkelde EU-landen op dit vlak, met een dalend aanbod in Vlaanderen. Kinderen kunnen geen autonome voedselkeuze maken. Hier grijpt de overheid in.

Het derde en vierde standpunt betreffen roken en alcohol, waar België's accijnzen de maatschappelijke kosten niet dekken. Tabak kost de samenleving tot €1,5 miljard, alcohol €1,55 miljard. In beide gevallen meer dan wat de overheid aan belastingen int. HART wil de prijs laten stijgen tot ze de werkelijke schade weerspiegelt, via Pigouviaanse taksen. Geen verboden: wat een volwassene rookt of drinkt is zijn zaak, maar hij betaalt de eerlijke prijs. Voor alcohol wil HART een substantiële verhoging van de lage accijnzen en een onderzoek naar Minimum Unit Pricing. Het Schotse model dat 156 levens per jaar redt met het grootste effect in de armste wijken.

Het vijfde standpunt richt zich op obesitas: 58% van de volwassenen heeft overgewicht en de kosten bedragen €4,5 miljard per jaar. Het Britse suikertaksmodel. Getrapte heffing die herformulering stimuleert. Verwijderde 47.000 ton suiker per jaar uit frisdranken. Hongarije's vlakke chipstaks faalde volledig. HART kiest voor het bewezen model: een getrapte taks op gesuikerde dranken, gecombineerd met een wettelijk reclameverbod op ongezond voedsel gericht op kinderen.

Het zesde standpunt maakt het geheel hard. Nationale gezondheidsdoelstellingen die het federaal parlement om de 10 jaar vastlegt, met concrete cijfers voor levensverwachting in gezonde jaren, sociale gezondheidskloof, obesitas, roken en mentale gezondheid. De Belgische Zorgautoriteit rapporteert jaarlijks, de regering wordt erop afgerekend. Zonder meetbare doelstellingen blijft volksgezondheidsbeleid een mist van intenties. HART kiest voor meten en afrekenen, zoals Finland en Nederland al doen.

Volksgezondheid is geen moraalbeleid. Waar de markt faalt, grijpt de overheid in met transparante informatie, eerlijke prijzen en bescherming van kinderen. Waar de markt werkt en de burger een geïnformeerde keuze maakt, respecteert de overheid die keuze. Elke maatregel wordt beoordeeld op bewijs, niet op ideologie.